Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਕੁਕ੍ਸੀਯਂ ਵਿਮਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातस्त्रिविधकुक्षीयं विमानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
2. trividhakukṣīyavimānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਕੁਕ੍ਸੌ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦਵਕਾਸ਼ਾਂਸ਼ਮਾਹਾਰਸ੍ਯਾਹਾਰਮੁਪਯੁਞ੍ਜਾਨਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਏਕਮਵਕਾਸ਼ਾਂਸ਼ਂ ਮੂਰ੍ਤਾਨਾਮਾਹਾਰਵਿਕਾਰਾਣਾਮ੍, ਏਕਂ ਦ੍ਰਵਾਣਾਮ੍, ਏਕਂ ਪੁਨਰ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਮ੍; ਏਤਾਵਤੀਂ ਹ੍ਯਾਹਾਰਮਾਤ੍ਰਾਮੁਪਯੁਞ੍ਜਾਨੋ ਨਾਮਾਤ੍ਰਾਹਾਰਜਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ਼ੁਭਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ||੩||
View original
त्रिविधं कुक्षौ स्थापयेदवकाशांशमाहारस्याहारमुपयुञ्जानः; तद्यथा- एकमवकाशांशं मूर्तानामाहारविकाराणाम्, एकं द्रवाणाम्, एकं पुनर्वातपित्तश्लेष्मणाम्; एतावतीं ह्याहारमात्रामुपयुञ्जानो नामात्राहारजं किञ्चिदशुभं प्राप्नोति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਨ ਚ ਕੇਵਲਂ ਮਾਤ੍ਰਾਵਤ੍ਤ੍ਵਾਦੇਵਾਹਾਰਸ੍ਯ ਕਤ੍ਸ੍ਨਮਾਹਾਰਫਲਸੌਸ੍ਠਵਮਵਾਪ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ, ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦੀਨਾਮਸ੍ਟਾਨਾਮਾਹਾਰਵਿਧਿਵਿਸ਼ੇਸਾਯਤਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤਫਲਤ੍ਵਾਤ੍||੪||
View original
न च केवलं मात्रावत्त्वादेवाहारस्य कृत्स्नमाहारफलसौष्ठवमवाप्तुं शक्यं, प्रकृत्यादीनामष्टानामाहारविधिविशेषायतनानां प्रविभक्तफलत्वात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਤਾਵਦਾਹਾਰਰਾਸ਼ਿਮਧਿਕਤ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਮਾਤ੍ਰਾਫਲਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਕਤਃ| ਏਤਾਵਾਨੇਵ ਹ੍ਯਾਹਾਰਰਾਸ਼ਿਵਿਧਿਵਿਕਲ੍ਪੋ ਯਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਵਤ੍ਤ੍ਵਮਮਾਤ੍ਰਾਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ||੫|| ਤਤ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਾਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਕੁਕ੍ਸ੍ਯਂਸ਼ਵਿਭਾਗੇਨ, ਤਦ੍ਭੂਯੋ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਕੁਕ੍ਸੇਰਪ੍ਰਣੀਡਨਮਾਹਾਰੇਣ, ਹਦਯਸ੍ਯਾਨਵਰੋਧਃ, ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰਵਿਪਾਟਨਮ੍, ਅਨਤਿਗੌਰਵਮੁਦਰਸ੍ਯ, ਪ੍ਰੀਣਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ, ਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸੋਪਰਮਃ, ਸ੍ਥਾਨਾਸਨਸ਼ਯਨਗਮਨੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਪ੍ਰਸ਼੍ਵਾਸਹਾਸ੍ਯਸਙ੍ਕਥਾਸੁ ਸੁਖਾਨੁਵਤ੍ਤਿਃ, ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਸ਼੍ਚ ਸੁਖੇਨ ਪਰਿਣਮਨਂ , ਬਲਵਰ੍ਣੋਪਚਯਕਰਤ੍ਵਂ ਚ; ਇਤਿ ਮਾਤ੍ਰਾਵਤੋ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹਾਰਸ੍ਯ ਭਵਤਿ||੬||
View original
तत्रायं तावदाहारराशिमधिकृत्य मात्रामात्राफलविनिश्चयार्थः प्रकृतः| एतावानेव ह्याहारराशिविधिविकल्पो यावन्मात्रावत्त्वममात्रावत्त्वं च||५|| तत्र मात्रावत्त्वं पूर्वमुद्दिष्टं कुक्ष्यंशविभागेन, तद्भूयो विस्तरेणानुव्याख्यास्यामः| तद्यथा- कुक्षेरप्रणीडनमाहारेण, हृदयस्यानवरोधः, पार्श्वयोरविपाटनम्, अनतिगौरवमुदरस्य, प्रीणनमिन्द्रियाणां, क्षुत्पिपासोपरमः, स्थानासनशयनगमनोच्छ्वासप्रश्वासहास्यसङ्कथासु सुखानुवृत्तिः, सायं प्रातश्च सुखेन परिणमनं , बलवर्णोपचयकरत्वं च; इति मात्रावतो लक्षणमाहारस्य भवति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਅਮਾਤ੍ਰਾਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਾਚਕ੍ਸਤੇ- ਹੀਨਮ੍, ਅਧਿਕਂ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਹੀਨਮਾਤ੍ਰਮਾਹਾਰਰਾਸ਼ਿਂ ਬਲਵਰ੍ਣੋਪਚਯਕ੍ਸਯਕਰਮਤਪ੍ਤਿਕਰਮੁਦਾਵਰ੍ਤਕਰਮਨਾਯੁਸ੍ਯਵਸ੍ਯਮਨੌਜਸ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਮਨੋਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਘਾਤਕਰਂ ਸਾਰਵਿਧਮਨਮਲਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਵਹਮਸ਼ੀਤੇਸ਼੍ਚ ਵਾਤਵਿਕਾਰਾਣਾਮਾਯਤਨਮਾਚਕ੍ਸਤੇ, ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਣਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕੁਸ਼ਲਾਃ| ਯੋ ਹਿ ਮੂਰ੍ਤਾਨਾਮਾਹਾਰਜਾਤਾਨਾਂ ਸੌਹਿਤ੍ਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰਵੈਸ੍ਤਪ੍ਤਿਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਭੂਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯਗਤਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੋਭ੍ਯਵਹਾਰੇਣਾਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣਾਤਿਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯਮਾਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯੁਗਪਤ੍ ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੇ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਸ੍ਤਮੇਵਾਹਾਰਰਾਸ਼ਿਮਪਰਿਣਤਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਕੁਕ੍ਸ੍ਯੇਕਦੇਸ਼ਮਨ੍ਨਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਯਨ੍ਤਃ ਸਹਸਾ ਵਾਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰਾਧਰਾਭ੍ਯਾਂ ਮਾਰ੍ਗਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵਯਨ੍ਤਃ ਪਥਕ੍ ਪਥਗਿਮਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤ੍ਯਤਿਮਾਤ੍ਰਭੋਕ੍ਤੁਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਃ ਸ਼ੂਲਾਨਾਹਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਮੁਖਸ਼ੋਸਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਾਗ੍ਨਿਵੈਸਮ੍ਯ- ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਕਟਿਗ੍ਰਹਸਿਰਾਕੁਞ੍ਚਨਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਨਿ ਕਰੋਤਿ, ਪਿਤ੍ਤਂ ਪੁਨਰ੍ਜ੍ਵਰਾਤੀਸਾਰਾਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਤਸ੍ਣਾਮਦਭ੍ਰਮਪ੍ਰਲਪਨਾਨਿ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤੁ ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਾਲਸ੍ਯਗਾਤ੍ਰਗੌਰਵਾਣਿ||੭||
View original
अमात्रावत्त्वं पुनर्द्विविधमाचक्षते- हीनम्, अधिकं च| तत्र हीनमात्रमाहारराशिं बलवर्णोपचयक्षयकरमतृप्तिकरमुदावर्तकरमनायुष्यवृष्यमनौजस्यं शरीरमनोबुद्धीन्द्रियोपघातकरं सारविधमनमलक्ष्म्यावहमशीतेश्च वातविकाराणामायतनमाचक्षते, अतिमात्रं पुनः सर्वदोषप्रकोपणमिच्छन्ति कुशलाः| यो हि मूर्तानामाहारजातानां सौहित्यं गत्वा द्रवैस्तृप्तिमापद्यते भूयस्तस्यामाशयगता वातपित्तश्लेष्माणोऽभ्यवहारेणातिमात्रेणातिप्रपीड्यमानाः सर्वे युगपत् प्रकोपमापद्यन्ते, ते प्रकुपितास्तमेवाहारराशिमपरिणतमाविश्य कुक्ष्येकदेशमन्नाश्रिता विष्टम्भयन्तः सहसा वाऽप्युत्तराधराभ्यां मार्गाभ्यां प्रच्यावयन्तः पृथक् पृथगिमान् विकारानभिनिर्वर्तयन्त्यतिमात्रभोक्तुः| तत्र वातः शूलानाहाङ्गमर्दमुखशोषमूर्च्छाभ्रमाग्निवैषम्य- पार्श्वपृष्ठकटिग्रहसिराकुञ्चनस्तम्भनानि करोति, पित्तं पुनर्ज्वरातीसारान्तर्दाहतृष्णामदभ्रमप्रलपनानि, श्लेष्मा तु छर्द्यरोचकाविपाकशीतज्वरालस्यगात्रगौरवाणि||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8-9) · Śloka 9
ਨ ਚ ਖਲੁ ਕੇਵਲਮਤਿਮਾਤ੍ਰਮੇਵਾਹਾਰਰਾਸ਼ਿਮਾਮਪ੍ਰਦੋਸਕਰਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ , ਅਪਿ ਤੁ ਖਲੁ ਗੁਰੁਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਸ਼ੁਸ੍ਕਦ੍ਵਿਸ੍ਟਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਵਿਦਾਹ੍ਯਸ਼ੁਚਿਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਾਮਕਾਲੇ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਾਨਾਮੁਪਸੇਵਨਂ, ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਲੋਭਮੋਹੇਰ੍ਸ੍ਯਾਹ੍ਰੀਸ਼ੋਕਮਾਨੋਦ੍ਵੇਗਭਯੋਪਤਪ੍ਤਮਨਸਾ ਵਾ ਯਦਨ੍ਨਪਾਨਮੁਪਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਤਦਪ੍ਯਾਮਮੇਵ ਪ੍ਰਦੂਸਯਤਿ||੮|| ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਮਾਤ੍ਰਯਾਪ੍ਯਭ੍ਯਵਹਤਂ ਪਥ੍ਯਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਨ ਜੀਰ੍ਯਤਿ| ਚਿਨ੍ਤਾਸ਼ੋਕਭਯਕ੍ਰੋਧਦੁਃਖਸ਼ਯ੍ਯਾਪ੍ਰਜਾਗਰੈਃ||੯||
View original
न च खलु केवलमतिमात्रमेवाहारराशिमामप्रदोषकरमिच्छन्ति , अपि तु खलु गुरुरूक्षशीतशुष्कद्विष्टविष्टम्भिविदाह्यशुचिविरुद्धानामकाले चान्नपानानामुपसेवनं, कामक्रोधलोभमोहेर्ष्याह्रीशोकमानोद्वेगभयोपतप्तमनसा वा यदन्नपानमुपयुज्यते, तदप्याममेव प्रदूषयति||८|| भवति चात्र- मात्रयाऽप्यभ्यवहृतं पथ्यं चान्नं न जीर्यति| चिन्ताशोकभयक्रोधदुःखशय्याप्रजागरैः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10-11) · Śloka 11
ਤਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਾਮਪ੍ਰਦੋਸਮਾਚਕ੍ਸਤੇ ਭਿਸਜਃ- ਵਿਸੂਚਿਕਾਮ੍, ਅਲਸਕਂ ਚ||੧੦|| ਤਤ੍ਰ ਵਿਸੂਚਿਕਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਮਦੋਸਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤਰੂਪਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍||੧੧||
View original
तं द्विविधमामप्रदोषमाचक्षते भिषजः- विसूचिकाम्, अलसकं च||१०|| तत्र विसूचिकामूर्ध्वं चाधश्च प्रवृत्तामदोषां यथोक्तरूपां विद्यात्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
ਅਲਸਕਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯਾਲ੍ਪਾਗ੍ਨੇਰ੍ਬਹੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਵੇਗਵਿਧਾਰਿਣਃ ਸ੍ਥਿਰਗੁਰੁਬਹੁਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ਨਸੇਵਿਨਸ੍ਤਦਨ੍ਨਪਾਨਮਨਿਲਪ੍ਰਪੀਡਿਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਚ ਵਿਬਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਮਤਿਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਲੀਨਮਲਸਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਬਹਿਰ੍ਮੁਖੀਭਵਤਿ, ਤਤਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਤੀਸਾਰਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨ੍ਯਾਮਪ੍ਰਦੋਸਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਭਿਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ਯਤਿਮਾਤ੍ਰਾਣਿ| ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਮਬਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਾਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਃ ਕਦਾਚਿਦੇਵ ਕੇਵਲਮਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਂ ਦਣ੍ਡਵਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯਨ੍ਤਿ, ਤਤਸ੍ਤਂ ਦਣ੍ਡਾਲਸਕਮਸਾਧ੍ਯਂ ਬ੍ਰੁਵਤੇ| ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਜੀਰ੍ਣਾਸ਼ਨਸ਼ੀਲਿਨਃ ਪੁਨਰਾਮਦੋਸਮਾਮਵਿਸਮਿਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ ਭਿਸਜਃ, ਵਿਸਸਦਸ਼ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵਾਤ੍; ਤਤ੍ ਪਰਮਸਾਧ੍ਯਮ੍, ਆਸ਼ੁਕਾਰਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਮਤ੍ਵਾਚ੍ਚੇਤਿ||੧੨||
View original
अलसकमुपदेक्ष्यामः- दुर्बलस्याल्पाग्नेर्बहुश्लेष्मणो वातमूत्रपुरीषवेगविधारिणः स्थिरगुरुबहुरूक्षशीतशुष्कान्नसेविनस्तदन्नपानमनिलप्रपीडितं श्लेष्मणा च विबद्धमार्गमतिमात्रप्रलीनमलसत्वान्न बहिर्मुखीभवति, ततश्छर्द्यतीसारवर्ज्यान्यामप्रदोषलिङ्गान्यभिदर्शयत्यतिमात्राणि| अतिमात्रप्रदुष्टाश्च दोषाः प्रदुष्टामबद्धमार्गास्तिर्यग्गच्छन्तः कदाचिदेव केवलमस्य शरीरं दण्डवत् स्तम्भयन्ति, ततस्तं दण्डालसकमसाध्यं ब्रुवते| विरुद्धाध्यशनाजीर्णाशनशीलिनः पुनरामदोषमामविषमित्याचक्षते भिषजः, विषसदृशलिङ्गत्वात्; तत् परमसाध्यम्, आशुकारित्वाद्विरुद्धोपक्रमत्वाच्चेति||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 13
ਤਤ੍ਰ ਸਾਧ੍ਯਮਾਮਂ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਮਲਸੀਭੂਤਮੁਲ੍ਲੇਖਯੇਦਾਦੌ ਪਾਯਯਿਤ੍ਵਾ ਸਲਵਣਮੁਸ੍ਣਂ ਵਾਰਿ, ਤਤਃ ਸ੍ਵੇਦਨਵਰ੍ਤਿਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਭ੍ਯਾਮੁਪਾਚਰੇਦੁਪਵਾਸਯੇਚ੍ਚੈਨਮ੍| ਵਿਸੂਚਿਕਾਯਾਂ ਤੁ ਲਙ੍ਘਨਮੇਵਾਗ੍ਰੇ ਵਿਰਿਕ੍ਤਵਚ੍ਚਾਨੁਪੂਰ੍ਵੀ| ਆਮਪ੍ਰਦੋਸੇਸੁ ਤ੍ਵਨ੍ਨਕਾਲੇ ਜੀਰ੍ਣਾਹਾਰਂ ਪੁਨਰ੍ਦੋਸਾਵਲਿਪ੍ਤਾਮਾਸ਼ਯਂ ਸ੍ਤਿਮਿਤਗੁਰੁਕੋਸ੍ਠਮਨਨ੍ਨਾਭਿਲਾਸਿਣਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਪਾਯਯੇਦ੍ਦੋਸਸ਼ੇਸਪਾਚਨਾਰ੍ਥਮੌਸਧਮਗ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਚ, ਨਤ੍ਵੇਵਾਜੀਰ੍ਣਾਸ਼ਨਮ੍; ਆਮਪ੍ਰਦੋਸਦੁਰ੍ਬਲੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਨ ਯੁਗਪਦ੍ਦੋਸਮੌਸਧਮਾਹਾਰਜਾਤਂ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਃ ਪਕ੍ਤੁਮ੍| ਅਪਿ ਚਾਮਪ੍ਰਦੋਸਾਹਾਰੌਸਧਵਿਭ੍ਰਮੋਤਿਬਲਤ੍ਵਾਦੁਪਰਤਕਾਯਾਗ੍ਨਿਂ ਸਹਸੈਵਾਤੁਰਮਬਲਮਤਿਪਾਤਯੇਤ੍| ਆਮਪ੍ਰਦੋਸਜਾਨਾਂ ਪੁਨਰ੍ਵਿਕਾਰਾਣਾਮਪਤਰ੍ਪਣੇਨੈਵੋਪਰਮੋ ਭਵਤਿ, ਸਤਿ ਤ੍ਵਨੁਬਨ੍ਧੇ ਕਤਾਪਤਰ੍ਪਣਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹੇ ਨਿਮਿਤ੍ਤਵਿਪਰੀਤਮਪਾਸ੍ਯੌਸਧਮਾਤਙ੍ਕਵਿਪਰੀਤਮੇਵਾਵਚਾਰਯੇਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮ੍| ਸਰ੍ਵਵਿਕਾਰਾਣਾਮਪਿ ਚ ਨਿਗ੍ਰਹੇ ਹੇਤੁਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤਮੌਸਧਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਕੁਸ਼ਲਾਃ, ਤਦਰ੍ਥਕਾਰਿ ਵਾ| ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਮਪ੍ਰਦੋਸਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪਰਿਪਕ੍ਵਦੋਸਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਤੇ ਚਾਗ੍ਨਾਵਭ੍ਯਙ੍ਗਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨੁਵਾਸਨਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦੋਸਭੇਸਜਦੇਸ਼ਕਾਲਬਲਸ਼ਰੀਰਾਹਾਰਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਕਤਿਵਯਸਾਮਵਸ੍ਥਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਯਗਿਤਿ||੧੩||
View original
तत्र साध्यमामं प्रदुष्टमलसीभूतमुल्लेखयेदादौ पाययित्वा सलवणमुष्णं वारि, ततः स्वेदनवर्तिप्रणिधानाभ्यामुपाचरेदुपवासयेच्चैनम्| विसूचिकायां तु लङ्घनमेवाग्रे विरिक्तवच्चानुपूर्वी| आमप्रदोषेषु त्वन्नकाले जीर्णाहारं पुनर्दोषावलिप्तामाशयं स्तिमितगुरुकोष्ठमनन्नाभिलाषिणमभिसमीक्ष्य पाययेद्दोषशेषपाचनार्थमौषधमग्निसन्धुक्षणार्थं च, नत्वेवाजीर्णाशनम्; आमप्रदोषदुर्बलो ह्यग्निर्न युगपद्दोषमौषधमाहारजातं च शक्तः पक्तुम्| अपि चामप्रदोषाहारौषधविभ्रमोऽतिबलत्वादुपरतकायाग्निं सहसैवातुरमबलमतिपातयेत्| आमप्रदोषजानां पुनर्विकाराणामपतर्पणेनैवोपरमो भवति, सति त्वनुबन्धे कृतापतर्पणानां व्याधीनां निग्रहे निमित्तविपरीतमपास्यौषधमातङ्कविपरीतमेवावचारयेद्यथास्वम्| सर्वविकाराणामपि च निग्रहे हेतुव्याधिविपरीतमौषधमिच्छन्ति कुशलाः, तदर्थकारि वा| विमुक्तामप्रदोषस्य पुनः परिपक्वदोषस्य दीप्ते चाग्नावभ्यङ्गास्थापनानुवासनं विधिवत् स्नेहपानं च युक्त्या प्रयोज्यं प्रसमीक्ष्य दोषभेषजदेशकालबलशरीराहारसात्म्यसत्त्वप्रकृतिवयसामवस्थान्तराणि विकारांश्च सम्यगिति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਆਹਾਰਵਿਧ੍ਯਾਯਤਨਾਨਿ ਚਾਸ੍ਟੌ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਮਹਿਤਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਿਹਾਸ੍ਤਿ ਮਾਰ੍ਗੋ ਹਿਤੋਪਯੋਗੇਸੁ ਭਜੇਤ ਤਂ ਚ||੧੪||
View original
भवति चात्र- आहारविध्यायतनानि चाष्टौ सम्यक् परीक्ष्यात्महितं विदध्यात्| अन्यश्च यः कश्चिदिहास्ति मार्गो हितोपयोगेषु भजेत तं च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15-19) · Śloka 19
ਅਸ਼ਿਤਂ ਖਾਦਿਤਂ ਪੀਤਂ ਲੀਢਂ ਚ ਕ੍ਵ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ| ਏਤਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਧੀਰ! ਪਚ੍ਛਾਮਸ੍ਤਨ੍ਨ ਆਚਕ੍ਸ੍ਵ ਬੁਦ੍ਧਿਮਨ੍||੧੫|| ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਪ੍ਰਮੁਖੈਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯੈਃ ਪਸ੍ਟਃ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ| ਆਚਚਕ੍ਸੇ ਤਤਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਯਤ੍ਰਾਹਾਰੋ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ||੧੬|| ਨਾਭਿਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰਂ ਜਨ੍ਤੋਰਾਮਾਸ਼ਯ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਃ| ਅਸ਼ਿਤਂ ਖਾਦਿਤਂ ਪੀਤਂ ਲੀਢਂ ਚਾਤ੍ਰ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ||੧੭|| ਆਮਾਸ਼ਯਗਤਃ ਪਾਕਮਾਹਾਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕੇਵਲਮ੍| ਪਕ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧਮਨੀਭਿਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ||੧੮|| ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਤਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਵਤੋ ਲਿਙ੍ਗਂ ਫਲਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਯਥਾਯਥਮ੍| ਅਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਥਾ ਲਿਙ੍ਗਂ ਫਲਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ||੧੯||
View original
अशितं खादितं पीतं लीढं च क्व विपच्यते| एतत्त्वां धीर! पृच्छामस्तन्न आचक्ष्व बुद्धिमन्||१५|| इत्यग्निवेशप्रमुखैः शिष्यैः पृष्टः पुनर्वसुः| आचचक्षे ततस्तेभ्यो यत्राहारो विपच्यते||१६|| नाभिस्तनान्तरं जन्तोरामाशय इति स्मृतः| अशितं खादितं पीतं लीढं चात्र विपच्यते||१७|| आमाशयगतः पाकमाहारः प्राप्य केवलम्| पक्वः सर्वाशयं पश्चाद्धमनीभिः प्रपद्यते||१८|| तत्र श्लोकः- तस्य मात्रावतो लिङ्गं फलं चोक्तं यथायथम्| अमात्रस्य तथा लिङ्गं फलं चोक्तं विभागशः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਵਿਮਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਤ੍ਰਿਵਿਧਕੁਕ੍ਸੀਯਵਿਮਾਨਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते विमानस्थाने त्रिविधकुक्षीयविमानं नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon