Adhikarana hikkAnidAnam (1-2) · Śloka 2
অথ হিক্কা-শ্বাসনিদানম্ | বিদাহিগুরুবিষ্টম্ভিরূক্ষাভিষ্যন্দিভোজনৈঃ | শীতপানাশনস্থানরজোধূমাতপানিলৈঃ ||১|| ব্যাযামকর্মভারাধ্ববেগাঘাতাপতর্পণৈঃ | হিক্কা শ্বাসশ্চ কাসশ্চ নৃণাং সমুপজাযতে ||২|| (সু. উ. তং. অ. ৫০) |
अथ हिक्का-श्वासनिदानम् | विदाहिगुरुविष्टम्भिरूक्षाभिष्यन्दिभोजनैः | शीतपानाशनस्थानरजोधूमातपानिलैः ||१|| व्यायामकर्मभाराध्ववेगाघातापतर्पणैः | हिक्का श्वासश्च कासश्च नृणां समुपजायते ||२|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hikkAnAM svarUpaM niruktishca (3) · Śloka 3
মুহুর্মুহুর্বাযুরুদেতি সস্বনো যকৃত্প্লীহান্ত্রাণি মুখাদিবাক্ষিপন্ | স ঘোষবানাশু হিনস্ত্যসূন্ যতস্ততস্তু হিক্কেত্যভিধীযতে বুধৈঃ ||৩|| (সু. উ. তং. অ. ৫০) |
मुहुर्मुहुर्वायुरुदेति सस्वनो यकृत्प्लीहान्त्राणि मुखादिवाक्षिपन् | स घोषवानाशु हिनस्त्यसून् यतस्ततस्तु हिक्केत्यभिधीयते बुधैः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hikkAsamprAptiH bhedAshca (4) · Śloka 4
অন্নজাং যমলাং ক্ষুদ্রাং গম্ভীরাং মহতীং তথা | বাযুঃ কফেনানুগতঃ পঞ্চ হিক্কাঃ করোতি হি ||৪|| (সু. উ. তং. অ. ৫০) |
अन्नजां यमलां क्षुद्रां गम्भीरां महतीं तथा | वायुः कफेनानुगतः पञ्च हिक्काः करोति हि ||४|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hikkApUrvarUpam (5) · Śloka 5
কণ্ঠোরসোর্গুরুত্বং চ বদনস্য কষাযতা | হিক্কানাং পূর্বরূপাণি কুক্ষেরাটোপ এব চ ||৫|| (চ. চি. অ. ২১) |
कण्ठोरसोर्गुरुत्वं च वदनस्य कषायता | हिक्कानां पूर्वरूपाणि कुक्षेराटोप एव च ||५|| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annajAhikkAlakShaNam (6) · Śloka 6
পানান্নৈরতিসংযুক্তৈঃ সহসা পীডিতোঽনিলঃ | হিক্কযত্যূর্ধ্বগো ভূত্বা তাং বিদ্যাদন্নজাং ভিষক্ ||৬|| (সু. উ. তং. অ. ৫০) |
पानान्नैरतिसंयुक्तैः सहसा पीडितोऽनिलः | हिक्कयत्यूर्ध्वगो भूत्वा तां विद्यादन्नजां भिषक् ||६|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yamalAhikkAlakShaNam (7) · Śloka 7
চিরেণ যমলৈর্বেগৈর্যা হিক্কা সম্প্রবর্ততে | কম্পযন্তী শিরোগ্রীবং যমলাং তাং বিনির্দিশেত্ ||৭|| (সু. উ. তং. অ. ৫০) |
चिरेण यमलैर्वेगैर्या हिक्का सम्प्रवर्तते | कम्पयन्ती शिरोग्रीवं यमलां तां विनिर्दिशेत् ||७|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShudrAhikkAlakShaNam (8) · Śloka 8
প্রকৃষ্টকালৈর্যা বেগৈর্মন্দৈঃ সমভিবর্ততে | ক্ষুদ্রিকা নাম সা হিক্কা জত্রুমূলাত্ প্রধাবিতা ||৮|| (সু. উ. তং. অ. ৫০) |
प्रकृष्टकालैर्या वेगैर्मन्दैः समभिवर्तते | क्षुद्रिका नाम सा हिक्का जत्रुमूलात् प्रधाविता ||८|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gambhIrAhikkAlakShaNam (9) · Śloka 9
নাভিপ্রবৃত্তা যা হিক্কা ঘোরা গম্ভীরনাদিনী | অনেকোপদ্রববতী গম্ভীরা নাম সা স্মৃতা ||৯|| (সু. উ. তং. অ. ৫০) |
नाभिप्रवृत्ता या हिक्का घोरा गम्भीरनादिनी | अनेकोपद्रववती गम्भीरा नाम सा स्मृता ||९|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahatIhikkAlakShaNam (10) · Śloka 10
মর্মাণ্যুত্পীডযন্তীব সততং যা প্রবর্ততে | মহাহিক্কেতি সা জ্ঞেযা সর্বগাত্রবিকম্পিনী ||১০|| (সু. উ. তং. অ. ৫০) |
मर्माण्युत्पीडयन्तीव सततं या प्रवर्तते | महाहिक्केति सा ज्ञेया सर्वगात्रविकम्पिनी ||१०|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hikkAyA asAdhyalakShaNam (11-14) · Śloka 14
আযম্যতে হিক্কতো যস্য দেহো দৃষ্টিশ্চোর্ধ্বং নাম্যতে যস্য নিত্যম্ | ক্ষীণোঽন্নদ্বিট্ ক্ষৌতি যশ্চাতিমাত্রং তৌ দ্বৌ চান্ত্যৌ বর্জযেদ্ধিক্কমানৌ ||১১|| অতিসঞ্চিতদোষস্য ভক্তচ্ছেদকৃশস্য চ | ব্যাধিভিঃ ক্ষীণদেহস্য বৃদ্ধস্যাতিব্যবাযিনঃ ||১২|| আসাং যা সা সমুত্পন্না হিক্কা হন্ত্যাশু জীবিতম্ | যমিকা চ প্রলাপার্তিমোহতৃষ্ণাসমন্বিতা ||১৩|| অক্ষীণশ্চাপ্যদীনশ্চ স্থিরধাত্বিন্দ্রিযশ্চ যঃ | তস্য সাধযিতুং শক্যা যমিকা হন্ত্যতোঽন্যথা ||১৪|| (চ. চি. অ. ২১) |
आयम्यते हिक्कतो यस्य देहो दृष्टिश्चोर्ध्वं नाम्यते यस्य नित्यम् | क्षीणोऽन्नद्विट् क्षौति यश्चातिमात्रं तौ द्वौ चान्त्यौ वर्जयेद्धिक्कमानौ ||११|| अतिसञ्चितदोषस्य भक्तच्छेदकृशस्य च | व्याधिभिः क्षीणदेहस्य वृद्धस्यातिव्यवायिनः ||१२|| आसां या सा समुत्पन्ना हिक्का हन्त्याशु जीवितम् | यमिका च प्रलापार्तिमोहतृष्णासमन्विता ||१३|| अक्षीणश्चाप्यदीनश्च स्थिरधात्विन्द्रियश्च यः | तस्य साधयितुं शक्या यमिका हन्त्यतोऽन्यथा ||१४|| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvAsabhedAH (15) · Śloka 15
মহোর্ধ্বচ্ছিন্নতমকক্ষুদ্রভেদৈস্তু পঞ্চধা | ভিদ্যতে স মহাব্যাধিঃ শ্বাস একো বিশেষতঃ ||১৫|| (সু. উ. তং. অ. ৫১) | (বাতাধিকো ভবেত্ ক্ষুদ্রস্তমকস্তু কফোদ্ভবঃ | কফবাতাধিকশ্চৈব সংসৃষ্টশ্ছিন্নসঞ্জ্ঞকঃ | শ্বাসো মারুতসংসৃষ্টো মহানূর্ধ্বস্তথা(তো) মতঃ) | (সু. উ. তং. অ. ৫১) |
महोर्ध्वच्छिन्नतमकक्षुद्रभेदैस्तु पञ्चधा | भिद्यते स महाव्याधिः श्वास एको विशेषतः ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ५१) | (वाताधिको भवेत् क्षुद्रस्तमकस्तु कफोद्भवः | कफवाताधिकश्चैव संसृष्टश्छिन्नसञ्ज्ञकः | श्वासो मारुतसंसृष्टो महानूर्ध्वस्तथा(तो) मतः) | (सु. उ. तं. अ. ५१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvAsapUrvarUpaM, shvAsasamprAptishca (16-17) · Śloka 17
প্রাগ্রূপং তস্য হৃত্পীডা শূলমাধ্মানমেব চ | আনাহো বক্ত্রবৈরস্যং শঙ্খনিস্তোদ এব চ ||১৬|| যদা স্রোতাংসি সংরুধ্য মারুতঃ কফপূর্বকঃ | বিষ্বগ্ব্রজতি সংরুদ্ধস্তদা শ্বাসান্ করোতি সঃ ||১৭|| (সু. উ. তং. অ. ৫১) |
प्राग्रूपं तस्य हृत्पीडा शूलमाध्मानमेव च | आनाहो वक्त्रवैरस्यं शङ्खनिस्तोद एव च ||१६|| यदा स्रोतांसि संरुध्य मारुतः कफपूर्वकः | विष्वग्व्रजति संरुद्धस्तदा श्वासान् करोति सः ||१७|| (सु. उ. तं. अ. ५१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAshvAsalakShaNam (18-20) · Śloka 20
উদ্ধূযমানবতো যঃ শব্দবদ্দুঃখিতো নরঃ | উচ্চৈঃ শ্বসিতি সংরুদ্বো মত্তর্ষভ ইবানিশম্ ||১৮|| প্রনষ্টজ্ঞানবিজ্ঞানস্তথা বিভ্রান্তলোচনঃ | বিবৃতাক্ষ্যাননো বদ্ধমূত্রবর্চা বিশীর্ণবাক্ ||১৯|| দীনঃ প্রশ্বসিতং চাস্য দূরাদ্বিজ্ঞাযতে ভৃশম্ | মহাশ্বাসোপসৃষ্টস্তু ক্ষিপ্রমেব বিপদ্যতে ||২০|| (চ. চি. অ. ২১) |
उद्धूयमानवतो यः शब्दवद्दुःखितो नरः | उच्चैः श्वसिति संरुद्वो मत्तर्षभ इवानिशम् ||१८|| प्रनष्टज्ञानविज्ञानस्तथा विभ्रान्तलोचनः | विवृताक्ष्याननो बद्धमूत्रवर्चा विशीर्णवाक् ||१९|| दीनः प्रश्वसितं चास्य दूराद्विज्ञायते भृशम् | महाश्वासोपसृष्टस्तु क्षिप्रमेव विपद्यते ||२०|| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvashvAsalakShaNam (21-23) · Śloka 23
ঊর্ধ্বং শ্বসিতি যো দীর্ঘং ন চ প্রত্যাহরত্যধঃ | শ্লেষ্মাবৃতমুখস্রোতাঃ ক্রুদ্ধগন্ধবহার্দিতঃ ||২১|| ঊর্ধ্বদৃষ্টির্বিপশ্যংস্তু বিভ্রান্তাক্ষ ইতস্ততঃ | প্রমুহ্যন্ বেদনার্তশ্চ শুক্লাস্যোঽরতিপীডিতঃ ||২২|| ঊর্ধ্বশ্বাসে প্রকুপিতে হ্যধঃশ্বাসো নিরুধ্যতে | মুহ্যতস্তাম্যতশ্চোর্ধ্বং শ্বাসস্তস্যৈব হন্ত্যসূন্ ||২৩|| (চ. চি. অ. ২১) |
ऊर्ध्वं श्वसिति यो दीर्घं न च प्रत्याहरत्यधः | श्लेष्मावृतमुखस्रोताः क्रुद्धगन्धवहार्दितः ||२१|| ऊर्ध्वदृष्टिर्विपश्यंस्तु विभ्रान्ताक्ष इतस्ततः | प्रमुह्यन् वेदनार्तश्च शुक्लास्योऽरतिपीडितः ||२२|| ऊर्ध्वश्वासे प्रकुपिते ह्यधःश्वासो निरुध्यते | मुह्यतस्ताम्यतश्चोर्ध्वं श्वासस्तस्यैव हन्त्यसून् ||२३|| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnashvAsalakShaNam (24-26) · Śloka 26
যস্তু শ্বসিতি বিচ্ছিন্নং সর্বপ্রাণেন পীডিতঃ | ন বা শ্বসিতি দুঃখার্তো মর্মচ্ছেদরুগর্দিতঃ ||২৪|| আনাহস্বেদমূর্ছার্তো দহ্যমানেন বস্তিনা | বিপ্লুতাক্ষঃ পরিক্ষীণঃ শ্বসন্ রক্তৈকলোচনঃ ||২৫|| বিচেতাঃ পরিশুষ্কাস্যো বিবর্ণঃ প্রলপন্নরঃ | ছিন্নশ্বাসেন বিচ্ছিন্নঃ স শীঘ্রং বিজহাত্যসূন্ ||২৬|| (চ. চি. অ. ২৯) |
यस्तु श्वसिति विच्छिन्नं सर्वप्राणेन पीडितः | न वा श्वसिति दुःखार्तो मर्मच्छेदरुगर्दितः ||२४|| आनाहस्वेदमूर्छार्तो दह्यमानेन बस्तिना | विप्लुताक्षः परिक्षीणः श्वसन् रक्तैकलोचनः ||२५|| विचेताः परिशुष्कास्यो विवर्णः प्रलपन्नरः | छिन्नश्वासेन विच्छिन्नः स शीघ्रं विजहात्यसून् ||२६|| (च. चि. अ. २९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tamakashvAsalakShaNam (27-34) · Śloka 34
প্রতিলোমং যদা বাযুঃ স্রোতাংসি প্রতিপদ্যতে | গ্রীবাং শিরশ্চ সঙ্গৃহ্য শ্লেষ্মাণং সমুদীর্য চ ||২৭|| করোতি পীনসং তেন রুদ্ধো ঘুর্ঘুরকং তথা | অতীব তীব্রবেগং চ শ্বাসং প্রাণপ্রপীডকম্ ||২৮|| প্রতাম্যতি স বেগেন তৃষ্যতে সন্নিরুধ্যতে | প্রমোহং কাসমানশ্চ স গচ্ছতি মুহুর্মুহুঃ ||২৯|| শ্লেষ্মণ্যমুচ্যমানে তু ভৃশং ভবতি দুঃখিতঃ | তস্যৈব চ বিমোক্ষান্তে মুহূর্তং লভতে সুখম্ ||৩০|| তথাঽস্যোদ্ধ্বংসতে কণ্ঠঃ কৃচ্ছ্রাচ্ছক্নোতি ভাষিতুম্ | ন চাপি লভতে নিদ্রাং শযানঃ শ্বাসপীডিতঃ ||৩১|| পার্শ্বে তস্যাবগৃহ্ণাতি শযানস্য সমীরণঃ | আসীনো লভতে সৌখ্যমুষ্ণং চৈবাভিনন্দতি ||৩২|| উচ্ছ্রিতাক্ষো ললাটেন স্বিদ্যতা ভৃশমার্তিমান্ | বিশুষ্কাস্যো মুহুঃ শ্বাসো মুহুশ্চৈবাবধম্যতে ||৩৩|| মেঘাম্বুশীতপ্রাগ্বাতৈঃ শ্লেষ্মলৈশ্চ বিবর্ধতে | স যাপ্যস্তমকঃ শ্বাসঃ সাধ্যো বা স্যান্নবোত্থিতঃ ||৩৪|| (চ. চি. অ. ২১) |
प्रतिलोमं यदा वायुः स्रोतांसि प्रतिपद्यते | ग्रीवां शिरश्च सङ्गृह्य श्लेष्माणं समुदीर्य च ||२७|| करोति पीनसं तेन रुद्धो घुर्घुरकं तथा | अतीव तीव्रवेगं च श्वासं प्राणप्रपीडकम् ||२८|| प्रताम्यति स वेगेन तृष्यते सन्निरुध्यते | प्रमोहं कासमानश्च स गच्छति मुहुर्मुहुः ||२९|| श्लेष्मण्यमुच्यमाने तु भृशं भवति दुःखितः | तस्यैव च विमोक्षान्ते मुहूर्तं लभते सुखम् ||३०|| तथाऽस्योद्ध्वंसते कण्ठः कृच्छ्राच्छक्नोति भाषितुम् | न चापि लभते निद्रां शयानः श्वासपीडितः ||३१|| पार्श्वे तस्यावगृह्णाति शयानस्य समीरणः | आसीनो लभते सौख्यमुष्णं चैवाभिनन्दति ||३२|| उच्छ्रिताक्षो ललाटेन स्विद्यता भृशमार्तिमान् | विशुष्कास्यो मुहुः श्वासो मुहुश्चैवावधम्यते ||३३|| मेघाम्बुशीतप्राग्वातैः श्लेष्मलैश्च विवर्धते | स याप्यस्तमकः श्वासः साध्यो वा स्यान्नवोत्थितः ||३४|| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratamakashvAsalakShaNaM, tasyaivAparakAraNaM lakShaNaM ca (35-36) · Śloka 36
জ্বরমূর্ছাপরীতস্য বিদ্যাত্ প্রতমকং তু তম্ | উদাবর্তরজোঽজীর্ণক্লিন্নকাযনিরোধজঃ ||৩৫|| তমসা বর্ধতেঽত্যর্থং শীতৈশ্চাশু প্রশাম্যতি | মজ্জতস্তমসীবাস্য বিদ্যাত্ সন্তমকং তু তম্ ||৩৬|| (চ. চি. অ. ২১) |
ज्वरमूर्छापरीतस्य विद्यात् प्रतमकं तु तम् | उदावर्तरजोऽजीर्णक्लिन्नकायनिरोधजः ||३५|| तमसा वर्धतेऽत्यर्थं शीतैश्चाशु प्रशाम्यति | मज्जतस्तमसीवास्य विद्यात् सन्तमकं तु तम् ||३६|| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShudrashvAsalakShaNaM, shvAsAnAM sAdhyAsAdhyavicArashca (37-40) · Śloka 40
রূক্ষাযাসোদ্ভবঃ কোষ্ঠে ক্ষুদ্রো বাত উদীরযন্ | ক্ষুদ্রশ্বাসো ন সোঽত্যর্থং দুঃখেনাঙ্গপ্রবাধকঃ ||৩৭|| হিনস্তি ন স গাত্রাণি ন চ দুঃখো যথেতরে | ন চ ভোজনপানানাং নিরুণদ্ধ্যুচিতাং গতিম্ ||৩৮|| নেন্দ্রিযাণাং ব্যথাং নাপি কাঞ্চিদাপাদযেদ্রুজম্ | স সাধ্য উক্তো, বলিনঃ সর্বে চাব্যক্তলক্ষণাঃ ||৩৯|| (চ. চি. অ. ২১) | ক্ষুদ্রঃ সাধ্যো মতস্তেষাং তমকঃ কৃচ্ছ্র উচ্যতে | ত্রযঃ শ্বাসা ন সিধ্যন্তি তমকো দুর্বলস্য চ ||৪০|| (সু. উ. তং. অ. ৫১) |
रूक्षायासोद्भवः कोष्ठे क्षुद्रो वात उदीरयन् | क्षुद्रश्वासो न सोऽत्यर्थं दुःखेनाङ्गप्रबाधकः ||३७|| हिनस्ति न स गात्राणि न च दुःखो यथेतरे | न च भोजनपानानां निरुणद्ध्युचितां गतिम् ||३८|| नेन्द्रियाणां व्यथां नापि काञ्चिदापादयेद्रुजम् | स साध्य उक्तो, बलिनः सर्वे चाव्यक्तलक्षणाः ||३९|| (च. चि. अ. २१) | क्षुद्रः साध्यो मतस्तेषां तमकः कृच्छ्र उच्यते | त्रयः श्वासा न सिध्यन्ति तमको दुर्बलस्य च ||४०|| (सु. उ. तं. अ. ५१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upekShaNAsamyagupakramAbhyAM hikkAshvAsayoH shIghrAvashyamArakatvam (41) · Śloka 41
কামং প্রাণহরা রোগা বহবো ন তু তে তথা | যথা শ্বাসশ্চ হিক্কা চ হরতঃ প্রাণমাশু চ ||৪১|| (চ. চি. অ. ২১) |
कामं प्राणहरा रोगा बहवो न तु ते तथा | यथा श्वासश्च हिक्का च हरतः प्राणमाशु च ||४१|| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ইতি শ্রীমাধবকরবিরচিতে মাধবনিদানে হিক্কাশ্বাসনিদানং সমাপ্তম্ ||১২||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने हिक्काश्वासनिदानं समाप्तम् ||१२||
🔊 Audio coming soon