అథ శ్లీపదనిదానం | యః సజ్వరో వంక్షణజో భృశార్తిః శోథో నృణాం పాదగతః క్రమేణ | తచ్ఛ్లీపదం స్యాత్ కరకర్ణనేత్రశిశ్నౌష్ఠనాసాస్వపి కేచిదాహుః ||1|| వాతజం కృష్ణరూక్షం చ స్ఫుటితం తీవ్రవేదనం | అనిమిత్తరుజం తస్య బహుశో జ్వర ఏవ చ ||2|| పిత్తజం పీతసంకాశం దాహజ్వరయుతం మృదు | శ్లైష్మికం స్నిగ్ధవర్ణం చ శ్వేతం పాండు గురు స్థిరం ||3||
View original
अथ श्लीपदनिदानम् | यः सज्वरो वङ्क्षणजो भृशार्तिः शोथो नृणां पादगतः क्रमेण | तच्छ्लीपदं स्यात् करकर्णनेत्रशिश्नौष्ठनासास्वपि केचिदाहुः ||१|| वातजं कृष्णरूक्षं च स्फुटितं तीव्रवेदनम् | अनिमित्तरुजं तस्य बहुशो ज्वर एव च ||२|| पित्तजं पीतसङ्काशं दाहज्वरयुतं मृदु | श्लैष्मिकं स्निग्धवर्णं च श्वेतं पाण्डु गुरु स्थिरम् ||३||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
మధుకోశ వ్యాఖ్యా (విజయరక్షిత, శ్రీకంఠదత్త కృత)
ఉత్సేధసాధర్మ్యాదర్బుదేన సహ కఫసంబంధావ్యభిచారసామ్యాచ్చాథ శ్లీపదనిదానం| తస్య సంప్రాప్తిమాహ– య ఇత్యాది| వంక్షణావస్థానమేవాస్య పూర్వరూపం| క్రమేణేతి శనైః శనైః| తత్ శ్లీపదం స్యాదిత్యనేన నిరుపాధిరేవేయం సంజ్ఞేతి దర్శయతి; అన్యే శిలావత్ పదం శ్లీపదమితి వదంతి, నైరుక్త్యేన చ విధినా సాధుత్వం| కరకర్ణాదిగతశ్లీపదానాం యథోక్తసంప్రాప్త్యభావాత్ కేచిదాహురితి పరమతేనోక్తిః||1-3||
ఆతంకదర్పణ వ్యాఖ్యా (వాచస్పతి వైద్య కృత)
ఉత్సేధసాధర్మ్యాదర్బుదేన సహ కఫసంబంధావ్యభిచారసాధర్మ్యాచ్చ శ్లీపదనిదానం| తస్య సంప్రాప్తిమాహ– య ఇత్యాది| వంక్షణాద్యవస్థానమేవాస్య పూర్వరూపం| క్రమేణేతి శనైః| వంక్షణమూరుమేఢ్రసంధిః, వంక్షణస్థః శ్వయథుః భృశార్తిసహితః చరణం గచ్ఛతీత్యర్థః, తత్ శ్లీపదం స్యాదిత్యనేన పారిభాషికీ నిరుపాధిరేవేయం సంజ్ఞేతి| అన్యే శిలావత్ పదం శ్లీపదమితి వదంతి| కేచిదాహురితి పరమతేనోక్తిః| వాతజమాహ– అనిమిత్తమిత్యాది| అకారణేనైవం పీడా| బహుశో వారంవారం జ్వరః, శేషం సుగమం| పిత్తజమాహ– పీతసంకాశం పీతావభాసం, మృదు మృదుస్పర్శం| శ్లేష్మజమాహ– స్నిగ్ధవర్ణమితి| స్నిగ్ధవద్వర్ణో యస్య, చిక్కణమిత్యర్థః| పాండు పీతశ్వేతం||1-3||