Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাত উপকল্পনীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ||১|| ইতি হ স্মাহ ভগবানাত্রেযঃ||২||
View original
अथात उपकल्पनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
15. upakalpanīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ইহ খলু রাজানং রাজমাত্রমন্যং বা বিপুলদ্রব্যং বমনং বিরেচনং বা পাযযিতুকামেন ভিষজা প্রাগেবৌষধপানাত্ সম্ভারা উপকল্পনীযা ভবন্তি সম্যক্চৈব হি গচ্ছত্যৌষধে প্রতিভোগার্থাঃ, ব্যাপন্নে চৌষধে ব্যাপদঃ পরিসঙ্খ্যায প্রতীকারার্থাঃ; ন হি সন্নিকৃষ্টে কালে প্রাদুর্ভূতাযামাপদি সত্যপি ক্রযাক্রযে সুকরমাশু সম্ভরণমৌষধানাং যথাবদিতি||৩|| এবংবাদিনং ভগবন্তমাত্রেযমগ্নিবেশ উবাচ- ননু ভগবন্! আদাবেব জ্ঞানবতা তথা প্রতিবিধাতব্যং যথা প্রতিবিহিতে সিধ্যেদেবৌষধমেকান্তেন, সম্যক্প্রযোগনিমিত্তা হি সর্বকর্মণাং সিদ্ধিরিষ্টা, ব্যাপচ্চাসম্যক্প্রযোগনিমিত্তা; অথ সম্যগসম্যক্ চ সমারব্ধং কর্ম সিদ্ধ্যতি ব্যাপদ্যতে বাঽনিযমেন, তুল্যং ভবতি জ্ঞানমজ্ঞানেনেতি||৪||
View original
इह खलु राजानं राजमात्रमन्यं वा विपुलद्रव्यं वमनं विरेचनं वा पाययितुकामेन भिषजा प्रागेवौषधपानात् सम्भारा उपकल्पनीया भवन्ति सम्यक्चैव हि गच्छत्यौषधे प्रतिभोगार्थाः, व्यापन्ने चौषधे व्यापदः परिसङ्ख्याय प्रतीकारार्थाः; न हि सन्निकृष्टे काले प्रादुर्भूतायामापदि सत्यपि क्रयाक्रये सुकरमाशु सम्भरणमौषधानां यथावदिति||३|| एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- ननु भगवन्! आदावेव ज्ञानवता तथा प्रतिविधातव्यं यथा प्रतिविहिते सिध्येदेवौषधमेकान्तेन, सम्यक्प्रयोगनिमित्ता हि सर्वकर्मणां सिद्धिरिष्टा, व्यापच्चासम्यक्प्रयोगनिमित्ता; अथ सम्यगसम्यक् च समारब्धं कर्म सिद्ध्यति व्यापद्यते वाऽनियमेन, तुल्यं भवति ज्ञानमज्ञानेनेति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
তমুবাচ ভগবানাত্রেযঃ- শক্যং তথা প্রতিবিধাতুমস্মাভিরস্মদ্বিধৈর্বাঽপ্যগ্নিবেশ! যথা প্রতিবিহিতে সিধ্যেদেবৌষধমেকান্তেন, তচ্চ প্রযোগসৌষ্ঠবমুপদেষ্টুং যথাবত্; নহি কশ্চিদস্তি য এতদেবমুপদিষ্টমুপধারযিতুমুত্সহেত, উপধার্য বা তথা প্রতিপত্তুং প্রযোক্তুং বা; সূক্ষ্মাণি হি দোষভেষজদেশকালবলশরীরাহারসাত্ম্যসত্ত্বপ্রকৃতিবযসামবস্থান্তরাণি, যান্যনুচিন্ত্যমানানি বিমলবিপুলবুদ্ধেরপি বুদ্ধিমাকুলীকুর্যুঃ কিং পুনরল্পবুদ্ধেঃ; তস্মাদুভযমেতদ্যথাবদুপদেক্ষ্যামঃ- সম্যক্প্রযোগং চৌষধানাং, ব্যাপন্নানাং চ ব্যাপত্সাধনানি সিদ্ধিষূত্তরকালম্||৫||
