Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತ ಉಪಕಲ್ಪನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथात उपकल्पनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
15. upakalpanīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ಇಹ ಖಲು ರಾಜಾನಂ ರಾಜಮಾತ್ರಮನ್ಯಂ ವಾ ವಿಪುಲದ್ರವ್ಯಂ ವಮನಂ ವಿರೇಚನಂ ವಾ ಪಾಯಯಿತುಕಾಮೇನ ಭಿಷಜಾ ಪ್ರಾಗೇವೌಷಧಪಾನಾತ್ ಸಮ್ಭಾರಾ ಉಪಕಲ್ಪನೀಯಾ ಭವನ್ತಿ ಸಮ್ಯಕ್ಚೈವ ಹಿ ಗಚ್ಛತ್ಯೌಷಧೇ ಪ್ರತಿಭೋಗಾರ್ಥಾಃ, ವ್ಯಾಪನ್ನೇ ಚೌಷಧೇ ವ್ಯಾಪದಃ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ಪ್ರತೀಕಾರಾರ್ಥಾಃ; ನ ಹಿ ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟೇ ಕಾಲೇ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಾಯಾಮಾಪದಿ ಸತ್ಯಪಿ ಕ್ರಯಾಕ್ರಯೇ ಸುಕರಮಾಶು ಸಮ್ಭರಣಮೌಷಧಾನಾಂ ಯಥಾವದಿತಿ||೩|| ಏವಂವಾದಿನಂ ಭಗವನ್ತಮಾತ್ರೇಯಮಗ್ನಿವೇಶ ಉವಾಚ- ನನು ಭಗವನ್! ಆದಾವೇವ ಜ್ಞಾನವತಾ ತಥಾ ಪ್ರತಿವಿಧಾತವ್ಯಂ ಯಥಾ ಪ್ರತಿವಿಹಿತೇ ಸಿಧ್ಯೇದೇವೌಷಧಮೇಕಾನ್ತೇನ, ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಯೋಗನಿಮಿತ್ತಾ ಹಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಂ ಸಿದ್ಧಿರಿಷ್ಟಾ, ವ್ಯಾಪಚ್ಚಾಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಯೋಗನಿಮಿತ್ತಾ; ಅಥ ಸಮ್ಯಗಸಮ್ಯಕ್ ಚ ಸಮಾರಬ್ಧಂ ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ ವ್ಯಾಪದ್ಯತೇ ವಾಽನಿಯಮೇನ, ತುಲ್ಯಂ ಭವತಿ ಜ್ಞಾನಮಜ್ಞಾನೇನೇತಿ||೪||
View original
इह खलु राजानं राजमात्रमन्यं वा विपुलद्रव्यं वमनं विरेचनं वा पाययितुकामेन भिषजा प्रागेवौषधपानात् सम्भारा उपकल्पनीया भवन्ति सम्यक्चैव हि गच्छत्यौषधे प्रतिभोगार्थाः, व्यापन्ने चौषधे व्यापदः परिसङ्ख्याय प्रतीकारार्थाः; न हि सन्निकृष्टे काले प्रादुर्भूतायामापदि सत्यपि क्रयाक्रये सुकरमाशु सम्भरणमौषधानां यथावदिति||३|| एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- ननु भगवन्! आदावेव ज्ञानवता तथा प्रतिविधातव्यं यथा प्रतिविहिते सिध्येदेवौषधमेकान्तेन, सम्यक्प्रयोगनिमित्ता हि सर्वकर्मणां सिद्धिरिष्टा, व्यापच्चासम्यक्प्रयोगनिमित्ता; अथ सम्यगसम्यक् च समारब्धं कर्म सिद्ध्यति व्यापद्यते वाऽनियमेन, तुल्यं भवति ज्ञानमज्ञानेनेति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ತಮುವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ಶಕ್ಯಂ ತಥಾ ಪ್ರತಿವಿಧಾತುಮಸ್ಮಾಭಿರಸ್ಮದ್ವಿಧೈರ್ವಾಽಪ್ಯಗ್ನಿವೇಶ! ಯಥಾ ಪ್ರತಿವಿಹಿತೇ ಸಿಧ್ಯೇದೇವೌಷಧಮೇಕಾನ್ತೇನ, ತಚ್ಚ ಪ್ರಯೋಗಸೌಷ್ಠವಮುಪದೇಷ್ಟುಂ ಯಥಾವತ್; ನಹಿ ಕಶ್ಚಿದಸ್ತಿ ಯ ಏತದೇವಮುಪದಿಷ್ಟಮುಪಧಾರಯಿತುಮುತ್ಸಹೇತ, ಉಪಧಾರ್ಯ ವಾ ತಥಾ ಪ್ರತಿಪತ್ತುಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತುಂ ವಾ; ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಹಿ ದೋಷಭೇಷಜದೇಶಕಾಲಬಲಶರೀರಾಹಾರಸಾತ್ಮ್ಯಸತ್ತ್ವಪ್ರಕೃತಿವಯಸಾಮವಸ್ಥಾನ್ತರಾಣಿ, ಯಾನ್ಯನುಚಿನ್ತ್ಯಮಾನಾನಿ ವಿಮಲವಿಪುಲಬುದ್ಧೇರಪಿ ಬುದ್ಧಿಮಾಕುಲೀಕುರ್ಯುಃ ಕಿಂ ಪುನರಲ್ಪಬುದ್ಧೇಃ; ತಸ್ಮಾದುಭಯಮೇತದ್ಯಥಾವದುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಯೋಗಂ ಚೌಷಧಾನಾಂ, ವ್ಯಾಪನ್ನಾನಾಂ ಚ ವ್ಯಾಪತ್ಸಾಧನಾನಿ ಸಿದ್ಧಿಷೂತ್ತರಕಾಲಮ್||೫||
View original
तमुवाच भगवानात्रेयः- शक्यं तथा प्रतिविधातुमस्माभिरस्मद्विधैर्वाऽप्यग्निवेश! यथा प्रतिविहिते सिध्येदेवौषधमेकान्तेन, तच्च प्रयोगसौष्ठवमुपदेष्टुं यथावत्; नहि कश्चिदस्ति य एतदेवमुपदिष्टमुपधारयितुमुत्सहेत, उपधार्य वा तथा प्रतिपत्तुं प्रयोक्तुं वा; सूक्ष्माणि हि दोषभेषजदेशकालबलशरीराहारसात्म्यसत्त्वप्रकृतिवयसामवस्थान्तराणि, यान्यनुचिन्त्यमानानि विमलविपुलबुद्धेरपि बुद्धिमाकुलीकुर्युः किं पुनरल्पबुद्धेः; तस्मादुभयमेतद्यथावदुपदेक्ष्यामः- सम्यक्प्रयोगं चौषधानां, व्यापन्नानां च व्यापत्साधनानि सिद्धिषूत्तरकालम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ಇದಾನೀಂ ತಾವತ್ ಸಮ್ಭಾರಾನ್ ವಿವಿಧಾನಪಿ ಸಮಾಸೇನೋಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ; ತದ್ಯಥಾ- ದೃಢಂ ನಿವಾತಂ ಪ್ರವಾತೈಕದೇಶಂ ಸುಖಪ್ರವಿಚಾರಮನುಪತ್ಯಕಂ ಧೂಮಾತಪಜಲರಜಸಾಮನಭಿಗಮನೀಯಮನಿಷ್ಠಾನಾಂ ಚ ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರಸರೂಪಗನ್ಧಾನಾಂ ಸೋದಪಾನೋದೂಖಲಮುಸಲವರ್ಚಃಸ್ಥಾನಸ್ನಾನಭೂಮಿಮಹಾನಸಂ ವಾಸ್ತುವಿದ್ಯಾಕುಶಲಃ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಗೃಹಮೇವ ತಾವತ್ ಪೂರ್ವಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್||೬||
View original
इदानीं तावत् सम्भारान् विविधानपि समासेनोपदेक्ष्यामः; तद्यथा- दृढं निवातं प्रवातैकदेशं सुखप्रविचारमनुपत्यकं धूमातपजलरजसामनभिगमनीयमनिष्ठानां च शब्दस्पर्शरसरूपगन्धानां सोदपानोदूखलमुसलवर्चःस्थानस्नानभूमिमहानसं वास्तुविद्याकुशलः प्रशस्तं गृहमेव तावत् पूर्वमुपकल्पयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ತತಃ ಶೀಲಶೌಚಾಚಾರಾನುರಾಗದಾಕ್ಷ್ಯಪ್ರಾದಕ್ಷಿಣ್ಯೋಪಪನ್ನಾನುಪಚಾರಕುಶಲಾನ್ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ಪರ್ಯವದಾತಾನ್ ಸೂಪೌದನಪಾಚಕಸ್ನಾಪಕಸಂವಾಹಕೋತ್ಥಾಪಕಸಂವೇಶಕೌಷಧಪೇಷಕಾಂಶ್ಚ ಪರಿಚಾರಕಾನ್ ಸರ್ವಕರ್ಮಸ್ವಪ್ರತಿಕೂಲಾನ್, ತಥಾ ಗೀತವಾದಿತ್ರೋಲ್ಲಾಪಕಶ್ಲೋಕಗಾಥಾಖ್ಯಾಯಿಕೇತಿಹಾಸಪುರಾಣಕುಶಲಾನಭಿಪ್ರಾಯಜ್ಞಾನನುಮತಾಂಶ್ಚ ದೇಶಕಾಲವಿದಃ ಪಾರಿಷದ್ಯಾಂಶ್ಚ, ತಥಾ ಲಾವಕಪಿಞ್ಜಿಲಶಶಹರಿಣೈಣಕಾಲಪುಚ್ಛಕಮೃಗಮಾತೃಕೋರಭ್ರಾನ್, ಗಾಂ ದೋಗ್ಧ್ರೀಂ ಶೀಲವತೀಮನಾತುರಾಂ ಜೀವದ್ವತ್ಸಾಂ ಸುಪ್ರತಿವಿಹಿತತೃಣಶರಣಪಾನೀಯಾಂ, ಪಾತ್ರ್ಯಾಚಮನೀಯೋದಕೋಷ್ಠಮಣಿಕಘಟಪಿಠರಪರ್ಯೋಗಕುಮ್ಭೀಕುಮ್ಭಕುಣ್ಡಶರಾವ- ದರ್ವೀಕಟೋದಞ್ಚನಪರಿಪಚನಮನ್ಥಾನಚರ್ಮಚೇಲಸೂತ್ರಕಾರ್ಪಾಸೋರ್ಣಾದೀನಿ ಚ, ಶಯನಾಸನಾದೀನಿ ಚೋಪನ್ಯಸ್ತಭೃಙ್ಗಾರಪ್ರತಿಗ್ರಹಾಣಿ ಸುಪ್ರಯುಕ್ತಾಸ್ತರಣೋತ್ತರಪ್ರಚ್ಛದೋಪಧಾನಾನಿ ಸೋಪಾಶ್ರಯಾಣಿ ಸಂವೇಶನೋಪವೇಶನಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗಪ್ರದೇಹಪರಿಷೇಕಾನುಲೇಪನವಮನವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಾನುವಾಸನ- ಶಿರೋವಿರೇಚನಮೂತ್ರೋಚ್ಚಾರಕರ್ಮಣಾಮುಪಚಾರಸುಖಾನಿ, ಸುಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತೋಪಧಾನಾಶ್ಚ ಸುಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಖರಮಧ್ಯಮಾ ದೃಷದಃ, ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಚೋಪಕರಣಾರ್ಥಾನಿ, ಧೂಮನೇತ್ರಂ ಚ, ಬಸ್ತಿನೇತ್ರಂ ಚೋತ್ತರಬಸ್ತಿಕಂ ಚ, ಕುಶಹಸ್ತಕಂ ಚ, ತುಲಾಂ ಚ, ಮಾನಭಾಣ್ಡಂ ಚ, ಘೃತತೈಲವಸಾಮಜ್ಜಕ್ಷೌದ್ರಫಾಣಿತಲವಣೇನ್ಧನೋದಕಮಧುಸೀಧುಸುರಾಸೌವೀರಕತುಷೋದಕ- ಮೈರೇಯಮೇದಕದಧಿದಧಿಮಣ್ಡೋದಸ್ವಿದ್ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಮೂತ್ರಾಣಿ ಚ, ತಥಾ ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಮುದ್ಗಮಾಷಯವತಿಲಕುಲತ್ಥಬದರಮೃದ್ವೀಕಾಕಾಶ್ಮರ್ಯಪರೂಷಕಾಭಯಾಮಲಕಬಿಭೀತಕಾನಿ, ನಾನಾವಿಧಾನಿ ಚ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಕರಣಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ, ತಥೈವೋರ್ಧ್ವಹರಾನುಲೋಮಿಕೋಭಯಭಾಞ್ಜಿ, ಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯದೀಪನೀಯಪಾಚನೀಯೋಪಶಮನೀಯವಾತಹರಾದಿಸಮಾಖ್ಯಾತಾನಿ ಚೌಷಧಾನಿ; ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಪಿ ಕಿಞ್ಚಿಹ್ಯಾಪದಃ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ಪ್ರತೀಕಾರಾರ್ಥಮುಪಕರಣಂ ವಿದ್ಯಾತ್, ಯಚ್ಚ ಪ್ರತಿಭೋಗಾರ್ಥಂ, ತತ್ತದುಪಕಲ್ಪಯೇತ್||೭||
View original
ततः शीलशौचाचारानुरागदाक्ष्यप्रादक्षिण्योपपन्नानुपचारकुशलान् सर्वकर्मसु पर्यवदातान् सूपौदनपाचकस्नापकसंवाहकोत्थापकसंवेशकौषधपेषकांश्च परिचारकान् सर्वकर्मस्वप्रतिकूलान्, तथा गीतवादित्रोल्लापकश्लोकगाथाख्यायिकेतिहासपुराणकुशलानभिप्रायज्ञाननुमतांश्च देशकालविदः पारिषद्यांश्च, तथा लावकपिञ्जिलशशहरिणैणकालपुच्छकमृगमातृकोरभ्रान्, गां दोग्ध्रीं शीलवतीमनातुरां जीवद्वत्सां सुप्रतिविहिततृणशरणपानीयां, पात्र्याचमनीयोदकोष्ठमणिकघटपिठरपर्योगकुम्भीकुम्भकुण्डशराव- दर्वीकटोदञ्चनपरिपचनमन्थानचर्मचेलसूत्रकार्पासोर्णादीनि च, शयनासनादीनि चोपन्यस्तभृङ्गारप्रतिग्रहाणि सुप्रयुक्तास्तरणोत्तरप्रच्छदोपधानानि सोपाश्रयाणि संवेशनोपवेशनस्नेहस्वेदाभ्यङ्गप्रदेहपरिषेकानुलेपनवमनविरेचनास्थापनानुवासन- शिरोविरेचनमूत्रोच्चारकर्मणामुपचारसुखानि, सुप्रक्षालितोपधानाश्च सुश्लक्ष्णखरमध्यमा दृषदः, शस्त्राणि चोपकरणार्थानि, धूमनेत्रं च, बस्तिनेत्रं चोत्तरबस्तिकं च, कुशहस्तकं च, तुलां च, मानभाण्डं च, घृततैलवसामज्जक्षौद्रफाणितलवणेन्धनोदकमधुसीधुसुरासौवीरकतुषोदक- मैरेयमेदकदधिदधिमण्डोदस्विद्धान्याम्लमूत्राणि च, तथा शालिषष्टिकमुद्गमाषयवतिलकुलत्थबदरमृद्वीकाकाश्मर्यपरूषकाभयामलकबिभीतकानि, नानाविधानि च स्नेहस्वेदोपकरणानि द्रव्याणि, तथैवोर्ध्वहरानुलोमिकोभयभाञ्जि, सङ्ग्रहणीयदीपनीयपाचनीयोपशमनीयवातहरादिसमाख्यातानि चौषधानि; यच्चान्यदपि किञ्चिह्यापदः परिसङ्ख्याय प्रतीकारार्थमुपकरणं विद्यात्, यच्च प्रतिभोगार्थं, तत्तदुपकल्पयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9
ತತಸ್ತಂ ಪುರುಷಂ ಯಥೋಕ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಂ ಯಥಾರ್ಹಮುಪಪಾದಯೇತ್, ತಂ ಚೇದಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರೇ ಮಾನಸಃ ಶಾರೀರೋ ವಾ ವ್ಯಾಧಿಃ ಕಶ್ಚಿತ್ತೀವ್ರತರಃ ಸಹಸಾಽಭ್ಯಾಗಚ್ಛೇತ್ತಮೇವ ತಾವದಸ್ಯೋಪಾವರ್ತಯಿತುಂ ಯತೇತ, ತತಸ್ತಮುಪಾವರ್ತ್ಯ ತಾವನ್ತಮೇವೈನಂ ಕಾಲಂ ತಥಾವಿಧೇನೈವ ಕರ್ಮಣೋಪಾಚರೇತ್||೮|| ತತಸ್ತಂ ಪುರುಷಂ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪನ್ನಮನುಪಹತಮನಸಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸುಖೋಷಿತಂ ಸುಪ್ರಜೀರ್ಣಭಕ್ತಂ ಶಿರಃಸ್ನಾತಮನುಲಿಪ್ತಗಾತ್ರಂ ಸ್ರಗ್ವಿಣಮನುಪಹತವಸ್ತ್ರಸಂವೀತಂ ದೇವತಾಗ್ನಿದ್ವಿಜಗುರುವೃದ್ಧವೈದ್ಯಾನರ್ಚಿತವನ್ತಮಿಷ್ಟೇ ನಕ್ಷತ್ರತಿಥಿಕರಣಮುಹೂರ್ತೇ ಕಾರಯಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನಂ ಪ್ರಯುಕ್ತಾಭಿರಾಶೀರ್ಭಿರಭಿಮನ್ತ್ರಿತಾಂ ಮಧುಮಧುಕಸೈನ್ಧವಫಾಣಿತೋಪಹಿತಾಂ ಮದನಫಲಕಷಾಯಮಾತ್ರಾಂ ಪಾಯಯೇತ್||೯||
View original
ततस्तं पुरुषं यथोक्ताभ्यां स्नेहस्वेदाभ्यां यथार्हमुपपादयेत्, तं चेदस्मिन्नन्तरे मानसः शारीरो वा व्याधिः कश्चित्तीव्रतरः सहसाऽभ्यागच्छेत्तमेव तावदस्योपावर्तयितुं यतेत, ततस्तमुपावर्त्य तावन्तमेवैनं कालं तथाविधेनैव कर्मणोपाचरेत्||८|| ततस्तं पुरुषं स्नेहस्वेदोपपन्नमनुपहतमनसमभिसमीक्ष्य सुखोषितं सुप्रजीर्णभक्तं शिरःस्नातमनुलिप्तगात्रं स्रग्विणमनुपहतवस्त्रसंवीतं देवताग्निद्विजगुरुवृद्धवैद्यानर्चितवन्तमिष्टे नक्षत्रतिथिकरणमुहूर्ते कारयित्वा ब्राह्मणान् स्वस्तिवाचनं प्रयुक्ताभिराशीर्भिरभिमन्त्रितां मधुमधुकसैन्धवफाणितोपहितां मदनफलकषायमात्रां पाययेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10-11) · Śloka 11
ಮದನಫಲಕಷಾಯಮಾತ್ರಾಪ್ರಮಾಣಂ ತು ಖಲು ಸರ್ವಸಂಶೋಧನಮಾತ್ರಾಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಚ ಪ್ರತಿಪುರುಷಮಪೇಕ್ಷಿತವ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ಯಾವದ್ಧಿ ಯಸ್ಯ ಸಂಶೋಧನಂ ಪೀತಂ ವೈಕಾರಿಕದೋಷಹರಣಾಯೋಪಪದ್ಯತೇ ನ ಚಾತಿಯೋಗಾಯೋಗಾಯ, ತಾವದಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾಪ್ರಮಾಣಂ ವೇದಿತವ್ಯಂ ಭವತಿ||೧೦|| ಪೀತವನ್ತಂ ತು ಖಲ್ವೇನಂ ಮುಹೂರ್ತಮನುಕಾಙ್ಕ್ಷೇತ, ತಸ್ಯ ಯದಾ ಜಾನೀಯಾತ್ ಸ್ವೇದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೇಣ ದೋಷಂ ಪ್ರವಿಲಯನಮಾಪದ್ಯಮಾನಂ, ಲೋಮಹರ್ಷೇಣ ಚ ಸ್ಥಾನೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಚಲಿತಂ, ಕುಕ್ಷಿಸಮಾಧ್ಮಾಪನೇನ ಚ ಕುಕ್ಷಿಮನುಗತಂ, ಹೃಲ್ಲಾಸಾಸ್ಯಸ್ರವಣಾಭ್ಯಾಮಪಿ ಚೋರ್ಧ್ವಮುಖೀಭೂತಮ್, ಅಥಾಸ್ಮೈ ಜಾನುಸಮಮಸಮ್ಬಾಧಂ ಸುಪ್ರಯುಕ್ತಾಸ್ತರಣೋತ್ತರಪ್ರಚ್ಛದೋಪಧಾನಂ ಸೋಪಾಶ್ರಯಮಾಸನಮುಪವೇಷ್ಟುಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತ್, ಪ್ರತಿಗ್ರಹಾಂಶ್ಚೋಪಚಾರಯೇತ್, ಲಾಲಾಟಪ್ರತಿಗ್ರಹೇ ಪಾರ್ಶ್ವೋಪಗ್ರಹಣೇ ನಾಭಿಪ್ರಪೀಡನೇ ಪೃಷ್ಠೋನ್ಮರ್ದನೇ ಚಾನಪತ್ರಪಣೀಯಾಃ ಸುಹೃದೋಽನುಮತಾಃ ಪ್ರಯತೇರನ್||೧೧||
View original
मदनफलकषायमात्राप्रमाणं तु खलु सर्वसंशोधनमात्राप्रमाणानि च प्रतिपुरुषमपेक्षितव्यानि भवन्ति; यावद्धि यस्य संशोधनं पीतं वैकारिकदोषहरणायोपपद्यते न चातियोगायोगाय, तावदस्य मात्राप्रमाणं वेदितव्यं भवति||१०|| पीतवन्तं तु खल्वेनं मुहूर्तमनुकाङ्क्षेत, तस्य यदा जानीयात् स्वेदप्रादुर्भावेण दोषं प्रविलयनमापद्यमानं, लोमहर्षेण च स्थानेभ्यः प्रचलितं, कुक्षिसमाध्मापनेन च कुक्षिमनुगतं, हृल्लासास्यस्रवणाभ्यामपि चोर्ध्वमुखीभूतम्, अथास्मै जानुसममसम्बाधं सुप्रयुक्तास्तरणोत्तरप्रच्छदोपधानं सोपाश्रयमासनमुपवेष्टुं प्रयच्छेत्, प्रतिग्रहांश्चोपचारयेत्, लालाटप्रतिग्रहे पार्श्वोपग्रहणे नाभिप्रपीडने पृष्ठोन्मर्दने चानपत्रपणीयाः सुहृदोऽनुमताः प्रयतेरन्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
ಅಥೈನಮನುಶಿಷ್ಯಾತ್- ವಿವೃತೋಷ್ಠತಾಲುಕಣ್ಠೋ ನಾತಿಮಹತಾ ವ್ಯಾಯಾಮೇನ ವೇಗಾನುದೀರ್ಣಾನುದೀರಯನ್ ಕಿಞ್ಚಿದವನಮ್ಯ ಗ್ರೀವಾಮೂರ್ಧ್ವಶರೀರಮುಪವೇಗಮಪ್ರವೃತ್ತಾನ್ ಪ್ರವರ್ತಯನ್ ಸುಪರಿಲಿಖಿತನಖಾಭ್ಯಾಮಙ್ಗುಲಿಭ್ಯಾಮುತ್ಪಲಕುಮುದಸೌಗನ್ಧಿಕನಾಲೈರ್ವಾ ಕಣ್ಠಮಭಿಸ್ಪೃಶನ್ ಸುಖಂ ಪ್ರವರ್ತಯಸ್ವೇತಿ, ಸ ತಥಾವಿಧಂ ಕುರ್ಯಾತ್; ತತೋಽಸ್ಯ ವೇಗಾನ್ ಪ್ರತಿಗ್ರಹಗತಾನವೇಕ್ಷೇತಾವಹಿತಃ, ವೇಗವಿಶೇಷದರ್ಶನಾದ್ಧಿ ಕುಶಲೋ ಯೋಗಾಯೋಗಾತಿಯೋಗವಿಶೇಷಾನುಪಲಭೇತ, ವೇಗವಿಶೇಷದರ್ಶೀ ಪುನಃ ಕೃತ್ಯಂ ಯಥಾರ್ಹಮವಬುಧ್ಯೇತ ಲಕ್ಷಣೇನ; ತಸ್ಮಾದ್ವೇಗಾನವೇಕ್ಷೇತಾವಹಿತಃ||೧೨||
View original
अथैनमनुशिष्यात्- विवृतोष्ठतालुकण्ठो नातिमहता व्यायामेन वेगानुदीर्णानुदीरयन् किञ्चिदवनम्य ग्रीवामूर्ध्वशरीरमुपवेगमप्रवृत्तान् प्रवर्तयन् सुपरिलिखितनखाभ्यामङ्गुलिभ्यामुत्पलकुमुदसौगन्धिकनालैर्वा कण्ठमभिस्पृशन् सुखं प्रवर्तयस्वेति, स तथाविधं कुर्यात्; ततोऽस्य वेगान् प्रतिग्रहगतानवेक्षेतावहितः, वेगविशेषदर्शनाद्धि कुशलो योगायोगातियोगविशेषानुपलभेत, वेगविशेषदर्शी पुनः कृत्यं यथार्हमवबुध्येत लक्षणेन; तस्माद्वेगानवेक्षेतावहितः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
ತತ್ರಾಮೂನ್ಯಯೋಗಯೋಗಾತಿಯೋಗವಿಶೇಷಜ್ಞಾನಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಅಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಕುತಶ್ಚಿತ್ ಕೇವಲಸ್ಯ ವಾಽಪ್ಯೌಷಧಸ್ಯ ವಿಭ್ರಂಶೋ ವಿಬನ್ಧೋ ವೇಗಾನಾಮಯೋಗಲಕ್ಷಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ಕಾಲೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿರನತಿಮಹತೀ ವ್ಯಥಾ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ದೋಷಹರಣಂ ಸ್ವಯಂ ಚಾವಸ್ಥಾನಮಿತಿ ಯೋಗಲಕ್ಷಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಯೋಗೇನ ತು ದೋಷಪ್ರಮಾಣವಿಶೇಷೇಣ ತೀಕ್ಷ್ಣಮೃದುಮಧ್ಯವಿಭಾಗೋ ಜ್ಞೇಯಃ; ಯೋಗಾಧಿಕ್ಯೇನ ತು ಫೇನಿಲರಕ್ತಚನ್ದ್ರಿಕೋಪಗಮನಮಿತ್ಯತಿಯೋಗಲಕ್ಷಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ತತ್ರಾತಿಯೋಗಾಯೋಗನಿಮಿತ್ತಾನಿಮಾನುಪದ್ರವಾನ್ ವಿದ್ಯಾತ್- ಆಧ್ಮಾನಂ ಪರಿಕರ್ತಿಕಾ ಪರಿಸ್ರಾವೋ ಹೃದಯೋಪಸರಣಮಙ್ಗಗ್ರಹೋ ಜೀವಾದಾನಂ ವಿಭ್ರಂಶಃ ಸ್ತಮ್ಭಃ ಕ್ಲಮಶ್ಚೇತ್ಯುಪದ್ರವಾಃ||೧೩||
View original
तत्रामून्ययोगयोगातियोगविशेषज्ञानानि भवन्ति; तद्यथा- अप्रवृत्तिः कुतश्चित् केवलस्य वाऽप्यौषधस्य विभ्रंशो विबन्धो वेगानामयोगलक्षणानि भवन्ति; काले प्रवृत्तिरनतिमहती व्यथा यथाक्रमं दोषहरणं स्वयं चावस्थानमिति योगलक्षणानि भवन्ति, योगेन तु दोषप्रमाणविशेषेण तीक्ष्णमृदुमध्यविभागो ज्ञेयः; योगाधिक्येन तु फेनिलरक्तचन्द्रिकोपगमनमित्यतियोगलक्षणानि भवन्ति| तत्रातियोगायोगनिमित्तानिमानुपद्रवान् विद्यात्- आध्मानं परिकर्तिका परिस्रावो हृदयोपसरणमङ्गग्रहो जीवादानं विभ्रंशः स्तम्भः क्लमश्चेत्युपद्रवाः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14-15) · Śloka 15
ಯೋಗೇನ ತು ಖಲ್ವೇನಂ ಛರ್ದಿತವನ್ತಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸುಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಪಾಣಿಪಾದಾಸ್ಯಂ ಮುಹೂರ್ತಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ, ಸ್ನೈಹಿಕವೈರೇಚನಿಕೋಪಶಮನೀಯಾನಾಂ ಧೂಮಾನಾಮನ್ಯತಮಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯತಃ ಪಾಯಯಿತ್ವಾ, ಪುನರೇವೋದಕಮುಪಸ್ಪರ್ಶಯೇತ್||೧೪|| ಉಪಸ್ಪೃಷ್ಟೋದಕಂ ಚೈನಂ ನಿವಾತಮಾಗಾರಮನುಪ್ರವೇಶ್ಯ ಸಂವೇಶ್ಯ ಚಾನುಶಿಷ್ಯಾತ್- ಉಚ್ಚೈರ್ಭಾಷ್ಯಮತ್ಯಾಶನಮತಿಸ್ಥಾನಮತಿಚಙ್ಕ್ರಮಣಂ ಕ್ರೋಧಶೋಕಹಿಮಾತಪಾವಶ್ಯಾಯಾತಿಪ್ರವಾತಾನ್ ಯಾನಯಾನಂ ಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮಮಸ್ವಪನಂ ನಿಶಿ ದಿವಾ ಸ್ವಪ್ನಂ ವಿರುದ್ಧಾಜೀರ್ಣಾಸಾತ್ಮ್ಯಾಕಾಲಪ್ರಮಿತಾತಿಹೀನಗುರುವಿಷಮಭೋಜನವೇಗಸನ್ಧಾರಣೋದೀರಣಮಿತಿ ಭಾವಾನೇತಾನ್ಮನಸಾಽಪ್ಯಸೇವಮಾನಃ ಸರ್ವಮಹೋ ಗಮಯಸ್ವೇತಿ | ಸ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾತ್||೧೫||
View original
योगेन तु खल्वेनं छर्दितवन्तमभिसमीक्ष्य सुप्रक्षालितपाणिपादास्यं मुहूर्तमाश्वास्य, स्नैहिकवैरेचनिकोपशमनीयानां धूमानामन्यतमं सामर्थ्यतः पाययित्वा, पुनरेवोदकमुपस्पर्शयेत्||१४|| उपस्पृष्टोदकं चैनं निवातमागारमनुप्रवेश्य संवेश्य चानुशिष्यात्- उच्चैर्भाष्यमत्याशनमतिस्थानमतिचङ्क्रमणं क्रोधशोकहिमातपावश्यायातिप्रवातान् यानयानं ग्राम्यधर्ममस्वपनं निशि दिवा स्वप्नं विरुद्धाजीर्णासात्म्याकालप्रमितातिहीनगुरुविषमभोजनवेगसन्धारणोदीरणमिति भावानेतान्मनसाऽप्यसेवमानः सर्वमहो गमयस्वेति | स तथा कुर्यात्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
ಅಥೈನಂ ಸಾಯಾಹ್ನೇ ಪರೇ ವಾಽಹ್ನಿ ಸುಖೋದಕಪರಿಷಿಕ್ತಂ ಪುರಾಣಾನಾಂ ಲೋಹಿತಶಾಲಿತಣ್ಡುಲಾನಾಂ ಸ್ವವಕ್ಲಿನ್ನಾಂ ಮಣ್ಡಪೂರ್ವಾಂ ಸುಖೋಷ್ಣಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಪಾಯಯೇದಗ್ನಿಬಲಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ, ಏವಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ತೃತೀಯೇ ಚಾನ್ನಕಾಲೇ, ಚತುರ್ಥೇ ತ್ವನ್ನಕಾಲೇ ತಥಾವಿಧಾನಾಮೇವ ಶಾಲಿತಣ್ಡುಲಾನಾಮುತ್ಸ್ವಿನ್ನಾಂ ವಿಲೇಪೀಮುಷ್ಣೋದಕದ್ವಿತೀಯಾಮಸ್ನೇಹಲವಣಾಮಲ್ಪಸ್ನೇಹಲವಣಾಂ ವಾ ಭೋಜಯೇತ್, ಏವಂ ಪಞ್ಚಮೇ ಷಷ್ಠೇ ಚಾನ್ನಕಾಲೇ, ಸಪ್ತಮೇ ತ್ವನ್ನಕಾಲೇ ತಥಾವಿಧಾನಾಮೇವ ಶಾಲೀನಾಂ ದ್ವಿಪ್ರಸೃತಂ ಸುಸ್ವಿನ್ನಮೋದನಮುಷ್ಣೋದಕಾನುಪಾನಂ ತನುನಾ ತನುಸ್ನೇಹಲವಣೋಪಪನ್ನೇನ ಮುದ್ಗಯೂಷೇಣ ಭೋಜಯೇತ್, ಏವಮಷ್ಟಮೇ ನವಮೇ ಚಾನ್ನಕಾಲೇ, ದಶಮೇ ತ್ವನ್ನಕಲೇ ಲಾವಕಪಿಞ್ಜಲಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಮಾಂಸರಸೇನೌದಕಲಾವಣಿಕೇನ ನಾತಿಸಾರವತಾ ಭೋಜಯೇದುಷ್ಣೋದಕಾನುಪಾನಮ್; ಏವಮೇಕಾದಶೇ ದ್ವಾದಶೇ ಚಾನ್ನಕಾಲೇ; ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮನ್ನಗುಣಾನ್ ಕ್ರಮೇಣೋಪಭುಞ್ಜಾನಃ ಸಪ್ತರಾತ್ರೇಣ ಪ್ರಕೃತಿಭೋಜನಮಾಗಚ್ಛೇತ್||೧೬||
View original
अथैनं सायाह्ने परे वाऽह्नि सुखोदकपरिषिक्तं पुराणानां लोहितशालितण्डुलानां स्ववक्लिन्नां मण्डपूर्वां सुखोष्णां यवागूं पाययेदग्निबलमभिसमीक्ष्य, एवं द्वितीये तृतीये चान्नकाले, चतुर्थे त्वन्नकाले तथाविधानामेव शालितण्डुलानामुत्स्विन्नां विलेपीमुष्णोदकद्वितीयामस्नेहलवणामल्पस्नेहलवणां वा भोजयेत्, एवं पञ्चमे षष्ठे चान्नकाले, सप्तमे त्वन्नकाले तथाविधानामेव शालीनां द्विप्रसृतं सुस्विन्नमोदनमुष्णोदकानुपानं तनुना तनुस्नेहलवणोपपन्नेन मुद्गयूषेण भोजयेत्, एवमष्टमे नवमे चान्नकाले, दशमे त्वन्नकले लावकपिञ्जलादीनामन्यतमस्य मांसरसेनौदकलावणिकेन नातिसारवता भोजयेदुष्णोदकानुपानम्; एवमेकादशे द्वादशे चान्नकाले; अत ऊर्ध्वमन्नगुणान् क्रमेणोपभुञ्जानः सप्तरात्रेण प्रकृतिभोजनमागच्छेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 18
ಅಥೈನಂ ಪುನರೇವ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಮುಪಪಾದ್ಯಾನುಪಹತಮನಸಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸುಖೋಷಿತಂ ಸುಪ್ರಜೀರ್ಣಭಕ್ತಂ ಕೃತಹೋಮಬಲಿಮಙ್ಗಲಜಪಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮಿಷ್ಟೇ ತಿಥಿನಕ್ಷತ್ರಕರಣಮುಹೂರ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ ಸ್ವಸ್ತಿ ವಾಚಯಿತ್ವಾ ತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕಮಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ಯಥಾರ್ಹಾಲೋಡನಪ್ರತಿವಿನೀತಂ ಪಾಯಯೇತ್ ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ದೋಷಭೇಷಜದೇಶಕಾಲಬಲಶರೀರಾಹಾರಸಾತ್ಮ್ಯಸತ್ತ್ವಪ್ರಕೃತಿವಯಸಾಮವಸ್ಥಾನ್ತರಾಣಿ ವಿಕಾರಾಂಶ್ಚ, ಸಮ್ಯಕ್ ವಿರಿಕ್ತಂ ಚೈನಂ ವಮನೋಕ್ತೇನ ಧೂಮವರ್ಜೇನ ವಿಧಿನೋಪಪಾದಯೇದಾಬಲವರ್ಣಪ್ರಕೃತಿಲಾಭಾತ್, ಬಲವರ್ಣೋಪಪನ್ನಂ ಚೈನಮನುಪಹತಮನಸಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸುಖೋಷಿತಂ ಸುಪ್ರಜೀರ್ಣಭಕ್ತಂ ಶಿರಃಸ್ನಾತಮನುಲಿಪ್ತಗಾತ್ರಂ ಸ್ರಗ್ವಿಣಮನುಪಹತವಸ್ತ್ರಸಂವೀತಮನುರೂಪಾಲಙ್ಕಾರಾಲಙ್ಕೃತಂ ಸುಹೃದಾಂ ದರ್ಶಯಿತ್ವಾ ಜ್ಞಾತೀನಾಂ ದರ್ಶಯೇತ್, ಅಥೈನಂ ಕಾಮೇಷ್ವವಸೃಜೇತ್||೧೭|| ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಅನೇನ ವಿಧಿನಾ ರಾಜಾ ರಾಜಮಾತ್ರೋಽಥವಾ ಪುನಃ| ಯಸ್ಯ ವಾ ವಿಪುಲಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಸ ಸಂಶೋಧನಮರ್ಹತಿ||೧೮||
View original
अथैनं पुनरेव स्नेहस्वेदाभ्यामुपपाद्यानुपहतमनसमभिसमीक्ष्य सुखोषितं सुप्रजीर्णभक्तं कृतहोमबलिमङ्गलजपप्रायश्चित्तमिष्टे तिथिनक्षत्रकरणमुहूर्ते ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयित्वा त्रिवृत्कल्कमक्षमात्रं यथार्हालोडनप्रतिविनीतं पाययेत् प्रसमीक्ष्य दोषभेषजदेशकालबलशरीराहारसात्म्यसत्त्वप्रकृतिवयसामवस्थान्तराणि विकारांश्च, सम्यक् विरिक्तं चैनं वमनोक्तेन धूमवर्जेन विधिनोपपादयेदाबलवर्णप्रकृतिलाभात्, बलवर्णोपपन्नं चैनमनुपहतमनसमभिसमीक्ष्य सुखोषितं सुप्रजीर्णभक्तं शिरःस्नातमनुलिप्तगात्रं स्रग्विणमनुपहतवस्त्रसंवीतमनुरूपालङ्कारालङ्कृतं सुहृदां दर्शयित्वा ज्ञातीनां दर्शयेत्, अथैनं कामेष्ववसृजेत्||१७|| भवन्ति चात्र- अनेन विधिना राजा राजमात्रोऽथवा पुनः| यस्य वा विपुलं द्रव्यं स संशोधनमर्हति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19-21) · Śloka 21
ದರಿದ್ರಸ್ತ್ವಾಪದಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಂ ವಿಶೋಧನಮ್| ಪಿಬೇತ್ ಕಾಮಮಸಮ್ಭೃತ್ಯ ಸಮ್ಭಾರಾನಪಿ ದುರ್ಲಭಾನ್||೧೯|| ನ ಹಿ ಸರ್ವಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಸನ್ತಿ ಸರ್ವೇ ಪರಿಚ್ಛದಾಃ| ನ ಚ ರೋಗಾ ನ ಬಾಧನ್ತೇ ದರಿದ್ರಾನಪಿ ದಾರುಣಾಃ||೨೦|| ಯದ್ಯಚ್ಛಕ್ಯಂ ಮನುಷ್ಯೇಣ ಕರ್ತುಮೌಷಧಮಾಪದಿ| ತತ್ತತ್ ಸೇವ್ಯಂ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ವಸನಾನ್ಯಶನಾನಿ ಚ||೨೧||
View original
दरिद्रस्त्वापदं प्राप्य प्राप्तकालं विशोधनम्| पिबेत् काममसम्भृत्य सम्भारानपि दुर्लभान्||१९|| न हि सर्वमनुष्याणां सन्ति सर्वे परिच्छदाः| न च रोगा न बाधन्ते दरिद्रानपि दारुणाः||२०|| यद्यच्छक्यं मनुष्येण कर्तुमौषधमापदि| तत्तत् सेव्यं यथाशक्ति वसनान्यशनानि च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (22) · Śloka 22
ಮಲಾಪಹಂ ರೋಗಹರಂ ಬಲವರ್ಣಪ್ರಸಾದನಮ್| ಪೀತ್ವಾ ಸಂಶೋಧನ ಸಮ್ಯಗಾಯುಷಾ ಯುಜ್ಯತೇ ಚಿರಮ್||೨೨||
View original
मलापहं रोगहरं बलवर्णप्रसादनम्| पीत्वा संशोधन सम्यगायुषा युज्यते चिरम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (23-25) · Śloka 25
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಈಶ್ವರಾಣಾಂ ವಸುಮತಾಂ ವಮನಂ ಸವಿರೇಚನಮ್| ಸಮ್ಭಾರಾ ಯೇ ಯದರ್ಥಂ ಚ ಸಮಾನೀಯ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೨೩|| ಯಥಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ ಮಾತ್ರಾ ಯಾ ಯದಯೋಗಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಯೋಗಾತಿಯೋಗಯೋರ್ಯಚ್ಚ ದೋಷಾ ಯೇ ಚಾಪ್ಯುಪದ್ರವಾಃ||೨೪|| ಯದಸೇವ್ಯಂ ವಿಶುದ್ಧೇನ ಯಶ್ಚ ಸಂಸರ್ಜನಕ್ರಮಃ| ತತ್ ಸರ್ವಂ ಕಲ್ಪನಾಧ್ಯಾಯೇ ವ್ಯಾಜಹಾರ ಪುನರ್ವಸುಃ||೨೫||
View original
तत्र श्लोकाः- ईश्वराणां वसुमतां वमनं सविरेचनम्| सम्भारा ये यदर्थं च समानीय प्रयोजयेत्||२३|| यथा प्रयोज्या मात्रा या यदयोगस्य लक्षणम्| योगातियोगयोर्यच्च दोषा ये चाप्युपद्रवाः||२४|| यदसेव्यं विशुद्धेन यश्च संसर्जनक्रमः| तत् सर्वं कल्पनाध्याये व्याजहार पुनर्वसुः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ಉಪಕಲ್ಪನೀಯೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೫||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने उपकल्पनीयो नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon