Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਰੋਗਾਨੀਕਂ ਵਿਮਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातो रोगानीकं विमानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
6. rōgānīkavimānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਦ੍ਵੇ ਰੋਗਾਨੀਕੇ ਭਵਤਃ ਪ੍ਰਭਾਵਭੇਦੇਨ- ਸਾਧ੍ਯਮ੍, ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਚ; ਦ੍ਵੇ ਰੋਗਾਨੀਕੇ ਬਲਭੇਦੇਨ- ਮਦੁ, ਦਾਰੁਣਂ ਚ; ਦ੍ਵੇ ਰੋਗਾਨੀਕੇ ਅਧਿਸ੍ਠਾਨਭੇਦੇਨ- ਮਨੋਧਿਸ੍ਠਾਨਂ, ਸ਼ਰੀਰਾਧਿਸ੍ਠਾਨਂ ਚ; ਦ੍ਵੇ ਰੋਗਾਨੀਕੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਭੇਦੇਨ- ਸ੍ਵਧਾਤੁਵੈਸਮ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍, ਆਗਨ੍ਤੁਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚ; ਦ੍ਵੇ ਰੋਗਾਨੀਕੇ ਆਸ਼ਯਭੇਦੇਨ- ਆਮਾਸ਼ਯਸਮੁਤ੍ਥਂ, ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸਮੁਤ੍ਥਂ ਚੇਤਿ| ਏਵਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਭਾਵਬਲਾਧਿਸ੍ਠਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯਭੇਦਾਦ੍ਦ੍ਵੈਧਂ ਸਦ੍ਭੇਦਪ੍ਰਕਤ੍ਯਨ੍ਤਰੇਣ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਮਥਵਾਪਿ ਸਨ੍ਧੀਯਮਾਨਂ ਸ੍ਯਾਦੇਕਤ੍ਵਂ ਬਹੁਤ੍ਵਂ ਵਾ| ਏਕਤ੍ਵਂ ਤਾਵਦੇਕਮੇਵ ਰੋਗਾਨੀਕਂ, ਦੁਃਖਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ ; ਬਹੁਤ੍ਵਂ ਤੁ ਦਸ਼ ਰੋਗਾਨੀਕਾਨਿ ਪ੍ਰਭਾਵਭੇਦਾਦਿਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਬਹੁਤ੍ਵਮਪਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ ਸ੍ਯਾਦਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ ਵਾ| ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ ਤਾਵਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਮਸ੍ਟੋਦਰੀਯੇ, ਅਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ ਪੁਨਰ੍ਯਥਾ- ਮਹਾਰੋਗਾਧ੍ਯਾਯੇ ਰੁਗ੍ਵਰ੍ਣਸਮੁਤ੍ਥਾਨਾਦੀਨਾਮਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵਾਤ੍||੩||
View original
द्वे रोगानीके भवतः प्रभावभेदेन- साध्यम्, असाध्यं च; द्वे रोगानीके बलभेदेन- मृदु, दारुणं च; द्वे रोगानीके अधिष्ठानभेदेन- मनोऽधिष्ठानं, शरीराधिष्ठानं च; द्वे रोगानीके निमित्तभेदेन- स्वधातुवैषम्यनिमित्तम्, आगन्तुनिमित्तं च; द्वे रोगानीके आशयभेदेन- आमाशयसमुत्थं, पक्वाशयसमुत्थं चेति| एवमेतत् प्रभावबलाधिष्ठाननिमित्ताशयभेदाद्द्वैधं सद्भेदप्रकृत्यन्तरेण भिद्यमानमथवाऽपि सन्धीयमानं स्यादेकत्वं बहुत्वं वा| एकत्वं तावदेकमेव रोगानीकं, दुःखसामान्यात् ; बहुत्वं तु दश रोगानीकानि प्रभावभेदादिना भवन्ति; बहुत्वमपि सङ्ख्येयं स्यादसङ्ख्येयं वा| तत्र सङ्ख्येयं तावद्यथोक्तमष्टोदरीये, अपरिसङ्ख्येयं पुनर्यथा- महारोगाध्याये रुग्वर्णसमुत्थानादीनामसङ्ख्येयत्वात्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਨ ਚ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਾਗ੍ਰੇਸੁ ਭੇਦਪ੍ਰਕਤ੍ਯਨ੍ਤਰੀਯੇਸੁ ਵਿਗੀਤਿਰਿਤ੍ਯਤੋ ਦੋਸਵਤੀ ਸ੍ਯਾਦਤ੍ਰ ਕਾਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ, ਨ ਚਾਵਿਗੀਤਿਰਿਤ੍ਯਤਃ ਸ੍ਯਾਦਦੋਸਵਤੀ| ਭੇਤ੍ਤਾ ਹਿ ਭੇਦ੍ਯਮਨ੍ਯਥਾਭਿਨਤ੍ਤਿ, ਅਨ੍ਯਥਾ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਭੇਦਪ੍ਰਕਤ੍ਯਨ੍ਤਰੇਣ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ ਭੇਦਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਿਸ਼ੇਸਮਾਪਾਦਯਤ੍ਯਨੇਕਧਾ, ਨ ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭੇਦਾਗ੍ਰਮੁਪਹਨ੍ਤਿ| ਸਮਾਨਾਯਾਮਪਿ ਖਲੁ ਭੇਦਪ੍ਰਕਤੌ ਪ੍ਰਕਤਾਨੁਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ਤਰਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯਮ੍ | ਸਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਸਮਾਨਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਹਿਤਾਨਿ, ਸਨ੍ਤਿ ਚਾਨਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਪਰ੍ਯਾਯਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਹਿਤਾਨਿ| ਸਮਾਨੋ ਹਿ ਰੋਗਸ਼ਬ੍ਦੋ ਦੋਸੇਸੁ ਚ ਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਚ; ਦੋਸਾ ਹ੍ਯਪਿ ਰੋਗਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤਙ੍ਕਸ਼ਬ੍ਦਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦਂ ਦੋਸਪ੍ਰਕਤਿਸ਼ਬ੍ਦਂ ਵਿਕਾਰਸ਼ਬ੍ਦਂ ਚ ਲਭਨ੍ਤੇ, ਵ੍ਯਾਧਯਸ਼੍ਚ ਰੋਗਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤਙ੍ਕਸ਼ਬ੍ਦਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦਂ ਦੋਸਪ੍ਰਕਤਿਸ਼ਬ੍ਦਂ ਵਿਕਾਰਸ਼ਬ੍ਦਂ ਚ ਲਭਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਦੋਸੇਸੁ ਚੈਵ ਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਚ ਰੋਗਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮਾਨਃ, ਸ਼ੇਸੇਸੁ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਵਾਨ੍||੪||
View original
न च सङ्ख्येयाग्रेषु भेदप्रकृत्यन्तरीयेषु विगीतिरित्यतो दोषवती स्यादत्र काचित् प्रतिज्ञा, न चाविगीतिरित्यतः स्याददोषवती| भेत्ता हि भेद्यमन्यथाभिनत्ति, अन्यथा पुरस्ताद्भिन्नं भेदप्रकृत्यन्तरेण भिन्दन् भेदसङ्ख्याविशेषमापादयत्यनेकधा, न च पूर्वं भेदाग्रमुपहन्ति| समानायामपि खलु भेदप्रकृतौ प्रकृतानुप्रयोगान्तरमपेक्ष्यम् | सन्ति ह्यर्थान्तराणि समानशब्दाभिहितानि, सन्ति चानर्थान्तराणि पर्यायशब्दाभिहितानि| समानो हि रोगशब्दो दोषेषु च व्याधिषु च; दोषा ह्यपि रोगशब्दमातङ्कशब्दं यक्ष्मशब्दं दोषप्रकृतिशब्दं विकारशब्दं च लभन्ते, व्याधयश्च रोगशब्दमातङ्कशब्दं यक्ष्मशब्दं दोषप्रकृतिशब्दं विकारशब्दं च लभन्ते| तत्र दोषेषु चैव व्याधिषु च रोगशब्दः समानः, शेषेषु तु विशेषवान्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਧਯੋਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਤਿਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਦੋਸਾਸ੍ਤੁ ਖਲੁ ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਅਨਤਿਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਥਾਚਿਤ੍ਰਂ ਵਿਕਾਰਾਨੁਦਾਹਰਣਾਰ੍ਥਮ੍, ਅਨਵਸ਼ੇਸੇਣ ਚ ਦੋਸਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚ ਮਾਨਸੌ ਦੋਸੌ| ਤਯੋਰ੍ਵਿਕਾਰਾਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਲੋਭਮੋਹੇਰ੍ਸ੍ਯਾਮਾਨਮਦਸ਼ੋਕਚਿਤ੍ਤੋ(ਨ੍ਤੋ)ਦ੍ਵੇਗਭਯਹਰ੍ਸਾਦਯਃ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਸ੍ਤੁ ਖਲੁ ਸ਼ਾਰੀਰਾ ਦੋਸਾਃ| ਤੇਸਾਮਪਿ ਚ ਵਿਕਾਰਾ ਜ੍ਵਰਾਤੀਸਾਰਸ਼ੋਫਸ਼ੋਸਸ਼੍ਵਾਸਮੇਹਕੁਸ੍ਠਾਦਯਃ| ਇਤਿ ਦੋਸਾਃ ਕੇਵਲਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਵਿਕਾਰੈਕਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚ||੫|| ਤਤ੍ਰ ਖਲ੍ਵੇਸਾਂ ਦ੍ਵਯਾਨਾਮਪਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਪ੍ਰਕੋਪਣਂ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਸਂਯੋਗਃ, ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਃ, ਪਰਿਣਾਮਸ਼੍ਚੇਤਿ||੬||
View original
तत्र व्याधयोऽपरिसङ्ख्येया भवन्ति, अतिबहुत्वात्| दोषास्तु खलु परिसङ्ख्येया भवन्ति, अनतिबहुत्वात्| तस्माद्यथाचित्रं विकारानुदाहरणार्थम्, अनवशेषेण च दोषान् व्याख्यास्यामः| रजस्तमश्च मानसौ दोषौ| तयोर्विकाराः कामक्रोधलोभमोहेर्ष्यामानमदशोकचित्तो(न्तो)द्वेगभयहर्षादयः| वातपित्तश्लेष्माणस्तु खलु शारीरा दोषाः| तेषामपि च विकारा ज्वरातीसारशोफशोषश्वासमेहकुष्ठादयः| इति दोषाः केवला व्याख्याता विकारैकदेशश्च||५|| तत्र खल्वेषां द्वयानामपि दोषाणां त्रिविधं प्रकोपणं; तद्यथा- असात्म्येन्द्रियार्थसंयोगः, प्रज्ञापराधः, परिणामश्चेति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਸ੍ਤੁ ਖਲੁ ਤੇ ਪ੍ਰਕੋਪਣਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਦੂਸ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚ ਵਿਕਾਰਵਿਸ਼ੇਸਾਨਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤ੍ਯਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਾਨ੍||੭||
View original
प्रकुपितास्तु खलु ते प्रकोपणविशेषाद्दूष्यविशेषाच्च विकारविशेषानभिनिर्वर्तयन्त्यपरिसङ्ख्येयान्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ਤੇ ਚ ਵਿਕਾਰਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮਨੁਵਰ੍ਤਮਾਨਾਃ ਕਦਾਚਿਦਨੁਬਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਕਾਮਾਦਯੋ ਜ੍ਵਰਾਦਯਸ਼੍ਚ||੮||
View original
ते च विकाराः परस्परमनुवर्तमानाः कदाचिदनुबध्नन्ति कामादयो ज्वरादयश्च||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਨਿਯਤਸ੍ਤ੍ਵਨੁਬਨ੍ਧੋ ਰਜਸ੍ਤਮਸੋਃ ਪਰਸ੍ਪਰਂ, ਨ ਹ੍ਯਰਜਸ੍ਕਂ ਤਮਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ||੯||
View original
नियतस्त्वनुबन्धो रजस्तमसोः परस्परं, न ह्यरजस्कं तमः प्रवर्तते ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
(ਪ੍ਰਾਯਃ) ਸ਼ਾਰੀਰਦੋਸਾਣਾਮੇਕਾਧਿਸ੍ਠਾਨੀਯਾਨਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਃ ਸਂਸਰ੍ਗੋ ਵਾ ਸਮਾਨਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍; ਦੋਸਾ ਹਿ ਦੂਸਣੈਃ ਸਮਾਨਾਃ||੧੦||
View original
(प्रायः) शारीरदोषाणामेकाधिष्ठानीयानां सन्निपातः संसर्गो वा समानगुणत्वात्; दोषा हि दूषणैः समानाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਤਤ੍ਰਾਨੁਬਨ੍ਧ੍ਯਾਨੁਬਨ੍ਧਕਤੋ ਵਿਸ਼ੇਸਃ- ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗੋ ਯਥੋਕ੍ਤਸਮੁਤ੍ਥਾਨਪ੍ਰਸ਼ਮੋ ਭਵਤ੍ਯਨੁਬਨ੍ਧ੍ਯਃ, ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਲਕ੍ਸਣਸ੍ਤ੍ਵਨੁਬਨ੍ਧਃ| ਅਨੁਬਨ੍ਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਸਮਨ੍ਵਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਦਿ ਦੋਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਕਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਮਾਚਕ੍ਸਤੇ, ਦ੍ਵਯਂ ਵਾ ਸਂਸਰ੍ਗਮ੍| ਅਨੁਬਨ੍ਧ੍ਯਾਨੁਬਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸਕਤਸ੍ਤੁ ਬਹੁਵਿਧੋ ਦੋਸਭੇਦਃ| ਏਵਮੇਸ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਪ੍ਰਕਤੋ ਭਿਸਜਾਂ ਦੋਸੇਸੁ ਵ੍ਯਾਧਿਸੁ ਚ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਤਿਵਿਸ਼ੇਸਵ੍ਯੂਹਃ ||੧੧||
View original
तत्रानुबन्ध्यानुबन्धकृतो विशेषः- स्वतन्त्रो व्यक्तलिङ्गो यथोक्तसमुत्थानप्रशमो भवत्यनुबन्ध्यः, तद्विपरीतलक्षणस्त्वनुबन्धः| अनुबन्ध्यलक्षणसमन्वितास्तत्र यदि दोषा भवन्ति तत्त्रिकं सन्निपातमाचक्षते, द्वयं वा संसर्गम्| अनुबन्ध्यानुबन्धविशेषकृतस्तु बहुविधो दोषभेदः| एवमेष सञ्ज्ञाप्रकृतो भिषजां दोषेषु व्याधिषु च नानाप्रकृतिविशेषव्यूहः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ਅਗ੍ਨਿਸੁ ਤੁ ਸ਼ਾਰੀਰੇਸੁ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧੋ ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਬਲਭੇਦੇਨ ਭਵਤਿ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ, ਮਨ੍ਦਃ, ਸਮੋ, ਵਿਸਮਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਗ੍ਨਿਃ ਸਰ੍ਵਾਪਚਾਰਸਹਃ, ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਲਕ੍ਸਣਸ੍ਤੁ ਮਨ੍ਦਃ, ਸਮਸ੍ਤੁ ਖਲ੍ਵਪਚਾਰਤੋ ਵਿਕਤਿਮਾਪਦ੍ਯਤੇਨਪਚਾਰਤਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕਤਾਵਵਤਿਸ੍ਠਤੇ, ਸਮਲਕ੍ਸਣਵਿਪਰੀਤਲਕ੍ਸਣਸ੍ਤੁ ਵਿਸਮ ਇਤਿ| ਏਤੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਨਾਮੇਵ ਪੁਰੁਸਾਣਾਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸਮਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸਮਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਯਃ, ਵਾਤਲਾਨਾਂ ਤੁ ਵਾਤਾਭਿਭੂਤੇਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨੇ ਵਿਸਮਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਯਃ, ਪਿਤ੍ਤਲਾਨਾਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਭੂਤੇ ਹ੍ਯਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਯਃ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾਨਾਂ ਤੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਭੂਤੇਗ੍ਨ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨੇ ਮਨ੍ਦਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਯਃ||੧੨||
View original
अग्निषु तु शारीरेषु चतुर्विधो विशेषो बलभेदेन भवति| तद्यथा- तीक्ष्णो, मन्दः, समो, विषमश्चेति| तत्र तीक्ष्णोऽग्निः सर्वापचारसहः, तद्विपरीतलक्षणस्तु मन्दः, समस्तु खल्वपचारतो विकृतिमापद्यतेऽनपचारतस्तु प्रकृताववतिष्ठते, समलक्षणविपरीतलक्षणस्तु विषम इति| एते चतुर्विधा भवन्त्यग्नयश्चतुर्विधानामेव पुरुषाणाम्| तत्र समवातपित्तश्लेष्मणां प्रकृतिस्थानां समा भवन्त्यग्नयः, वातलानां तु वाताभिभूतेऽग्न्यधिष्ठाने विषमा भवन्त्यग्नयः, पित्तलानां तु पित्ताभिभूते ह्यग्न्यधिष्ठाने तीक्ष्णा भवन्त्यग्नयः, श्लेष्मलानां तु श्लेष्माभिभूतेऽग्न्यधिष्ठाने मन्दा भवन्त्यग्नयः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਤਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ- ਨ ਸਮਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੋ ਜਨ੍ਤਵਃ ਸਨ੍ਤਿ, ਵਿਸਮਾਹਾਰੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ; ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਵਾਤਪ੍ਰਕਤਯਃ ਕੇਚਿਤ੍, ਕੇਚਿਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਯਃ, ਕੇਚਿਤ੍ ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕਤਯੋ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ| ਤਚ੍ਚਾਨੁਪਪਨ੍ਨਂ, ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਰਣਾਤ੍? ਸਮਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਹ੍ਯਰੋਗਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭਿਸਜਃ, ਯਤਃ ਪ੍ਰਕਤਿਸ਼੍ਚਾਰੋਗ੍ਯਮ੍, ਆਰੋਗ੍ਯਾਰ੍ਥਾ ਚ ਭੇਸਜਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ, ਸਾ ਚੇਸ੍ਟਰੂਪਾ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਸਮਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਃ; ਨ ਖਲੁ ਸਨ੍ਤਿ ਵਾਤਪ੍ਰਕਤਯਃ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕਤਯੋ ਵਾ| ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਕਿਲ ਦੋਸਸ੍ਯਾਧਿਕ੍ਯਾਤ੍ ਸਾ ਸਾ ਦੋਸਪ੍ਰਕਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਂ, ਨ ਚ ਵਿਕਤੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਤ੍ਵਮੁਪਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨੈਤਾਃ ਪ੍ਰਕਤਯਃ ਸਨ੍ਤਿ; ਸਨ੍ਤਿ ਤੁ ਖਲੁ ਵਾਤਲਾਃ ਪਿਤ੍ਤਲਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾਸ਼੍ਚ, ਅਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾਃ||੧੩||
View original
तत्र केचिदाहुः- न समवातपित्तश्लेष्माणो जन्तवः सन्ति, विषमाहारोपयोगित्वान्मनुष्याणां; तस्माच्च वातप्रकृतयः केचित्, केचित् पित्तप्रकृतयः, केचित् पुनः श्लेष्मप्रकृतयो भवन्तीति| तच्चानुपपन्नं, कस्मात् कारणात्? समवातपित्तश्लेष्माणं ह्यरोगमिच्छन्ति भिषजः, यतः प्रकृतिश्चारोग्यम्, आरोग्यार्था च भेषजप्रवृत्तिः, सा चेष्टरूपा, तस्मात् सन्ति समवातपित्तश्लेष्माणः; न खलु सन्ति वातप्रकृतयः पित्तप्रकृतयः श्लेष्मप्रकृतयो वा| तस्य तस्य किल दोषस्याधिक्यात् सा सा दोषप्रकृतिरुच्यते मनुष्याणां, न च विकृतेषु दोषेषु प्रकृतिस्थत्वमुपपद्यते, तस्मान्नैताः प्रकृतयः सन्ति; सन्ति तु खलु वातलाः पित्तलाः श्लेष्मलाश्च, अप्रकृतिस्थास्तु ते ज्ञेयाः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ਤੇਸਾਂ ਤੁ ਖਲੁ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਨਾਂ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਨੁਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਨਿ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਕਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸਮਸਰ੍ਵਧਾਤੂਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਕਾਰਸਮਮ੍, ਅਧਿਕਦੋਸਾਣਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸਾਧਿਕ੍ਯਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦੋਸਪ੍ਰਤਿਕੂਲਯੋਗੀਨਿ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਨੁ(ਨ੍ਨ)ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਨਿ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਕਰਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਾਵਦਗ੍ਨੇਃ ਸਮੀਭਾਵਾਤ੍, ਸਮੇ ਤੁ ਸਮਮੇਵ ਕਾਰ੍ਯਮ੍; ਏਵਂ ਚੇਸ੍ਟਾ ਭੇਸਜਪ੍ਰਯੋਗਾਸ਼੍ਚਾਪਰੇ| ਤਾਨ੍ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧੪||
View original
तेषां तु खलु चतुर्विधानां पुरुषाणां चत्वार्यनुप्रणिधानानि श्रेयस्कराणि भवन्ति| तत्र समसर्वधातूनां सर्वाकारसमम्, अधिकदोषाणां तु त्रयाणां यथास्वं दोषाधिक्यमभिसमीक्ष्य दोषप्रतिकूलयोगीनि त्रीण्यनु(न्न)प्रणिधानानि श्रेयस्कराणि भवन्ति यावदग्नेः समीभावात्, समे तु सममेव कार्यम्; एवं चेष्टा भेषजप्रयोगाश्चापरे| तान् विस्तरेणानुव्याख्यास्यामः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15-16) · Śloka 16
ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਪੁਰੁਸਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਤੁਰਾਃ, ਤੇ ਤ੍ਵਨਾਤੁਰਾਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੀਯਾਣਾਂ ਭਿਸਜਾਮ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਵਾਤਲਃ, ਪਿਤ੍ਤਲਃ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਸ਼੍ਚੇਤਿ| ਤੇਸਾਮਿਦਂ ਵਿਸ਼ੇਸਵਿਜ੍ਞਾਨਂ- ਵਾਤਲਸ੍ਯ ਵਾਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾਃ, ਪਿਤ੍ਤਲਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾਃ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਨਿਮਿਤ੍ਤਾ ਵ੍ਯਾਧਯਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਬਲਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੫|| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਲਸ੍ਯ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣਾਨ੍ਯਾਸੇਵਮਾਨਸ੍ਯ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਵਾਤਃ ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਨ ਤਥੇਤਰੌ ਦੋਸੌ; ਸ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਨ੍ਨੋ ਯਥੋਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਕਾਰੈਃ ਸ਼ਰੀਰਮੁਪਤਪਤਿ ਬਲਵਰ੍ਣਸੁਖਾਯੁਸਾਮੁਪਘਾਤਾਯ| ਤਸ੍ਯਾਵਜਯਨਂ- ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਵਿਧਿਯੁਕ੍ਤੌ, ਮਦੂਨਿ ਚ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹੋਸ੍ਣਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਯੁਕ੍ਤਾਨਿ, ਤਦ੍ਵਦਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਾਣਿ, ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਪਨਾਹਨੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨੋਨ੍ਮਰ੍ਦਨਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਨਸਂਵਾਹਨਾਵਪੀਡਨਵਿਤ੍ਰਾਸਨਵਿਸ੍ਮਾਪਨਵਿਸ੍ਮਾਰਣਾਨਿ, ਸੁਰਾਸਵਵਿਧਾਨਂ, ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚਾਨੇਕਯੋਨਯੋ ਦੀਪਨੀਯਪਾਚਨੀਯਵਾਤਹਰਵਿਰੇਚਨੀਯੋਪਹਿਤਾਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਤਪਾਕਾਃ ਸਹਸ੍ਰਪਾਕਾਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯੋਗਾਰ੍ਥਾਃ, ਬਸ੍ਤਯਃ, ਬਸ੍ਤਿਨਿਯਮਃ ਸੁਖਸ਼ੀਲਤਾ ਚੇਤਿ||੧੬||
View original
त्रयस्तु पुरुषा भवन्त्यातुराः, ते त्वनातुरास्तन्त्रान्तरीयाणां भिषजाम्| तद्यथा- वातलः, पित्तलः, श्लेष्मलश्चेति| तेषामिदं विशेषविज्ञानं- वातलस्य वातनिमित्ताः, पित्तलस्य पित्तनिमित्ताः, श्लेष्मलस्य श्लेष्मनिमित्ता व्याधयः प्रायेण बलवन्तश्च भवन्ति||१५|| तत्र वातलस्य वातप्रकोपणान्यासेवमानस्य क्षिप्रं वातः प्रकोपमापद्यते, न तथेतरौ दोषौ; स तस्य प्रकोपमापन्नो यथोक्तैर्विकारैः शरीरमुपतपति बलवर्णसुखायुषामुपघाताय| तस्यावजयनं- स्नेहस्वेदौ विधियुक्तौ, मृदूनि च संशोधनानि स्नेहोष्णमधुराम्ललवणयुक्तानि, तद्वदभ्यवहार्याणि, अभ्यङ्गोपनाहनोद्वेष्टनोन्मर्दनपरिषेकावगाहनसंवाहनावपीडनवित्रासनविस्मापनविस्मारणानि, सुरासवविधानं, स्नेहाश्चानेकयोनयो दीपनीयपाचनीयवातहरविरेचनीयोपहितास्तथा शतपाकाः सहस्रपाकाः सर्वशश्च प्रयोगार्थाः, बस्तयः, बस्तिनियमः सुखशीलता चेति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ਪਿਤ੍ਤਲਸ੍ਯਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਾਨ੍ਯਾਸੇਵਮਾਨਸ੍ਯ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਨ ਤਥੇਤਰੌ ਦੋਸੌ; ਤਦਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਨ੍ਨਂ ਯਥੋਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਕਾਰੈਃ ਸ਼ਰੀਰਮੁਪਤਪਤਿ ਬਲਵਰ੍ਣਸੁਖਾਯੁਸਾਮੁਪਘਾਤਾਯ| ਤਸ੍ਯਾਵਜਯਨਂ- ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਪਾਨਂ, ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚ ਸ੍ਨੇਹਨਮ੍, ਅਧਸ਼੍ਚ ਦੋਸਹਰਣਂ, ਮਧੁਰਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਸ਼ੀਤਾਨਾਂ ਚੌਸਧਾਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਾਣਾਮੁਪਯੋਗਃ, ਮਦੁਮਧੁਰਸੁਰਭਿਸ਼ੀਤਹਦ੍ਯਾਨਾਂ ਗਨ੍ਧਾਨਾਂ ਚੋਪਸੇਵਾ, ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਹਾਰਾਵਲੀਨਾਂ ਚ ਪਰਮਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਾਰਿਸਂਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਧਾਰਣਮੁਰਸਾ, ਕ੍ਸਣੇ ਕ੍ਸਣੇਗ੍ਰ੍ਯਚਨ੍ਦਨਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਲੀਯਮਣਾਲਸ਼ੀਤਵਾਤਵਾਰਿਭਿਰੁਤ੍ਪਲਕੁਮੁਦਕੋਕਨਦਸੌਗਨ੍ਧਿਕਪਦ੍ਮਾਨੁਗਤੈਸ਼੍ਚ ਵਾਰਿਭਿਰਭਿਪ੍ਰੋਕ੍ਸਣਂ, ਸ਼੍ਰੁਤਿਸੁਖਮਦੁਮਧੁਰਮਨੋਨੁਗਾਨਾਂ ਚ ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰਵਣਂ, ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚਾਭ੍ਯੁਦਯਾਨਾਂ, ਸੁਹਦ੍ਭਿਃ ਸਂਯੋਗਃ, ਸਂਯੋਗਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਾਭਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ ਸ਼ੀਤੋਪਹਿਤਾਂਸ਼ੁਕਸ੍ਰਗ੍ਧਾਰਿਣੀਭਿਃ, ਨਿਸ਼ਾਕਰਾਂਸ਼ੁਸ਼ੀਤਲਪ੍ਰਵਾਤਹਰ੍ਮ੍ਯਵਾਸਃ, ਸ਼ੈਲਾਨ੍ਤਰਪੁਲਿਨਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸਦਨਵਸਨਵ੍ਯਜਨਪਵਨਸੇਵਨਂ, ਰਮ੍ਯਾਣਾਂ ਚੋਪਵਨਾਨਾਂ ਸੁਖਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸੁਰਭਿਮਾਰੁਤੋਪਹਿਤਾਨਾਮੁਪਸੇਵਨਂ, ਸੇਵਨਂ ਚ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਨਲਿਨਕੁਮੁਦਸੌਗਨ੍ਧਿਕਪੁਣ੍ਡਰੀਕਸ਼ਤਪਤ੍ਰਹਸ੍ਤਾਨਾਂ , ਸੌਮ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਮਿਤਿ||੧੭||
View original
पित्तलस्यापि पित्तप्रकोपणान्यासेवमानस्य क्षिप्रं पित्तं प्रकोपमापद्यते, न तथेतरौ दोषौ; तदस्य प्रकोपमापन्नं यथोक्तैर्विकारैः शरीरमुपतपति बलवर्णसुखायुषामुपघाताय| तस्यावजयनं- सर्पिष्पानं, सर्पिषा च स्नेहनम्, अधश्च दोषहरणं, मधुरतिक्तकषायशीतानां चौषधाभ्यवहार्याणामुपयोगः, मृदुमधुरसुरभिशीतहृद्यानां गन्धानां चोपसेवा, मुक्तामणिहारावलीनां च परमशिशिरवारिसंस्थितानां धारणमुरसा, क्षणे क्षणेऽग्र्यचन्दनप्रियङ्गुकालीयमृणालशीतवातवारिभिरुत्पलकुमुदकोकनदसौगन्धिकपद्मानुगतैश्च वारिभिरभिप्रोक्षणं, श्रुतिसुखमृदुमधुरमनोऽनुगानां च गीतवादित्राणां श्रवणं, श्रवणं चाभ्युदयानां, सुहृद्भिः संयोगः, संयोगश्चेष्टाभिः स्त्रीभिः शीतोपहितांशुकस्रग्धारिणीभिः, निशाकरांशुशीतलप्रवातहर्म्यवासः, शैलान्तरपुलिनशिशिरसदनवसनव्यजनपवनसेवनं, रम्याणां चोपवनानां सुखशिशिरसुरभिमारुतोपहितानामुपसेवनं, सेवनं च पद्मोत्पलनलिनकुमुदसौगन्धिकपुण्डरीकशतपत्रहस्तानां , सौम्यानां च सर्वभावानामिति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪਣਾਨ੍ਯਾਸੇਵਮਾਨਸ੍ਯ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਨ ਤਥੇਤਰੌ ਦੋਸੌ; ਸ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਨ੍ਨੋ ਯਥੋਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਕਾਰੈਃ ਸ਼ਰੀਰਮੁਪਤਪਤਿ ਬਲਵਰ੍ਣਸੁਖਾਯੁਸਾਮੁਪਘਾਤਾਯ| ਤਸ੍ਯਾਵਜਯਨਂ- ਵਿਧਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਨਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਨਿ, ਰੂਕ੍ਸਪ੍ਰਾਯਾਣਿ ਚਾਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਾਣਿ ਕਟੁਕਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯੋਪਹਿਤਾਨਿ, ਤਥੈਵ ਧਾਵਨਲਙ੍ਘਨਪ੍ਲਵਨਪਰਿਸਰਣਜਾਗਰਣਨਿਯੁਦ੍ਧਵ੍ਯਵਾਯਵ੍ਯਾਯਾਮੋਨ੍ਮਰ੍ਦਨਸ੍ਨਾਨੋਤ੍ਸਾਦਨਾਨਿ, ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਾਂ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਚ ਮਦ੍ਯਾਨਾਮੁਪਯੋਗਃ, ਸਧੂਮਪਾਨਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ਼੍ਚੋਪਵਾਸਃ, ਤਥੋਸ੍ਣਂ ਵਾਸਃ, ਸੁਖਪ੍ਰਤਿਸੇਧਸ਼੍ਚ ਸੁਖਾਰ੍ਥਮੇਵੇਤਿ||੧੮||
View original
श्लेष्मलस्यापि श्लेष्मप्रकोपणान्यासेवमानस्य क्षिप्रं श्लेष्मा प्रकोपमापद्यते, न तथेतरौ दोषौ; स तस्य प्रकोपमापन्नो यथोक्तैर्विकारैः शरीरमुपतपति बलवर्णसुखायुषामुपघाताय| तस्यावजयनं- विधियुक्तानि तीक्ष्णोष्णानि संशोधनानि, रूक्षप्रायाणि चाभ्यवहार्याणि कटुकतिक्तकषायोपहितानि, तथैव धावनलङ्घनप्लवनपरिसरणजागरणनियुद्धव्यवायव्यायामोन्मर्दनस्नानोत्सादनानि, विशेषतस्तीक्ष्णानां दीर्घकालस्थितानां च मद्यानामुपयोगः, सधूमपानः सर्वशश्चोपवासः, तथोष्णं वासः, सुखप्रतिषेधश्च सुखार्थमेवेति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸਰ੍ਵਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਵਿਤ੍| ਸਰ੍ਵਭੇਸਜਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਾਣਪਤਿਰ੍ਭਵੇਦਿਤਿ||੧੯||
View original
भवति चात्र- सर्वरोगविशेषज्ञः सर्वकार्यविशेषवित्| सर्वभेषजतत्त्वज्ञो राज्ञः प्राणपतिर्भवेदिति||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (20-22) · Śloka 22
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਨ੍ਤਰਭੇਦੇਨ ਰੋਗਾਨੀਕਵਿਕਲ੍ਪਨਮ੍| ਪਰਸ੍ਪਰਾਵਿਰੋਧਸ਼੍ਚ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਰੋਗਦੋਸਯੋਃ||੨੦|| ਦੋਸਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਵਿਕਾਰਾਣਾਮੇਕਦੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍| ਜਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾ ਚ ਕਾਯਾਗ੍ਨੇਰ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾਨਿ ਚ||੨੧|| ਨਰਾਣਾਂ ਵਾਤਲਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਾਪਨਾਨਿ ਚ| ਰੋਗਾਨੀਕੇ ਵਿਮਾਨੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਵ੍ਯਾਹਤਾਨਿ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ||੨੨||
View original
तत्र श्लोकाः- प्रकृत्यन्तरभेदेन रोगानीकविकल्पनम्| परस्पराविरोधश्च सामान्यं रोगदोषयोः||२०|| दोषसङ्ख्या विकाराणामेकदेशः प्रकोपणम्| जरणं प्रति चिन्ता च कायाग्नेर्धुक्षणानि च||२१|| नराणां वातलादीनां प्रकृतिस्थापनानि च| रोगानीके विमानेऽस्मिन् व्याहृतानि महर्षिणा||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਵਿਮਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਰੋਗਾਨੀਕਵਿਮਾਨਂ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते विमानस्थाने रोगानीकविमानं नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon