Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతస్త్రిమర్మీయాం సిద్ధిం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
View original
अथातस्त्रिमर्मीयां सिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
9. trimarmīyā siddhiḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
సప్తోత్తరం మర్మశతమస్మింఛరీరే స్కంధశాఖాసమాశ్రితమగ్నివేశ!| తేషామన్యతమపీడాయాం సమధికా పీడా భవతి, చేతనానిబంధవైశేష్యాత్| తత్ర శాఖాశ్రితేభ్యో మర్మభ్యః స్కంధాశ్రితాని గరీయాంసి, శాఖానాం తదాశ్రితత్వాత్; స్కంధాశ్రితేభ్యోఽపి హృద్వస్తిశిరాంసి, తన్మూలత్వాచ్ఛరీరస్య||3||
View original
सप्तोत्तरं मर्मशतमस्मिञ्छरीरे स्कन्धशाखासमाश्रितमग्निवेश!| तेषामन्यतमपीडायां समधिका पीडा भवति, चेतनानिबन्धवैशेष्यात्| तत्र शाखाश्रितेभ्यो मर्मभ्यः स्कन्धाश्रितानि गरीयांसि, शाखानां तदाश्रितत्वात्; स्कन्धाश्रितेभ्योऽपि हृद्वस्तिशिरांसि, तन्मूलत्वाच्छरीरस्य||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
తత్ర హృదయే దశ ధమన్యః ప్రాణాపానౌ మనో బుద్ధిశ్చేతనా మహాభూతాని చ నాభ్యామరా ఇవ ప్రతిష్ఠితాని, శిరసి ఇంద్రియాణి ఇంద్రియప్రాణవహాని చ స్రోతాంసి సూర్యమివ గభస్తయః సంశ్రితాని, బస్తిస్తు స్థూలగుదముష్కసేవనీశుక్రమూత్రవాహినీనాం నాడీ(లీ)నాం మధ్యే మూత్రధారోఽంబువహానాం సర్వస్రోతసాముదధిరివాపగానాం ప్రతిష్ఠా , బహుభిశ్చ తన్మూలైర్మర్మసంజ్ఞకైః స్రోతోభిర్గగనమివ దినకరకరైర్వ్యాప్తమిదం శరీరం||4|| తేషాం త్రయాణామన్యతమస్యాపి భేదాదాశ్వేవ శరీరభేదః స్యాత్, ఆశ్రయనాశాదాశ్రితస్యాపి వినాశః; తదుపఘాతాత్తు ఘోరతరవ్యాధిప్రాదుర్భావః; తస్మాదేతాని విశేషేణ రక్ష్యాణి బాహ్యాభిఘాద్వాతాదిభ్యశ్చ||5||
View original
तत्र हृदये दश धमन्यः प्राणापानौ मनो बुद्धिश्चेतना महाभूतानि च नाभ्यामरा इव प्रतिष्ठितानि, शिरसि इन्द्रियाणि इन्द्रियप्राणवहानि च स्रोतांसि सूर्यमिव गभस्तयः संश्रितानि, बस्तिस्तु स्थूलगुदमुष्कसेवनीशुक्रमूत्रवाहिनीनां नाडी(ली)नां मध्ये मूत्रधारोऽम्बुवहानां सर्वस्रोतसामुदधिरिवापगानां प्रतिष्ठा , बहुभिश्च तन्मूलैर्मर्मसञ्ज्ञकैः स्रोतोभिर्गगनमिव दिनकरकरैर्व्याप्तमिदं शरीरम्||४|| तेषां त्रयाणामन्यतमस्यापि भेदादाश्वेव शरीरभेदः स्यात्, आश्रयनाशादाश्रितस्यापि विनाशः; तदुपघातात्तु घोरतरव्याधिप्रादुर्भावः; तस्मादेतानि विशेषेण रक्ष्याणि बाह्याभिघाद्वातादिभ्यश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
తత్ర హృద్యభిహతే కాసశ్వాసబలక్షయకంఠశోషక్లోమాకర్షణజిహ్వానిర్గమముఖతాలుశోషాపస్మారోన్మాదప్రలాపచిత్తనాశాదయః స్యుః; శిరస్యభిహతే మన్యాస్తంభార్దితచక్షుర్విభ్రమమోహోద్వేష్టనచేష్టానాశకాసశ్వాసహనుగ్రహమూకగద్గదత్వాక్షినిమీలన- గండస్పందనజృంభణలాలాస్రావస్వరహానివదనజిహ్మత్వాదీని, బస్తౌ తు వాతమూత్రవర్చోనిగ్రహవంక్షణమేహనబస్తిశూలకుండలోదావర్తగుల్మానిలాష్ఠీలోపస్తంభనాభికుక్షిగుదశ్రోణిగ్రహాదయః ; వాతాద్యుపసృష్టానాం త్వేషాం లింగాని చికిత్సితే సక్రియావిధీన్యుక్తాని||6||
View original
तत्र हृद्यभिहते कासश्वासबलक्षयकण्ठशोषक्लोमाकर्षणजिह्वानिर्गममुखतालुशोषापस्मारोन्मादप्रलापचित्तनाशादयः स्युः; शिरस्यभिहते मन्यास्तम्भार्दितचक्षुर्विभ्रममोहोद्वेष्टनचेष्टानाशकासश्वासहनुग्रहमूकगद्गदत्वाक्षिनिमीलन- गण्डस्पन्दनजृम्भणलालास्रावस्वरहानिवदनजिह्मत्वादीनि, बस्तौ तु वातमूत्रवर्चोनिग्रहवङ्क्षणमेहनबस्तिशूलकुण्डलोदावर्तगुल्मानिलाष्ठीलोपस्तम्भनाभिकुक्षिगुदश्रोणिग्रहादयः ; वाताद्युपसृष्टानां त्वेषां लिङ्गानि चिकित्सिते सक्रियाविधीन्युक्तानि||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
కింత్వేతాని విశేషతోఽనిలాద్రక్ష్యాణి, అనిలో హి పిత్తకఫసముదీరణే హేతుః ప్రాణమూలం చ, స బస్తికర్మసాధ్యతమః, తస్మాన్న బస్తిసమం కించిత్ కర్మ మర్మపరిపాలనమస్తి| తత్ర షడాస్థాపనస్కంధాన్ విమానే ద్వౌ చానువాసనస్కంధావిహ చ విహితాన్ బస్తీన్ బుద్ధ్యా విచార్య మహామర్మపరిపాలనార్థం ప్రయోజయేద్వాతవ్యాధిచికిత్సాం చ||7||
View original
किन्त्वेतानि विशेषतोऽनिलाद्रक्ष्याणि, अनिलो हि पित्तकफसमुदीरणे हेतुः प्राणमूलं च, स बस्तिकर्मसाध्यतमः, तस्मान्न बस्तिसमं किञ्चित् कर्म मर्मपरिपालनमस्ति| तत्र षडास्थापनस्कन्धान् विमाने द्वौ चानुवासनस्कन्धाविह च विहितान् बस्तीन् बुद्ध्या विचार्य महामर्मपरिपालनार्थं प्रयोजयेद्वातव्याधिचिकित्सां च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
