Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതസ്ത്രിമര്മീയാം സിദ്ധിം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातस्त्रिमर्मीयां सिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
9. trimarmīyā siddhiḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
സപ്തോത്തരം മര്മശതമസ്മിഞ്ഛരീരേ സ്കന്ധശാഖാസമാശ്രിതമഗ്നിവേശ!| തേഷാമന്യതമപീഡായാം സമധികാ പീഡാ ഭവതി, ചേതനാനിബന്ധവൈശേഷ്യാത്| തത്ര ശാഖാശ്രിതേഭ്യോ മര്മഭ്യഃ സ്കന്ധാശ്രിതാനി ഗരീയാംസി, ശാഖാനാം തദാശ്രിതത്വാത്; സ്കന്ധാശ്രിതേഭ്യോऽപി ഹൃദ്വസ്തിശിരാംസി, തന്മൂലത്വാച്ഛരീരസ്യ||൩||
View original
सप्तोत्तरं मर्मशतमस्मिञ्छरीरे स्कन्धशाखासमाश्रितमग्निवेश!| तेषामन्यतमपीडायां समधिका पीडा भवति, चेतनानिबन्धवैशेष्यात्| तत्र शाखाश्रितेभ्यो मर्मभ्यः स्कन्धाश्रितानि गरीयांसि, शाखानां तदाश्रितत्वात्; स्कन्धाश्रितेभ्योऽपि हृद्वस्तिशिरांसि, तन्मूलत्वाच्छरीरस्य||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
തത്ര ഹൃദയേ ദശ ധമന്യഃ പ്രാണാപാനൌ മനോ ബുദ്ധിശ്ചേതനാ മഹാഭൂതാനി ച നാഭ്യാമരാ ഇവ പ്രതിഷ്ഠിതാനി, ശിരസി ഇന്ദ്രിയാണി ഇന്ദ്രിയപ്രാണവഹാനി ച സ്രോതാംസി സൂര്യമിവ ഗഭസ്തയഃ സംശ്രിതാനി, ബസ്തിസ്തു സ്ഥൂലഗുദമുഷ്കസേവനീശുക്രമൂത്രവാഹിനീനാം നാഡീ(ലീ)നാം മധ്യേ മൂത്രധാരോऽമ്ബുവഹാനാം സര്വസ്രോതസാമുദധിരിവാപഗാനാം പ്രതിഷ്ഠാ , ബഹുഭിശ്ച തന്മൂലൈര്മര്മസഞ്ജ്ഞകൈഃ സ്രോതോഭിര്ഗഗനമിവ ദിനകരകരൈര്വ്യാപ്തമിദം ശരീരമ്||൪|| തേഷാം ത്രയാണാമന്യതമസ്യാപി ഭേദാദാശ്വേവ ശരീരഭേദഃ സ്യാത്, ആശ്രയനാശാദാശ്രിതസ്യാപി വിനാശഃ; തദുപഘാതാത്തു ഘോരതരവ്യാധിപ്രാദുര്ഭാവഃ; തസ്മാദേതാനി വിശേഷേണ രക്ഷ്യാണി ബാഹ്യാഭിഘാദ്വാതാദിഭ്യശ്ച||൫||
View original
तत्र हृदये दश धमन्यः प्राणापानौ मनो बुद्धिश्चेतना महाभूतानि च नाभ्यामरा इव प्रतिष्ठितानि, शिरसि इन्द्रियाणि इन्द्रियप्राणवहानि च स्रोतांसि सूर्यमिव गभस्तयः संश्रितानि, बस्तिस्तु स्थूलगुदमुष्कसेवनीशुक्रमूत्रवाहिनीनां नाडी(ली)नां मध्ये मूत्रधारोऽम्बुवहानां सर्वस्रोतसामुदधिरिवापगानां प्रतिष्ठा , बहुभिश्च तन्मूलैर्मर्मसञ्ज्ञकैः स्रोतोभिर्गगनमिव दिनकरकरैर्व्याप्तमिदं शरीरम्||४|| तेषां त्रयाणामन्यतमस्यापि भेदादाश्वेव शरीरभेदः स्यात्, आश्रयनाशादाश्रितस्यापि विनाशः; तदुपघातात्तु घोरतरव्याधिप्रादुर्भावः; तस्मादेतानि विशेषेण रक्ष्याणि बाह्याभिघाद्वातादिभ्यश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
തത്ര ഹൃദ്യഭിഹതേ കാസശ്വാസബലക്ഷയകണ്ഠശോഷക്ലോമാകര്ഷണജിഹ്വാനിര്ഗമമുഖതാലുശോഷാപസ്മാരോന്മാദപ്രലാപചിത്തനാശാദയഃ സ്യുഃ; ശിരസ്യഭിഹതേ മന്യാസ്തമ്ഭാര്ദിതചക്ഷുര്വിഭ്രമമോഹോദ്വേഷ്ടനചേഷ്ടാനാശകാസശ്വാസഹനുഗ്രഹമൂകഗദ്ഗദത്വാക്ഷിനിമീലന- ഗണ്ഡസ്പന്ദനജൃമ്ഭണലാലാസ്രാവസ്വരഹാനിവദനജിഹ്മത്വാദീനി, ബസ്തൌ തു വാതമൂത്രവര്ചോനിഗ്രഹവങ്ക്ഷണമേഹനബസ്തിശൂലകുണ്ഡലോദാവര്തഗുല്മാനിലാഷ്ഠീലോപസ്തമ്ഭനാഭികുക്ഷിഗുദശ്രോണിഗ്രഹാദയഃ ; വാതാദ്യുപസൃഷ്ടാനാം ത്വേഷാം ലിങ്ഗാനി ചികിത്സിതേ സക്രിയാവിധീന്യുക്താനി||൬||
View original
तत्र हृद्यभिहते कासश्वासबलक्षयकण्ठशोषक्लोमाकर्षणजिह्वानिर्गममुखतालुशोषापस्मारोन्मादप्रलापचित्तनाशादयः स्युः; शिरस्यभिहते मन्यास्तम्भार्दितचक्षुर्विभ्रममोहोद्वेष्टनचेष्टानाशकासश्वासहनुग्रहमूकगद्गदत्वाक्षिनिमीलन- गण्डस्पन्दनजृम्भणलालास्रावस्वरहानिवदनजिह्मत्वादीनि, बस्तौ तु वातमूत्रवर्चोनिग्रहवङ्क्षणमेहनबस्तिशूलकुण्डलोदावर्तगुल्मानिलाष्ठीलोपस्तम्भनाभिकुक्षिगुदश्रोणिग्रहादयः ; वाताद्युपसृष्टानां त्वेषां लिङ्गानि चिकित्सिते सक्रियाविधीन्युक्तानि||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
കിന്ത്വേതാനി വിശേഷതോऽനിലാദ്രക്ഷ്യാണി, അനിലോ ഹി പിത്തകഫസമുദീരണേ ഹേതുഃ പ്രാണമൂലം ച, സ ബസ്തികര്മസാധ്യതമഃ, തസ്മാന്ന ബസ്തിസമം കിഞ്ചിത് കര്മ മര്മപരിപാലനമസ്തി| തത്ര ഷഡാസ്ഥാപനസ്കന്ധാന് വിമാനേ ദ്വൌ ചാനുവാസനസ്കന്ധാവിഹ ച വിഹിതാന് ബസ്തീന് ബുദ്ധ്യാ വിചാര്യ മഹാമര്മപരിപാലനാര്ഥം പ്രയോജയേദ്വാതവ്യാധിചികിത്സാം ച||൭||
View original
किन्त्वेतानि विशेषतोऽनिलाद्रक्ष्याणि, अनिलो हि पित्तकफसमुदीरणे हेतुः प्राणमूलं च, स बस्तिकर्मसाध्यतमः, तस्मान्न बस्तिसमं किञ्चित् कर्म मर्मपरिपालनमस्ति| तत्र षडास्थापनस्कन्धान् विमाने द्वौ चानुवासनस्कन्धाविह च विहितान् बस्तीन् बुद्ध्या विचार्य महामर्मपरिपालनार्थं प्रयोजयेद्वातव्याधिचिकित्सां च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ഭൂയശ്ച ഹൃദ്യുപസൃഷ്ടേ ഹിങ്ഗുചൂര്ണം ലവണാനാമന്യതമചൂര്ണസംയുക്തം മാതുലുങ്ഗസ്യ രസേനാന്യേന വാऽമ്ലേന ഹൃദ്യേന വാ പായയേത്, സ്ഥിരാദിപഞ്ചമൂലീരസഃ സശര്കരഃ പാനാര്ഥം, ബില്വാദിപഞ്ചമൂലരസസിദ്ധാ ച യവാഗൂഃ, ഹൃദ്രോഗവിഹിതം ച കര്മ; മൂര്ധ്നി തു വാതോപസൃഷ്ടേऽഭ്യങ്ഗസ്വേദനോപനാഹസ്നേഹപാനനസ്തഃകര്മാവപീഡനധൂമാദീനി; ബസ്തൌ തു കുമ്ഭീസ്വേദഃ, വര്തയഃ, ശ്യാമാദിഭിര്ഗോമൂത്രസിദ്ധോ നിരൂഹഃ, ബില്വാദിഭിശ്ച സുരാസിദ്ധഃ, ശരകാശേക്ഷുദര്ഭഗോക്ഷുരകമൂലശൃതക്ഷീരൈശ്ച ത്രപുസൈര്വാരുഖരാശ്വാബീജയവര്ഷഭകവൃദ്ധികല്കിതോ നിരൂഹഃ, പീതദാരുസിദ്ധതൈലേനാനുവാസനം, തൈല്വകം ച സര്പിര്വിരേകാര്ഥം, ശതാവരീഗോക്ഷുരകബൃഹതീകണ്ടകാരികാഗുഡൂചീപുനര്നവോശീരമധുകദ്വിസാരിവാലോധ്രശ്രേയസീകുശകാശമൂലകഷായക്ഷീരചതുര്ഗുണം ബലാവൃഷര്ഷഭകഖരാശ്വോപകുഞ്ചികാവത്സകത്രപുസൈര്വാരുബീജശിതിവാരകമധുകവചാശതപുഷ്പാശ്മഭേദകവര്ഷാഭൂമദനഫലകല്കസിദ്ധം തൈലമുത്തരബസ്തിര്നിരൂഹോ വാ ശുദ്ധസ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ ബസ്തിശൂലമൂത്രവികാരഹര ഇതി||൮||
View original
भूयश्च हृद्युपसृष्टे हिङ्गुचूर्णं लवणानामन्यतमचूर्णसंयुक्तं मातुलुङ्गस्य रसेनान्येन वाऽम्लेन हृद्येन वा पाययेत्, स्थिरादिपञ्चमूलीरसः सशर्करः पानार्थं, बिल्वादिपञ्चमूलरससिद्धा च यवागूः, हृद्रोगविहितं च कर्म; मूर्ध्नि तु वातोपसृष्टेऽभ्यङ्गस्वेदनोपनाहस्नेहपाननस्तःकर्मावपीडनधूमादीनि; बस्तौ तु कुम्भीस्वेदः, वर्तयः, श्यामादिभिर्गोमूत्रसिद्धो निरूहः, बिल्वादिभिश्च सुरासिद्धः, शरकाशेक्षुदर्भगोक्षुरकमूलशृतक्षीरैश्च त्रपुसैर्वारुखराश्वाबीजयवर्षभकवृद्धिकल्कितो निरूहः, पीतदारुसिद्धतैलेनानुवासनं, तैल्वकं च सर्पिर्विरेकार्थं, शतावरीगोक्षुरकबृहतीकण्टकारिकागुडूचीपुनर्नवोशीरमधुकद्विसारिवालोध्रश्रेयसीकुशकाशमूलकषायक्षीरचतुर्गुणं बलावृषर्षभकखराश्वोपकुञ्चिकावत्सकत्रपुसैर्वारुबीजशितिवारकमधुकवचाशतपुष्पाश्मभेदकवर्षाभूमदनफलकल्कसिद्धं तैलमुत्तरबस्तिर्निरूहो वा शुद्धस्निग्धस्विन्नस्य बस्तिशूलमूत्रविकारहर इति||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9-10) · Śloka 10
ഭവന്തി ചാത്ര ശ്ലോകാഃ- ഹൃദയേ മൂര്ധ്നി ബസ്തൌ ച നൃണാം പ്രാണാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ| തസ്മാത്തേഷാം സദാ യത്നം കുര്വീത പരിപാലനേ||൯|| ആബാധവര്ജനം നിത്യം സ്വസ്ഥവൃത്താനുവര്തനമ്| ഉത്പന്നാര്തിവിഘാതശ്ച മര്മണാം പരിപാലനമ്||൧൦||
View original
भवन्ति चात्र श्लोकाः- हृदये मूर्ध्नि बस्तौ च नृणां प्राणाः प्रतिष्ठिताः| तस्मात्तेषां सदा यत्नं कुर्वीत परिपालने||९|| आबाधवर्जनं नित्यं स्वस्थवृत्तानुवर्तनम्| उत्पन्नार्तिविघातश्च मर्मणां परिपालनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
അത ഉര്ധ്വം വികാരാ യേ ത്രിമര്മീയേ ചികിത്സിതേ| ന പ്രോക്താ മര്മജാസ്തേഷാം കാംശ്ചിദ്വക്ഷ്യാമി സൌഷധാന്||൧൧||
View original
अत उर्ध्वं विकारा ये त्रिमर्मीये चिकित्सिते| न प्रोक्ता मर्मजास्तेषां कांश्चिद्वक्ष्यामि सौषधान्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12-15) · Śloka 15
ക്രുദ്ധഃ സ്വൈഃ കോപനൈര്വായുഃ സ്ഥാനാദൂര്ധ്വം പ്രപദ്യതേ| പീഡയന് ഹൃദയം ഗത്വാ ശിരഃ ശങ്ഖൌ ച പീഡയന്||൧൨|| ധനുര്വന്നമയേദ്ഗാത്രാണ്യാക്ഷിപേന്മോഹയേത്തഥാ| (നമയേച്ചാക്ഷിപേച്ചാങ്ഗാന്യുച്ഛ്വാസം നിരുണദ്ധി ച)| കൃച്ഛ്രേണ ചാപ്യുച്ഛ്വസിതി സ്തബ്ധാക്ഷോऽഥ നിമീലകഃ ||൧൩|| കപോത ഇവ കൂജേച്ച നിഃസഞ്ജ്ഞഃ സോऽപതന്ത്രകഃ| ദൃഷ്ടിം സംസ്തമ്ഭ്യ സഞ്ജ്ഞാം ച ഹത്വാ കണ്ഠേന കൂജതി||൧൪|| ഹൃദി മുക്തേ നരഃ സ്വാസ്ഥ്യം യാതി മോഹം വൃതേ പുനഃ| വായുനാ ദാരുണം പ്രാഹുരേകേ തമപതാനകമ്||൧൫||
View original
क्रुद्धः स्वैः कोपनैर्वायुः स्थानादूर्ध्वं प्रपद्यते| पीडयन् हृदयं गत्वा शिरः शङ्खौ च पीडयन्||१२|| धनुर्वन्नमयेद्गात्राण्याक्षिपेन्मोहयेत्तथा| (नमयेच्चाक्षिपेच्चाङ्गान्युच्छ्वासं निरुणद्धि च)| कृच्छ्रेण चाप्युच्छ्वसिति स्तब्धाक्षोऽथ निमीलकः ||१३|| कपोत इव कूजेच्च निःसञ्ज्ञः सोऽपतन्त्रकः| दृष्टिं संस्तम्भ्य सञ्ज्ञां च हत्वा कण्ठेन कूजति||१४|| हृदि मुक्ते नरः स्वास्थ्यं याति मोहं वृते पुनः| वायुना दारुणं प्राहुरेके तमपतानकम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16-20) · Śloka 20
ശ്വസനം കഫവാതാഭ്യാം രുദ്ധം തസ്യ വിമോക്ഷയേത്| തീക്ഷ്ണൈഃ പ്രധമനൈഃ സഞ്ജ്ഞാം താസു മുക്താസു വിന്ദതി||൧൬|| മരിചം ശിഗ്രുബീജാനി വിഡങ്ഗം ച ഫണിജ്ഝകമ്| ഏതാനി സൂക്ഷ്മചൂര്ണാനി ദദ്യാച്ഛീര്ഷവിരേചനമ്||൧൭|| തുമ്ബുരൂണ്യഭയാ ഹിങ്ഗു പൌഷ്കരം ലവണത്രയമ്| യവക്വാഥാമ്ബുനാ പേയം ഹൃദ്ഗ്രഹേ ചാപതന്ത്രകേ ||൧൮|| ഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസം ശുണ്ഠീം സസൌവര്ചലദാഡിമമ്| പിബേദ്വാതകഫഘ്നം ച കര്മ ഹൃദ്രോഗനുദ്ധിതമ്||൧൯|| ശോധനാ ബസ്തയസ്തീക്ഷ്ണാ ന ഹിതാസ്തസ്യ കൃത്സ്നശഃ| സൌവര്ചലാഭയാവ്യോഷൈഃ സിദ്ധം തസ്മൈ ഘൃതം ഹിതമ്||൨൦||
View original
श्वसनं कफवाताभ्यां रुद्धं तस्य विमोक्षयेत्| तीक्ष्णैः प्रधमनैः सञ्ज्ञां तासु मुक्तासु विन्दति||१६|| मरिचं शिग्रुबीजानि विडङ्गं च फणिज्झकम्| एतानि सूक्ष्मचूर्णानि दद्याच्छीर्षविरेचनम्||१७|| तुम्बुरूण्यभया हिङ्गु पौष्करं लवणत्रयम्| यवक्वाथाम्बुना पेयं हृद्ग्रहे चापतन्त्रके ||१८|| हिङ्ग्वम्लवेतसं शुण्ठीं ससौवर्चलदाडिमम्| पिबेद्वातकफघ्नं च कर्म हृद्रोगनुद्धितम्||१९|| शोधना बस्तयस्तीक्ष्णा न हितास्तस्य कृत्स्नशः| सौवर्चलाभयाव्योषैः सिद्धं तस्मै घृतं हितम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (21-24) · Śloka 24
മധുരസ്നിഗ്ധഗുര്വന്നസേവനാച്ചിന്തനാച്ഛ്രമാത് | ശോകാദ്വ്യാധ്യനുഷങ്ഗാച്ച വായുനോദീരിതഃ കഫഃ||൨൧|| യദാऽസൌ സമവസ്കന്ദ്യ ഹൃദയം ഹൃദയാശ്രയാന്| സമാവൃണോതി ജ്ഞാനാദീംസ്തദാ തന്ദ്രോപജായതേ||൨൨|| ഹൃദയേ വ്യാകുലീഭാവോ വാക്ചേഷ്ടേന്ദ്രിയഗൌരവമ്| മനോബുദ്ധ്യപ്രസാദശ്ച തന്ദ്രായാ ലക്ഷണം മതമ്||൨൩|| കഫഘ്നം തത്ര കര്തവ്യം ശോധനം ശമനാനി ച| വ്യായാമോ രക്തമോക്ഷശ്ച ഭോജ്യം ച കടുതിക്തകമ്||൨൪||
View original
मधुरस्निग्धगुर्वन्नसेवनाच्चिन्तनाच्छ्रमात् | शोकाद्व्याध्यनुषङ्गाच्च वायुनोदीरितः कफः||२१|| यदाऽसौ समवस्कन्द्य हृदयं हृदयाश्रयान्| समावृणोति ज्ञानादींस्तदा तन्द्रोपजायते||२२|| हृदये व्याकुलीभावो वाक्चेष्टेन्द्रियगौरवम्| मनोबुद्ध्यप्रसादश्च तन्द्राया लक्षणं मतम्||२३|| कफघ्नं तत्र कर्तव्यं शोधनं शमनानि च| व्यायामो रक्तमोक्षश्च भोज्यं च कटुतिक्तकम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (25-26) · Śloka 26
മൂത്രൌകസാദോ ജഠരം കൃച്ഛ്രമുത്സങ്ഗസങ്ക്ഷയൌ| മൂത്രാതീതോऽനിലാഷ്ഠീലാ വാതബസ്ത്യുഷ്ണമാരുതൌ||൨൫|| വാതകുണ്ഡലികാ ഗ്രന്ഥിര്വിഡ്ഘാതോ ബസ്തികുണ്ഡലമ്| ത്രയോദശൈതേ മൂത്രസ്യ ദോഷാസ്താല്ലിങ്ഗതഃ ശൃണു||൨൬||
View original
मूत्रौकसादो जठरं कृच्छ्रमुत्सङ्गसङ्क्षयौ| मूत्रातीतोऽनिलाष्ठीला वातबस्त्युष्णमारुतौ||२५|| वातकुण्डलिका ग्रन्थिर्विड्घातो बस्तिकुण्डलम्| त्रयोदशैते मूत्रस्य दोषास्ताँल्लिङ्गतः शृणु||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (27-28) · Śloka 28
പിത്തം കഫോ ദ്വാവപി വാ ബസ്തൌ സംഹന്യതേ യദാ| മാരുതേന തദാ മൂത്രം രക്തം പീതം ഘനം സൃജേത്||൨൭|| സദാഹം ശ്വേതസാന്ദ്രം വാ സര്വൈര്വാ ലക്ഷണൈര്യുതമ്| മൂത്രൌകസാദം തം വിദ്യാത് പിത്തശ്ലേഷ്മഹരൈര്ജയേത്||൨൮||
View original
पित्तं कफो द्वावपि वा बस्तौ संहन्यते यदा| मारुतेन तदा मूत्रं रक्तं पीतं घनं सृजेत्||२७|| सदाहं श्वेतसान्द्रं वा सर्वैर्वा लक्षणैर्युतम्| मूत्रौकसादं तं विद्यात् पित्तश्लेष्महरैर्जयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (29-31) · Śloka 31
വിധാരണാത് പ്രതിഹതം വാതോദാവര്തിതം യദാ| പൂരയത്യുദരം മൂത്രം തദാ തദനിമിത്തരുക്||൨൯|| അപക്തിമൂത്രവിട്സങ്ഗൈസ്തന്മൂത്രജഠരം വദേത്| മൂത്രവൈരേചനീം തത്ര ചികിത്സാം സമ്പ്രയോജയേത്||൩൦|| ഹിങ്ഗുദ്വിരുത്തരം ചൂര്ണം ത്രിമര്മീയേ പ്രകീര്തിതമ്| ഹന്യാന്മൂത്രോദരാനാഹമാധ്മാനം ഗുദമേഢ്രയോഃ||൩൧||
View original
विधारणात् प्रतिहतं वातोदावर्तितं यदा| पूरयत्युदरं मूत्रं तदा तदनिमित्तरुक्||२९|| अपक्तिमूत्रविट्सङ्गैस्तन्मूत्रजठरं वदेत्| मूत्रवैरेचनीं तत्र चिकित्सां सम्प्रयोजयेत्||३०|| हिङ्गुद्विरुत्तरं चूर्णं त्रिमर्मीये प्रकीर्तितम्| हन्यान्मूत्रोदरानाहमाध्मानं गुदमेढ्रयोः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (32-48) · Śloka 49
മൂത്രിതസ്യ വ്യവായാത്തു രേതോ വാതോദ്ധതം ച്യുതമ്| പൂര്വം മൂത്രസ്യ പശ്ചാദ്വാ സ്രവേത് കൃച്ഛ്രം തദുച്യതേ||൩൨|| ഖവൈഗുണ്യാനിലാക്ഷേപൈഃ കിഞ്ചിന്മൂത്രം ച തിഷ്ഠതി| മണിസന്ധൌ സ്രവേത് പശ്ചാത്തദരുഗ്വാऽഥ ചാതിരുക്||൩൩|| മൂത്രോത്സങ്ഗഃ സ വിച്ഛിന്നമുച്ഛേഷഗുരുശേഫസഃ | വാതാകൃതിര്ഭവേദ്വാതാന്മൂത്രേ ശുഷ്യതി സങ്ക്ഷയഃ||൩൪|| ചിരം ധാരയതോ മൂത്രം ത്വരയാ ന പ്രവര്തതേ| മേഹമാനസ്യ മന്ദം വാ മൂത്രാതീതഃ സ ഉച്യതേ||൩൫|| ആധ്മാപയന് ബസ്തിഗുദം രുദ്ധ്വാ വായുശ്ചലോന്നതാമ്| കുര്യാത്തീവ്രാര്തിമഷ്ഠീലാം മൂത്രവിണ്മാര്ഗരോധിനീമ്||൩൬|| മൂത്രം ധാരയതോ ബസ്തൌ വായുഃ ക്രുദ്ധോ വിധാരണാത്| മൂത്രരോധാര്തികണ്ഡൂഭിര്വാതബസ്തിഃ സ ഉച്യതേ||൩൭|| ഉഷ്മണാ സോഷ്മകം മൂത്രം ശോഷയന് രക്തപീതകമ്| ഉഷ്ണവാതഃ സൃജേത് കൃച്ഛ്രാദ്ബസ്ത്യുപസ്ഥാര്തിദാഹവാന്||൩൮|| ഗതിസങ്ഗാദുദാവൃത്തഃ സ മൂത്രസ്ഥാനമാര്ഗയോഃ| മൂത്രസ്യ വിഗുണോ വായുര്ഭഗ്നവ്യാവിദ്ധകുണ്ഡലീ||൩൯|| മൂത്രം വിഹന്തി സംസ്തമ്ഭഭങ്ഗഗൌരവവേഷ്ടനൈഃ| തീവ്രരുങ്മൂത്രവിട്സങ്ഗൈര്വാതകുണ്ഡലികേതി സാ||൪൦|| രക്തം വാതകഫാദ്ദുഷ്ടം ബസ്തിദ്വാരേ സുദാരുണമ്| ഗ്രന്ഥിം കുര്യാത് സ കൃച്ഛ്രേണ സൃജേന്മൂത്രം തദാവൃതമ്||൪൧|| അശ്മരീസമശൂലം തം രക്തഗ്രന്ഥിം പ്രചക്ഷതേ| രൂക്ഷദുര്ബലയോര്വാതേനോദാവൃത്തം ശകൃദ്യദാ||൪൨|| മൂത്രസ്രോതഃ പ്രപദ്യേത വിട്സംസൃഷ്ടം തദാ നരഃ| വിഡ്ഗന്ധം മൂത്രയേത് കൃച്ഛ്രാദ്വിഡ്വിഘാതം വിനിര്ദിശേത്||൪൩|| ദ്രുതാധ്വലങ്ഘനായാസാദഭിഘാതാത് പ്രപീഡനാത്| സ്വസ്ഥാനാദ്വസ്തിരുദ്വൃത്തഃ സ്ഥൂലസ്തിഷ്ഠതി ഗര്ഭവത്||൪൪|| ശൂലസ്പന്ദനദാഹാര്തോ ബിന്ദും ബിന്ദും സ്രവത്യപി| പീഡിതസ്തു സൃജേദ്ധാരാം സംസ്തമ്ഭോദ്വേഷ്ടനാര്തിമാന്||൪൫|| ബസ്തികുണ്ഡലമാഹുസ്തം ഘോരം ശസ്ത്രവിഷോപമമ്| പവനപ്രബലം പ്രായോ ദുര്നിവാരമബുദ്ധിഭിഃ||൪൬|| തസ്മിന് പിത്താന്വിതേ ദാഹഃ ശൂലം മൂത്രവിവര്ണതാ| ശ്ലേഷ്മണാ ഗൌരവം ശോഫഃ സ്നിഗ്ധം മൂത്രം ഘനം സിതമ്||൪൭|| ശ്ലേഷ്മരുദ്ധബിലോ ബസ്തിഃ പിത്തോദീര്ണോ ന സിധ്യതി| അവിഭ്രാന്തബിലഃ സാധ്യോ ന തു യഃ കുണ്ഡലീകൃതഃ||൪൮|| സ്യാദ്വസ്തൌ കുണ്ഡലീഭൂതേ ഹൃന്മോഹഃ ശ്വാസ ഏവ ച|൪൯|
View original
मूत्रितस्य व्यवायात्तु रेतो वातोद्धतं च्युतम्| पूर्वं मूत्रस्य पश्चाद्वा स्रवेत् कृच्छ्रं तदुच्यते||३२|| खवैगुण्यानिलाक्षेपैः किञ्चिन्मूत्रं च तिष्ठति| मणिसन्धौ स्रवेत् पश्चात्तदरुग्वाऽथ चातिरुक्||३३|| मूत्रोत्सङ्गः स विच्छिन्नमुच्छेषगुरुशेफसः | वाताकृतिर्भवेद्वातान्मूत्रे शुष्यति सङ्क्षयः||३४|| चिरं धारयतो मूत्रं त्वरया न प्रवर्तते| मेहमानस्य मन्दं वा मूत्रातीतः स उच्यते||३५|| आध्मापयन् बस्तिगुदं रुद्ध्वा वायुश्चलोन्नताम्| कुर्यात्तीव्रार्तिमष्ठीलां मूत्रविण्मार्गरोधिनीम्||३६|| मूत्रं धारयतो बस्तौ वायुः क्रुद्धो विधारणात्| मूत्ररोधार्तिकण्डूभिर्वातबस्तिः स उच्यते||३७|| उष्मणा सोष्मकं मूत्रं शोषयन् रक्तपीतकम्| उष्णवातः सृजेत् कृच्छ्राद्बस्त्युपस्थार्तिदाहवान्||३८|| गतिसङ्गादुदावृत्तः स मूत्रस्थानमार्गयोः| मूत्रस्य विगुणो वायुर्भग्नव्याविद्धकुण्डली||३९|| मूत्रं विहन्ति संस्तम्भभङ्गगौरववेष्टनैः| तीव्ररुङ्मूत्रविट्सङ्गैर्वातकुण्डलिकेति सा||४०|| रक्तं वातकफाद्दुष्टं बस्तिद्वारे सुदारुणम्| ग्रन्थिं कुर्यात् स कृच्छ्रेण सृजेन्मूत्रं तदावृतम्||४१|| अश्मरीसमशूलं तं रक्तग्रन्थिं प्रचक्षते| रूक्षदुर्बलयोर्वातेनोदावृत्तं शकृद्यदा||४२|| मूत्रस्रोतः प्रपद्येत विट्संसृष्टं तदा नरः| विड्गन्धं मूत्रयेत् कृच्छ्राद्विड्विघातं विनिर्दिशेत्||४३|| द्रुताध्वलङ्घनायासादभिघातात् प्रपीडनात्| स्वस्थानाद्वस्तिरुद्वृत्तः स्थूलस्तिष्ठति गर्भवत्||४४|| शूलस्पन्दनदाहार्तो बिन्दुं बिन्दुं स्रवत्यपि| पीडितस्तु सृजेद्धारां संस्तम्भोद्वेष्टनार्तिमान्||४५|| बस्तिकुण्डलमाहुस्तं घोरं शस्त्रविषोपमम्| पवनप्रबलं प्रायो दुर्निवारमबुद्धिभिः||४६|| तस्मिन् पित्तान्विते दाहः शूलं मूत्रविवर्णता| श्लेष्मणा गौरवं शोफः स्निग्धं मूत्रं घनं सितम्||४७|| श्लेष्मरुद्धबिलो बस्तिः पित्तोदीर्णो न सिध्यति| अविभ्रान्तबिलः साध्यो न तु यः कुण्डलीकृतः||४८|| स्याद्वस्तौ कुण्डलीभूते हृन्मोहः श्वास एव च|४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (49) · Śloka 50
ദോഷാധിക്യമവേക്ഷ്യൈതാന് മൂത്രകൃച്ഛ്രഹരൈര്ജയേത്||൪൯|| ബസ്തിമുത്തരബസ്തിം ച സര്വേഷാമേവ ദാപയേത്|൫൦|
View original
दोषाधिक्यमवेक्ष्यैतान् मूत्रकृच्छ्रहरैर्जयेत्||४९|| बस्तिमुत्तरबस्तिं च सर्वेषामेव दापयेत्|५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (50-57) · Śloka 57
പുഷ്പനേത്രം തു ഹൈമം സ്യാച്ഛ്ലക്ഷ്ണമൌത്തരബസ്തികമ്||൫൦|| ജാത്യശ്വഹനവൃന്തേന സമം ഗോപുച്ഛസംസ്ഥിതമ്| രൌപ്യം വാ സര്ഷപച്ഛിദ്രം ദ്വികര്ണം ദ്വാദശാങ്ഗുലമ്||൫൧|| തേനാജബസ്തിയുക്തേന സ്നേഹസ്യാര്ധപലം നയേത്| യഥാവയോവിശേഷേണ സ്നേഹമാത്രാം വികല്പ്യ വാ||൫൨|| സ്നാതസ്യ ഭുക്തഭക്തസ്യ രസേന പയസാऽപി വാ| സൃഷ്ടവിണ്മൂത്രവേഗസ്യ പീഠേ ജാനുസമേ മൃദൌ||൫൩|| ഋജോഃ സുഖോപവിഷ്ടസ്യ ഹൃഷ്ടേ മേഢ്രേ ഘൃതാക്തയാ| ശലാകയാऽന്വിഷ്യ ഗതിം യദ്യപ്രതിഹതാ വ്രജേത്||൫൪|| തതഃ ശേഫഃപ്രമാണേന പുഷ്പനേത്രം പ്രവേശയേത്| ഗുദവന്മൂത്രമാര്ഗേണ പ്രണയേദനു സേവനീമ്||൫൫|| ഹിംസ്യാദതിഗതം ബസ്തിമൂനേ സ്നേഹോ ന ഗച്ഛതി| സുഖം പ്രപീഡ്യ നിഷ്കമ്പം നിഷ്കര്ഷേന്നേത്രമേവ ച||൫൬|| പ്രത്യാഗതേ ദ്വിതീയം ച തൃതീയം ച പ്രദാപയേത്| അനാഗച്ഛന്നുപേക്ഷ്യസ്തു രജനീവ്യുഷിതസ്യ ച||൫൭||
View original
पुष्पनेत्रं तु हैमं स्याच्छ्लक्ष्णमौत्तरबस्तिकम्||५०|| जात्यश्वहनवृन्तेन समं गोपुच्छसंस्थितम्| रौप्यं वा सर्षपच्छिद्रं द्विकर्णं द्वादशाङ्गुलम्||५१|| तेनाजबस्तियुक्तेन स्नेहस्यार्धपलं नयेत्| यथावयोविशेषेण स्नेहमात्रां विकल्प्य वा||५२|| स्नातस्य भुक्तभक्तस्य रसेन पयसाऽपि वा| सृष्टविण्मूत्रवेगस्य पीठे जानुसमे मृदौ||५३|| ऋजोः सुखोपविष्टस्य हृष्टे मेढ्रे घृताक्तया| शलाकयाऽन्विष्य गतिं यद्यप्रतिहता व्रजेत्||५४|| ततः शेफःप्रमाणेन पुष्पनेत्रं प्रवेशयेत्| गुदवन्मूत्रमार्गेण प्रणयेदनु सेवनीम्||५५|| हिंस्यादतिगतं बस्तिमूने स्नेहो न गच्छति| सुखं प्रपीड्य निष्कम्पं निष्कर्षेन्नेत्रमेव च||५६|| प्रत्यागते द्वितीयं च तृतीयं च प्रदापयेत्| अनागच्छन्नुपेक्ष्यस्तु रजनीव्युषितस्य च||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (58-61) · Śloka 61
പിപ്പലീലവണാഗാരധൂമാപാമാര്ഗസര്ഷപൈഃ| വാര്താകുരസനിര്ഗുണ്ഡീശമ്പാകൈഃ സസഹാചരൈഃ||൫൮|| മൂത്രാമ്ലപിഷ്ടൈഃ സഗുഡൈര്വര്തിം കൃത്വാ പ്രവേശയേത്| അഗ്രേ തു സര്ഷപാകാരാം പശ്ചാര്ധേ മാഷസമ്മിതാമ്||൫൯|| നേത്രദീര്ഘാം ഘൃതാഭ്യക്താം സുകുമാരാമഭങ്ഗുരാമ്| നേത്രവന്മൂത്രനാഡ്യാം തു പായൌ ചാങ്ഗുഷ്ഠസമ്മിതാമ്||൬൦|| സ്നേഹേ പ്രത്യാഗതേ താഭ്യാമാനുവാസനികോ വിധിഃ| പരിഹാരശ്ച സവ്യാപത് സസമ്യഗ്ദത്തലക്ഷണഃ||൬൧||
View original
पिप्पलीलवणागारधूमापामार्गसर्षपैः| वार्ताकुरसनिर्गुण्डीशम्पाकैः ससहाचरैः||५८|| मूत्राम्लपिष्टैः सगुडैर्वर्तिं कृत्वा प्रवेशयेत्| अग्रे तु सर्षपाकारां पश्चार्धे माषसम्मिताम्||५९|| नेत्रदीर्घां घृताभ्यक्तां सुकुमारामभङ्गुराम्| नेत्रवन्मूत्रनाड्यां तु पायौ चाङ्गुष्ठसम्मिताम्||६०|| स्नेहे प्रत्यागते ताभ्यामानुवासनिको विधिः| परिहारश्च सव्यापत् ससम्यग्दत्तलक्षणः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (62-64) · Śloka 65
സ്ത്രീണാമാര്തവകാലേ തു പ്രതികര്മ തദാചരേത്| ഗര്ഭാസനാ സുഖം സ്നേഹം തദാऽऽദത്തേ ഹ്യപാവൃതാ||൬൨|| ഗര്ഭം യോനിസ്തദാ ശീഘ്രം ജിതേ ഗൃഹ്ണാതി മാരുതേ| ബസ്തിജേഷു വികാരേഷു യോനിവിഭ്രംശജേഷു ച||൬൩|| യോനിശൂലേഷു തീവ്രേഷു യോനിവ്യാപത്സ്വസൃഗ്ദരേ| അപ്രസ്രവതി മൂത്രേ ച ബിന്ദും ബിന്ദും സ്രവത്യപി||൬൪|| വിദധ്യാദുത്തരം ബസ്തിം യഥാസ്വൌഷധസംസ്കൃതമ് |൬൫|
View original
स्त्रीणामार्तवकाले तु प्रतिकर्म तदाचरेत्| गर्भासना सुखं स्नेहं तदाऽऽदत्ते ह्यपावृता||६२|| गर्भं योनिस्तदा शीघ्रं जिते गृह्णाति मारुते| बस्तिजेषु विकारेषु योनिविभ्रंशजेषु च||६३|| योनिशूलेषु तीव्रेषु योनिव्यापत्स्वसृग्दरे| अप्रस्रवति मूत्रे च बिन्दुं बिन्दुं स्रवत्यपि||६४|| विदध्यादुत्तरं बस्तिं यथास्वौषधसंस्कृतम् |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (65-69) · Śloka 70
പുഷ്പനേത്രപ്രമാണം തു പ്രമദാനാം ദശാങ്ഗുലമ്||൬൫|| മൂത്രസ്രോതഃപരീണാഹം മുദ്ഗസ്രോതോऽനുവാഹി ച| അപത്യമാര്ഗേ നാരീണാം വിധേയം ചതുരങ്ഗുലമ്||൬൬|| ദ്വ്യങ്ഗുലം മൂത്രമാര്ഗേ തു ബാലായാസ്ത്വേകമങ്ഗുലമ്| ഉത്താനായാഃ ശയാനായാഃ സമ്യക് സങ്കോച്യ സക്ഥിനീ||൬൭|| അഥാസ്യാഃ പ്രണയേന്നേത്രമനുവംശഗതം സുഖമ്| ദ്വിസ്ത്രിശ്ചതുരിതി സ്നേഹാനഹോരാത്രേണ യോജയേത്||൬൮|| ബസ്തൌ , ബസ്തൌ പ്രണീതേ ച വര്തിഃ പീനതരാ ഭവേത്| ത്രിരാത്രം കര്മ കുര്വീത സ്നേഹമാത്രാം വിവര്ധയേത്||൬൯|| അനേനൈവ വിധാനേന കര്മ കുര്യാത് പുനസ്ത്ര്യഹാത്|൭൦|
View original
पुष्पनेत्रप्रमाणं तु प्रमदानां दशाङ्गुलम्||६५|| मूत्रस्रोतःपरीणाहं मुद्गस्रोतोऽनुवाहि च| अपत्यमार्गे नारीणां विधेयं चतुरङ्गुलम्||६६|| द्व्यङ्गुलं मूत्रमार्गे तु बालायास्त्वेकमङ्गुलम्| उत्तानायाः शयानायाः सम्यक् सङ्कोच्य सक्थिनी||६७|| अथास्याः प्रणयेन्नेत्रमनुवंशगतं सुखम्| द्विस्त्रिश्चतुरिति स्नेहानहोरात्रेण योजयेत्||६८|| बस्तौ , बस्तौ प्रणीते च वर्तिः पीनतरा भवेत्| त्रिरात्रं कर्म कुर्वीत स्नेहमात्रां विवर्धयेत्||६९|| अनेनैव विधानेन कर्म कुर्यात् पुनस्त्र्यहात्|७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (70-73) · Śloka 73
അതഃ ശിരോവികാരാണാം കശ്ചിദ്ഭേദഃ പ്രവക്ഷ്യതേ||൭൦|| രക്തപിത്താനിലാ ദുഷ്ടാഃ ശങ്ഖദേശേ വിമൂര്ച്ഛിതാഃ| തീവ്രരുഗ്ദാഹരാഗം ഹി ശോഫം കുര്വന്തി ദാരുണമ്||൭൧|| സ ശിരോ വിഷവദ്വേഗീ നിരുധ്യാശു ഗലം തഥാ| ത്രിരാത്രാജ്ജീവിതം ഹന്തി ശങ്ഖകോ നാമ നാമതഃ||൭൨|| പരം ത്ര്യഹാജ്ജീവതി ചേത് പ്രത്യാഖ്യായാചരേത് ക്രിയാമ്| ശിരോവിരേകസേകാദി സര്വം വീസര്പനുച്ച യത്||൭൩||
View original
अतः शिरोविकाराणां कश्चिद्भेदः प्रवक्ष्यते||७०|| रक्तपित्तानिला दुष्टाः शङ्खदेशे विमूर्च्छिताः| तीव्ररुग्दाहरागं हि शोफं कुर्वन्ति दारुणम्||७१|| स शिरो विषवद्वेगी निरुध्याशु गलं तथा| त्रिरात्राज्जीवितं हन्ति शङ्खको नाम नामतः||७२|| परं त्र्यहाज्जीवति चेत् प्रत्याख्यायाचरेत् क्रियाम्| शिरोविरेकसेकादि सर्वं वीसर्पनुच्च यत्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (74-78) · Śloka 78
രൂക്ഷാത്യധ്യശനാത് പൂര്വവാതാവശ്യായമൈഥുനൈഃ| വേഗസന്ധാരണായാസവ്യായാമൈഃ കുപിതോऽനിലഃ||൭൪|| കേവലഃ സകഫോ വാऽര്ധം ഗൃഹീത്വാ ശിരസസ്തതഃ| മന്യാഭ്രൂശങ്ഖകര്ണാക്ഷിലലാടാര്ധേऽതിവേദനാമ്||൭൫|| ശസ്ത്രാരണിനിഭാം കുര്യാത്തീവ്രാം സോऽര്ധാവഭേദകഃ| നയനം വാऽഥവാ ശ്രോത്രമതിവൃദ്ധോ വിനാശയേത്||൭൬|| ചതുഃസ്നേഹോത്തമാ മാത്രാ ശിരഃകായവിരേചനമ്| നാഡീസ്വേദോ ഘൃതം ജീര്ണം ബസ്തികര്മാനുവാസനമ്||൭൭|| ഉപനാഹഃ ശിരോബസ്തിര്ദഹനം ചാത്ര ശസ്യതേ| പ്രതിശ്യായേ ശിരോരോഗേ യച്ചോദ്ദിഷ്ടം ചികിത്സിതമ്||൭൮||
View original
रूक्षात्यध्यशनात् पूर्ववातावश्यायमैथुनैः| वेगसन्धारणायासव्यायामैः कुपितोऽनिलः||७४|| केवलः सकफो वाऽर्धं गृहीत्वा शिरसस्ततः| मन्याभ्रूशङ्खकर्णाक्षिललाटार्धेऽतिवेदनाम्||७५|| शस्त्रारणिनिभां कुर्यात्तीव्रां सोऽर्धावभेदकः| नयनं वाऽथवा श्रोत्रमतिवृद्धो विनाशयेत्||७६|| चतुःस्नेहोत्तमा मात्रा शिरःकायविरेचनम्| नाडीस्वेदो घृतं जीर्णं बस्तिकर्मानुवासनम्||७७|| उपनाहः शिरोबस्तिर्दहनं चात्र शस्यते| प्रतिश्याये शिरोरोगे यच्चोद्दिष्टं चिकित्सितम्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (79-83) · Śloka 83
സന്ധാരണാദജീര്ണാദ്യൈര്മസ്തിഷ്കം രക്തമാരുതൌ| ദുഷ്ടൌ ദൂഷയതസ്തച്ച ദുഷ്ടം താഭ്യാം വിമൂര്ച്ഛിതമ്||൭൯|| സൂര്യോദയേംऽശുസന്താപാദ്ദ്രവം വിഷ്യന്ദതേ ശനൈഃ| തതോ ദിനേ ശിരഃശൂലം ദിനവൃദ്ധ്യാ വിവര്ധതേ||൮൦|| ദിനക്ഷയേ തതഃ സ്ത്യാനേ മസ്തിഷ്കേ സമ്പ്രശാമ്യതി| സൂര്യാവര്തഃ സ തത്ര സ്യാത് സര്പിരൌത്തരഭക്തികമ്||൮൧|| ശിരഃകായവിരേകൌ ച മൂര്ധ്നാ ത്രിസ്നേഹധാരണമ് | ജാങ്ഗലൈരുപനാഹശ്ച ഘൃതക്ഷീരൈശ്ച സേചനമ് ||൮൨|| ബര്ഹിതിത്തിരിലാവാദിശൃതക്ഷീരോത്ഥിതം ഘൃതമ്| സ്യാന്നാവനം ജീവനീയക്ഷീരാഷ്ടഗുണസാധിതമ്||൮൩||
View original
सन्धारणादजीर्णाद्यैर्मस्तिष्कं रक्तमारुतौ| दुष्टौ दूषयतस्तच्च दुष्टं ताभ्यां विमूर्च्छितम्||७९|| सूर्योदयेंऽशुसन्तापाद्द्रवं विष्यन्दते शनैः| ततो दिने शिरःशूलं दिनवृद्ध्या विवर्धते||८०|| दिनक्षये ततः स्त्याने मस्तिष्के सम्प्रशाम्यति| सूर्यावर्तः स तत्र स्यात् सर्पिरौत्तरभक्तिकम्||८१|| शिरःकायविरेकौ च मूर्ध्ना त्रिस्नेहधारणम् | जाङ्गलैरुपनाहश्च घृतक्षीरैश्च सेचनम् ||८२|| बर्हितित्तिरिलावादिशृतक्षीरोत्थितं घृतम्| स्यान्नावनं जीवनीयक्षीराष्टगुणसाधितम्||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (84-87) · Śloka 87
(ഉപവാസാതിശോകാതിരൂക്ഷശീതാല്പഭോജനൈഃ )| ദുഷ്ടാ ദോഷാസ്ത്രയോ മന്യാപശ്ചാദ്ഘാടാസു വേദനാമ്||൮൪|| തീവ്രാം കുര്വന്തി സാ ചാക്ഷിഭ്രൂശങ്ഖേഷ്വവതിഷ്ഠതേ| സ്പന്ദനം ഗണ്ഡപാര്ശ്വസ്യ നേത്രരോഗം ഹനുഗ്രഹമ്||൮൫|| സോऽനന്തവാതസ്തം ഹന്യാത് സിരാര്കാവര്തനാശനൈഃ| വാതോ രൂക്ഷാദിഭിഃ ക്രുദ്ധഃ ശിരഃകമ്പമുദീരയേത്||൮൬|| തത്രാമൃതാബലാരാസ്നാമഹാശ്വേതാശ്വഗന്ധകൈഃ| സ്നേഹസ്വേദാദി വാതഘ്നം ശസ്തം നസ്യം ച തര്പണമ്||൮൭||
View original
(उपवासातिशोकातिरूक्षशीताल्पभोजनैः )| दुष्टा दोषास्त्रयो मन्यापश्चाद्घाटासु वेदनाम्||८४|| तीव्रां कुर्वन्ति सा चाक्षिभ्रूशङ्खेष्ववतिष्ठते| स्पन्दनं गण्डपार्श्वस्य नेत्ररोगं हनुग्रहम्||८५|| सोऽनन्तवातस्तं हन्यात् सिरार्कावर्तनाशनैः| वातो रूक्षादिभिः क्रुद्धः शिरःकम्पमुदीरयेत्||८६|| तत्रामृताबलारास्नामहाश्वेताश्वगन्धकैः| स्नेहस्वेदादि वातघ्नं शस्तं नस्यं च तर्पणम्||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (88) · Śloka 88
നസ്തഃകര്മ ച കുര്വീത ശിരോരോഗേഷു ശാസ്ത്രവിദ്| ദ്വാരം ഹി ശിരസോ നാസാ തേന തദ് വ്യാപ്യ ഹന്തി താന്||൮൮||
View original
नस्तःकर्म च कुर्वीत शिरोरोगेषु शास्त्रविद्| द्वारं हि शिरसो नासा तेन तद् व्याप्य हन्ति तान्||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (89-92) · Śloka 92
നാവനം ചാവപീഡശ്ച ധ്മാപനം ധൂമ ഏവ ച| പ്രതിമര്ശശ്ച വിജ്ഞേയം നസ്തഃകര്മ തു പഞ്ചധാ||൮൯|| സ്നേഹനം ശോധനം ചൈവ ദ്വിവിധം നാവനം സ്മൃതമ്| ശോധനഃ സ്തമ്ഭനശ്ച സ്യാദവപീഡോ ദ്വിധാ മതഃ ||൯൦|| ചൂര്ണസ്യാധ്മാപനം തദ്ധി ദേഹസ്രോതോവിശോധനമ് | വിജ്ഞേയസ്ത്രിവിധോ ധൂമഃ പ്രാഗുക്തഃ ശമനാദികഃ||൯൧|| പ്രതിമര്ശോ ഭവേത് സ്നേഹോ നിര്ദോഷ ഉഭയാര്ഥകൃത്| ഏവം തദ്രേചനം കര്മ തര്പണം ശമനം ത്രിധാ||൯൨||
View original
नावनं चावपीडश्च ध्मापनं धूम एव च| प्रतिमर्शश्च विज्ञेयं नस्तःकर्म तु पञ्चधा||८९|| स्नेहनं शोधनं चैव द्विविधं नावनं स्मृतम्| शोधनः स्तम्भनश्च स्यादवपीडो द्विधा मतः ||९०|| चूर्णस्याध्मापनं तद्धि देहस्रोतोविशोधनम् | विज्ञेयस्त्रिविधो धूमः प्रागुक्तः शमनादिकः||९१|| प्रतिमर्शो भवेत् स्नेहो निर्दोष उभयार्थकृत्| एवं तद्रेचनं कर्म तर्पणं शमनं त्रिधा||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (93-95) · Śloka 96
സ്തമ്ഭസുപ്തിഗുരുത്വാദ്യാഃ ശ്ലൈഷ്മികാ യേ ശിരോഗദാഃ| ശിരോവിരേചനം തേഷു നസ്തഃകര്മ പ്രശസ്യതേ||൯൩|| യേ ച വാതാത്മകാ രോഗാഃ ശിരഃകമ്പാര്ദിതാദയഃ| ശിരസസ്തര്പണം തേഷു നസ്തഃകര്മ പ്രശസ്യതേ ||൯൪|| രക്തപിത്താദിരോഗേഷു ശമനം നസ്യമിഷ്യതേ| ധ്മാപനം ധൂമപാനം ച തഥാ യോഗ്യേഷു ശസ്യതേ ||൯൫|| (ദോഷാദികം സമീക്ഷ്യൈവ ഭിഷക് സമ്യക് ച കാരയേത്)|൯൬|
View original
स्तम्भसुप्तिगुरुत्वाद्याः श्लैष्मिका ये शिरोगदाः| शिरोविरेचनं तेषु नस्तःकर्म प्रशस्यते||९३|| ये च वातात्मका रोगाः शिरःकम्पार्दितादयः| शिरसस्तर्पणं तेषु नस्तःकर्म प्रशस्यते ||९४|| रक्तपित्तादिरोगेषु शमनं नस्यमिष्यते| ध्मापनं धूमपानं च तथा योग्येषु शस्यते ||९५|| (दोषादिकं समीक्ष्यैव भिषक् सम्यक् च कारयेत्)|९६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (96-97) · Śloka 98
ഫലാദിഭേഷജം പ്രോക്തം ശിരസോ യദ്വിരേചനമ്||൯൬|| തച്ചൂര്ണം കല്പയേത്തേന പചേത് സ്നേഹം വിരേചനമ്| യദുക്തം മധുരസ്കന്ധേ ഭേഷജം തേന തര്പണമ്||൯൭|| സാധയിത്വാ ഭിഷക് സ്നേഹം നസ്തഃ കുര്യാദ്വിധാനവിത്|൯൮|
View original
फलादिभेषजं प्रोक्तं शिरसो यद्विरेचनम्||९६|| तच्चूर्णं कल्पयेत्तेन पचेत् स्नेहं विरेचनम्| यदुक्तं मधुरस्कन्धे भेषजं तेन तर्पणम्||९७|| साधयित्वा भिषक् स्नेहं नस्तः कुर्याद्विधानवित्|९८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (98-110) · Śloka 110
പ്രാക്സൂര്യേ മധ്യസൂര്യേ വാ പ്രാക്കൃതാവശ്യകസ്യ ച||൯൮|| ഉത്താനസ്യ ശയാനസ്യ ശയനേ സ്വാസ്തൃതേ സുഖമ്| പ്രലമ്ബശിരസഃ കിഞ്ചിത് കിഞ്ചിത് പാദോന്നതസ്യ ച||൯൯|| ദദ്യാന്നാസാപുടേ സ്നേഹം തര്പണം ബുദ്ധിമാന് ഭിഷക്| അനവാക്ശിരസോ നസ്യം ന ശിരഃ പ്രതിപദ്യതേ||൧൦൦|| അത്യവാക്ശിരസോ നസ്യം മസ്തുലുങ്ഗേऽവതിഷ്ഠതി| അത ഏവംശയാനസ്യ ശുദ്ധ്യര്ഥം സ്വേദയേച്ഛിരഃ||൧൦൧|| സംസ്വേദ്യ നാസാമുന്നമ്യ വാമേനാങ്ഗുഷ്ഠപര്വണാ| ഹസ്തേന ദക്ഷിണേനാഥ കുര്യാദുഭയതഃ സമമ്||൧൦൨|| പ്രണാഡ്യാ പിചുനാ വാऽപി നസ്തഃസ്നേഹം യഥാവിധി| കൃതേ ച സ്വേദയേദ്ഭൂയ ആകര്ഷേച്ച പുനഃ പുനഃ||൧൦൩|| തം സ്നേഹം ശ്ലേഷ്മണാ സാകം തഥാ സ്നേഹോ ന തിഷ്ഠതി| സ്വേദേനോത്ക്ലേശിതഃ ശ്ലേഷ്മാ നസ്തഃകര്മണ്യുപസ്ഥിതഃ ||൧൦൪|| ഭൂയഃ സ്നേഹസ്യ ശൈത്യേന ശിരസി സ്ത്യായതേ തതഃ| ശ്രോത്രമന്യാഗലാദ്യേഷു വികാരായ സ കല്പതേ||൧൦൫|| തതോ നസ്തഃകൃതേ ധൂമം പിബേത് കഫവിനാശനമ് | ഹിതാന്നഭുങ്നിവാതോഷ്ണസേവീ സ്യാന്നിയതേന്ദ്രിയഃ||൧൦൬|| വിധിരേഷോऽവപീഡസ്യ കാര്യഃ പ്രധ്മാപനസ്യ തു| തത് ഷഡങ്ഗുലയാ നാഡ്യാ ധമേച്ചൂര്ണം മുഖേന തു||൧൦൭|| വിരിക്തശിരസം തൂഷ്ണം പായയിത്വാऽമ്ബു ഭോജയേത്| ലഘു ത്രിഷ്വവിരുദ്ധം ച നിവാതസ്ഥമതന്ദ്രിതഃ||൧൦൮|| വിരേകശുദ്ധോ ദോഷസ്യ കോപനം യസ്യ സേവതേ| സ ദോഷോ വിചരംസ്തത്ര കരോതി സ്വാന് ഗദാന് ബഹൂന്||൧൦൯|| യഥാസ്വം വിഹിതാം തേഷു ക്രിയാം കുര്യാദ്വിചക്ഷണഃ| അകാലകൃതജാതാനാം രോഗാണാമനുരൂപതഃ||൧൧൦||
View original
प्राक्सूर्ये मध्यसूर्ये वा प्राक्कृतावश्यकस्य च||९८|| उत्तानस्य शयानस्य शयने स्वास्तृते सुखम्| प्रलम्बशिरसः किञ्चित् किञ्चित् पादोन्नतस्य च||९९|| दद्यान्नासापुटे स्नेहं तर्पणं बुद्धिमान् भिषक्| अनवाक्शिरसो नस्यं न शिरः प्रतिपद्यते||१००|| अत्यवाक्शिरसो नस्यं मस्तुलुङ्गेऽवतिष्ठति| अत एवंशयानस्य शुद्ध्यर्थं स्वेदयेच्छिरः||१०१|| संस्वेद्य नासामुन्नम्य वामेनाङ्गुष्ठपर्वणा| हस्तेन दक्षिणेनाथ कुर्यादुभयतः समम्||१०२|| प्रणाड्या पिचुना वाऽपि नस्तःस्नेहं यथाविधि| कृते च स्वेदयेद्भूय आकर्षेच्च पुनः पुनः||१०३|| तं स्नेहं श्लेष्मणा साकं तथा स्नेहो न तिष्ठति| स्वेदेनोत्क्लेशितः श्लेष्मा नस्तःकर्मण्युपस्थितः ||१०४|| भूयः स्नेहस्य शैत्येन शिरसि स्त्यायते ततः| श्रोत्रमन्यागलाद्येषु विकाराय स कल्पते||१०५|| ततो नस्तःकृते धूमं पिबेत् कफविनाशनम् | हितान्नभुङ्निवातोष्णसेवी स्यान्नियतेन्द्रियः||१०६|| विधिरेषोऽवपीडस्य कार्यः प्रध्मापनस्य तु| तत् षडङ्गुलया नाड्या धमेच्चूर्णं मुखेन तु||१०७|| विरिक्तशिरसं तूष्णं पाययित्वाऽम्बु भोजयेत्| लघु त्रिष्वविरुद्धं च निवातस्थमतन्द्रितः||१०८|| विरेकशुद्धो दोषस्य कोपनं यस्य सेवते| स दोषो विचरंस्तत्र करोति स्वान् गदान् बहून्||१०९|| यथास्वं विहितां तेषु क्रियां कुर्याद्विचक्षणः| अकालकृतजातानां रोगाणामनुरूपतः||११०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (111-115) · Śloka 115
അജീര്ണേ ഭോജനേ ഭുക്തേ തോയേ പീതേऽഥ ദുര്ദിനേ| പ്രതിശ്യായേ നവേ സ്നാതേ സ്നേഹപാനേऽനുവാസനേ||൧൧൧|| നാവനം സ്നേഹനം രോഗാന് കരോതി ശ്ലൈഷ്മികാന് ബഹൂന്| തത്ര ശ്ലേഷ്മഹരഃ സര്വസ്തീക്ഷ്ണോഷ്ണാദിര്വിധിര്ഹിതഃ||൧൧൨|| ക്ഷാമേ വിരേചിതേ ഗര്ഭേ വ്യായാമാഭിഹതേ തൃഷി| വാതോ രൂക്ഷേണ നസ്യേന ക്രുദ്ധഃ സ്വാഞ്ജനയേദ്ഗദാന്||൧൧൩|| തത്ര വാതഹരഃ സര്വോ വിധിഃ സ്നേഹനബൃംഹണഃ| സ്വേദാദിഃ, സ്യാദ്ഘൃതം ക്ഷീരം ഗര്ഭിണ്യാസ്തു വിശേഷതഃ||൧൧൪|| ജ്വരശോകാതിതപ്താനാം തിമിരം മദ്യപസ്യ തു| രൂക്ഷൈഃ ശീതാഞ്ജനൈര്ലേപൈഃ പുടപാകൈശ്ച സാധയേത് ||൧൧൫||
View original
अजीर्णे भोजने भुक्ते तोये पीतेऽथ दुर्दिने| प्रतिश्याये नवे स्नाते स्नेहपानेऽनुवासने||१११|| नावनं स्नेहनं रोगान् करोति श्लैष्मिकान् बहून्| तत्र श्लेष्महरः सर्वस्तीक्ष्णोष्णादिर्विधिर्हितः||११२|| क्षामे विरेचिते गर्भे व्यायामाभिहते तृषि| वातो रूक्षेण नस्येन क्रुद्धः स्वाञ्जनयेद्गदान्||११३|| तत्र वातहरः सर्वो विधिः स्नेहनबृंहणः| स्वेदादिः, स्याद्घृतं क्षीरं गर्भिण्यास्तु विशेषतः||११४|| ज्वरशोकातितप्तानां तिमिरं मद्यपस्य तु| रूक्षैः शीताञ्जनैर्लेपैः पुटपाकैश्च साधयेत् ||११५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (116-117) · Śloka 117
സ്നേഹനം ശോധനം ചൈവ ദ്വിവിധം നാവനം മതമ്| പ്രതിമര്ശസ്തു നസ്യാര്ഥം കരോതി ന ച ദോഷാവാന്||൧൧൬|| നസ്തഃ സ്നേഹാങ്ഗുലിം ദദ്യാത് പ്രാതര്നിശി ച സര്വദാ| ന ചോച്ഛിങ്ഘേദരോഗാണാം പ്രതിമര്ശഃ സ ദാര്ഢ്യകൃത്||൧൧൭||
View original
स्नेहनं शोधनं चैव द्विविधं नावनं मतम्| प्रतिमर्शस्तु नस्यार्थं करोति न च दोषावान्||११६|| नस्तः स्नेहाङ्गुलिं दद्यात् प्रातर्निशि च सर्वदा| न चोच्छिङ्घेदरोगाणां प्रतिमर्शः स दार्ढ्यकृत्||११७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (118-119) · Śloka 119
തത്ര ശ്ലോകൌ- ത്രീണി യസ്മാത് പ്രധാനാനി മര്മാണ്യഭിഹതേഷു ച| തേഷു ലിങ്ഗം ചികിത്സാം ച രോഗഭേദാശ്ച സൌഷധാഃ||൧൧൮|| വിധിരുത്തരബസ്തേശ്ച നസ്തഃകര്മവിധിസ്തഥാ| സവ്യാപദ്ഭേഷജം സിദ്ധൌ മര്മാഖ്യായാം പ്രകീര്തിതമ്||൧൧൯||
View original
तत्र श्लोकौ- त्रीणि यस्मात् प्रधानानि मर्माण्यभिहतेषु च| तेषु लिङ्गं चिकित्सां च रोगभेदाश्च सौषधाः||११८|| विधिरुत्तरबस्तेश्च नस्तःकर्मविधिस्तथा| सव्यापद्भेषजं सिद्धौ मर्माख्यायां प्रकीर्तितम्||११९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ സിദ്ധിസ്ഥാനേ ത്രിമര്മീയസിദ്ധിര്നാമ നവമോऽധ്യായഃ||൯||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने त्रिमर्मीयसिद्धिर्नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon