Adhikarana kAsasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (1-2) · Śloka 2
ಅಥ ಕಾಸನಿದಾನಮ್ |
ಧೂಮೋಪಘಾತಾದ್ರಸತಸ್ತಥೈವ ವ್ಯಾಯಾಮರೂಕ್ಷಾನ್ನನಿಷೇವಣಾಚ್ಚ |
ವಿಮಾರ್ಗಗತ್ವಾಚ್ಚ ಹಿ ಭೋಜನಸ್ಯ ವೇಗಾವರೋಧಾತ್ ಕ್ಷವಥೋಸ್ತಥೈವ ||೧||
ಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯುದಾನಾನುಗತಃ ಪ್ರದುಷ್ಟಃ ಸ ಭಿನ್ನಕಾಂಸ್ಯಸ್ವನತುಲ್ಯಘೋಷಃ |
ನಿರೇತಿ ವಕ್ತ್ರಾತ್ ಸಹಸಾ ಸದೋಷೋ ಮನೀಷಿಭಿಃ ಕಾಸ ಇತಿ ಪ್ರದಿಷ್ಟಃ ||೨||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೨) |
View original
अथ कासनिदानम् |
धूमोपघाताद्रसतस्तथैव व्यायामरूक्षान्ननिषेवणाच्च |
विमार्गगत्वाच्च हि भोजनस्य वेगावरोधात् क्षवथोस्तथैव ||१||
प्राणो ह्युदानानुगतः प्रदुष्टः स भिन्नकांस्यस्वनतुल्यघोषः |
निरेति वक्त्रात् सहसा सदोषो मनीषिभिः कास इति प्रदिष्टः ||२||
(सु. उ. तं. अ. ५२) |
Adhikarana kAsasa~gkhyA (3) · Śloka 3
ಪಞ್ಚ ಕಾಸಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಕ್ಷತಕ್ಷಯೈಃ |
ಕ್ಷಯಾಯೋಪೇಕ್ಷಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ಬಲಿನಶ್ಚೋತ್ತರೋತ್ತರಮ್ ||೩||
(ಅ. ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೩) |
View original
पञ्च कासाः स्मृता वातपित्तश्लेष्मक्षतक्षयैः |
क्षयायोपेक्षिताः सर्वे बलिनश्चोत्तरोत्तरम् ||३||
(अ. हृ. नि. अ. ३) |
Adhikarana kAsapUrvarUpam (4) · Śloka 4
ಪೂರ್ವರೂಪಂ ಭವೇತ್ತೇಷಾಂ ಶೂಕಪೂರ್ಣಗಲಾಸ್ಯತಾ |
ಕಣ್ಠೇ ಕಣ್ಡೂಶ್ಚ ಭೋಜ್ಯಾನಾಮವರೋಧಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ||೪||
(ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೨) |
View original
पूर्वरूपं भवेत्तेषां शूकपूर्णगलास्यता |
कण्ठे कण्डूश्च भोज्यानामवरोधश्च जायते ||४||
(च. चि. अ. २२) |
Adhikarana vAtikakAsalakShaNam (5) · Śloka 5
ಹೃಚ್ಛಙ್ಖಮೂರ್ಧೋದರಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲೀ ಕ್ಷಾಮಾನನಃ ಕ್ಷೀಣಬಲಸ್ವರೌಜಾಃ |
ಪ್ರಸಕ್ತವೇಗಸ್ತು ಸಮೀರಣೇನ ಭಿನ್ನಸ್ವರಃ ಕಾಸತಿ ಶುಷ್ಕಮೇವ ||೫||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೨) |
View original
हृच्छङ्खमूर्धोदरपार्श्वशूली क्षामाननः क्षीणबलस्वरौजाः |
प्रसक्तवेगस्तु समीरणेन भिन्नस्वरः कासति शुष्कमेव ||५||
(सु. उ. तं. अ. ५२) |
Adhikarana paittikakAsalakShaNam (6) · Śloka 6
ಉರೋವಿದಾಹಜ್ವರವಕ್ತ್ರಶೋಷೈರಭ್ಯರ್ದಿತಸ್ತಿಕ್ತಮುಖಸ್ತೃಷಾರ್ತಃ |
ಪಿತ್ತೇನ ಪೀತಾನಿ ವಮೇತ್ ಕಟೂನಿ ಕಾಸೇತ್ ಸಪಾಣ್ಡುಃ ಪರಿದಹ್ಯಮಾನಃ ||೬||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೨) |
View original
उरोविदाहज्वरवक्त्रशोषैरभ्यर्दितस्तिक्तमुखस्तृषार्तः |
पित्तेन पीतानि वमेत् कटूनि कासेत् सपाण्डुः परिदह्यमानः ||६||
(सु. उ. तं. अ. ५२) |
Adhikarana kaphajakAsalakShaNam (7) · Śloka 7
ಪ್ರಲಿಪ್ಯಮಾನೇನ ಮುಖೇನ ಸೀದನ್ ಶಿರೋರುಜಾರ್ತಃ ಕಫಪೂರ್ಣದೇಹಃ |
ಅಭಕ್ತರುಗ್ಗೌರವಕಣ್ಡುಯುಕ್ತಃ ಕಾಸೇದ್ಭೃಶಂ ಸಾನ್ದ್ರಕಫಃ ಕಫೇನ ||೭||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೨) |
View original
प्रलिप्यमानेन मुखेन सीदन् शिरोरुजार्तः कफपूर्णदेहः |
अभक्तरुग्गौरवकण्डुयुक्तः कासेद्भृशं सान्द्रकफः कफेन ||७||
(सु. उ. तं. अ. ५२) |
Adhikarana kShatajakAsalakShaNam (8-11) · Śloka 11
ಅತಿವ್ಯವಾಯಭಾರಾಧ್ವಯುದ್ಧಾಶ್ವಗಜವಿಗ್ರಹೈಃ |
ರೂಕ್ಷಸ್ಯೋರಃಕ್ಷತಂ ವಾಯುರ್ಗೃಹೀತ್ವಾ ಕಾಸಮಾಚರೇತ್ ||೮||
ಸ ಪೂರ್ವಂ ಕಾಸತೇ ಶುಷ್ಕಂ ತತಃ ಷ್ಠೀವೇತ್ ಸಶೋಣಿತಮ್ |
ಕಣ್ಠೇನ ರುಜತಾಽತ್ಯರ್ಥಂ ವಿರುಗ್ಣೇನೇವ ಚೋರಸಾ ||೯||
ಸೂಚೀಭಿರಿವ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಭಿಸ್ತುದ್ಯಮಾನೇನ ಶೂಲಿನಾ |
ದುಃಖಸ್ಪರ್ಶೇನ ಶೂಲೇನ ಭೇದಪೀಡಾಭಿತಾಪಿನಾ ||೧೦||
ಪರ್ವಭೇದಜ್ವರಶ್ವಾಸತೃಷ್ಣಾವೈಸ್ವರ್ಯಪೀಡಿತಃ |
ಪಾರಾವತ ಇವಾಕೂಜನ್ ಕಾಸವೇಗಾತ್ ಕ್ಷತೋದ್ಭವಾತ್ ||೧೧||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೨) |
View original
अतिव्यवायभाराध्वयुद्धाश्वगजविग्रहैः |
रूक्षस्योरःक्षतं वायुर्गृहीत्वा कासमाचरेत् ||८||
स पूर्वं कासते शुष्कं ततः ष्ठीवेत् सशोणितम् |
कण्ठेन रुजताऽत्यर्थं विरुग्णेनेव चोरसा ||९||
सूचीभिरिव तीक्ष्णाभिस्तुद्यमानेन शूलिना |
दुःखस्पर्शेन शूलेन भेदपीडाभितापिना ||१०||
पर्वभेदज्वरश्वासतृष्णावैस्वर्यपीडितः |
पारावत इवाकूजन् कासवेगात् क्षतोद्भवात् ||११||
(सु. उ. तं. अ. ५२) |