భూయశ్చ హృద్యుపసృష్టే హింగుచూర్ణం లవణానామన్యతమచూర్ణసంయుక్తం మాతులుంగస్య రసేనాన్యేన వాఽమ్లేన హృద్యేన వా పాయయేత్, స్థిరాదిపంచమూలీరసః సశర్కరః పానార్థం, బిల్వాదిపంచమూలరససిద్ధా చ యవాగూః, హృద్రోగవిహితం చ కర్మ; మూర్ధ్ని తు వాతోపసృష్టేఽభ్యంగస్వేదనోపనాహస్నేహపాననస్తఃకర్మావపీడనధూమాదీని; బస్తౌ తు కుంభీస్వేదః, వర్తయః, శ్యామాదిభిర్గోమూత్రసిద్ధో నిరూహః, బిల్వాదిభిశ్చ సురాసిద్ధః, శరకాశేక్షుదర్భగోక్షురకమూలశృతక్షీరైశ్చ త్రపుసైర్వారుఖరాశ్వాబీజయవర్షభకవృద్ధికల్కితో నిరూహః, పీతదారుసిద్ధతైలేనానువాసనం, తైల్వకం చ సర్పిర్విరేకార్థం, శతావరీగోక్షురకబృహతీకంటకారికాగుడూచీపునర్నవోశీరమధుకద్విసారివాలోధ్రశ్రేయసీకుశకాశమూలకషాయక్షీరచతుర్గుణం బలావృషర్షభకఖరాశ్వోపకుంచికావత్సకత్రపుసైర్వారుబీజశితివారకమధుకవచాశతపుష్పాశ్మభేదకవర్షాభూమదనఫలకల్కసిద్ధం తైలముత్తరబస్తిర్నిరూహో వా శుద్ధస్నిగ్ధస్విన్నస్య బస్తిశూలమూత్రవికారహర ఇతి||8||
View original
भूयश्च हृद्युपसृष्टे हिङ्गुचूर्णं लवणानामन्यतमचूर्णसंयुक्तं मातुलुङ्गस्य रसेनान्येन वाऽम्लेन हृद्येन वा पाययेत्, स्थिरादिपञ्चमूलीरसः सशर्करः पानार्थं, बिल्वादिपञ्चमूलरससिद्धा च यवागूः, हृद्रोगविहितं च कर्म; मूर्ध्नि तु वातोपसृष्टेऽभ्यङ्गस्वेदनोपनाहस्नेहपाननस्तःकर्मावपीडनधूमादीनि; बस्तौ तु कुम्भीस्वेदः, वर्तयः, श्यामादिभिर्गोमूत्रसिद्धो निरूहः, बिल्वादिभिश्च सुरासिद्धः, शरकाशेक्षुदर्भगोक्षुरकमूलशृतक्षीरैश्च त्रपुसैर्वारुखराश्वाबीजयवर्षभकवृद्धिकल्कितो निरूहः, पीतदारुसिद्धतैलेनानुवासनं, तैल्वकं च सर्पिर्विरेकार्थं, शतावरीगोक्षुरकबृहतीकण्टकारिकागुडूचीपुनर्नवोशीरमधुकद्विसारिवालोध्रश्रेयसीकुशकाशमूलकषायक्षीरचतुर्गुणं बलावृषर्षभकखराश्वोपकुञ्चिकावत्सकत्रपुसैर्वारुबीजशितिवारकमधुकवचाशतपुष्पाश्मभेदकवर्षाभूमदनफलकल्कसिद्धं तैलमुत्तरबस्तिर्निरूहो वा शुद्धस्निग्धस्विन्नस्य बस्तिशूलमूत्रविकारहर इति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9-10) · Śloka 10
భవంతి చాత్ర శ్లోకాః- హృదయే మూర్ధ్ని బస్తౌ చ నృణాం ప్రాణాః ప్రతిష్ఠితాః| తస్మాత్తేషాం సదా యత్నం కుర్వీత పరిపాలనే||9|| ఆబాధవర్జనం నిత్యం స్వస్థవృత్తానువర్తనం| ఉత్పన్నార్తివిఘాతశ్చ మర్మణాం పరిపాలనం||10||
View original
भवन्ति चात्र श्लोकाः- हृदये मूर्ध्नि बस्तौ च नृणां प्राणाः प्रतिष्ठिताः| तस्मात्तेषां सदा यत्नं कुर्वीत परिपालने||९|| आबाधवर्जनं नित्यं स्वस्थवृत्तानुवर्तनम्| उत्पन्नार्तिविघातश्च मर्मणां परिपालनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
అత ఉర్ధ్వం వికారా యే త్రిమర్మీయే చికిత్సితే| న ప్రోక్తా మర్మజాస్తేషాం కాంశ్చిద్వక్ష్యామి సౌషధాన్||11||
View original
अत उर्ध्वं विकारा ये त्रिमर्मीये चिकित्सिते| न प्रोक्ता मर्मजास्तेषां कांश्चिद्वक्ष्यामि सौषधान्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12-15) · Śloka 15
క్రుద్ధః స్వైః కోపనైర్వాయుః స్థానాదూర్ధ్వం ప్రపద్యతే| పీడయన్ హృదయం గత్వా శిరః శంఖౌ చ పీడయన్||12|| ధనుర్వన్నమయేద్గాత్రాణ్యాక్షిపేన్మోహయేత్తథా| (నమయేచ్చాక్షిపేచ్చాంగాన్యుచ్ఛ్వాసం నిరుణద్ధి చ)| కృచ్ఛ్రేణ చాప్యుచ్ఛ్వసితి స్తబ్ధాక్షోఽథ నిమీలకః ||13|| కపోత ఇవ కూజేచ్చ నిఃసంజ్ఞః సోఽపతంత్రకః| దృష్టిం సంస్తంభ్య సంజ్ఞాం చ హత్వా కంఠేన కూజతి||14|| హృది ముక్తే నరః స్వాస్థ్యం యాతి మోహం వృతే పునః| వాయునా దారుణం ప్రాహురేకే తమపతానకం||15||
View original
क्रुद्धः स्वैः कोपनैर्वायुः स्थानादूर्ध्वं प्रपद्यते| पीडयन् हृदयं गत्वा शिरः शङ्खौ च पीडयन्||१२|| धनुर्वन्नमयेद्गात्राण्याक्षिपेन्मोहयेत्तथा| (नमयेच्चाक्षिपेच्चाङ्गान्युच्छ्वासं निरुणद्धि च)| कृच्छ्रेण चाप्युच्छ्वसिति स्तब्धाक्षोऽथ निमीलकः ||१३|| कपोत इव कूजेच्च निःसञ्ज्ञः सोऽपतन्त्रकः| दृष्टिं संस्तम्भ्य सञ्ज्ञां च हत्वा कण्ठेन कूजति||१४|| हृदि मुक्ते नरः स्वास्थ्यं याति मोहं वृते पुनः| वायुना दारुणं प्राहुरेके तमपतानकम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16-20) · Śloka 20
శ్వసనం కఫవాతాభ్యాం రుద్ధం తస్య విమోక్షయేత్| తీక్ష్ణైః ప్రధమనైః సంజ్ఞాం తాసు ముక్తాసు విందతి||16|| మరిచం శిగ్రుబీజాని విడంగం చ ఫణిజ్ఝకం| ఏతాని సూక్ష్మచూర్ణాని దద్యాచ్ఛీర్షవిరేచనం||17|| తుంబురూణ్యభయా హింగు పౌష్కరం లవణత్రయం| యవక్వాథాంబునా పేయం హృద్గ్రహే చాపతంత్రకే ||18|| హింగ్వమ్లవేతసం శుంఠీం ససౌవర్చలదాడిమం| పిబేద్వాతకఫఘ్నం చ కర్మ హృద్రోగనుద్ధితం||19|| శోధనా బస్తయస్తీక్ష్ణా న హితాస్తస్య కృత్స్నశః| సౌవర్చలాభయావ్యోషైః సిద్ధం తస్మై ఘృతం హితం||20||
View original
श्वसनं कफवाताभ्यां रुद्धं तस्य विमोक्षयेत्| तीक्ष्णैः प्रधमनैः सञ्ज्ञां तासु मुक्तासु विन्दति||१६|| मरिचं शिग्रुबीजानि विडङ्गं च फणिज्झकम्| एतानि सूक्ष्मचूर्णानि दद्याच्छीर्षविरेचनम्||१७|| तुम्बुरूण्यभया हिङ्गु पौष्करं लवणत्रयम्| यवक्वाथाम्बुना पेयं हृद्ग्रहे चापतन्त्रके ||१८|| हिङ्ग्वम्लवेतसं शुण्ठीं ससौवर्चलदाडिमम्| पिबेद्वातकफघ्नं च कर्म हृद्रोगनुद्धितम्||१९|| शोधना बस्तयस्तीक्ष्णा न हितास्तस्य कृत्स्नशः| सौवर्चलाभयाव्योषैः सिद्धं तस्मै घृतं हितम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (21-24) · Śloka 24
మధురస్నిగ్ధగుర్వన్నసేవనాచ్చింతనాచ్ఛ్రమాత్ | శోకాద్వ్యాధ్యనుషంగాచ్చ వాయునోదీరితః కఫః||21|| యదాఽసౌ సమవస్కంద్య హృదయం హృదయాశ్రయాన్| సమావృణోతి జ్ఞానాదీంస్తదా తంద్రోపజాయతే||22|| హృదయే వ్యాకులీభావో వాక్చేష్టేంద్రియగౌరవం| మనోబుద్ధ్యప్రసాదశ్చ తంద్రాయా లక్షణం మతం||23|| కఫఘ్నం తత్ర కర్తవ్యం శోధనం శమనాని చ| వ్యాయామో రక్తమోక్షశ్చ భోజ్యం చ కటుతిక్తకం||24||
View original
मधुरस्निग्धगुर्वन्नसेवनाच्चिन्तनाच्छ्रमात् | शोकाद्व्याध्यनुषङ्गाच्च वायुनोदीरितः कफः||२१|| यदाऽसौ समवस्कन्द्य हृदयं हृदयाश्रयान्| समावृणोति ज्ञानादींस्तदा तन्द्रोपजायते||२२|| हृदये व्याकुलीभावो वाक्चेष्टेन्द्रियगौरवम्| मनोबुद्ध्यप्रसादश्च तन्द्राया लक्षणं मतम्||२३|| कफघ्नं तत्र कर्तव्यं शोधनं शमनानि च| व्यायामो रक्तमोक्षश्च भोज्यं च कटुतिक्तकम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (25-26) · Śloka 26
మూత్రౌకసాదో జఠరం కృచ్ఛ్రముత్సంగసంక్షయౌ| మూత్రాతీతోఽనిలాష్ఠీలా వాతబస్త్యుష్ణమారుతౌ||25|| వాతకుండలికా గ్రంథిర్విడ్ఘాతో బస్తికుండలం| త్రయోదశైతే మూత్రస్య దోషాస్తాఁల్లింగతః శృణు||26||
View original
मूत्रौकसादो जठरं कृच्छ्रमुत्सङ्गसङ्क्षयौ| मूत्रातीतोऽनिलाष्ठीला वातबस्त्युष्णमारुतौ||२५|| वातकुण्डलिका ग्रन्थिर्विड्घातो बस्तिकुण्डलम्| त्रयोदशैते मूत्रस्य दोषास्ताँल्लिङ्गतः शृणु||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (27-28) · Śloka 28
పిత్తం కఫో ద్వావపి వా బస్తౌ సంహన్యతే యదా| మారుతేన తదా మూత్రం రక్తం పీతం ఘనం సృజేత్||27|| సదాహం శ్వేతసాంద్రం వా సర్వైర్వా లక్షణైర్యుతం| మూత్రౌకసాదం తం విద్యాత్ పిత్తశ్లేష్మహరైర్జయేత్||28||
View original
पित्तं कफो द्वावपि वा बस्तौ संहन्यते यदा| मारुतेन तदा मूत्रं रक्तं पीतं घनं सृजेत्||२७|| सदाहं श्वेतसान्द्रं वा सर्वैर्वा लक्षणैर्युतम्| मूत्रौकसादं तं विद्यात् पित्तश्लेष्महरैर्जयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (29-31) · Śloka 31
విధారణాత్ ప్రతిహతం వాతోదావర్తితం యదా| పూరయత్యుదరం మూత్రం తదా తదనిమిత్తరుక్||29|| అపక్తిమూత్రవిట్సంగైస్తన్మూత్రజఠరం వదేత్| మూత్రవైరేచనీం తత్ర చికిత్సాం సంప్రయోజయేత్||30|| హింగుద్విరుత్తరం చూర్ణం త్రిమర్మీయే ప్రకీర్తితం| హన్యాన్మూత్రోదరానాహమాధ్మానం గుదమేఢ్రయోః||31||
View original
विधारणात् प्रतिहतं वातोदावर्तितं यदा| पूरयत्युदरं मूत्रं तदा तदनिमित्तरुक्||२९|| अपक्तिमूत्रविट्सङ्गैस्तन्मूत्रजठरं वदेत्| मूत्रवैरेचनीं तत्र चिकित्सां सम्प्रयोजयेत्||३०|| हिङ्गुद्विरुत्तरं चूर्णं त्रिमर्मीये प्रकीर्तितम्| हन्यान्मूत्रोदरानाहमाध्मानं गुदमेढ्रयोः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (32-48) · Śloka 49
మూత్రితస్య వ్యవాయాత్తు రేతో వాతోద్ధతం చ్యుతం| పూర్వం మూత్రస్య పశ్చాద్వా స్రవేత్ కృచ్ఛ్రం తదుచ్యతే||32|| ఖవైగుణ్యానిలాక్షేపైః కించిన్మూత్రం చ తిష్ఠతి| మణిసంధౌ స్రవేత్ పశ్చాత్తదరుగ్వాఽథ చాతిరుక్||33|| మూత్రోత్సంగః స విచ్ఛిన్నముచ్ఛేషగురుశేఫసః | వాతాకృతిర్భవేద్వాతాన్మూత్రే శుష్యతి సంక్షయః||34|| చిరం ధారయతో మూత్రం త్వరయా న ప్రవర్తతే| మేహమానస్య మందం వా మూత్రాతీతః స ఉచ్యతే||35|| ఆధ్మాపయన్ బస్తిగుదం రుద్ధ్వా వాయుశ్చలోన్నతాం| కుర్యాత్తీవ్రార్తిమష్ఠీలాం మూత్రవిణ్మార్గరోధినీం||36|| మూత్రం ధారయతో బస్తౌ వాయుః క్రుద్ధో విధారణాత్| మూత్రరోధార్తికండూభిర్వాతబస్తిః స ఉచ్యతే||37|| ఉష్మణా సోష్మకం మూత్రం శోషయన్ రక్తపీతకం| ఉష్ణవాతః సృజేత్ కృచ్ఛ్రాద్బస్త్యుపస్థార్తిదాహవాన్||38|| గతిసంగాదుదావృత్తః స మూత్రస్థానమార్గయోః| మూత్రస్య విగుణో వాయుర్భగ్నవ్యావిద్ధకుండలీ||39|| మూత్రం విహంతి సంస్తంభభంగగౌరవవేష్టనైః| తీవ్రరుఙ్మూత్రవిట్సంగైర్వాతకుండలికేతి సా||40|| రక్తం వాతకఫాద్దుష్టం బస్తిద్వారే సుదారుణం| గ్రంథిం కుర్యాత్ స కృచ్ఛ్రేణ సృజేన్మూత్రం తదావృతం||41|| అశ్మరీసమశూలం తం రక్తగ్రంథిం ప్రచక్షతే| రూక్షదుర్బలయోర్వాతేనోదావృత్తం శకృద్యదా||42|| మూత్రస్రోతః ప్రపద్యేత విట్సంసృష్టం తదా నరః| విడ్గంధం మూత్రయేత్ కృచ్ఛ్రాద్విడ్విఘాతం వినిర్దిశేత్||43|| ద్రుతాధ్వలంఘనాయాసాదభిఘాతాత్ ప్రపీడనాత్| స్వస్థానాద్వస్తిరుద్వృత్తః స్థూలస్తిష్ఠతి గర్భవత్||44|| శూలస్పందనదాహార్తో బిందుం బిందుం స్రవత్యపి| పీడితస్తు సృజేద్ధారాం సంస్తంభోద్వేష్టనార్తిమాన్||45|| బస్తికుండలమాహుస్తం ఘోరం శస్త్రవిషోపమం| పవనప్రబలం ప్రాయో దుర్నివారమబుద్ధిభిః||46|| తస్మిన్ పిత్తాన్వితే దాహః శూలం మూత్రవివర్ణతా| శ్లేష్మణా గౌరవం శోఫః స్నిగ్ధం మూత్రం ఘనం సితం||47|| శ్లేష్మరుద్ధబిలో బస్తిః పిత్తోదీర్ణో న సిధ్యతి| అవిభ్రాంతబిలః సాధ్యో న తు యః కుండలీకృతః||48|| స్యాద్వస్తౌ కుండలీభూతే హృన్మోహః శ్వాస ఏవ చ|49|
View original
मूत्रितस्य व्यवायात्तु रेतो वातोद्धतं च्युतम्| पूर्वं मूत्रस्य पश्चाद्वा स्रवेत् कृच्छ्रं तदुच्यते||३२|| खवैगुण्यानिलाक्षेपैः किञ्चिन्मूत्रं च तिष्ठति| मणिसन्धौ स्रवेत् पश्चात्तदरुग्वाऽथ चातिरुक्||३३|| मूत्रोत्सङ्गः स विच्छिन्नमुच्छेषगुरुशेफसः | वाताकृतिर्भवेद्वातान्मूत्रे शुष्यति सङ्क्षयः||३४|| चिरं धारयतो मूत्रं त्वरया न प्रवर्तते| मेहमानस्य मन्दं वा मूत्रातीतः स उच्यते||३५|| आध्मापयन् बस्तिगुदं रुद्ध्वा वायुश्चलोन्नताम्| कुर्यात्तीव्रार्तिमष्ठीलां मूत्रविण्मार्गरोधिनीम्||३६|| मूत्रं धारयतो बस्तौ वायुः क्रुद्धो विधारणात्| मूत्ररोधार्तिकण्डूभिर्वातबस्तिः स उच्यते||३७|| उष्मणा सोष्मकं मूत्रं शोषयन् रक्तपीतकम्| उष्णवातः सृजेत् कृच्छ्राद्बस्त्युपस्थार्तिदाहवान्||३८|| गतिसङ्गादुदावृत्तः स मूत्रस्थानमार्गयोः| मूत्रस्य विगुणो वायुर्भग्नव्याविद्धकुण्डली||३९|| मूत्रं विहन्ति संस्तम्भभङ्गगौरववेष्टनैः| तीव्ररुङ्मूत्रविट्सङ्गैर्वातकुण्डलिकेति सा||४०|| रक्तं वातकफाद्दुष्टं बस्तिद्वारे सुदारुणम्| ग्रन्थिं कुर्यात् स कृच्छ्रेण सृजेन्मूत्रं तदावृतम्||४१|| अश्मरीसमशूलं तं रक्तग्रन्थिं प्रचक्षते| रूक्षदुर्बलयोर्वातेनोदावृत्तं शकृद्यदा||४२|| मूत्रस्रोतः प्रपद्येत विट्संसृष्टं तदा नरः| विड्गन्धं मूत्रयेत् कृच्छ्राद्विड्विघातं विनिर्दिशेत्||४३|| द्रुताध्वलङ्घनायासादभिघातात् प्रपीडनात्| स्वस्थानाद्वस्तिरुद्वृत्तः स्थूलस्तिष्ठति गर्भवत्||४४|| शूलस्पन्दनदाहार्तो बिन्दुं बिन्दुं स्रवत्यपि| पीडितस्तु सृजेद्धारां संस्तम्भोद्वेष्टनार्तिमान्||४५|| बस्तिकुण्डलमाहुस्तं घोरं शस्त्रविषोपमम्| पवनप्रबलं प्रायो दुर्निवारमबुद्धिभिः||४६|| तस्मिन् पित्तान्विते दाहः शूलं मूत्रविवर्णता| श्लेष्मणा गौरवं शोफः स्निग्धं मूत्रं घनं सितम्||४७|| श्लेष्मरुद्धबिलो बस्तिः पित्तोदीर्णो न सिध्यति| अविभ्रान्तबिलः साध्यो न तु यः कुण्डलीकृतः||४८|| स्याद्वस्तौ कुण्डलीभूते हृन्मोहः श्वास एव च|४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (49) · Śloka 50
దోషాధిక్యమవేక్ష్యైతాన్ మూత్రకృచ్ఛ్రహరైర్జయేత్||49|| బస్తిముత్తరబస్తిం చ సర్వేషామేవ దాపయేత్|50|
View original
दोषाधिक्यमवेक्ष्यैतान् मूत्रकृच्छ्रहरैर्जयेत्||४९|| बस्तिमुत्तरबस्तिं च सर्वेषामेव दापयेत्|५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (50-57) · Śloka 57
