Adhikarana hikkAnidAnam (1-2) · Śloka 2
అథ హిక్కా-శ్వాసనిదానం | విదాహిగురువిష్టంభిరూక్షాభిష్యందిభోజనైః | శీతపానాశనస్థానరజోధూమాతపానిలైః ||1|| వ్యాయామకర్మభారాధ్వవేగాఘాతాపతర్పణైః | హిక్కా శ్వాసశ్చ కాసశ్చ నృణాం సముపజాయతే ||2|| (సు. ఉ. తం. అ. 50) |
अथ हिक्का-श्वासनिदानम् | विदाहिगुरुविष्टम्भिरूक्षाभिष्यन्दिभोजनैः | शीतपानाशनस्थानरजोधूमातपानिलैः ||१|| व्यायामकर्मभाराध्ववेगाघातापतर्पणैः | हिक्का श्वासश्च कासश्च नृणां समुपजायते ||२|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hikkAnAM svarUpaM niruktishca (3) · Śloka 3
ముహుర్ముహుర్వాయురుదేతి సస్వనో యకృత్ప్లీహాంత్రాణి ముఖాదివాక్షిపన్ | స ఘోషవానాశు హినస్త్యసూన్ యతస్తతస్తు హిక్కేత్యభిధీయతే బుధైః ||3|| (సు. ఉ. తం. అ. 50) |
मुहुर्मुहुर्वायुरुदेति सस्वनो यकृत्प्लीहान्त्राणि मुखादिवाक्षिपन् | स घोषवानाशु हिनस्त्यसून् यतस्ततस्तु हिक्केत्यभिधीयते बुधैः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hikkAsamprAptiH bhedAshca (4) · Śloka 4
అన్నజాం యమలాం క్షుద్రాం గంభీరాం మహతీం తథా | వాయుః కఫేనానుగతః పంచ హిక్కాః కరోతి హి ||4|| (సు. ఉ. తం. అ. 50) |
अन्नजां यमलां क्षुद्रां गम्भीरां महतीं तथा | वायुः कफेनानुगतः पञ्च हिक्काः करोति हि ||४|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hikkApUrvarUpam (5) · Śloka 5
కంఠోరసోర్గురుత్వం చ వదనస్య కషాయతా | హిక్కానాం పూర్వరూపాణి కుక్షేరాటోప ఏవ చ ||5|| (చ. చి. అ. 21) |
कण्ठोरसोर्गुरुत्वं च वदनस्य कषायता | हिक्कानां पूर्वरूपाणि कुक्षेराटोप एव च ||५|| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annajAhikkAlakShaNam (6) · Śloka 6
పానాన్నైరతిసంయుక్తైః సహసా పీడితోऽనిలః | హిక్కయత్యూర్ధ్వగో భూత్వా తాం విద్యాదన్నజాం భిషక్ ||6|| (సు. ఉ. తం. అ. 50) |
पानान्नैरतिसंयुक्तैः सहसा पीडितोऽनिलः | हिक्कयत्यूर्ध्वगो भूत्वा तां विद्यादन्नजां भिषक् ||६|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yamalAhikkAlakShaNam (7) · Śloka 7
చిరేణ యమలైర్వేగైర్యా హిక్కా సంప్రవర్తతే | కంపయంతీ శిరోగ్రీవం యమలాం తాం వినిర్దిశేత్ ||7|| (సు. ఉ. తం. అ. 50) |
चिरेण यमलैर्वेगैर्या हिक्का सम्प्रवर्तते | कम्पयन्ती शिरोग्रीवं यमलां तां विनिर्दिशेत् ||७|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShudrAhikkAlakShaNam (8) · Śloka 8
ప్రకృష్టకాలైర్యా వేగైర్మందైః సమభివర్తతే | క్షుద్రికా నామ సా హిక్కా జత్రుమూలాత్ ప్రధావితా ||8|| (సు. ఉ. తం. అ. 50) |
प्रकृष्टकालैर्या वेगैर्मन्दैः समभिवर्तते | क्षुद्रिका नाम सा हिक्का जत्रुमूलात् प्रधाविता ||८|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gambhIrAhikkAlakShaNam (9) · Śloka 9
నాభిప్రవృత్తా యా హిక్కా ఘోరా గంభీరనాదినీ | అనేకోపద్రవవతీ గంభీరా నామ సా స్మృతా ||9|| (సు. ఉ. తం. అ. 50) |
नाभिप्रवृत्ता या हिक्का घोरा गम्भीरनादिनी | अनेकोपद्रववती गम्भीरा नाम सा स्मृता ||९|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahatIhikkAlakShaNam (10) · Śloka 10
మర్మాణ్యుత్పీడయంతీవ సతతం యా ప్రవర్తతే | మహాహిక్కేతి సా జ్ఞేయా సర్వగాత్రవికంపినీ ||10|| (సు. ఉ. తం. అ. 50) |
मर्माण्युत्पीडयन्तीव सततं या प्रवर्तते | महाहिक्केति सा ज्ञेया सर्वगात्रविकम्पिनी ||१०|| (सु. उ. तं. अ. ५०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hikkAyA asAdhyalakShaNam (11-14) · Śloka 14
ఆయమ్యతే హిక్కతో యస్య దేహో దృష్టిశ్చోర్ధ్వం నామ్యతే యస్య నిత్యం | క్షీణోऽన్నద్విట్ క్షౌతి యశ్చాతిమాత్రం తౌ ద్వౌ చాంత్యౌ వర్జయేద్ధిక్కమానౌ ||11|| అతిసంచితదోషస్య భక్తచ్ఛేదకృశస్య చ | వ్యాధిభిః క్షీణదేహస్య వృద్ధస్యాతివ్యవాయినః ||12|| ఆసాం యా సా సముత్పన్నా హిక్కా హంత్యాశు జీవితం | యమికా చ ప్రలాపార్తిమోహతృష్ణాసమన్వితా ||13|| అక్షీణశ్చాప్యదీనశ్చ స్థిరధాత్వింద్రియశ్చ యః | తస్య సాధయితుం శక్యా యమికా హంత్యతోऽన్యథా ||14|| (చ. చి. అ. 21) |
आयम्यते हिक्कतो यस्य देहो दृष्टिश्चोर्ध्वं नाम्यते यस्य नित्यम् | क्षीणोऽन्नद्विट् क्षौति यश्चातिमात्रं तौ द्वौ चान्त्यौ वर्जयेद्धिक्कमानौ ||११|| अतिसञ्चितदोषस्य भक्तच्छेदकृशस्य च | व्याधिभिः क्षीणदेहस्य वृद्धस्यातिव्यवायिनः ||१२|| आसां या सा समुत्पन्ना हिक्का हन्त्याशु जीवितम् | यमिका च प्रलापार्तिमोहतृष्णासमन्विता ||१३|| अक्षीणश्चाप्यदीनश्च स्थिरधात्विन्द्रियश्च यः | तस्य साधयितुं शक्या यमिका हन्त्यतोऽन्यथा ||१४|| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvAsabhedAH (15) · Śloka 15
మహోర్ధ్వచ్ఛిన్నతమకక్షుద్రభేదైస్తు పంచధా | భిద్యతే స మహావ్యాధిః శ్వాస ఏకో విశేషతః ||15|| (సు. ఉ. తం. అ. 51) | (వాతాధికో భవేత్ క్షుద్రస్తమకస్తు కఫోద్భవః | కఫవాతాధికశ్చైవ సంసృష్టశ్ఛిన్నసంజ్ఞకః | శ్వాసో మారుతసంసృష్టో మహానూర్ధ్వస్తథా(తో) మతః) | (సు. ఉ. తం. అ. 51) |
महोर्ध्वच्छिन्नतमकक्षुद्रभेदैस्तु पञ्चधा | भिद्यते स महाव्याधिः श्वास एको विशेषतः ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ५१) | (वाताधिको भवेत् क्षुद्रस्तमकस्तु कफोद्भवः | कफवाताधिकश्चैव संसृष्टश्छिन्नसञ्ज्ञकः | श्वासो मारुतसंसृष्टो महानूर्ध्वस्तथा(तो) मतः) | (सु. उ. तं. अ. ५१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shvAsapUrvarUpaM, shvAsasamprAptishca (16-17) · Śloka 17
ప్రాగ్రూపం తస్య హృత్పీడా శూలమాధ్మానమేవ చ | ఆనాహో వక్త్రవైరస్యం శంఖనిస్తోద ఏవ చ ||16|| యదా స్రోతాంసి సంరుధ్య మారుతః కఫపూర్వకః | విష్వగ్వ్రజతి సంరుద్ధస్తదా శ్వాసాన్ కరోతి సః ||17|| (సు. ఉ. తం. అ. 51) |
प्राग्रूपं तस्य हृत्पीडा शूलमाध्मानमेव च | आनाहो वक्त्रवैरस्यं शङ्खनिस्तोद एव च ||१६|| यदा स्रोतांसि संरुध्य मारुतः कफपूर्वकः | विष्वग्व्रजति संरुद्धस्तदा श्वासान् करोति सः ||१७|| (सु. उ. तं. अ. ५१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAshvAsalakShaNam (18-20) · Śloka 20
ఉద్ధూయమానవతో యః శబ్దవద్దుఃఖితో నరః | ఉచ్చైః శ్వసితి సంరుద్వో మత్తర్షభ ఇవానిశం ||18|| ప్రనష్టజ్ఞానవిజ్ఞానస్తథా విభ్రాంతలోచనః | వివృతాక్ష్యాననో బద్ధమూత్రవర్చా విశీర్ణవాక్ ||19|| దీనః ప్రశ్వసితం చాస్య దూరాద్విజ్ఞాయతే భృశం | మహాశ్వాసోపసృష్టస్తు క్షిప్రమేవ విపద్యతే ||20|| (చ. చి. అ. 21) |
उद्धूयमानवतो यः शब्दवद्दुःखितो नरः | उच्चैः श्वसिति संरुद्वो मत्तर्षभ इवानिशम् ||१८|| प्रनष्टज्ञानविज्ञानस्तथा विभ्रान्तलोचनः | विवृताक्ष्याननो बद्धमूत्रवर्चा विशीर्णवाक् ||१९|| दीनः प्रश्वसितं चास्य दूराद्विज्ञायते भृशम् | महाश्वासोपसृष्टस्तु क्षिप्रमेव विपद्यते ||२०|| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvashvAsalakShaNam (21-23) · Śloka 23
ఊర్ధ్వం శ్వసితి యో దీర్ఘం న చ ప్రత్యాహరత్యధః | శ్లేష్మావృతముఖస్రోతాః క్రుద్ధగంధవహార్దితః ||21|| ఊర్ధ్వదృష్టిర్విపశ్యంస్తు విభ్రాంతాక్ష ఇతస్తతః | ప్రముహ్యన్ వేదనార్తశ్చ శుక్లాస్యోऽరతిపీడితః ||22|| ఊర్ధ్వశ్వాసే ప్రకుపితే హ్యధఃశ్వాసో నిరుధ్యతే | ముహ్యతస్తామ్యతశ్చోర్ధ్వం శ్వాసస్తస్యైవ హంత్యసూన్ ||23|| (చ. చి. అ. 21) |
ऊर्ध्वं श्वसिति यो दीर्घं न च प्रत्याहरत्यधः | श्लेष्मावृतमुखस्रोताः क्रुद्धगन्धवहार्दितः ||२१|| ऊर्ध्वदृष्टिर्विपश्यंस्तु विभ्रान्ताक्ष इतस्ततः | प्रमुह्यन् वेदनार्तश्च शुक्लास्योऽरतिपीडितः ||२२|| ऊर्ध्वश्वासे प्रकुपिते ह्यधःश्वासो निरुध्यते | मुह्यतस्ताम्यतश्चोर्ध्वं श्वासस्तस्यैव हन्त्यसून् ||२३|| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnashvAsalakShaNam (24-26) · Śloka 26
యస్తు శ్వసితి విచ్ఛిన్నం సర్వప్రాణేన పీడితః | న వా శ్వసితి దుఃఖార్తో మర్మచ్ఛేదరుగర్దితః ||24|| ఆనాహస్వేదమూర్ఛార్తో దహ్యమానేన బస్తినా | విప్లుతాక్షః పరిక్షీణః శ్వసన్ రక్తైకలోచనః ||25|| విచేతాః పరిశుష్కాస్యో వివర్ణః ప్రలపన్నరః | ఛిన్నశ్వాసేన విచ్ఛిన్నః స శీఘ్రం విజహాత్యసూన్ ||26|| (చ. చి. అ. 29) |
यस्तु श्वसिति विच्छिन्नं सर्वप्राणेन पीडितः | न वा श्वसिति दुःखार्तो मर्मच्छेदरुगर्दितः ||२४|| आनाहस्वेदमूर्छार्तो दह्यमानेन बस्तिना | विप्लुताक्षः परिक्षीणः श्वसन् रक्तैकलोचनः ||२५|| विचेताः परिशुष्कास्यो विवर्णः प्रलपन्नरः | छिन्नश्वासेन विच्छिन्नः स शीघ्रं विजहात्यसून् ||२६|| (च. चि. अ. २९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tamakashvAsalakShaNam (27-34) · Śloka 34
ప్రతిలోమం యదా వాయుః స్రోతాంసి ప్రతిపద్యతే | గ్రీవాం శిరశ్చ సంగృహ్య శ్లేష్మాణం సముదీర్య చ ||27|| కరోతి పీనసం తేన రుద్ధో ఘుర్ఘురకం తథా | అతీవ తీవ్రవేగం చ శ్వాసం ప్రాణప్రపీడకం ||28|| ప్రతామ్యతి స వేగేన తృష్యతే సన్నిరుధ్యతే | ప్రమోహం కాసమానశ్చ స గచ్ఛతి ముహుర్ముహుః ||29|| శ్లేష్మణ్యముచ్యమానే తు భృశం భవతి దుఃఖితః | తస్యైవ చ విమోక్షాంతే ముహూర్తం లభతే సుఖం ||30|| తథాऽస్యోద్ధ్వంసతే కంఠః కృచ్ఛ్రాచ్ఛక్నోతి భాషితుం | న చాపి లభతే నిద్రాం శయానః శ్వాసపీడితః ||31|| పార్శ్వే తస్యావగృహ్ణాతి శయానస్య సమీరణః | ఆసీనో లభతే సౌఖ్యముష్ణం చైవాభినందతి ||32|| ఉచ్ఛ్రితాక్షో లలాటేన స్విద్యతా భృశమార్తిమాన్ | విశుష్కాస్యో ముహుః శ్వాసో ముహుశ్చైవావధమ్యతే ||33|| మేఘాంబుశీతప్రాగ్వాతైః శ్లేష్మలైశ్చ వివర్ధతే | స యాప్యస్తమకః శ్వాసః సాధ్యో వా స్యాన్నవోత్థితః ||34|| (చ. చి. అ. 21) |
प्रतिलोमं यदा वायुः स्रोतांसि प्रतिपद्यते | ग्रीवां शिरश्च सङ्गृह्य श्लेष्माणं समुदीर्य च ||२७|| करोति पीनसं तेन रुद्धो घुर्घुरकं तथा | अतीव तीव्रवेगं च श्वासं प्राणप्रपीडकम् ||२८|| प्रताम्यति स वेगेन तृष्यते सन्निरुध्यते | प्रमोहं कासमानश्च स गच्छति मुहुर्मुहुः ||२९|| श्लेष्मण्यमुच्यमाने तु भृशं भवति दुःखितः | तस्यैव च विमोक्षान्ते मुहूर्तं लभते सुखम् ||३०|| तथाऽस्योद्ध्वंसते कण्ठः कृच्छ्राच्छक्नोति भाषितुम् | न चापि लभते निद्रां शयानः श्वासपीडितः ||३१|| पार्श्वे तस्यावगृह्णाति शयानस्य समीरणः | आसीनो लभते सौख्यमुष्णं चैवाभिनन्दति ||३२|| उच्छ्रिताक्षो ललाटेन स्विद्यता भृशमार्तिमान् | विशुष्कास्यो मुहुः श्वासो मुहुश्चैवावधम्यते ||३३|| मेघाम्बुशीतप्राग्वातैः श्लेष्मलैश्च विवर्धते | स याप्यस्तमकः श्वासः साध्यो वा स्यान्नवोत्थितः ||३४|| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratamakashvAsalakShaNaM, tasyaivAparakAraNaM lakShaNaM ca (35-36) · Śloka 36
జ్వరమూర్ఛాపరీతస్య విద్యాత్ ప్రతమకం తు తం | ఉదావర్తరజోऽజీర్ణక్లిన్నకాయనిరోధజః ||35|| తమసా వర్ధతేऽత్యర్థం శీతైశ్చాశు ప్రశామ్యతి | మజ్జతస్తమసీవాస్య విద్యాత్ సంతమకం తు తం ||36|| (చ. చి. అ. 21) |
ज्वरमूर्छापरीतस्य विद्यात् प्रतमकं तु तम् | उदावर्तरजोऽजीर्णक्लिन्नकायनिरोधजः ||३५|| तमसा वर्धतेऽत्यर्थं शीतैश्चाशु प्रशाम्यति | मज्जतस्तमसीवास्य विद्यात् सन्तमकं तु तम् ||३६|| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShudrashvAsalakShaNaM, shvAsAnAM sAdhyAsAdhyavicArashca (37-40) · Śloka 40
రూక్షాయాసోద్భవః కోష్ఠే క్షుద్రో వాత ఉదీరయన్ | క్షుద్రశ్వాసో న సోऽత్యర్థం దుఃఖేనాంగప్రబాధకః ||37|| హినస్తి న స గాత్రాణి న చ దుఃఖో యథేతరే | న చ భోజనపానానాం నిరుణద్ధ్యుచితాం గతిం ||38|| నేంద్రియాణాం వ్యథాం నాపి కాంచిదాపాదయేద్రుజం | స సాధ్య ఉక్తో, బలినః సర్వే చావ్యక్తలక్షణాః ||39|| (చ. చి. అ. 21) | క్షుద్రః సాధ్యో మతస్తేషాం తమకః కృచ్ఛ్ర ఉచ్యతే | త్రయః శ్వాసా న సిధ్యంతి తమకో దుర్బలస్య చ ||40|| (సు. ఉ. తం. అ. 51) |
रूक्षायासोद्भवः कोष्ठे क्षुद्रो वात उदीरयन् | क्षुद्रश्वासो न सोऽत्यर्थं दुःखेनाङ्गप्रबाधकः ||३७|| हिनस्ति न स गात्राणि न च दुःखो यथेतरे | न च भोजनपानानां निरुणद्ध्युचितां गतिम् ||३८|| नेन्द्रियाणां व्यथां नापि काञ्चिदापादयेद्रुजम् | स साध्य उक्तो, बलिनः सर्वे चाव्यक्तलक्षणाः ||३९|| (च. चि. अ. २१) | क्षुद्रः साध्यो मतस्तेषां तमकः कृच्छ्र उच्यते | त्रयः श्वासा न सिध्यन्ति तमको दुर्बलस्य च ||४०|| (सु. उ. तं. अ. ५१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upekShaNAsamyagupakramAbhyAM hikkAshvAsayoH shIghrAvashyamArakatvam (41) · Śloka 41
కామం ప్రాణహరా రోగా బహవో న తు తే తథా | యథా శ్వాసశ్చ హిక్కా చ హరతః ప్రాణమాశు చ ||41|| (చ. చి. అ. 21) |
कामं प्राणहरा रोगा बहवो न तु ते तथा | यथा श्वासश्च हिक्का च हरतः प्राणमाशु च ||४१|| (च. चि. अ. २१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే హిక్కాశ్వాసనిదానం సమాప్తం ||12||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने हिक्काश्वासनिदानं समाप्तम् ||१२||
🔊 Audio coming soon