Adhikarana kShayajakAsalakShaNam (12-13) · Śloka 13
ವಿಷಮಾಸಾತ್ಮ್ಯಭೋಜ್ಯಾತಿವ್ಯವಾಯಾದ್ವೇಗನಿಗ್ರಹಾತ್ |
ಘೃಣಿನಾಂ ಶೋಚತಾಂ ನೄಣಾಂ ವ್ಯಾಪನ್ನೇಽಗ್ನೌ ತ್ರಯೋ ಮಲಾಃ |
ಕುಪಿತಾಃ ಕ್ಷಯಜಂ ಕಾಸಂ ಕುರ್ಯುರ್ದೇಹಕ್ಷಯಪ್ರದಮ್ ||೧೨||
ಸ ಗಾತ್ರಶೂಲಜ್ವರದಾಹಮೋಹಾನ್ ಪ್ರಾಣಕ್ಷಯಂ ಚೋಪಲಭೇತ ಕಾಸೀ |
ಶುಷ್ಯನ್ ವಿನಿಷ್ಠೀವತಿ ದುರ್ಬಲಸ್ತು ಪ್ರಕ್ಷೀಣಮಾಂಸೋ ರುಧಿರಂ ಸಪೂಯಮ್ |
ತಂ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಂ ಭೃಶದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಜ್ಞಾಃ ಕ್ಷಯಜಂ ವದನ್ತಿ ||೧೩||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೨) |
View original
विषमासात्म्यभोज्यातिव्यवायाद्वेगनिग्रहात् |
घृणिनां शोचतां नॄणां व्यापन्नेऽग्नौ त्रयो मलाः |
कुपिताः क्षयजं कासं कुर्युर्देहक्षयप्रदम् ||१२||
स गात्रशूलज्वरदाहमोहान् प्राणक्षयं चोपलभेत कासी |
शुष्यन् विनिष्ठीवति दुर्बलस्तु प्रक्षीणमांसो रुधिरं सपूयम् |
तं सर्वलिङ्गं भृशदुश्चिकित्स्यं चिकित्सितज्ञाः क्षयजं वदन्ति ||१३||
(सु. उ. तं. अ. ५२) |
Adhikarana kAsasya sAdhyatvAdilakShaNam (14-15) · Śloka 15
ಇತ್ಯೇಷ ಕ್ಷಯಜಃ ಕಾಸಃ ಕ್ಷೀಣಾನಾಂ ದೇಹನಾಶನಃ |
ಸಾಧ್ಯೋ ಬಲವತಾಂ ವಾ ಸ್ಯಾದ್ಯಾಪ್ಯಸ್ತ್ವೇವಂ ಕ್ಷತೋತ್ಥಿತಃ ||೧೪||
ನವೌ ಕದಾಚಿತ್ಸಿಧ್ಯೇತಾಮಪಿ ಪಾದಗುಣಾನ್ವಿತೌ |
ಸ್ಥವಿರಾಣಾಂ ಜರಾಕಾಸಃ ಸರ್ವೋ ಯಾಪ್ಯಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ |
ತ್ರೀನ್ ಪೂರ್ವಾನ್ ಸಾಧಯೇತ್ ಸಾಧ್ಯಾನ್ ಪಥ್ಯೈರ್ಯಾಪ್ಯಾಂಸ್ತು ಯಾಪಯೇತ್ ||೧೫||
(ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೫೨) |
View original
इत्येष क्षयजः कासः क्षीणानां देहनाशनः |
साध्यो बलवतां वा स्याद्याप्यस्त्वेवं क्षतोत्थितः ||१४||
नवौ कदाचित्सिध्येतामपि पादगुणान्वितौ |
स्थविराणां जराकासः सर्वो याप्यः प्रकीर्तितः |
त्रीन् पूर्वान् साधयेत् साध्यान् पथ्यैर्याप्यांस्तु यापयेत् ||१५||
(सु. उ. तं. अ. ५२) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ಕಾಸನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೧೧||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने कासनिदानं समाप्तम् ||११||