పుష్పనేత్రం తు హైమం స్యాచ్ఛ్లక్ష్ణమౌత్తరబస్తికం||50|| జాత్యశ్వహనవృంతేన సమం గోపుచ్ఛసంస్థితం| రౌప్యం వా సర్షపచ్ఛిద్రం ద్వికర్ణం ద్వాదశాంగులం||51|| తేనాజబస్తియుక్తేన స్నేహస్యార్ధపలం నయేత్| యథావయోవిశేషేణ స్నేహమాత్రాం వికల్ప్య వా||52|| స్నాతస్య భుక్తభక్తస్య రసేన పయసాఽపి వా| సృష్టవిణ్మూత్రవేగస్య పీఠే జానుసమే మృదౌ||53|| ఋజోః సుఖోపవిష్టస్య హృష్టే మేఢ్రే ఘృతాక్తయా| శలాకయాఽన్విష్య గతిం యద్యప్రతిహతా వ్రజేత్||54|| తతః శేఫఃప్రమాణేన పుష్పనేత్రం ప్రవేశయేత్| గుదవన్మూత్రమార్గేణ ప్రణయేదను సేవనీం||55|| హింస్యాదతిగతం బస్తిమూనే స్నేహో న గచ్ఛతి| సుఖం ప్రపీడ్య నిష్కంపం నిష్కర్షేన్నేత్రమేవ చ||56|| ప్రత్యాగతే ద్వితీయం చ తృతీయం చ ప్రదాపయేత్| అనాగచ్ఛన్నుపేక్ష్యస్తు రజనీవ్యుషితస్య చ||57||
View original
पुष्पनेत्रं तु हैमं स्याच्छ्लक्ष्णमौत्तरबस्तिकम्||५०|| जात्यश्वहनवृन्तेन समं गोपुच्छसंस्थितम्| रौप्यं वा सर्षपच्छिद्रं द्विकर्णं द्वादशाङ्गुलम्||५१|| तेनाजबस्तियुक्तेन स्नेहस्यार्धपलं नयेत्| यथावयोविशेषेण स्नेहमात्रां विकल्प्य वा||५२|| स्नातस्य भुक्तभक्तस्य रसेन पयसाऽपि वा| सृष्टविण्मूत्रवेगस्य पीठे जानुसमे मृदौ||५३|| ऋजोः सुखोपविष्टस्य हृष्टे मेढ्रे घृताक्तया| शलाकयाऽन्विष्य गतिं यद्यप्रतिहता व्रजेत्||५४|| ततः शेफःप्रमाणेन पुष्पनेत्रं प्रवेशयेत्| गुदवन्मूत्रमार्गेण प्रणयेदनु सेवनीम्||५५|| हिंस्यादतिगतं बस्तिमूने स्नेहो न गच्छति| सुखं प्रपीड्य निष्कम्पं निष्कर्षेन्नेत्रमेव च||५६|| प्रत्यागते द्वितीयं च तृतीयं च प्रदापयेत्| अनागच्छन्नुपेक्ष्यस्तु रजनीव्युषितस्य च||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (58-61) · Śloka 61
పిప్పలీలవణాగారధూమాపామార్గసర్షపైః| వార్తాకురసనిర్గుండీశంపాకైః ససహాచరైః||58|| మూత్రామ్లపిష్టైః సగుడైర్వర్తిం కృత్వా ప్రవేశయేత్| అగ్రే తు సర్షపాకారాం పశ్చార్ధే మాషసమ్మితాం||59|| నేత్రదీర్ఘాం ఘృతాభ్యక్తాం సుకుమారామభంగురాం| నేత్రవన్మూత్రనాడ్యాం తు పాయౌ చాంగుష్ఠసమ్మితాం||60|| స్నేహే ప్రత్యాగతే తాభ్యామానువాసనికో విధిః| పరిహారశ్చ సవ్యాపత్ ససమ్యగ్దత్తలక్షణః||61||
View original
पिप्पलीलवणागारधूमापामार्गसर्षपैः| वार्ताकुरसनिर्गुण्डीशम्पाकैः ससहाचरैः||५८|| मूत्राम्लपिष्टैः सगुडैर्वर्तिं कृत्वा प्रवेशयेत्| अग्रे तु सर्षपाकारां पश्चार्धे माषसम्मिताम्||५९|| नेत्रदीर्घां घृताभ्यक्तां सुकुमारामभङ्गुराम्| नेत्रवन्मूत्रनाड्यां तु पायौ चाङ्गुष्ठसम्मिताम्||६०|| स्नेहे प्रत्यागते ताभ्यामानुवासनिको विधिः| परिहारश्च सव्यापत् ससम्यग्दत्तलक्षणः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (62-64) · Śloka 65
స్త్రీణామార్తవకాలే తు ప్రతికర్మ తదాచరేత్| గర్భాసనా సుఖం స్నేహం తదాఽఽదత్తే హ్యపావృతా||62|| గర్భం యోనిస్తదా శీఘ్రం జితే గృహ్ణాతి మారుతే| బస్తిజేషు వికారేషు యోనివిభ్రంశజేషు చ||63|| యోనిశూలేషు తీవ్రేషు యోనివ్యాపత్స్వసృగ్దరే| అప్రస్రవతి మూత్రే చ బిందుం బిందుం స్రవత్యపి||64|| విదధ్యాదుత్తరం బస్తిం యథాస్వౌషధసంస్కృతం |65|
View original
स्त्रीणामार्तवकाले तु प्रतिकर्म तदाचरेत्| गर्भासना सुखं स्नेहं तदाऽऽदत्ते ह्यपावृता||६२|| गर्भं योनिस्तदा शीघ्रं जिते गृह्णाति मारुते| बस्तिजेषु विकारेषु योनिविभ्रंशजेषु च||६३|| योनिशूलेषु तीव्रेषु योनिव्यापत्स्वसृग्दरे| अप्रस्रवति मूत्रे च बिन्दुं बिन्दुं स्रवत्यपि||६४|| विदध्यादुत्तरं बस्तिं यथास्वौषधसंस्कृतम् |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (65-69) · Śloka 70
పుష్పనేత్రప్రమాణం తు ప్రమదానాం దశాంగులం||65|| మూత్రస్రోతఃపరీణాహం ముద్గస్రోతోఽనువాహి చ| అపత్యమార్గే నారీణాం విధేయం చతురంగులం||66|| ద్వ్యంగులం మూత్రమార్గే తు బాలాయాస్త్వేకమంగులం| ఉత్తానాయాః శయానాయాః సమ్యక్ సంకోచ్య సక్థినీ||67|| అథాస్యాః ప్రణయేన్నేత్రమనువంశగతం సుఖం| ద్విస్త్రిశ్చతురితి స్నేహానహోరాత్రేణ యోజయేత్||68|| బస్తౌ , బస్తౌ ప్రణీతే చ వర్తిః పీనతరా భవేత్| త్రిరాత్రం కర్మ కుర్వీత స్నేహమాత్రాం వివర్ధయేత్||69|| అనేనైవ విధానేన కర్మ కుర్యాత్ పునస్త్ర్యహాత్|70|
View original
पुष्पनेत्रप्रमाणं तु प्रमदानां दशाङ्गुलम्||६५|| मूत्रस्रोतःपरीणाहं मुद्गस्रोतोऽनुवाहि च| अपत्यमार्गे नारीणां विधेयं चतुरङ्गुलम्||६६|| द्व्यङ्गुलं मूत्रमार्गे तु बालायास्त्वेकमङ्गुलम्| उत्तानायाः शयानायाः सम्यक् सङ्कोच्य सक्थिनी||६७|| अथास्याः प्रणयेन्नेत्रमनुवंशगतं सुखम्| द्विस्त्रिश्चतुरिति स्नेहानहोरात्रेण योजयेत्||६८|| बस्तौ , बस्तौ प्रणीते च वर्तिः पीनतरा भवेत्| त्रिरात्रं कर्म कुर्वीत स्नेहमात्रां विवर्धयेत्||६९|| अनेनैव विधानेन कर्म कुर्यात् पुनस्त्र्यहात्|७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (70-73) · Śloka 73
అతః శిరోవికారాణాం కశ్చిద్భేదః ప్రవక్ష్యతే||70|| రక్తపిత్తానిలా దుష్టాః శంఖదేశే విమూర్చ్ఛితాః| తీవ్రరుగ్దాహరాగం హి శోఫం కుర్వంతి దారుణం||71|| స శిరో విషవద్వేగీ నిరుధ్యాశు గలం తథా| త్రిరాత్రాజ్జీవితం హంతి శంఖకో నామ నామతః||72|| పరం త్ర్యహాజ్జీవతి చేత్ ప్రత్యాఖ్యాయాచరేత్ క్రియాం| శిరోవిరేకసేకాది సర్వం వీసర్పనుచ్చ యత్||73||
View original
अतः शिरोविकाराणां कश्चिद्भेदः प्रवक्ष्यते||७०|| रक्तपित्तानिला दुष्टाः शङ्खदेशे विमूर्च्छिताः| तीव्ररुग्दाहरागं हि शोफं कुर्वन्ति दारुणम्||७१|| स शिरो विषवद्वेगी निरुध्याशु गलं तथा| त्रिरात्राज्जीवितं हन्ति शङ्खको नाम नामतः||७२|| परं त्र्यहाज्जीवति चेत् प्रत्याख्यायाचरेत् क्रियाम्| शिरोविरेकसेकादि सर्वं वीसर्पनुच्च यत्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (74-78) · Śloka 78
రూక్షాత్యధ్యశనాత్ పూర్వవాతావశ్యాయమైథునైః| వేగసంధారణాయాసవ్యాయామైః కుపితోఽనిలః||74|| కేవలః సకఫో వాఽర్ధం గృహీత్వా శిరసస్తతః| మన్యాభ్రూశంఖకర్ణాక్షిలలాటార్ధేఽతివేదనాం||75|| శస్త్రారణినిభాం కుర్యాత్తీవ్రాం సోఽర్ధావభేదకః| నయనం వాఽథవా శ్రోత్రమతివృద్ధో వినాశయేత్||76|| చతుఃస్నేహోత్తమా మాత్రా శిరఃకాయవిరేచనం| నాడీస్వేదో ఘృతం జీర్ణం బస్తికర్మానువాసనం||77|| ఉపనాహః శిరోబస్తిర్దహనం చాత్ర శస్యతే| ప్రతిశ్యాయే శిరోరోగే యచ్చోద్దిష్టం చికిత్సితం||78||
View original
रूक्षात्यध्यशनात् पूर्ववातावश्यायमैथुनैः| वेगसन्धारणायासव्यायामैः कुपितोऽनिलः||७४|| केवलः सकफो वाऽर्धं गृहीत्वा शिरसस्ततः| मन्याभ्रूशङ्खकर्णाक्षिललाटार्धेऽतिवेदनाम्||७५|| शस्त्रारणिनिभां कुर्यात्तीव्रां सोऽर्धावभेदकः| नयनं वाऽथवा श्रोत्रमतिवृद्धो विनाशयेत्||७६|| चतुःस्नेहोत्तमा मात्रा शिरःकायविरेचनम्| नाडीस्वेदो घृतं जीर्णं बस्तिकर्मानुवासनम्||७७|| उपनाहः शिरोबस्तिर्दहनं चात्र शस्यते| प्रतिश्याये शिरोरोगे यच्चोद्दिष्टं चिकित्सितम्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (79-83) · Śloka 83
సంధారణాదజీర్ణాద్యైర్మస్తిష్కం రక్తమారుతౌ| దుష్టౌ దూషయతస్తచ్చ దుష్టం తాభ్యాం విమూర్చ్ఛితం||79|| సూర్యోదయేంఽశుసంతాపాద్ద్రవం విష్యందతే శనైః| తతో దినే శిరఃశూలం దినవృద్ధ్యా వివర్ధతే||80|| దినక్షయే తతః స్త్యానే మస్తిష్కే సంప్రశామ్యతి| సూర్యావర్తః స తత్ర స్యాత్ సర్పిరౌత్తరభక్తికం||81|| శిరఃకాయవిరేకౌ చ మూర్ధ్నా త్రిస్నేహధారణం | జాంగలైరుపనాహశ్చ ఘృతక్షీరైశ్చ సేచనం ||82|| బర్హితిత్తిరిలావాదిశృతక్షీరోత్థితం ఘృతం| స్యాన్నావనం జీవనీయక్షీరాష్టగుణసాధితం||83||
View original
सन्धारणादजीर्णाद्यैर्मस्तिष्कं रक्तमारुतौ| दुष्टौ दूषयतस्तच्च दुष्टं ताभ्यां विमूर्च्छितम्||७९|| सूर्योदयेंऽशुसन्तापाद्द्रवं विष्यन्दते शनैः| ततो दिने शिरःशूलं दिनवृद्ध्या विवर्धते||८०|| दिनक्षये ततः स्त्याने मस्तिष्के सम्प्रशाम्यति| सूर्यावर्तः स तत्र स्यात् सर्पिरौत्तरभक्तिकम्||८१|| शिरःकायविरेकौ च मूर्ध्ना त्रिस्नेहधारणम् | जाङ्गलैरुपनाहश्च घृतक्षीरैश्च सेचनम् ||८२|| बर्हितित्तिरिलावादिशृतक्षीरोत्थितं घृतम्| स्यान्नावनं जीवनीयक्षीराष्टगुणसाधितम्||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (84-87) · Śloka 87
(ఉపవాసాతిశోకాతిరూక్షశీతాల్పభోజనైః )| దుష్టా దోషాస్త్రయో మన్యాపశ్చాద్ఘాటాసు వేదనాం||84|| తీవ్రాం కుర్వంతి సా చాక్షిభ్రూశంఖేష్వవతిష్ఠతే| స్పందనం గండపార్శ్వస్య నేత్రరోగం హనుగ్రహం||85|| సోఽనంతవాతస్తం హన్యాత్ సిరార్కావర్తనాశనైః| వాతో రూక్షాదిభిః క్రుద్ధః శిరఃకంపముదీరయేత్||86|| తత్రామృతాబలారాస్నామహాశ్వేతాశ్వగంధకైః| స్నేహస్వేదాది వాతఘ్నం శస్తం నస్యం చ తర్పణం||87||
View original
(उपवासातिशोकातिरूक्षशीताल्पभोजनैः )| दुष्टा दोषास्त्रयो मन्यापश्चाद्घाटासु वेदनाम्||८४|| तीव्रां कुर्वन्ति सा चाक्षिभ्रूशङ्खेष्ववतिष्ठते| स्पन्दनं गण्डपार्श्वस्य नेत्ररोगं हनुग्रहम्||८५|| सोऽनन्तवातस्तं हन्यात् सिरार्कावर्तनाशनैः| वातो रूक्षादिभिः क्रुद्धः शिरःकम्पमुदीरयेत्||८६|| तत्रामृताबलारास्नामहाश्वेताश्वगन्धकैः| स्नेहस्वेदादि वातघ्नं शस्तं नस्यं च तर्पणम्||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (88) · Śloka 88
నస్తఃకర్మ చ కుర్వీత శిరోరోగేషు శాస్త్రవిద్| ద్వారం హి శిరసో నాసా తేన తద్ వ్యాప్య హంతి తాన్||88||
View original
नस्तःकर्म च कुर्वीत शिरोरोगेषु शास्त्रविद्| द्वारं हि शिरसो नासा तेन तद् व्याप्य हन्ति तान्||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (89-92) · Śloka 92
నావనం చావపీడశ్చ ధ్మాపనం ధూమ ఏవ చ| ప్రతిమర్శశ్చ విజ్ఞేయం నస్తఃకర్మ తు పంచధా||89|| స్నేహనం శోధనం చైవ ద్వివిధం నావనం స్మృతం| శోధనః స్తంభనశ్చ స్యాదవపీడో ద్విధా మతః ||90|| చూర్ణస్యాధ్మాపనం తద్ధి దేహస్రోతోవిశోధనం | విజ్ఞేయస్త్రివిధో ధూమః ప్రాగుక్తః శమనాదికః||91|| ప్రతిమర్శో భవేత్ స్నేహో నిర్దోష ఉభయార్థకృత్| ఏవం తద్రేచనం కర్మ తర్పణం శమనం త్రిధా||92||
View original
नावनं चावपीडश्च ध्मापनं धूम एव च| प्रतिमर्शश्च विज्ञेयं नस्तःकर्म तु पञ्चधा||८९|| स्नेहनं शोधनं चैव द्विविधं नावनं स्मृतम्| शोधनः स्तम्भनश्च स्यादवपीडो द्विधा मतः ||९०|| चूर्णस्याध्मापनं तद्धि देहस्रोतोविशोधनम् | विज्ञेयस्त्रिविधो धूमः प्रागुक्तः शमनादिकः||९१|| प्रतिमर्शो भवेत् स्नेहो निर्दोष उभयार्थकृत्| एवं तद्रेचनं कर्म तर्पणं शमनं त्रिधा||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (93-95) · Śloka 96
స్తంభసుప్తిగురుత్వాద్యాః శ్లైష్మికా యే శిరోగదాః| శిరోవిరేచనం తేషు నస్తఃకర్మ ప్రశస్యతే||93|| యే చ వాతాత్మకా రోగాః శిరఃకంపార్దితాదయః| శిరసస్తర్పణం తేషు నస్తఃకర్మ ప్రశస్యతే ||94|| రక్తపిత్తాదిరోగేషు శమనం నస్యమిష్యతే| ధ్మాపనం ధూమపానం చ తథా యోగ్యేషు శస్యతే ||95|| (దోషాదికం సమీక్ష్యైవ భిషక్ సమ్యక్ చ కారయేత్)|96|
View original
स्तम्भसुप्तिगुरुत्वाद्याः श्लैष्मिका ये शिरोगदाः| शिरोविरेचनं तेषु नस्तःकर्म प्रशस्यते||९३|| ये च वातात्मका रोगाः शिरःकम्पार्दितादयः| शिरसस्तर्पणं तेषु नस्तःकर्म प्रशस्यते ||९४|| रक्तपित्तादिरोगेषु शमनं नस्यमिष्यते| ध्मापनं धूमपानं च तथा योग्येषु शस्यते ||९५|| (दोषादिकं समीक्ष्यैव भिषक् सम्यक् च कारयेत्)|९६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (96-97) · Śloka 98
ఫలాదిభేషజం ప్రోక్తం శిరసో యద్విరేచనం||96|| తచ్చూర్ణం కల్పయేత్తేన పచేత్ స్నేహం విరేచనం| యదుక్తం మధురస్కంధే భేషజం తేన తర్పణం||97|| సాధయిత్వా భిషక్ స్నేహం నస్తః కుర్యాద్విధానవిత్|98|
View original
फलादिभेषजं प्रोक्तं शिरसो यद्विरेचनम्||९६|| तच्चूर्णं कल्पयेत्तेन पचेत् स्नेहं विरेचनम्| यदुक्तं मधुरस्कन्धे भेषजं तेन तर्पणम्||९७|| साधयित्वा भिषक् स्नेहं नस्तः कुर्याद्विधानवित्|९८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (98-110) · Śloka 110
ప్రాక్సూర్యే మధ్యసూర్యే వా ప్రాక్కృతావశ్యకస్య చ||98|| ఉత్తానస్య శయానస్య శయనే స్వాస్తృతే సుఖం| ప్రలంబశిరసః కించిత్ కించిత్ పాదోన్నతస్య చ||99|| దద్యాన్నాసాపుటే స్నేహం తర్పణం బుద్ధిమాన్ భిషక్| అనవాక్శిరసో నస్యం న శిరః ప్రతిపద్యతే||100|| అత్యవాక్శిరసో నస్యం మస్తులుంగేఽవతిష్ఠతి| అత ఏవంశయానస్య శుద్ధ్యర్థం స్వేదయేచ్ఛిరః||101|| సంస్వేద్య నాసామున్నమ్య వామేనాంగుష్ఠపర్వణా| హస్తేన దక్షిణేనాథ కుర్యాదుభయతః సమం||102|| ప్రణాడ్యా పిచునా వాఽపి నస్తఃస్నేహం యథావిధి| కృతే చ స్వేదయేద్భూయ ఆకర్షేచ్చ పునః పునః||103|| తం స్నేహం శ్లేష్మణా సాకం తథా స్నేహో న తిష్ఠతి| స్వేదేనోత్క్లేశితః శ్లేష్మా నస్తఃకర్మణ్యుపస్థితః ||104|| భూయః స్నేహస్య శైత్యేన శిరసి స్త్యాయతే తతః| శ్రోత్రమన్యాగలాద్యేషు వికారాయ స కల్పతే||105|| తతో నస్తఃకృతే ధూమం పిబేత్ కఫవినాశనం | హితాన్నభుఙ్నివాతోష్ణసేవీ స్యాన్నియతేంద్రియః||106|| విధిరేషోఽవపీడస్య కార్యః ప్రధ్మాపనస్య తు| తత్ షడంగులయా నాడ్యా ధమేచ్చూర్ణం ముఖేన తు||107|| విరిక్తశిరసం తూష్ణం పాయయిత్వాఽంబు భోజయేత్| లఘు త్రిష్వవిరుద్ధం చ నివాతస్థమతంద్రితః||108|| విరేకశుద్ధో దోషస్య కోపనం యస్య సేవతే| స దోషో విచరంస్తత్ర కరోతి స్వాన్ గదాన్ బహూన్||109|| యథాస్వం విహితాం తేషు క్రియాం కుర్యాద్విచక్షణః| అకాలకృతజాతానాం రోగాణామనురూపతః||110||
View original
प्राक्सूर्ये मध्यसूर्ये वा प्राक्कृतावश्यकस्य च||९८|| उत्तानस्य शयानस्य शयने स्वास्तृते सुखम्| प्रलम्बशिरसः किञ्चित् किञ्चित् पादोन्नतस्य च||९९|| दद्यान्नासापुटे स्नेहं तर्पणं बुद्धिमान् भिषक्| अनवाक्शिरसो नस्यं न शिरः प्रतिपद्यते||१००|| अत्यवाक्शिरसो नस्यं मस्तुलुङ्गेऽवतिष्ठति| अत एवंशयानस्य शुद्ध्यर्थं स्वेदयेच्छिरः||१०१|| संस्वेद्य नासामुन्नम्य वामेनाङ्गुष्ठपर्वणा| हस्तेन दक्षिणेनाथ कुर्यादुभयतः समम्||१०२|| प्रणाड्या पिचुना वाऽपि नस्तःस्नेहं यथाविधि| कृते च स्वेदयेद्भूय आकर्षेच्च पुनः पुनः||१०३|| तं स्नेहं श्लेष्मणा साकं तथा स्नेहो न तिष्ठति| स्वेदेनोत्क्लेशितः श्लेष्मा नस्तःकर्मण्युपस्थितः ||१०४|| भूयः स्नेहस्य शैत्येन शिरसि स्त्यायते ततः| श्रोत्रमन्यागलाद्येषु विकाराय स कल्पते||१०५|| ततो नस्तःकृते धूमं पिबेत् कफविनाशनम् | हितान्नभुङ्निवातोष्णसेवी स्यान्नियतेन्द्रियः||१०६|| विधिरेषोऽवपीडस्य कार्यः प्रध्मापनस्य तु| तत् षडङ्गुलया नाड्या धमेच्चूर्णं मुखेन तु||१०७|| विरिक्तशिरसं तूष्णं पाययित्वाऽम्बु भोजयेत्| लघु त्रिष्वविरुद्धं च निवातस्थमतन्द्रितः||१०८|| विरेकशुद्धो दोषस्य कोपनं यस्य सेवते| स दोषो विचरंस्तत्र करोति स्वान् गदान् बहून्||१०९|| यथास्वं विहितां तेषु क्रियां कुर्याद्विचक्षणः| अकालकृतजातानां रोगाणामनुरूपतः||११०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (111-115) · Śloka 115
అజీర్ణే భోజనే భుక్తే తోయే పీతేఽథ దుర్దినే| ప్రతిశ్యాయే నవే స్నాతే స్నేహపానేఽనువాసనే||111|| నావనం స్నేహనం రోగాన్ కరోతి శ్లైష్మికాన్ బహూన్| తత్ర శ్లేష్మహరః సర్వస్తీక్ష్ణోష్ణాదిర్విధిర్హితః||112|| క్షామే విరేచితే గర్భే వ్యాయామాభిహతే తృషి| వాతో రూక్షేణ నస్యేన క్రుద్ధః స్వాంజనయేద్గదాన్||113|| తత్ర వాతహరః సర్వో విధిః స్నేహనబృంహణః| స్వేదాదిః, స్యాద్ఘృతం క్షీరం గర్భిణ్యాస్తు విశేషతః||114|| జ్వరశోకాతితప్తానాం తిమిరం మద్యపస్య తు| రూక్షైః శీతాంజనైర్లేపైః పుటపాకైశ్చ సాధయేత్ ||115||
View original
अजीर्णे भोजने भुक्ते तोये पीतेऽथ दुर्दिने| प्रतिश्याये नवे स्नाते स्नेहपानेऽनुवासने||१११|| नावनं स्नेहनं रोगान् करोति श्लैष्मिकान् बहून्| तत्र श्लेष्महरः सर्वस्तीक्ष्णोष्णादिर्विधिर्हितः||११२|| क्षामे विरेचिते गर्भे व्यायामाभिहते तृषि| वातो रूक्षेण नस्येन क्रुद्धः स्वाञ्जनयेद्गदान्||११३|| तत्र वातहरः सर्वो विधिः स्नेहनबृंहणः| स्वेदादिः, स्याद्घृतं क्षीरं गर्भिण्यास्तु विशेषतः||११४|| ज्वरशोकातितप्तानां तिमिरं मद्यपस्य तु| रूक्षैः शीताञ्जनैर्लेपैः पुटपाकैश्च साधयेत् ||११५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (116-117) · Śloka 117
స్నేహనం శోధనం చైవ ద్వివిధం నావనం మతం| ప్రతిమర్శస్తు నస్యార్థం కరోతి న చ దోషావాన్||116|| నస్తః స్నేహాంగులిం దద్యాత్ ప్రాతర్నిశి చ సర్వదా| న చోచ్ఛింఘేదరోగాణాం ప్రతిమర్శః స దార్ఢ్యకృత్||117||
View original
स्नेहनं शोधनं चैव द्विविधं नावनं मतम्| प्रतिमर्शस्तु नस्यार्थं करोति न च दोषावान्||११६|| नस्तः स्नेहाङ्गुलिं दद्यात् प्रातर्निशि च सर्वदा| न चोच्छिङ्घेदरोगाणां प्रतिमर्शः स दार्ढ्यकृत्||११७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (118-119) · Śloka 119
తత్ర శ్లోకౌ- త్రీణి యస్మాత్ ప్రధానాని మర్మాణ్యభిహతేషు చ| తేషు లింగం చికిత్సాం చ రోగభేదాశ్చ సౌషధాః||118|| విధిరుత్తరబస్తేశ్చ నస్తఃకర్మవిధిస్తథా| సవ్యాపద్భేషజం సిద్ధౌ మర్మాఖ్యాయాం ప్రకీర్తితం||119||
View original
तत्र श्लोकौ- त्रीणि यस्मात् प्रधानानि मर्माण्यभिहतेषु च| तेषु लिङ्गं चिकित्सां च रोगभेदाश्च सौषधाः||११८|| विधिरुत्तरबस्तेश्च नस्तःकर्मविधिस्तथा| सव्यापद्भेषजं सिद्धौ मर्माख्यायां प्रकीर्तितम्||११९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే సిద్ధిస్థానే త్రిమర్మీయసిద్ధిర్నామ నవమోఽధ్యాయః||9||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने त्रिमर्मीयसिद्धिर्नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon