Adhikarana galagaNDasya sAmAnyalakShaNam (1) · Śloka 1
అథ గలగండ-గండమాలాపచీ-గ్రంథ్యర్బుదనిదానం | నిబద్ధః శ్వయథుర్యస్య ముష్కవల్లంబతే గలే | మహాన్ వా యది వా హ్రస్వో గలగండం తమాదిశేత్ ||1|| (సు. ని. అ. 11) |
अथ गलगण्ड-गण्डमालापची-ग्रन्थ्यर्बुदनिदानम् | निबद्धः श्वयथुर्यस्य मुष्कवल्लम्बते गले | महान् वा यदि वा ह्रस्वो गलगण्डं तमादिशेत् ||१|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galagaNDasamprAptiH (2) · Śloka 2
వాతః కఫశ్చాపి గలే ప్రదుష్టో మన్యే చ సంశ్రిత్య తథైవ మేదః | కుర్వంతి గండం క్రమశః స్వలింగైః సమన్వితం తం గలగండమాహుః ||2|| (సు. ని. అ. 11) |
वातः कफश्चापि गले प्रदुष्टो मन्ये च संश्रित्य तथैव मेदः | कुर्वन्ति गण्डं क्रमशः स्वलिङ्गैः समन्वितं तं गलगण्डमाहुः ||२|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajagalagaNDalakShaNam (3) · Śloka 4
తోదాన్వితః కృష్ణసిరావనద్ధః శ్యావోऽరుణో వా పవనాత్మకస్తు | పారుష్యయుక్తశ్చిరవృద్ధ్యపాకో యదృచ్ఛయా పాకమియాత్కదాచిత్ ||3|| వైరస్యమాస్యస్య చ తస్య జంతోర్భవేత్తథా తాలుగలప్రశోషః |4| (సు. ని. అ. 11) |
तोदान्वितः कृष्णसिरावनद्धः श्यावोऽरुणो वा पवनात्मकस्तु | पारुष्ययुक्तश्चिरवृद्ध्यपाको यदृच्छया पाकमियात्कदाचित् ||३|| वैरस्यमास्यस्य च तस्य जन्तोर्भवेत्तथा तालुगलप्रशोषः |४| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmajagalagaNDalakShaNam (4-5) · Śloka 5
స్థిరః సవర్ణో గురురుగ్రకండూః శీతో మహాంశ్చాపి కఫాత్మకస్తు ||4|| చిరాభివృద్ధిం భజతే చిరాద్వా ప్రపచ్యతే మందరుజః కదాచిత్ | మాధుర్యమాస్యస్య చ తస్య జంతోర్భవేత్తథా తాలుగలప్రలేపః ||5|| (సు. ని. అ. 11) |
स्थिरः सवर्णो गुरुरुग्रकण्डूः शीतो महांश्चापि कफात्मकस्तु ||४|| चिराभिवृद्धिं भजते चिराद्वा प्रपच्यते मन्दरुजः कदाचित् | माधुर्यमास्यस्य च तस्य जन्तोर्भवेत्तथा तालुगलप्रलेपः ||५|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medojagalagaNDalakShaNam (6) · Śloka 7
స్నిగ్ధో గురుః పాండురనిష్టగంధో మేదోభవః కండుయుతోऽల్పరుక్ చ | ప్రలంబతేऽలాబువదల్పమూలో దేహానురూపక్షయవృద్ధియుక్తః ||6|| స్నిగ్ధాస్యతా తస్య భవేచ్చ జంతోర్గలేऽనుశబ్దం కురుతే చ నిత్యం |7| (సు. ని. అ. 11) |
स्निग्धो गुरुः पाण्डुरनिष्टगन्धो मेदोभवः कण्डुयुतोऽल्परुक् च | प्रलम्बतेऽलाबुवदल्पमूलो देहानुरूपक्षयवृद्धियुक्तः ||६|| स्निग्धास्यता तस्य भवेच्च जन्तोर्गलेऽनुशब्दं कुरुते च नित्यम् |७| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galagaNDasyAsAdhyalakShaNam (7) · Śloka 8
కృచ్ఛ్రాచ్ఛ్వసంతం మృదుసర్వగాత్రం సంవత్సరాతీతమరోచకార్తం ||7|| క్షీణం చ వైద్యో గలగండయుక్తం భిన్నస్వరం చాపి వివర్జయేచ్చ |8| (సు. ని. అ. 11) |
कृच्छ्राच्छ्वसन्तं मृदुसर्वगात्रं संवत्सरातीतमरोचकार्तम् ||७|| क्षीणं च वैद्यो गलगण्डयुक्तं भिन्नस्वरं चापि विवर्जयेच्च |८| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDamAlAlakShaNam (8) · Śloka 9
కర్కంధుకోలామలకప్రమాణైః కక్షాంసమన్యాగలవంక్షణేషు ||8|| మేదఃకఫాభ్యాం చిరమందపాకైః స్యాద్గండమాలా బహుభిశ్చ గండైః |9| (సు. ని. అ. 11) |
कर्कन्धुकोलामलकप्रमाणैः कक्षांसमन्यागलवङ्क्षणेषु ||८|| मेदःकफाभ्यां चिरमन्दपाकैः स्याद्गण्डमाला बहुभिश्च गण्डैः |९| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apacIlakShaNam (9-10) · Śloka 10
తే గ్రంథయః కేచిదవాప్తపాకాః స్రవంతి నశ్యంతి భవంతి చాన్యే ||9|| కాలానుబంధం చిరమాదధాతి సైవాపచీతి ప్రవదంతి తజ్జ్ఞాః | సాధ్యాః స్మృతాః పీనసపార్శ్వశూలకాసజ్వరచ్ఛర్దియుతాస్త్వసాధ్యాః ||10||
ते ग्रन्थयः केचिदवाप्तपाकाः स्रवन्ति नश्यन्ति भवन्ति चान्ये ||९|| कालानुबन्धं चिरमादधाति सैवापचीति प्रवदन्ति तज्ज्ञाः | साध्याः स्मृताः पीनसपार्श्वशूलकासज्वरच्छर्दियुतास्त्वसाध्याः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grantherlakShaNam (11) · Śloka 11
వాతాదయో మాంసమసృక్ ప్రదుష్టాః సందూష్య మేదశ్చ తథా సిరాశ్చ | వృత్తోన్నతం విగ్రథితం చ శోథం కుర్వంత్యతో గ్రంథిరితి ప్రదిష్టః ||11|| (సు. ని. అ. 11) |
वातादयो मांसमसृक् प्रदुष्टाः सन्दूष्य मेदश्च तथा सिराश्च | वृत्तोन्नतं विग्रथितं च शोथं कुर्वन्त्यतो ग्रन्थिरिति प्रदिष्टः ||११|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajagranthilakShaNam (12) · Śloka 12
ఆయమ్యతే వృశ్చ్యతి తుద్యతే చ ప్రత్యస్యతే మథ్యతి భిద్యతే చ | కృష్ణో మృదుర్బస్తిరివాతతశ్చ భిన్నః స్రవేచ్చానిలజోऽస్రమచ్ఛం ||12|| (సు. ని. అ. 11) |
आयम्यते वृश्च्यति तुद्यते च प्रत्यस्यते मथ्यति भिद्यते च | कृष्णो मृदुर्बस्तिरिवाततश्च भिन्नः स्रवेच्चानिलजोऽस्रमच्छम् ||१२|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajagranthilakShaNam (13) · Śloka 13
దందహ్యతే ధూప్యతి వృశ్చ్యతే చ పాపచ్యతే ప్రజ్వలతీవ చాపి | రక్తః సపీతోऽప్యథవాऽపి పిత్తాద్భిన్నః స్రవేదుష్ణమతీవ చాస్రం ||13|| (సు. ని. అ. 11) |
दन्दह्यते धूप्यति वृश्च्यते च पापच्यते प्रज्वलतीव चापि | रक्तः सपीतोऽप्यथवाऽपि पित्ताद्भिन्नः स्रवेदुष्णमतीव चास्रम् ||१३|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajagranthilakShaNam (14) · Śloka 14
శీతోऽవివర్ణోऽల్పరుజోऽతికండుః పాషాణవత్ సంహననోపపన్నః | చిరాభివృద్ధశ్చ కఫప్రకోపాద్భిన్నః స్రవేచ్ఛుక్లఘనం చ పూయం ||14|| (సు. ని. అ. 11) |
शीतोऽविवर्णोऽल्परुजोऽतिकण्डुः पाषाणवत् संहननोपपन्नः | चिराभिवृद्धश्च कफप्रकोपाद्भिन्नः स्रवेच्छुक्लघनं च पूयम् ||१४|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medojagranthilakShaNam (15) · Śloka 15
శరీరవృద్ధిక్షయవృద్ధిహానిః స్నిగ్ధో మహాన్ కండుయుతోऽరుజశ్చ | మేదఃకృతో గచ్ఛతి చాత్ర భిన్నే పిణ్యాకసర్పిఃప్రతిమం తు మేదః ||15|| (సు. ని. అ. 11) |
शरीरवृद्धिक्षयवृद्धिहानिः स्निग्धो महान् कण्डुयुतोऽरुजश्च | मेदःकृतो गच्छति चात्र भिन्ने पिण्याकसर्पिःप्रतिमं तु मेदः ||१५|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAjagrantheH samprAptiH lakShaNaM ca (16-17) · Śloka 17
వ్యాయామజాతైరబలస్య తైస్తైరాక్షిప్య వాయుస్తు సిరాప్రతానం | సంకుచ్య సంపిండ్య విశోష్య చాపి గ్రంథిం కరోత్యున్నతమాశు వృత్తం ||16|| గ్రంథిః సిరాజః స తు కృచ్ఛ్రసాధ్యో భవేద్యది స్యాత్ సరుజశ్చలశ్చ | స చారుజ శ్చాప్యచలో మహాంశ్చ మర్మోత్థితశ్చాపి వివర్జనీయః ||17|| (సు. ని. అ. 11) |
व्यायामजातैरबलस्य तैस्तैराक्षिप्य वायुस्तु सिराप्रतानम् | सङ्कुच्य सम्पिण्ड्य विशोष्य चापि ग्रन्थिं करोत्युन्नतमाशु वृत्तम् ||१६|| ग्रन्थिः सिराजः स तु कृच्छ्रसाध्यो भवेद्यदि स्यात् सरुजश्चलश्च | स चारुज श्चाप्यचलो महांश्च मर्मोत्थितश्चापि विवर्जनीयः ||१७|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arbudasamprAptiH (18-19) · Śloka 20
గాత్రప్రదేశే క్వచిదేవ దోషాః సమ్మూర్ఛితా మాంసమసృక్ ప్రదూష్య | వృత్తం స్థిరం మందరుజం మహాంతమనల్పమూలం చిరవృద్ధ్యపాకం ||18|| కుర్వంతి మాంసోచ్ఛ్రయమత్యగాధం తదర్బుదం శాస్త్రవిదో వదంతి | వాతేన పిత్తేన కఫేన చాపి రక్తేన మాంసేన చ మేదసా వా ||19|| తజ్జాయతే తస్య చ లక్షణాని గ్రంథేః సమానాని తదా భవంతి |20| (సు. ని. అ. 11) |
गात्रप्रदेशे क्वचिदेव दोषाः सम्मूर्छिता मांसमसृक् प्रदूष्य | वृत्तं स्थिरं मन्दरुजं महान्तमनल्पमूलं चिरवृद्ध्यपाकम् ||१८|| कुर्वन्ति मांसोच्छ्रयमत्यगाधं तदर्बुदं शास्त्रविदो वदन्ति | वातेन पित्तेन कफेन चापि रक्तेन मांसेन च मेदसा वा ||१९|| तज्जायते तस्य च लक्षणानि ग्रन्थेः समानानि तदा भवन्ति |२०| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktArbudalakShaNam (20-21) · Śloka 21
దోషః ప్రదుష్టో రుధిరం సిరాశ్చ సంకుచ్య సంపిండ్య తతస్త్వపాకం ||20|| సాస్రావమున్నహ్యతి మాంసపిండం మాంసాంకురైరాచితమాశువృద్ధం | కరోత్యజస్రం రుధిరప్రవృత్తిమసాధ్యమేతద్రుధిరాత్మకం తు ||21|| రక్తక్షయోపద్రవపీడితత్వాత్ పాండుర్భవేదర్బుదపీడితస్తు | (సు. ని. అ. 11) |
दोषः प्रदुष्टो रुधिरं सिराश्च सङ्कुच्य सम्पिण्ड्य ततस्त्वपाकम् ||२०|| सास्रावमुन्नह्यति मांसपिण्डं मांसाङ्कुरैराचितमाशुवृद्धम् | करोत्यजस्रं रुधिरप्रवृत्तिमसाध्यमेतद्रुधिरात्मकं तु ||२१|| रक्तक्षयोपद्रवपीडितत्वात् पाण्डुर्भवेदर्बुदपीडितस्तु | (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsArbudasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (22-23) · Śloka 23
ముష్టిప్రహారాదిభిరర్దితేऽంగే మాంసం ప్రదుష్టం జనయేద్ధి శోథం ||22|| అవేదనం స్నిగ్ధమనన్యవర్ణమపాకమశ్మోపమమప్రచాల్యం | ప్రదుష్టమాంసస్య నరస్య గాఢమేతద్భవేన్మాంసపరాయణస్య ||23|| మాంసార్బుదం త్వేతదసాధ్యముక్తం... | (సు. ని. అ. 11) |
मुष्टिप्रहारादिभिरर्दितेऽङ्गे मांसं प्रदुष्टं जनयेद्धि शोथम् ||२२|| अवेदनं स्निग्धमनन्यवर्णमपाकमश्मोपममप्रचाल्यम् | प्रदुष्टमांसस्य नरस्य गाढमेतद्भवेन्मांसपरायणस्य ||२३|| मांसार्बुदं त्वेतदसाध्यमुक्तं... | (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyArbudam (24) · Śloka 24
...సాధ్యేష్వపీమాని తు వర్జయేచ్చ | సంప్రస్రుతం మర్మణి యచ్చ జాతం స్రోతఃసు వా యచ్చ భవేదచాల్యం ||24|| (సు. ని. అ. 11) |
...साध्येष्वपीमानि तु वर्जयेच्च | सम्प्रस्रुतं मर्मणि यच्च जातं स्रोतःसु वा यच्च भवेदचाल्यम् ||२४|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhyarbudalakShaNam (25) · Śloka 25
యజ్జాయతేऽన్యత్ ఖలు పూర్వజాతే జ్ఞేయం తదద్ధ్యర్బుదమర్బుదజ్ఞైః | యద్ద్వంద్వజాతం యుగపత్ క్రమాద్వా ద్విరర్బుదం తచ్చ భవేదసాధ్యం ||25|| (సు. ని. అ. 11) |
यज्जायतेऽन्यत् खलु पूर्वजाते ज्ञेयं तदद्ध्यर्बुदमर्बुदज्ञैः | यद्द्वन्द्वजातं युगपत् क्रमाद्वा द्विरर्बुदं तच्च भवेदसाध्यम् ||२५|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arbudAnAM pAkAbhAve hetuH (26) · Śloka 26
న పాకమాయాంతి కఫాధికత్వాన్మేదోబహుత్వాచ్చ విశేషతస్తు | దోషస్థిరత్వాద్గ్రథనాచ్చ తేషాం సర్వార్బుదాన్యేవ నిసర్గతస్తు ||26|| (సు. ని. అ. 11) |
न पाकमायान्ति कफाधिकत्वान्मेदोबहुत्वाच्च विशेषतस्तु | दोषस्थिरत्वाद्ग्रथनाच्च तेषां सर्वार्बुदान्येव निसर्गतस्तु ||२६|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 38
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే గలగండగండమాలాపచీగ్రంథ్యర్బుదనిదానం సమాప్తం ||38||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने गलगण्डगण्डमालापचीग्रन्थ्यर्बुदनिदानं समाप्तम् ||३८||
🔊 Audio coming soon