View original
तमुवाच भगवानात्रेयः- शक्यं तथा प्रतिविधातुमस्माभिरस्मद्विधैर्वाऽप्यग्निवेश! यथा प्रतिविहिते सिध्येदेवौषधमेकान्तेन, तच्च प्रयोगसौष्ठवमुपदेष्टुं यथावत्; नहि कश्चिदस्ति य एतदेवमुपदिष्टमुपधारयितुमुत्सहेत, उपधार्य वा तथा प्रतिपत्तुं प्रयोक्तुं वा; सूक्ष्माणि हि दोषभेषजदेशकालबलशरीराहारसात्म्यसत्त्वप्रकृतिवयसामवस्थान्तराणि, यान्यनुचिन्त्यमानानि विमलविपुलबुद्धेरपि बुद्धिमाकुलीकुर्युः किं पुनरल्पबुद्धेः; तस्मादुभयमेतद्यथावदुपदेक्ष्यामः- सम्यक्प्रयोगं चौषधानां, व्यापन्नानां च व्यापत्साधनानि सिद्धिषूत्तरकालम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ইদানীং তাবত্ সম্ভারান্ বিবিধানপি সমাসেনোপদেক্ষ্যামঃ; তদ্যথা- দৃঢং নিবাতং প্রবাতৈকদেশং সুখপ্রবিচারমনুপত্যকং ধূমাতপজলরজসামনভিগমনীযমনিষ্ঠানাং চ শব্দস্পর্শরসরূপগন্ধানাং সোদপানোদূখলমুসলবর্চঃস্থানস্নানভূমিমহানসং বাস্তুবিদ্যাকুশলঃ প্রশস্তং গৃহমেব তাবত্ পূর্বমুপকল্পযেত্||৬||
View original
इदानीं तावत् सम्भारान् विविधानपि समासेनोपदेक्ष्यामः; तद्यथा- दृढं निवातं प्रवातैकदेशं सुखप्रविचारमनुपत्यकं धूमातपजलरजसामनभिगमनीयमनिष्ठानां च शब्दस्पर्शरसरूपगन्धानां सोदपानोदूखलमुसलवर्चःस्थानस्नानभूमिमहानसं वास्तुविद्याकुशलः प्रशस्तं गृहमेव तावत् पूर्वमुपकल्पयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ততঃ শীলশৌচাচারানুরাগদাক্ষ্যপ্রাদক্ষিণ্যোপপন্নানুপচারকুশলান্ সর্বকর্মসু পর্যবদাতান্ সূপৌদনপাচকস্নাপকসংবাহকোত্থাপকসংবেশকৌষধপেষকাংশ্চ পরিচারকান্ সর্বকর্মস্বপ্রতিকূলান্, তথা গীতবাদিত্রোল্লাপকশ্লোকগাথাখ্যাযিকেতিহাসপুরাণকুশলানভিপ্রাযজ্ঞাননুমতাংশ্চ দেশকালবিদঃ পারিষদ্যাংশ্চ, তথা লাবকপিঞ্জিলশশহরিণৈণকালপুচ্ছকমৃগমাতৃকোরভ্রান্, গাং দোগ্ধ্রীং শীলবতীমনাতুরাং জীবদ্বত্সাং সুপ্রতিবিহিততৃণশরণপানীযাং, পাত্র্যাচমনীযোদকোষ্ঠমণিকঘটপিঠরপর্যোগকুম্ভীকুম্ভকুণ্ডশরাব- দর্বীকটোদঞ্চনপরিপচনমন্থানচর্মচেলসূত্রকার্পাসোর্ণাদীনি চ, শযনাসনাদীনি চোপন্যস্তভৃঙ্গারপ্রতিগ্রহাণি সুপ্রযুক্তাস্তরণোত্তরপ্রচ্ছদোপধানানি সোপাশ্রযাণি সংবেশনোপবেশনস্নেহস্বেদাভ্যঙ্গপ্রদেহপরিষেকানুলেপনবমনবিরেচনাস্থাপনানুবাসন- শিরোবিরেচনমূত্রোচ্চারকর্মণামুপচারসুখানি, সুপ্রক্ষালিতোপধানাশ্চ সুশ্লক্ষ্ণখরমধ্যমা দৃষদঃ, শস্ত্রাণি চোপকরণার্থানি, ধূমনেত্রং চ, বস্তিনেত্রং চোত্তরবস্তিকং চ, কুশহস্তকং চ, তুলাং চ, মানভাণ্ডং চ, ঘৃততৈলবসামজ্জক্ষৌদ্রফাণিতলবণেন্ধনোদকমধুসীধুসুরাসৌবীরকতুষোদক- মৈরেযমেদকদধিদধিমণ্ডোদস্বিদ্ধান্যাম্লমূত্রাণি চ, তথা শালিষষ্টিকমুদ্গমাষযবতিলকুলত্থবদরমৃদ্বীকাকাশ্মর্যপরূষকাভযামলকবিভীতকানি, নানাবিধানি চ স্নেহস্বেদোপকরণানি দ্রব্যাণি, তথৈবোর্ধ্বহরানুলোমিকোভযভাঞ্জি, সঙ্গ্রহণীযদীপনীযপাচনীযোপশমনীযবাতহরাদিসমাখ্যাতানি চৌষধানি; যচ্চান্যদপি কিঞ্চিহ্যাপদঃ পরিসঙ্খ্যায প্রতীকারার্থমুপকরণং বিদ্যাত্, যচ্চ প্রতিভোগার্থং, তত্তদুপকল্পযেত্||৭||
View original
ततः शीलशौचाचारानुरागदाक्ष्यप्रादक्षिण्योपपन्नानुपचारकुशलान् सर्वकर्मसु पर्यवदातान् सूपौदनपाचकस्नापकसंवाहकोत्थापकसंवेशकौषधपेषकांश्च परिचारकान् सर्वकर्मस्वप्रतिकूलान्, तथा गीतवादित्रोल्लापकश्लोकगाथाख्यायिकेतिहासपुराणकुशलानभिप्रायज्ञाननुमतांश्च देशकालविदः पारिषद्यांश्च, तथा लावकपिञ्जिलशशहरिणैणकालपुच्छकमृगमातृकोरभ्रान्, गां दोग्ध्रीं शीलवतीमनातुरां जीवद्वत्सां सुप्रतिविहिततृणशरणपानीयां, पात्र्याचमनीयोदकोष्ठमणिकघटपिठरपर्योगकुम्भीकुम्भकुण्डशराव- दर्वीकटोदञ्चनपरिपचनमन्थानचर्मचेलसूत्रकार्पासोर्णादीनि च, शयनासनादीनि चोपन्यस्तभृङ्गारप्रतिग्रहाणि सुप्रयुक्तास्तरणोत्तरप्रच्छदोपधानानि सोपाश्रयाणि संवेशनोपवेशनस्नेहस्वेदाभ्यङ्गप्रदेहपरिषेकानुलेपनवमनविरेचनास्थापनानुवासन- शिरोविरेचनमूत्रोच्चारकर्मणामुपचारसुखानि, सुप्रक्षालितोपधानाश्च सुश्लक्ष्णखरमध्यमा दृषदः, शस्त्राणि चोपकरणार्थानि, धूमनेत्रं च, बस्तिनेत्रं चोत्तरबस्तिकं च, कुशहस्तकं च, तुलां च, मानभाण्डं च, घृततैलवसामज्जक्षौद्रफाणितलवणेन्धनोदकमधुसीधुसुरासौवीरकतुषोदक- मैरेयमेदकदधिदधिमण्डोदस्विद्धान्याम्लमूत्राणि च, तथा शालिषष्टिकमुद्गमाषयवतिलकुलत्थबदरमृद्वीकाकाश्मर्यपरूषकाभयामलकबिभीतकानि, नानाविधानि च स्नेहस्वेदोपकरणानि द्रव्याणि, तथैवोर्ध्वहरानुलोमिकोभयभाञ्जि, सङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयोपशमनीयवातहरादिसमाख्यातानि चौषधानि; यच्चान्यदपि किञ्चिह्यापदः परिसङ्ख्याय प्रतीकारार्थमुपकरणं विद्यात्, यच्च प्रतिभोगार्थं, तत्तदुपकल्पयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9
ততস্তং পুরুষং যথোক্তাভ্যাং স্নেহস্বেদাভ্যাং যথার্হমুপপাদযেত্, তং চেদস্মিন্নন্তরে মানসঃ শারীরো বা ব্যাধিঃ কশ্চিত্তীব্রতরঃ সহসাঽভ্যাগচ্ছেত্তমেব তাবদস্যোপাবর্তযিতুং যতেত, ততস্তমুপাবর্ত্য তাবন্তমেবৈনং কালং তথাবিধেনৈব কর্মণোপাচরেত্||৮|| ততস্তং পুরুষং স্নেহস্বেদোপপন্নমনুপহতমনসমভিসমীক্ষ্য সুখোষিতং সুপ্রজীর্ণভক্তং শিরঃস্নাতমনুলিপ্তগাত্রং স্রগ্বিণমনুপহতবস্ত্রসংবীতং দেবতাগ্নিদ্বিজগুরুবৃদ্ধবৈদ্যানর্চিতবন্তমিষ্টে নক্ষত্রতিথিকরণমুহূর্তে কারযিত্বা ব্রাহ্মণান্ স্বস্তিবাচনং প্রযুক্তাভিরাশীর্ভিরভিমন্ত্রিতাং মধুমধুকসৈন্ধবফাণিতোপহিতাং মদনফলকষাযমাত্রাং পাযযেত্||৯||
View original
ततस्तं पुरुषं यथोक्ताभ्यां स्नेहस्वेदाभ्यां यथार्हमुपपादयेत्, तं चेदस्मिन्नन्तरे मानसः शारीरो वा व्याधिः कश्चित्तीव्रतरः सहसाऽभ्यागच्छेत्तमेव तावदस्योपावर्तयितुं यतेत, ततस्तमुपावर्त्य तावन्तमेवैनं कालं तथाविधेनैव कर्मणोपाचरेत्||८|| ततस्तं पुरुषं स्नेहस्वेदोपपन्नमनुपहतमनसमभिसमीक्ष्य सुखोषितं सुप्रजीर्णभक्तं शिरःस्नातमनुलिप्तगात्रं स्रग्विणमनुपहतवस्त्रसंवीतं देवताग्निद्विजगुरुवृद्धवैद्यानर्चितवन्तमिष्टे नक्षत्रतिथिकरणमुहूर्ते कारयित्वा ब्राह्मणान् स्वस्तिवाचनं प्रयुक्ताभिराशीर्भिरभिमन्त्रितां मधुमधुकसैन्धवफाणितोपहितां मदनफलकषायमात्रां पाययेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10-11) · Śloka 11
মদনফলকষাযমাত্রাপ্রমাণং তু খলু সর্বসংশোধনমাত্রাপ্রমাণানি চ প্রতিপুরুষমপেক্ষিতব্যানি ভবন্তি; যাবদ্ধি যস্য সংশোধনং পীতং বৈকারিকদোষহরণাযোপপদ্যতে ন চাতিযোগাযোগায, তাবদস্য মাত্রাপ্রমাণং বেদিতব্যং ভবতি||১০|| পীতবন্তং তু খল্বেনং মুহূর্তমনুকাঙ্ক্ষেত, তস্য যদা জানীযাত্ স্বেদপ্রাদুর্ভাবেণ দোষং প্রবিলযনমাপদ্যমানং, লোমহর্ষেণ চ স্থানেভ্যঃ প্রচলিতং, কুক্ষিসমাধ্মাপনেন চ কুক্ষিমনুগতং, হৃল্লাসাস্যস্রবণাভ্যামপি চোর্ধ্বমুখীভূতম্, অথাস্মৈ জানুসমমসম্বাধং সুপ্রযুক্তাস্তরণোত্তরপ্রচ্ছদোপধানং সোপাশ্রযমাসনমুপবেষ্টুং প্রযচ্ছেত্, প্রতিগ্রহাংশ্চোপচারযেত্, লালাটপ্রতিগ্রহে পার্শ্বোপগ্রহণে নাভিপ্রপীডনে পৃষ্ঠোন্মর্দনে চানপত্রপণীযাঃ সুহৃদোঽনুমতাঃ প্রযতেরন্||১১||
View original
मदनफलकषायमात्राप्रमाणं तु खलु सर्वसंशोधनमात्राप्रमाणानि च प्रतिपुरुषमपेक्षितव्यानि भवन्ति; यावद्धि यस्य संशोधनं पीतं वैकारिकदोषहरणायोपपद्यते न चातियोगायोगाय, तावदस्य मात्राप्रमाणं वेदितव्यं भवति||१०|| पीतवन्तं तु खल्वेनं मुहूर्तमनुकाङ्क्षेत, तस्य यदा जानीयात् स्वेदप्रादुर्भावेण दोषं प्रविलयनमापद्यमानं, लोमहर्षेण च स्थानेभ्यः प्रचलितं, कुक्षिसमाध्मापनेन च कुक्षिमनुगतं, हृल्लासास्यस्रवणाभ्यामपि चोर्ध्वमुखीभूतम्, अथास्मै जानुसममसम्बाधं सुप्रयुक्तास्तरणोत्तरप्रच्छदोपधानं सोपाश्रयमासनमुपवेष्टुं प्रयच्छेत्, प्रतिग्रहांश्चोपचारयेत्, लालाटप्रतिग्रहे पार्श्वोपग्रहणे नाभिप्रपीडने पृष्ठोन्मर्दने चानपत्रपणीयाः सुहृदोऽनुमताः प्रयतेरन्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
অথৈনমনুশিষ্যাত্- বিবৃতোষ্ঠতালুকণ্ঠো নাতিমহতা ব্যাযামেন বেগানুদীর্ণানুদীরযন্ কিঞ্চিদবনম্য গ্রীবামূর্ধ্বশরীরমুপবেগমপ্রবৃত্তান্ প্রবর্তযন্ সুপরিলিখিতনখাভ্যামঙ্গুলিভ্যামুত্পলকুমুদসৌগন্ধিকনালৈর্বা কণ্ঠমভিস্পৃশন্ সুখং প্রবর্তযস্বেতি, স তথাবিধং কুর্যাত্; ততোঽস্য বেগান্ প্রতিগ্রহগতানবেক্ষেতাবহিতঃ, বেগবিশেষদর্শনাদ্ধি কুশলো যোগাযোগাতিযোগবিশেষানুপলভেত, বেগবিশেষদর্শী পুনঃ কৃত্যং যথার্হমববুধ্যেত লক্ষণেন; তস্মাদ্বেগানবেক্ষেতাবহিতঃ||১২||
View original
अथैनमनुशिष्यात्- विवृतोष्ठतालुकण्ठो नातिमहता व्यायामेन वेगानुदीर्णानुदीरयन् किञ्चिदवनम्य ग्रीवामूर्ध्वशरीरमुपवेगमप्रवृत्तान् प्रवर्तयन् सुपरिलिखितनखाभ्यामङ्गुलिभ्यामुत्पलकुमुदसौगन्धिकनालैर्वा कण्ठमभिस्पृशन् सुखं प्रवर्तयस्वेति, स तथाविधं कुर्यात्; ततोऽस्य वेगान् प्रतिग्रहगतानवेक्षेतावहितः, वेगविशेषदर्शनाद्धि कुशलो योगायोगातियोगविशेषानुपलभेत, वेगविशेषदर्शी पुनः कृत्यं यथार्हमवबुध्येत लक्षणेन; तस्माद्वेगानवेक्षेतावहितः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
তত্রামূন্যযোগযোগাতিযোগবিশেষজ্ঞানানি ভবন্তি; তদ্যথা- অপ্রবৃত্তিঃ কুতশ্চিত্ কেবলস্য বাঽপ্যৌষধস্য বিভ্রংশো বিবন্ধো বেগানামযোগলক্ষণানি ভবন্তি; কালে প্রবৃত্তিরনতিমহতী ব্যথা যথাক্রমং দোষহরণং স্বযং চাবস্থানমিতি যোগলক্ষণানি ভবন্তি, যোগেন তু দোষপ্রমাণবিশেষেণ তীক্ষ্ণমৃদুমধ্যবিভাগো জ্ঞেযঃ; যোগাধিক্যেন তু ফেনিলরক্তচন্দ্রিকোপগমনমিত্যতিযোগলক্ষণানি ভবন্তি| তত্রাতিযোগাযোগনিমিত্তানিমানুপদ্রবান্ বিদ্যাত্- আধ্মানং পরিকর্তিকা পরিস্রাবো হৃদযোপসরণমঙ্গগ্রহো জীবাদানং বিভ্রংশঃ স্তম্ভঃ ক্লমশ্চেত্যুপদ্রবাঃ||১৩||
View original
तत्रामून्ययोगयोगातियोगविशेषज्ञानानि भवन्ति; तद्यथा- अप्रवृत्तिः कुतश्चित् केवलस्य वाऽप्यौषधस्य विभ्रंशो विबन्धो वेगानामयोगलक्षणानि भवन्ति; काले प्रवृत्तिरनतिमहती व्यथा यथाक्रमं दोषहरणं स्वयं चावस्थानमिति योगलक्षणानि भवन्ति, योगेन तु दोषप्रमाणविशेषेण तीक्ष्णमृदुमध्यविभागो ज्ञेयः; योगाधिक्येन तु फेनिलरक्तचन्द्रिकोपगमनमित्यतियोगलक्षणानि भवन्ति| तत्रातियोगायोगनिमित्तानिमानुपद्रवान् विद्यात्- आध्मानं परिकर्तिका परिस्रावो हृदयोपसरणमङ्गग्रहो जीवादानं विभ्रंशः स्तम्भः क्लमश्चेत्युपद्रवाः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 15
যোগেন তু খল্বেনং ছর্দিতবন্তমভিসমীক্ষ্য সুপ্রক্ষালিতপাণিপাদাস্যং মুহূর্তমাশ্বাস্য, স্নৈহিকবৈরেচনিকোপশমনীযানাং ধূমানামন্যতমং সামর্থ্যতঃ পাযযিত্বা, পুনরেবোদকমুপস্পর্শযেত্||১৪|| উপস্পৃষ্টোদকং চৈনং নিবাতমাগারমনুপ্রবেশ্য সংবেশ্য চানুশিষ্যাত্- উচ্চৈর্ভাষ্যমত্যাশনমতিস্থানমতিচঙ্ক্রমণং ক্রোধশোকহিমাতপাবশ্যাযাতিপ্রবাতান্ যানযানং গ্রাম্যধর্মমস্বপনং নিশি দিবা স্বপ্নং বিরুদ্ধাজীর্ণাসাত্ম্যাকালপ্রমিতাতিহীনগুরুবিষমভোজনবেগসন্ধারণোদীরণমিতি ভাবানেতান্মনসাঽপ্যসেবমানঃ সর্বমহো গমযস্বেতি | স তথা কুর্যাত্||১৫||
View original
योगेन तु खल्वेनं छर्दितवन्तमभिसमीक्ष्य सुप्रक्षालितपाणिपादास्यं मुहूर्तमाश्वास्य, स्नैहिकवैरेचनिकोपशमनीयानां धूमानामन्यतमं सामर्थ्यतः पाययित्वा, पुनरेवोदकमुपस्पर्शयेत्||१४|| उपस्पृष्टोदकं चैनं निवातमागारमनुप्रवेश्य संवेश्य चानुशिष्यात्- उच्चैर्भाष्यमत्याशनमतिस्थानमतिचङ्क्रमणं क्रोधशोकहिमातपावश्यायातिप्रवातान् यानयानं ग्राम्यधर्ममस्वपनं निशि दिवा स्वप्नं विरुद्धाजीर्णासात्म्याकालप्रमितातिहीनगुरुविषमभोजनवेगसन्धारणोदीरणमिति भावानेतान्मनसाऽप्यसेवमानः सर्वमहो गमयस्वेति | स तथा कुर्यात्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
অথৈনং সাযাহ্নে পরে বাঽহ্নি সুখোদকপরিষিক্তং পুরাণানাং লোহিতশালিতণ্ডুলানাং স্ববক্লিন্নাং মণ্ডপূর্বাং সুখোষ্ণাং যবাগূং পাযযেদগ্নিবলমভিসমীক্ষ্য, এবং দ্বিতীযে তৃতীযে চান্নকালে, চতুর্থে ত্বন্নকালে তথাবিধানামেব শালিতণ্ডুলানামুত্স্বিন্নাং বিলেপীমুষ্ণোদকদ্বিতীযামস্নেহলবণামল্পস্নেহলবণাং বা ভোজযেত্, এবং পঞ্চমে ষষ্ঠে চান্নকালে, সপ্তমে ত্বন্নকালে তথাবিধানামেব শালীনাং দ্বিপ্রসৃতং সুস্বিন্নমোদনমুষ্ণোদকানুপানং তনুনা তনুস্নেহলবণোপপন্নেন মুদ্গযূষেণ ভোজযেত্, এবমষ্টমে নবমে চান্নকালে, দশমে ত্বন্নকলে লাবকপিঞ্জলাদীনামন্যতমস্য মাংসরসেনৌদকলাবণিকেন নাতিসারবতা ভোজযেদুষ্ণোদকানুপানম্; এবমেকাদশে দ্বাদশে চান্নকালে; অত ঊর্ধ্বমন্নগুণান্ ক্রমেণোপভুঞ্জানঃ সপ্তরাত্রেণ প্রকৃতিভোজনমাগচ্ছেত্||১৬||
View original
अथैनं सायाह्ने परे वाऽह्नि सुखोदकपरिषिक्तं पुराणानां लोहितशालितण्डुलानां स्ववक्लिन्नां मण्डपूर्वां सुखोष्णां यवागूं पाययेदग्निबलमभिसमीक्ष्य, एवं द्वितीये तृतीये चान्नकाले, चतुर्थे त्वन्नकाले तथाविधानामेव शालितण्डुलानामुत्स्विन्नां विलेपीमुष्णोदकद्वितीयामस्नेहलवणामल्पस्नेहलवणां वा भोजयेत्, एवं पञ्चमे षष्ठे चान्नकाले, सप्तमे त्वन्नकाले तथाविधानामेव शालीनां द्विप्रसृतं सुस्विन्नमोदनमुष्णोदकानुपानं तनुना तनुस्नेहलवणोपपन्नेन मुद्गयूषेण भोजयेत्, एवमष्टमे नवमे चान्नकाले, दशमे त्वन्नकले लावकपिञ्जलादीनामन्यतमस्य मांसरसेनौदकलावणिकेन नातिसारवता भोजयेदुष्णोदकानुपानम्; एवमेकादशे द्वादशे चान्नकाले; अत ऊर्ध्वमन्नगुणान् क्रमेणोपभुञ्जानः सप्तरात्रेण प्रकृतिभोजनमागच्छेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 18
অথৈনং পুনরেব স্নেহস্বেদাভ্যামুপপাদ্যানুপহতমনসমভিসমীক্ষ্য সুখোষিতং সুপ্রজীর্ণভক্তং কৃতহোমবলিমঙ্গলজপপ্রাযশ্চিত্তমিষ্টে তিথিনক্ষত্রকরণমুহূর্তে ব্রাহ্মণান্ স্বস্তি বাচযিত্বা ত্রিবৃত্কল্কমক্ষমাত্রং যথার্হালোডনপ্রতিবিনীতং পাযযেত্ প্রসমীক্ষ্য দোষভেষজদেশকালবলশরীরাহারসাত্ম্যসত্ত্বপ্রকৃতিবযসামবস্থান্তরাণি বিকারাংশ্চ, সম্যক্ বিরিক্তং চৈনং বমনোক্তেন ধূমবর্জেন বিধিনোপপাদযেদাবলবর্ণপ্রকৃতিলাভাত্, বলবর্ণোপপন্নং চৈনমনুপহতমনসমভিসমীক্ষ্য সুখোষিতং সুপ্রজীর্ণভক্তং শিরঃস্নাতমনুলিপ্তগাত্রং স্রগ্বিণমনুপহতবস্ত্রসংবীতমনুরূপালঙ্কারালঙ্কৃতং সুহৃদাং দর্শযিত্বা জ্ঞাতীনাং দর্শযেত্, অথৈনং কামেষ্ববসৃজেত্||১৭|| ভবন্তি চাত্র- অনেন বিধিনা রাজা রাজমাত্রোঽথবা পুনঃ| যস্য বা বিপুলং দ্রব্যং স সংশোধনমর্হতি||১৮||
View original
अथैनं पुनरेव स्नेहस्वेदाभ्यामुपपाद्यानुपहतमनसमभिसमीक्ष्य सुखोषितं सुप्रजीर्णभक्तं कृतहोमबलिमङ्गलजपप्रायश्चित्तमिष्टे तिथिनक्षत्रकरणमुहूर्ते ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयित्वा त्रिवृत्कल्कमक्षमात्रं यथार्हालोडनप्रतिविनीतं पाययेत् प्रसमीक्ष्य दोषभेषजदेशकालबलशरीराहारसात्म्यसत्त्वप्रकृतिवयसामवस्थान्तराणि विकारांश्च, सम्यक् विरिक्तं चैनं वमनोक्तेन धूमवर्जेन विधिनोपपादयेदाबलवर्णप्रकृतिलाभात्, बलवर्णोपपन्नं चैनमनुपहतमनसमभिसमीक्ष्य सुखोषितं सुप्रजीर्णभक्तं शिरःस्नातमनुलिप्तगात्रं स्रग्विणमनुपहतवस्त्रसंवीतमनुरूपालङ्कारालङ्कृतं सुहृदां दर्शयित्वा ज्ञातीनां दर्शयेत्, अथैनं कामेष्ववसृजेत्||१७|| भवन्ति चात्र- अनेन विधिना राजा राजमात्रोऽथवा पुनः| यस्य वा विपुलं द्रव्यं स संशोधनमर्हति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19-21) · Śloka 21
দরিদ্রস্ত্বাপদং প্রাপ্য প্রাপ্তকালং বিশোধনম্| পিবেত্ কামমসম্ভৃত্য সম্ভারানপি দুর্লভান্||১৯|| ন হি সর্বমনুষ্যাণাং সন্তি সর্বে পরিচ্ছদাঃ| ন চ রোগা ন বাধন্তে দরিদ্রানপি দারুণাঃ||২০|| যদ্যচ্ছক্যং মনুষ্যেণ কর্তুমৌষধমাপদি| তত্তত্ সেব্যং যথাশক্তি বসনান্যশনানি চ||২১||
View original
दरिद्रस्त्वापदं प्राप्य प्राप्तकालं विशोधनम्| पिबेत् काममसम्भृत्य सम्भारानपि दुर्लभान्||१९|| न हि सर्वमनुष्याणां सन्ति सर्वे परिच्छदाः| न च रोगा न बाधन्ते दरिद्रानपि दारुणाः||२०|| यद्यच्छक्यं मनुष्येण कर्तुमौषधमापदि| तत्तत् सेव्यं यथाशक्ति वसनान्यशनानि च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (22) · Śloka 22
মলাপহং রোগহরং বলবর্ণপ্রসাদনম্| পীত্বা সংশোধন সম্যগাযুষা যুজ্যতে চিরম্||২২||
View original
मलापहं रोगहरं बलवर्णप्रसादनम्| पीत्वा संशोधन सम्यगायुषा युज्यते चिरम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (23-25) · Śloka 25
তত্র শ্লোকাঃ- ঈশ্বরাণাং বসুমতাং বমনং সবিরেচনম্| সম্ভারা যে যদর্থং চ সমানীয প্রযোজযেত্||২৩|| যথা প্রযোজ্যা মাত্রা যা যদযোগস্য লক্ষণম্| যোগাতিযোগযোর্যচ্চ দোষা যে চাপ্যুপদ্রবাঃ||২৪|| যদসেব্যং বিশুদ্ধেন যশ্চ সংসর্জনক্রমঃ| তত্ সর্বং কল্পনাধ্যাযে ব্যাজহার পুনর্বসুঃ||২৫||
View original
तत्र श्लोकाः- ईश्वराणां वसुमतां वमनं सविरेचनम्| सम्भारा ये यदर्थं च समानीय प्रयोजयेत्||२३|| यथा प्रयोज्या मात्रा या यदयोगस्य लक्षणम्| योगातियोगयोर्यच्च दोषा ये चाप्युपद्रवाः||२४|| यदसेव्यं विशुद्धेन यश्च संसर्जनक्रमः| तत् सर्वं कल्पनाध्याये व्याजहार पुनर्वसुः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ইত্যগ্নিবেশকৃতে তন্ত্রে চরকপ্রতিসংস্কৃতে শ্লোকস্থানে উপকল্পনীযো নাম পঞ্চদশোঽধ্যাযঃ||১৫||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने उपकल्पनीयो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon