Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

12. hikkāśvāsanidānam

Adhikarana hikkAnidAnam (1-2) · Śloka 2

அத ஹிக்கா-ஶ்வாஸநிதாநம் | விதாஹிகுருவிஷ்டம்பிரூக்ஷாபிஷ்யந்திபோஜநைஃ | ஶீதபாநாஶநஸ்தாநரஜோதூமாதபாநிலைஃ ||௧|| வ்யாயாமகர்மபாராத்வவேகாகாதாபதர்பணைஃ | ஹிக்கா ஶ்வாஸஶ்ச காஸஶ்ச நணாஂ ஸமுபஜாயதே ||௨|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௦) |

View original

अथ हिक्का-श्वासनिदानम् | विदाहिगुरुविष्टम्भिरूक्षाभिष्यन्दिभोजनैः | शीतपानाशनस्थानरजोधूमातपानिलैः ||१|| व्यायामकर्मभाराध्ववेगाघातापतर्पणैः | हिक्का श्वासश्च कासश्च नृणां समुपजायते ||२|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana hikkAnAM svarUpaM niruktishca (3) · Śloka 3

முஹுர்முஹுர்வாயுருதேதி ஸஸ்வநோ யகத்ப்லீஹாந்த்ராணி முகாதிவாக்ஷிபந் | ஸ கோஷவாநாஶு ஹிநஸ்த்யஸூந் யதஸ்ததஸ்து ஹிக்கேத்யபிதீயதே புதைஃ ||௩|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௦) |

View original

मुहुर्मुहुर्वायुरुदेति सस्वनो यकृत्प्लीहान्त्राणि मुखादिवाक्षिपन् | स घोषवानाशु हिनस्त्यसून् यतस्ततस्तु हिक्केत्यभिधीयते बुधैः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana hikkAsamprAptiH bhedAshca (4) · Śloka 4

அந்நஜாஂ யமலாஂ க்ஷுத்ராஂ கம்பீராஂ மஹதீஂ ததா | வாயுஃ கபேநாநுகதஃ பஞ்ச ஹிக்காஃ கரோதி ஹி ||௪|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௦) |

View original

अन्नजां यमलां क्षुद्रां गम्भीरां महतीं तथा | वायुः कफेनानुगतः पञ्च हिक्काः करोति हि ||४|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana hikkApUrvarUpam (5) · Śloka 5

கண்டோரஸோர்குருத்வஂ ச வதநஸ்ய கஷாயதா | ஹிக்காநாஂ பூர்வரூபாணி குக்ஷேராடோப ஏவ ச ||௫|| (ச. சி. அ. ௨௧) |

View original

कण्ठोरसोर्गुरुत्वं च वदनस्य कषायता | हिक्कानां पूर्वरूपाणि कुक्षेराटोप एव च ||५|| (च. चि. अ. २१) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana annajAhikkAlakShaNam (6) · Śloka 6

பாநாந்நைரதிஸஂயுக்தைஃ ஸஹஸா பீடிதோऽநிலஃ | ஹிக்கயத்யூர்த்வகோ பூத்வா தாஂ வித்யாதந்நஜாஂ பிஷக் ||௬|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௦) |

View original

पानान्नैरतिसंयुक्तैः सहसा पीडितोऽनिलः | हिक्कयत्यूर्ध्वगो भूत्वा तां विद्यादन्नजां भिषक् ||६|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana yamalAhikkAlakShaNam (7) · Śloka 7

சிரேண யமலைர்வேகைர்யா ஹிக்கா ஸம்ப்ரவர்ததே | கம்பயந்தீ ஶிரோக்ரீவஂ யமலாஂ தாஂ விநிர்திஶேத் ||௭|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௦) |

View original

चिरेण यमलैर्वेगैर्या हिक्का सम्प्रवर्तते | कम्पयन्ती शिरोग्रीवं यमलां तां विनिर्दिशेत् ||७|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kShudrAhikkAlakShaNam (8) · Śloka 8

ப்ரகஷ்டகாலைர்யா வேகைர்மந்தைஃ ஸமபிவர்ததே | க்ஷுத்ரிகா நாம ஸா ஹிக்கா ஜத்ருமூலாத் ப்ரதாவிதா ||௮|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௦) |

View original

प्रकृष्टकालैर्या वेगैर्मन्दैः समभिवर्तते | क्षुद्रिका नाम सा हिक्का जत्रुमूलात् प्रधाविता ||८|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana gambhIrAhikkAlakShaNam (9) · Śloka 9

நாபிப்ரவத்தா யா ஹிக்கா கோரா கம்பீரநாதிநீ | அநேகோபத்ரவவதீ கம்பீரா நாம ஸா ஸ்மதா ||௯|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௦) |

View original

नाभिप्रवृत्ता या हिक्का घोरा गम्भीरनादिनी | अनेकोपद्रववती गम्भीरा नाम सा स्मृता ||९|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana mahatIhikkAlakShaNam (10) · Śloka 10

மர்மாண்யுத்பீடயந்தீவ ஸததஂ யா ப்ரவர்ததே | மஹாஹிக்கேதி ஸா ஜ்ஞேயா ஸர்வகாத்ரவிகம்பிநீ ||௧௦|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௦) |

View original

मर्माण्युत्पीडयन्तीव सततं या प्रवर्तते | महाहिक्केति सा ज्ञेया सर्वगात्रविकम्पिनी ||१०|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana hikkAyA asAdhyalakShaNam (11-14) · Śloka 14

ஆயம்யதே ஹிக்கதோ யஸ்ய தேஹோ தஷ்டிஶ்சோர்த்வஂ நாம்யதே யஸ்ய நித்யம் | க்ஷீணோऽந்நத்விட் க்ஷௌதி யஶ்சாதிமாத்ரஂ தௌ த்வௌ சாந்த்யௌ வர்ஜயேத்திக்கமாநௌ ||௧௧|| அதிஸஞ்சிததோஷஸ்ய பக்தச்சேதகஶஸ்ய ச | வ்யாதிபிஃ க்ஷீணதேஹஸ்ய வத்தஸ்யாதிவ்யவாயிநஃ ||௧௨|| ஆஸாஂ யா ஸா ஸமுத்பந்நா ஹிக்கா ஹந்த்யாஶு ஜீவிதம் | யமிகா ச ப்ரலாபார்திமோஹதஷ்ணாஸமந்விதா ||௧௩|| அக்ஷீணஶ்சாப்யதீநஶ்ச ஸ்திரதாத்விந்த்ரியஶ்ச யஃ | தஸ்ய ஸாதயிதுஂ ஶக்யா யமிகா ஹந்த்யதோऽந்யதா ||௧௪|| (ச. சி. அ. ௨௧) |

View original

आयम्यते हिक्कतो यस्य देहो दृष्टिश्चोर्ध्वं नाम्यते यस्य नित्यम् | क्षीणोऽन्नद्विट् क्षौति यश्चातिमात्रं तौ द्वौ चान्त्यौ वर्जयेद्धिक्कमानौ ||११|| अतिसञ्चितदोषस्य भक्तच्छेदकृशस्य च | व्याधिभिः क्षीणदेहस्य वृद्धस्यातिव्यवायिनः ||१२|| आसां या सा समुत्पन्ना हिक्का हन्त्याशु जीवितम् | यमिका च प्रलापार्तिमोहतृष्णासमन्विता ||१३|| अक्षीणश्चाप्यदीनश्च स्थिरधात्विन्द्रियश्च यः | तस्य साधयितुं शक्या यमिका हन्त्यतोऽन्यथा ||१४|| (च. चि. अ. २१) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvAsabhedAH (15) · Śloka 15

மஹோர்த்வச்சிந்நதமகக்ஷுத்ரபேதைஸ்து பஞ்சதா | பித்யதே ஸ மஹாவ்யாதிஃ ஶ்வாஸ ஏகோ விஶேஷதஃ ||௧௫|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௧) | (வாதாதிகோ பவேத் க்ஷுத்ரஸ்தமகஸ்து கபோத்பவஃ | கபவாதாதிகஶ்சைவ ஸஂஸஷ்டஶ்சிந்நஸஞ்ஜ்ஞகஃ | ஶ்வாஸோ மாருதஸஂஸஷ்டோ மஹாநூர்த்வஸ்ததா(தோ) மதஃ) | (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௧) |

View original

महोर्ध्वच्छिन्नतमकक्षुद्रभेदैस्तु पञ्चधा | भिद्यते स महाव्याधिः श्वास एको विशेषतः ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ५१) | (वाताधिको भवेत् क्षुद्रस्तमकस्तु कफोद्भवः | कफवाताधिकश्चैव संसृष्टश्छिन्नसञ्ज्ञकः | श्वासो मारुतसंसृष्टो महानूर्ध्वस्तथा(तो) मतः) | (सु. उ. तं. अ. ५१) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shvAsapUrvarUpaM, shvAsasamprAptishca (16-17) · Śloka 17

ப்ராக்ரூபஂ தஸ்ய ஹத்பீடா ஶூலமாத்மாநமேவ ச | ஆநாஹோ வக்த்ரவைரஸ்யஂ ஶங்கநிஸ்தோத ஏவ ச ||௧௬|| யதா ஸ்ரோதாஂஸி ஸஂருத்ய மாருதஃ கபபூர்வகஃ | விஷ்வக்வ்ரஜதி ஸஂருத்தஸ்ததா ஶ்வாஸாந் கரோதி ஸஃ ||௧௭|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௧) |

View original

प्राग्रूपं तस्य हृत्पीडा शूलमाध्मानमेव च | आनाहो वक्त्रवैरस्यं शङ्खनिस्तोद एव च ||१६|| यदा स्रोतांसि संरुध्य मारुतः कफपूर्वकः | विष्वग्व्रजति संरुद्धस्तदा श्वासान् करोति सः ||१७|| (सु. उ. तं. अ. ५१) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana mahAshvAsalakShaNam (18-20) · Śloka 20

உத்தூயமாநவதோ யஃ ஶப்தவத்துஃகிதோ நரஃ | உச்சைஃ ஶ்வஸிதி ஸஂருத்வோ மத்தர்ஷப இவாநிஶம் ||௧௮|| ப்ரநஷ்டஜ்ஞாநவிஜ்ஞாநஸ்ததா விப்ராந்தலோசநஃ | விவதாக்ஷ்யாநநோ பத்தமூத்ரவர்சா விஶீர்ணவாக் ||௧௯|| தீநஃ ப்ரஶ்வஸிதஂ சாஸ்ய தூராத்விஜ்ஞாயதே பஶம் | மஹாஶ்வாஸோபஸஷ்டஸ்து க்ஷிப்ரமேவ விபத்யதே ||௨௦|| (ச. சி. அ. ௨௧) |

View original

उद्धूयमानवतो यः शब्दवद्दुःखितो नरः | उच्चैः श्वसिति संरुद्वो मत्तर्षभ इवानिशम् ||१८|| प्रनष्टज्ञानविज्ञानस्तथा विभ्रान्तलोचनः | विवृताक्ष्याननो बद्धमूत्रवर्चा विशीर्णवाक् ||१९|| दीनः प्रश्वसितं चास्य दूराद्विज्ञायते भृशम् | महाश्वासोपसृष्टस्तु क्षिप्रमेव विपद्यते ||२०|| (च. चि. अ. २१) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana UrdhvashvAsalakShaNam (21-23) · Śloka 23

ஊர்த்வஂ ஶ்வஸிதி யோ தீர்கஂ ந ச ப்ரத்யாஹரத்யதஃ | ஶ்லேஷ்மாவதமுகஸ்ரோதாஃ க்ருத்தகந்தவஹார்திதஃ ||௨௧|| ஊர்த்வதஷ்டிர்விபஶ்யஂஸ்து விப்ராந்தாக்ஷ இதஸ்ததஃ | ப்ரமுஹ்யந் வேதநார்தஶ்ச ஶுக்லாஸ்யோऽரதிபீடிதஃ ||௨௨|| ஊர்த்வஶ்வாஸே ப்ரகுபிதே ஹ்யதஃஶ்வாஸோ நிருத்யதே | முஹ்யதஸ்தாம்யதஶ்சோர்த்வஂ ஶ்வாஸஸ்தஸ்யைவ ஹந்த்யஸூந் ||௨௩|| (ச. சி. அ. ௨௧) |

View original

ऊर्ध्वं श्वसिति यो दीर्घं न च प्रत्याहरत्यधः | श्लेष्मावृतमुखस्रोताः क्रुद्धगन्धवहार्दितः ||२१|| ऊर्ध्वदृष्टिर्विपश्यंस्तु विभ्रान्ताक्ष इतस्ततः | प्रमुह्यन् वेदनार्तश्च शुक्लास्योऽरतिपीडितः ||२२|| ऊर्ध्वश्वासे प्रकुपिते ह्यधःश्वासो निरुध्यते | मुह्यतस्ताम्यतश्चोर्ध्वं श्वासस्तस्यैव हन्त्यसून् ||२३|| (च. चि. अ. २१) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana chinnashvAsalakShaNam (24-26) · Śloka 26

யஸ்து ஶ்வஸிதி விச்சிந்நஂ ஸர்வப்ராணேந பீடிதஃ | ந வா ஶ்வஸிதி துஃகார்தோ மர்மச்சேதருகர்திதஃ ||௨௪|| ஆநாஹஸ்வேதமூர்சார்தோ தஹ்யமாநேந பஸ்திநா | விப்லுதாக்ஷஃ பரிக்ஷீணஃ ஶ்வஸந் ரக்தைகலோசநஃ ||௨௫|| விசேதாஃ பரிஶுஷ்காஸ்யோ விவர்ணஃ ப்ரலபந்நரஃ | சிந்நஶ்வாஸேந விச்சிந்நஃ ஸ ஶீக்ரஂ விஜஹாத்யஸூந் ||௨௬|| (ச. சி. அ. ௨௯) |

View original

यस्तु श्वसिति विच्छिन्नं सर्वप्राणेन पीडितः | न वा श्वसिति दुःखार्तो मर्मच्छेदरुगर्दितः ||२४|| आनाहस्वेदमूर्छार्तो दह्यमानेन बस्तिना | विप्लुताक्षः परिक्षीणः श्वसन् रक्तैकलोचनः ||२५|| विचेताः परिशुष्कास्यो विवर्णः प्रलपन्नरः | छिन्नश्वासेन विच्छिन्नः स शीघ्रं विजहात्यसून् ||२६|| (च. चि. अ. २९) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana tamakashvAsalakShaNam (27-34) · Śloka 34

ப்ரதிலோமஂ யதா வாயுஃ ஸ்ரோதாஂஸி ப்ரதிபத்யதே | க்ரீவாஂ ஶிரஶ்ச ஸங்கஹ்ய ஶ்லேஷ்மாணஂ ஸமுதீர்ய ச ||௨௭|| கரோதி பீநஸஂ தேந ருத்தோ குர்குரகஂ ததா | அதீவ தீவ்ரவேகஂ ச ஶ்வாஸஂ ப்ராணப்ரபீடகம் ||௨௮|| ப்ரதாம்யதி ஸ வேகேந தஷ்யதே ஸந்நிருத்யதே | ப்ரமோஹஂ காஸமாநஶ்ச ஸ கச்சதி முஹுர்முஹுஃ ||௨௯|| ஶ்லேஷ்மண்யமுச்யமாநே து பஶஂ பவதி துஃகிதஃ | தஸ்யைவ ச விமோக்ஷாந்தே முஹூர்தஂ லபதே ஸுகம் ||௩௦|| ததாऽஸ்யோத்த்வஂஸதே கண்டஃ கச்ச்ராச்சக்நோதி பாஷிதும் | ந சாபி லபதே நித்ராஂ ஶயாநஃ ஶ்வாஸபீடிதஃ ||௩௧|| பார்ஶ்வே தஸ்யாவகஹ்ணாதி ஶயாநஸ்ய ஸமீரணஃ | ஆஸீநோ லபதே ஸௌக்யமுஷ்ணஂ சைவாபிநந்ததி ||௩௨|| உச்ச்ரிதாக்ஷோ லலாடேந ஸ்வித்யதா பஶமார்திமாந் | விஶுஷ்காஸ்யோ முஹுஃ ஶ்வாஸோ முஹுஶ்சைவாவதம்யதே ||௩௩|| மேகாம்புஶீதப்ராக்வாதைஃ ஶ்லேஷ்மலைஶ்ச விவர்ததே | ஸ யாப்யஸ்தமகஃ ஶ்வாஸஃ ஸாத்யோ வா ஸ்யாந்நவோத்திதஃ ||௩௪|| (ச. சி. அ. ௨௧) |

View original

प्रतिलोमं यदा वायुः स्रोतांसि प्रतिपद्यते | ग्रीवां शिरश्च सङ्गृह्य श्लेष्माणं समुदीर्य च ||२७|| करोति पीनसं तेन रुद्धो घुर्घुरकं तथा | अतीव तीव्रवेगं च श्वासं प्राणप्रपीडकम् ||२८|| प्रताम्यति स वेगेन तृष्यते सन्निरुध्यते | प्रमोहं कासमानश्च स गच्छति मुहुर्मुहुः ||२९|| श्लेष्मण्यमुच्यमाने तु भृशं भवति दुःखितः | तस्यैव च विमोक्षान्ते मुहूर्तं लभते सुखम् ||३०|| तथाऽस्योद्ध्वंसते कण्ठः कृच्छ्राच्छक्नोति भाषितुम् | न चापि लभते निद्रां शयानः श्वासपीडितः ||३१|| पार्श्वे तस्यावगृह्णाति शयानस्य समीरणः | आसीनो लभते सौख्यमुष्णं चैवाभिनन्दति ||३२|| उच्छ्रिताक्षो ललाटेन स्विद्यता भृशमार्तिमान् | विशुष्कास्यो मुहुः श्वासो मुहुश्चैवावधम्यते ||३३|| मेघाम्बुशीतप्राग्वातैः श्लेष्मलैश्च विवर्धते | स याप्यस्तमकः श्वासः साध्यो वा स्यान्नवोत्थितः ||३४|| (च. चि. अ. २१) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana pratamakashvAsalakShaNaM, tasyaivAparakAraNaM lakShaNaM ca (35-36) · Śloka 36

ஜ்வரமூர்சாபரீதஸ்ய வித்யாத் ப்ரதமகஂ து தம் | உதாவர்தரஜோऽஜீர்ணக்லிந்நகாயநிரோதஜஃ ||௩௫|| தமஸா வர்ததேऽத்யர்தஂ ஶீதைஶ்சாஶு ப்ரஶாம்யதி | மஜ்ஜதஸ்தமஸீவாஸ்ய வித்யாத் ஸந்தமகஂ து தம் ||௩௬|| (ச. சி. அ. ௨௧) |

View original

ज्वरमूर्छापरीतस्य विद्यात् प्रतमकं तु तम् | उदावर्तरजोऽजीर्णक्लिन्नकायनिरोधजः ||३५|| तमसा वर्धतेऽत्यर्थं शीतैश्चाशु प्रशाम्यति | मज्जतस्तमसीवास्य विद्यात् सन्तमकं तु तम् ||३६|| (च. चि. अ. २१) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kShudrashvAsalakShaNaM, shvAsAnAM sAdhyAsAdhyavicArashca (37-40) · Śloka 40

ரூக்ஷாயாஸோத்பவஃ கோஷ்டே க்ஷுத்ரோ வாத உதீரயந் | க்ஷுத்ரஶ்வாஸோ ந ஸோऽத்யர்தஂ துஃகேநாங்கப்ரபாதகஃ ||௩௭|| ஹிநஸ்தி ந ஸ காத்ராணி ந ச துஃகோ யதேதரே | ந ச போஜநபாநாநாஂ நிருணத்த்யுசிதாஂ கதிம் ||௩௮|| நேந்த்ரியாணாஂ வ்யதாஂ நாபி காஞ்சிதாபாதயேத்ருஜம் | ஸ ஸாத்ய உக்தோ, பலிநஃ ஸர்வே சாவ்யக்தலக்ஷணாஃ ||௩௯|| (ச. சி. அ. ௨௧) | க்ஷுத்ரஃ ஸாத்யோ மதஸ்தேஷாஂ தமகஃ கச்ச்ர உச்யதே | த்ரயஃ ஶ்வாஸா ந ஸித்யந்தி தமகோ துர்பலஸ்ய ச ||௪௦|| (ஸு. உ. தஂ. அ. ௫௧) |

View original

रूक्षायासोद्भवः कोष्ठे क्षुद्रो वात उदीरयन् | क्षुद्रश्वासो न सोऽत्यर्थं दुःखेनाङ्गप्रबाधकः ||३७|| हिनस्ति न स गात्राणि न च दुःखो यथेतरे | न च भोजनपानानां निरुणद्ध्युचितां गतिम् ||३८|| नेन्द्रियाणां व्यथां नापि काञ्चिदापादयेद्रुजम् | स साध्य उक्तो, बलिनः सर्वे चाव्यक्तलक्षणाः ||३९|| (च. चि. अ. २१) | क्षुद्रः साध्यो मतस्तेषां तमकः कृच्छ्र उच्यते | त्रयः श्वासा न सिध्यन्ति तमको दुर्बलस्य च ||४०|| (सु. उ. तं. अ. ५१) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana upekShaNAsamyagupakramAbhyAM hikkAshvAsayoH shIghrAvashyamArakatvam (41) · Śloka 41

காமஂ ப்ராணஹரா ரோகா பஹவோ ந து தே ததா | யதா ஶ்வாஸஶ்ச ஹிக்கா ச ஹரதஃ ப்ராணமாஶு ச ||௪௧|| (ச. சி. அ. ௨௧) |

View original

कामं प्राणहरा रोगा बहवो न तु ते तथा | यथा श्वासश्च हिक्का च हरतः प्राणमाशु च ||४१|| (च. चि. अ. २१) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 12

இதி ஶ்ரீமாதவகரவிரசிதே மாதவநிதாநே ஹிக்காஶ்வாஸநிதாநஂ ஸமாப்தம் ||௧௨||

View original

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने हिक्काश्वासनिदानं समाप्तम् ||१२||

🔊 Audio coming soon