Adhikarana galagaNDasya sAmAnyalakShaNam (1) · Śloka 1
অথ গলগণ্ড-গণ্ডমালাপচী-গ্রন্থ্যর্বুদনিদানম্ | নিবদ্ধঃ শ্বযথুর্যস্য মুষ্কবল্লম্বতে গলে | মহান্ বা যদি বা হ্রস্বো গলগণ্ডং তমাদিশেত্ ||১|| (সু. নি. অ. ১১) |
अथ गलगण्ड-गण्डमालापची-ग्रन्थ्यर्बुदनिदानम् | निबद्धः श्वयथुर्यस्य मुष्कवल्लम्बते गले | महान् वा यदि वा ह्रस्वो गलगण्डं तमादिशेत् ||१|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galagaNDasamprAptiH (2) · Śloka 2
বাতঃ কফশ্চাপি গলে প্রদুষ্টো মন্যে চ সংশ্রিত্য তথৈব মেদঃ | কুর্বন্তি গণ্ডং ক্রমশঃ স্বলিঙ্গৈঃ সমন্বিতং তং গলগণ্ডমাহুঃ ||২|| (সু. নি. অ. ১১) |
वातः कफश्चापि गले प्रदुष्टो मन्ये च संश्रित्य तथैव मेदः | कुर्वन्ति गण्डं क्रमशः स्वलिङ्गैः समन्वितं तं गलगण्डमाहुः ||२|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajagalagaNDalakShaNam (3) · Śloka 4
তোদান্বিতঃ কৃষ্ণসিরাবনদ্ধঃ শ্যাবোঽরুণো বা পবনাত্মকস্তু | পারুষ্যযুক্তশ্চিরবৃদ্ধ্যপাকো যদৃচ্ছযা পাকমিযাত্কদাচিত্ ||৩|| বৈরস্যমাস্যস্য চ তস্য জন্তোর্ভবেত্তথা তালুগলপ্রশোষঃ |৪| (সু. নি. অ. ১১) |
तोदान्वितः कृष्णसिरावनद्धः श्यावोऽरुणो वा पवनात्मकस्तु | पारुष्ययुक्तश्चिरवृद्ध्यपाको यदृच्छया पाकमियात्कदाचित् ||३|| वैरस्यमास्यस्य च तस्य जन्तोर्भवेत्तथा तालुगलप्रशोषः |४| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmajagalagaNDalakShaNam (4-5) · Śloka 5
স্থিরঃ সবর্ণো গুরুরুগ্রকণ্ডূঃ শীতো মহাংশ্চাপি কফাত্মকস্তু ||৪|| চিরাভিবৃদ্ধিং ভজতে চিরাদ্বা প্রপচ্যতে মন্দরুজঃ কদাচিত্ | মাধুর্যমাস্যস্য চ তস্য জন্তোর্ভবেত্তথা তালুগলপ্রলেপঃ ||৫|| (সু. নি. অ. ১১) |
स्थिरः सवर्णो गुरुरुग्रकण्डूः शीतो महांश्चापि कफात्मकस्तु ||४|| चिराभिवृद्धिं भजते चिराद्वा प्रपच्यते मन्दरुजः कदाचित् | माधुर्यमास्यस्य च तस्य जन्तोर्भवेत्तथा तालुगलप्रलेपः ||५|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medojagalagaNDalakShaNam (6) · Śloka 7
স্নিগ্ধো গুরুঃ পাণ্ডুরনিষ্টগন্ধো মেদোভবঃ কণ্ডুযুতোঽল্পরুক্ চ | প্রলম্বতেঽলাবুবদল্পমূলো দেহানুরূপক্ষযবৃদ্ধিযুক্তঃ ||৬|| স্নিগ্ধাস্যতা তস্য ভবেচ্চ জন্তোর্গলেঽনুশব্দং কুরুতে চ নিত্যম্ |৭| (সু. নি. অ. ১১) |
स्निग्धो गुरुः पाण्डुरनिष्टगन्धो मेदोभवः कण्डुयुतोऽल्परुक् च | प्रलम्बतेऽलाबुवदल्पमूलो देहानुरूपक्षयवृद्धियुक्तः ||६|| स्निग्धास्यता तस्य भवेच्च जन्तोर्गलेऽनुशब्दं कुरुते च नित्यम् |७| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galagaNDasyAsAdhyalakShaNam (7) · Śloka 8
কৃচ্ছ্রাচ্ছ্বসন্তং মৃদুসর্বগাত্রং সংবত্সরাতীতমরোচকার্তম্ ||৭|| ক্ষীণং চ বৈদ্যো গলগণ্ডযুক্তং ভিন্নস্বরং চাপি বিবর্জযেচ্চ |৮| (সু. নি. অ. ১১) |
कृच्छ्राच्छ्वसन्तं मृदुसर्वगात्रं संवत्सरातीतमरोचकार्तम् ||७|| क्षीणं च वैद्यो गलगण्डयुक्तं भिन्नस्वरं चापि विवर्जयेच्च |८| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDamAlAlakShaNam (8) · Śloka 9
কর্কন্ধুকোলামলকপ্রমাণৈঃ কক্ষাংসমন্যাগলবঙ্ক্ষণেষু ||৮|| মেদঃকফাভ্যাং চিরমন্দপাকৈঃ স্যাদ্গণ্ডমালা বহুভিশ্চ গণ্ডৈঃ |৯| (সু. নি. অ. ১১) |
कर्कन्धुकोलामलकप्रमाणैः कक्षांसमन्यागलवङ्क्षणेषु ||८|| मेदःकफाभ्यां चिरमन्दपाकैः स्याद्गण्डमाला बहुभिश्च गण्डैः |९| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apacIlakShaNam (9-10) · Śloka 10
তে গ্রন্থযঃ কেচিদবাপ্তপাকাঃ স্রবন্তি নশ্যন্তি ভবন্তি চান্যে ||৯|| কালানুবন্ধং চিরমাদধাতি সৈবাপচীতি প্রবদন্তি তজ্জ্ঞাঃ | সাধ্যাঃ স্মৃতাঃ পীনসপার্শ্বশূলকাসজ্বরচ্ছর্দিযুতাস্ত্বসাধ্যাঃ ||১০||
ते ग्रन्थयः केचिदवाप्तपाकाः स्रवन्ति नश्यन्ति भवन्ति चान्ये ||९|| कालानुबन्धं चिरमादधाति सैवापचीति प्रवदन्ति तज्ज्ञाः | साध्याः स्मृताः पीनसपार्श्वशूलकासज्वरच्छर्दियुतास्त्वसाध्याः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grantherlakShaNam (11) · Śloka 11
বাতাদযো মাংসমসৃক্ প্রদুষ্টাঃ সন্দূষ্য মেদশ্চ তথা সিরাশ্চ | বৃত্তোন্নতং বিগ্রথিতং চ শোথং কুর্বন্ত্যতো গ্রন্থিরিতি প্রদিষ্টঃ ||১১|| (সু. নি. অ. ১১) |
वातादयो मांसमसृक् प्रदुष्टाः सन्दूष्य मेदश्च तथा सिराश्च | वृत्तोन्नतं विग्रथितं च शोथं कुर्वन्त्यतो ग्रन्थिरिति प्रदिष्टः ||११|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajagranthilakShaNam (12) · Śloka 12
আযম্যতে বৃশ্চ্যতি তুদ্যতে চ প্রত্যস্যতে মথ্যতি ভিদ্যতে চ | কৃষ্ণো মৃদুর্বস্তিরিবাততশ্চ ভিন্নঃ স্রবেচ্চানিলজোঽস্রমচ্ছম্ ||১২|| (সু. নি. অ. ১১) |
आयम्यते वृश्च्यति तुद्यते च प्रत्यस्यते मथ्यति भिद्यते च | कृष्णो मृदुर्बस्तिरिवाततश्च भिन्नः स्रवेच्चानिलजोऽस्रमच्छम् ||१२|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajagranthilakShaNam (13) · Śloka 13
দন্দহ্যতে ধূপ্যতি বৃশ্চ্যতে চ পাপচ্যতে প্রজ্বলতীব চাপি | রক্তঃ সপীতোঽপ্যথবাঽপি পিত্তাদ্ভিন্নঃ স্রবেদুষ্ণমতীব চাস্রম্ ||১৩|| (সু. নি. অ. ১১) |
दन्दह्यते धूप्यति वृश्च्यते च पापच्यते प्रज्वलतीव चापि | रक्तः सपीतोऽप्यथवाऽपि पित्ताद्भिन्नः स्रवेदुष्णमतीव चास्रम् ||१३|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajagranthilakShaNam (14) · Śloka 14
শীতোঽবিবর্ণোঽল্পরুজোঽতিকণ্ডুঃ পাষাণবত্ সংহননোপপন্নঃ | চিরাভিবৃদ্ধশ্চ কফপ্রকোপাদ্ভিন্নঃ স্রবেচ্ছুক্লঘনং চ পূযম্ ||১৪|| (সু. নি. অ. ১১) |
शीतोऽविवर्णोऽल्परुजोऽतिकण्डुः पाषाणवत् संहननोपपन्नः | चिराभिवृद्धश्च कफप्रकोपाद्भिन्नः स्रवेच्छुक्लघनं च पूयम् ||१४|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medojagranthilakShaNam (15) · Śloka 15
শরীরবৃদ্ধিক্ষযবৃদ্ধিহানিঃ স্নিগ্ধো মহান্ কণ্ডুযুতোঽরুজশ্চ | মেদঃকৃতো গচ্ছতি চাত্র ভিন্নে পিণ্যাকসর্পিঃপ্রতিমং তু মেদঃ ||১৫|| (সু. নি. অ. ১১) |
शरीरवृद्धिक्षयवृद्धिहानिः स्निग्धो महान् कण्डुयुतोऽरुजश्च | मेदःकृतो गच्छति चात्र भिन्ने पिण्याकसर्पिःप्रतिमं तु मेदः ||१५|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAjagrantheH samprAptiH lakShaNaM ca (16-17) · Śloka 17
ব্যাযামজাতৈরবলস্য তৈস্তৈরাক্ষিপ্য বাযুস্তু সিরাপ্রতানম্ | সঙ্কুচ্য সম্পিণ্ড্য বিশোষ্য চাপি গ্রন্থিং করোত্যুন্নতমাশু বৃত্তম্ ||১৬|| গ্রন্থিঃ সিরাজঃ স তু কৃচ্ছ্রসাধ্যো ভবেদ্যদি স্যাত্ সরুজশ্চলশ্চ | স চারুজ শ্চাপ্যচলো মহাংশ্চ মর্মোত্থিতশ্চাপি বিবর্জনীযঃ ||১৭|| (সু. নি. অ. ১১) |
व्यायामजातैरबलस्य तैस्तैराक्षिप्य वायुस्तु सिराप्रतानम् | सङ्कुच्य सम्पिण्ड्य विशोष्य चापि ग्रन्थिं करोत्युन्नतमाशु वृत्तम् ||१६|| ग्रन्थिः सिराजः स तु कृच्छ्रसाध्यो भवेद्यदि स्यात् सरुजश्चलश्च | स चारुज श्चाप्यचलो महांश्च मर्मोत्थितश्चापि विवर्जनीयः ||१७|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arbudasamprAptiH (18-19) · Śloka 20
গাত্রপ্রদেশে ক্বচিদেব দোষাঃ সম্মূর্ছিতা মাংসমসৃক্ প্রদূষ্য | বৃত্তং স্থিরং মন্দরুজং মহান্তমনল্পমূলং চিরবৃদ্ধ্যপাকম্ ||১৮|| কুর্বন্তি মাংসোচ্ছ্রযমত্যগাধং তদর্বুদং শাস্ত্রবিদো বদন্তি | বাতেন পিত্তেন কফেন চাপি রক্তেন মাংসেন চ মেদসা বা ||১৯|| তজ্জাযতে তস্য চ লক্ষণানি গ্রন্থেঃ সমানানি তদা ভবন্তি |২০| (সু. নি. অ. ১১) |
गात्रप्रदेशे क्वचिदेव दोषाः सम्मूर्छिता मांसमसृक् प्रदूष्य | वृत्तं स्थिरं मन्दरुजं महान्तमनल्पमूलं चिरवृद्ध्यपाकम् ||१८|| कुर्वन्ति मांसोच्छ्रयमत्यगाधं तदर्बुदं शास्त्रविदो वदन्ति | वातेन पित्तेन कफेन चापि रक्तेन मांसेन च मेदसा वा ||१९|| तज्जायते तस्य च लक्षणानि ग्रन्थेः समानानि तदा भवन्ति |२०| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktArbudalakShaNam (20-21) · Śloka 21
দোষঃ প্রদুষ্টো রুধিরং সিরাশ্চ সঙ্কুচ্য সম্পিণ্ড্য ততস্ত্বপাকম্ ||২০|| সাস্রাবমুন্নহ্যতি মাংসপিণ্ডং মাংসাঙ্কুরৈরাচিতমাশুবৃদ্ধম্ | করোত্যজস্রং রুধিরপ্রবৃত্তিমসাধ্যমেতদ্রুধিরাত্মকং তু ||২১|| রক্তক্ষযোপদ্রবপীডিতত্বাত্ পাণ্ডুর্ভবেদর্বুদপীডিতস্তু | (সু. নি. অ. ১১) |
दोषः प्रदुष्टो रुधिरं सिराश्च सङ्कुच्य सम्पिण्ड्य ततस्त्वपाकम् ||२०|| सास्रावमुन्नह्यति मांसपिण्डं मांसाङ्कुरैराचितमाशुवृद्धम् | करोत्यजस्रं रुधिरप्रवृत्तिमसाध्यमेतद्रुधिरात्मकं तु ||२१|| रक्तक्षयोपद्रवपीडितत्वात् पाण्डुर्भवेदर्बुदपीडितस्तु | (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsArbudasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (22-23) · Śloka 23
মুষ্টিপ্রহারাদিভিরর্দিতেঽঙ্গে মাংসং প্রদুষ্টং জনযেদ্ধি শোথম্ ||২২|| অবেদনং স্নিগ্ধমনন্যবর্ণমপাকমশ্মোপমমপ্রচাল্যম্ | প্রদুষ্টমাংসস্য নরস্য গাঢমেতদ্ভবেন্মাংসপরাযণস্য ||২৩|| মাংসার্বুদং ত্বেতদসাধ্যমুক্তং... | (সু. নি. অ. ১১) |
मुष्टिप्रहारादिभिरर्दितेऽङ्गे मांसं प्रदुष्टं जनयेद्धि शोथम् ||२२|| अवेदनं स्निग्धमनन्यवर्णमपाकमश्मोपममप्रचाल्यम् | प्रदुष्टमांसस्य नरस्य गाढमेतद्भवेन्मांसपरायणस्य ||२३|| मांसार्बुदं त्वेतदसाध्यमुक्तं... | (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyArbudam (24) · Śloka 24
...সাধ্যেষ্বপীমানি তু বর্জযেচ্চ | সম্প্রস্রুতং মর্মণি যচ্চ জাতং স্রোতঃসু বা যচ্চ ভবেদচাল্যম্ ||২৪|| (সু. নি. অ. ১১) |
...साध्येष्वपीमानि तु वर्जयेच्च | सम्प्रस्रुतं मर्मणि यच्च जातं स्रोतःसु वा यच्च भवेदचाल्यम् ||२४|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhyarbudalakShaNam (25) · Śloka 25
যজ্জাযতেঽন্যত্ খলু পূর্বজাতে জ্ঞেযং তদদ্ধ্যর্বুদমর্বুদজ্ঞৈঃ | যদ্দ্বন্দ্বজাতং যুগপত্ ক্রমাদ্বা দ্বিরর্বুদং তচ্চ ভবেদসাধ্যম্ ||২৫|| (সু. নি. অ. ১১) |
यज्जायतेऽन्यत् खलु पूर्वजाते ज्ञेयं तदद्ध्यर्बुदमर्बुदज्ञैः | यद्द्वन्द्वजातं युगपत् क्रमाद्वा द्विरर्बुदं तच्च भवेदसाध्यम् ||२५|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arbudAnAM pAkAbhAve hetuH (26) · Śloka 26
ন পাকমাযান্তি কফাধিকত্বান্মেদোবহুত্বাচ্চ বিশেষতস্তু | দোষস্থিরত্বাদ্গ্রথনাচ্চ তেষাং সর্বার্বুদান্যেব নিসর্গতস্তু ||২৬|| (সু. নি. অ. ১১) |
न पाकमायान्ति कफाधिकत्वान्मेदोबहुत्वाच्च विशेषतस्तु | दोषस्थिरत्वाद्ग्रथनाच्च तेषां सर्वार्बुदान्येव निसर्गतस्तु ||२६|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 38
ইতি শ্রীমাধবকরবিরচিতে মাধবনিদানে গলগণ্ডগণ্ডমালাপচীগ্রন্থ্যর্বুদনিদানং সমাপ্তম্ ||৩৮||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने गलगण्डगण्डमालापचीग्रन्थ्यर्बुदनिदानं समाप्तम् ||३८||
🔊 Audio coming soon