Adhikarana rAjayakShmanidAnam (1) · Śloka 1
ಅಥ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಕ್ಷತಕ್ಷೀಣನಿದಾನಮ್ | ವೇಗರೋಧಾತ್ ಕ್ಷಯಾಚ್ಚೈವ ಸಾಹಸಾದ್ವಿಷಮಾಶನಾತ್ | ತ್ರಿದೋಷೋ ಜಾಯತೇ ಯಕ್ಷ್ಮಾ ಗದೋ ಹೇತುಚತುಷ್ಟಯಾತ್ ||೧||
अथ राजयक्ष्मक्षतक्षीणनिदानम् | वेगरोधात् क्षयाच्चैव साहसाद्विषमाशनात् | त्रिदोषो जायते यक्ष्मा गदो हेतुचतुष्टयात् ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmasamprAptiH (2) · Śloka 2
ಕಫಪ್ರಧಾನೈರ್ದೋಷೈಸ್ತು ರುದ್ಧೇಷು ರಸವರ್ತ್ಮಸು | ಅತಿವ್ಯವಾಯಿನೋ ವಾಽಪಿ ಕ್ಷೀಣೇ ರೇತಸ್ಯನನ್ತರಾಃ | ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಧಾತವಃ ಸರ್ವೇ ತತಃ ಶುಷ್ಯತಿ ಮಾನವಃ ||೨||
कफप्रधानैर्दोषैस्तु रुद्धेषु रसवर्त्मसु | अतिव्यवायिनो वाऽपि क्षीणे रेतस्यनन्तराः | क्षीयन्ते धातवः सर्वे ततः शुष्यति मानवः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmapUrvarUpam (3-4) · Śloka 4
ಶ್ವಾಸಾಙ್ಗಮರ್ದಕಫಸಂಸ್ರವತಾಲುಶೋಷವಮ್ಯಗ್ನಿಸಾದಮದಪೀನಸಕಾಸನಿದ್ರಾಃ | ಶೋಷೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಭವನ್ತಿ ಸ ಚಾಪಿ ಜನ್ತುಃ ಶುಕ್ಲೇಕ್ಷಣೋ ಭವತಿ ಮಾಂಸಪರೋ ರಿರಂಸುಃ ||೩|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೧) | ಸ್ವಪ್ನೇಷು ಕಾಕಶುಕಶಲ್ಲಕಿನೀಲಕಣ್ಠಾ ಗೃಧ್ರಾಸ್ತಥೈವ ಕಪಯಃ ಕೃಕಲಾಸಕಾಶ್ಚ | ತಂ ವಾಹಯನ್ತಿ ಸ ನದೀರ್ವಿಜಲಾಶ್ಚ ಪಶ್ಯೇಚ್ಛುಷ್ಕಾಂಸ್ತರೂನ್ ಪವನಧೂಮದವಾರ್ದಿತಾಂಶ್ಚ ||೪|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೧) |
श्वासाङ्गमर्दकफसंस्रवतालुशोषवम्यग्निसादमदपीनसकासनिद्राः | शोषे भविष्यति भवन्ति स चापि जन्तुः शुक्लेक्षणो भवति मांसपरो रिरंसुः ||३|| (सु. उ. तं. अ. ४१) | स्वप्नेषु काकशुकशल्लकिनीलकण्ठा गृध्रास्तथैव कपयः कृकलासकाश्च | तं वाहयन्ति स नदीर्विजलाश्च पश्येच्छुष्कांस्तरून् पवनधूमदवार्दितांश्च ||४|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trirUparAjayakShmaNo lakShaNam (5) · Śloka 5
ಅಂಸಪಾರ್ಶ್ವಾಭಿತಾಪಶ್ಚ ಸನ್ತಾಪಃ ಕರಪಾದಯೋಃ | ಜ್ವರಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗಗಶ್ಚೇತಿ ಲಕ್ಷಣಂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಃ ||೫|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೮) |
अंसपार्श्वाभितापश्च सन्तापः करपादयोः | ज्वरः सर्वाङ्गगश्चेति लक्षणं राजयक्ष्मणः ||५|| (च. चि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjayakShmaNaH ShaDrUpANi (6) · Śloka 6
( ಭಕ್ತದ್ವೇಷೋ ಜ್ವರಃ ಶ್ವಾಸಃ ಕಾಸಃ ಶೋಣಿತದರ್ಶನಮ್ | ಸ್ವರಭೇದಶ್ಚ ಜಾಯೇತ ಷಡ್ರೂಪಂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಿ) |೬|
( भक्तद्वेषो ज्वरः श्वासः कासः शोणितदर्शनम् | स्वरभेदश्च जायेत षड्रूपं राजयक्ष्मणि) |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ulbaNadoShabhedena yakShmaNa ekAdasha rUpANi (6-7) · Śloka 7
ಸ್ವರಭೇದೋಽನಿಲಾಚ್ಛೂಲಂ ಸಙ್ಕೋಚಶ್ಚಾಂಸಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ | ಜ್ವರೋ ದಾಹೋಽತಿಸಾರಶ್ಚ ಪಿತ್ತಾದ್ರಕ್ತಸ್ಯ ಚಾಗಮಃ ||೬|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೧) | ಶಿರಸಃ ಪರಿಪೂರ್ಣತ್ವಮಭಕ್ತಚ್ಛನ್ದ ಏವ ಚ | ಕಾಸಃ ಕಣ್ಠಸ್ಯ ಚೋದ್ಧ್ವಂಸೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಕಫಕೋಪತಃ ||೭|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೧) |
स्वरभेदोऽनिलाच्छूलं सङ्कोचश्चांसपार्श्वयोः | ज्वरो दाहोऽतिसारश्च पित्ताद्रक्तस्य चागमः ||६|| (सु. उ. तं. अ. ४१) | शिरसः परिपूर्णत्वमभक्तच्छन्द एव च | कासः कण्ठस्य चोद्ध्वंसो विज्ञेयः कफकोपतः ||७|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakShmiNo~asAdhyalakShaNam (8-12) · Śloka 12
ಏಕಾದಶಭಿರೇಭಿರ್ವಾ ಷಡ್ಭಿರ್ವಾಽಪಿ ಸಮನ್ವಿತಮ್ | ಕಾಸಾತೀಸಾರಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತಿಸ್ವರಭೇದಾರುಚಿಜ್ವರೈಃ ||೮|| ತ್ರಿಭಿರ್ವಾ ಪೀಡಿತಂ ಲಿಙ್ಗೈಃ ಕಾಸಶ್ವಾಸಾಸೃಗಾಮಯೈಃ | ಜಹ್ಯಾಚ್ಛೋಷಾರ್ದಿತಂ ಜನ್ತುಮಿಚ್ಛನ್ ಸುವಿಮಲಂ ಯಶಃ ||೯|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೧) | ಸರ್ವೈರರ್ಧೈಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ವಾಽಪಿ ಲಿಙ್ಗೈರ್ಮಾಂಸಬಲಕ್ಷಯೇ | ಯುಕ್ತೋ ವರ್ಜ್ಯಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಸ್ತು ಸರ್ವರೂಪೋಽಪ್ಯತೋಽನ್ಯಥಾ ||೧೦|| ಮಹಾಶನಂ ಕ್ಷೀಯಮಾಣಮತೀಸಾರನಿಪೀಡಿತಮ್ | ಶೂನಮುಷ್ಕೋದರಂ ಚೈವ ಯಕ್ಷ್ಮಿಣಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್ ||೧೧|| ಶುಕ್ಲಾಕ್ಷಮನ್ನದ್ವೇಷ್ಟಾರಮೂರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸನಿಪೀಡಿತಮ್ | ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಬಹುಮೇಹನ್ತಂ ಯಕ್ಷ್ಮಾ ಹನ್ತೀಹ ಮಾನವಮ್ ||೧೨||
एकादशभिरेभिर्वा षड्भिर्वाऽपि समन्वितम् | कासातीसारपार्श्वार्तिस्वरभेदारुचिज्वरैः ||८|| त्रिभिर्वा पीडितं लिङ्गैः कासश्वासासृगामयैः | जह्याच्छोषार्दितं जन्तुमिच्छन् सुविमलं यशः ||९|| (सु. उ. तं. अ. ४१) | सर्वैरर्धैस्त्रिभिर्वाऽपि लिङ्गैर्मांसबलक्षये | युक्तो वर्ज्यश्चिकित्स्यस्तु सर्वरूपोऽप्यतोऽन्यथा ||१०|| महाशनं क्षीयमाणमतीसारनिपीडितम् | शूनमुष्कोदरं चैव यक्ष्मिणं परिवर्जयेत् ||११|| शुक्लाक्षमन्नद्वेष्टारमूर्ध्वश्वासनिपीडितम् | कृच्छ्रेण बहुमेहन्तं यक्ष्मा हन्तीह मानवम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakShmiNaH sAdhyalakShaNam (13) · Śloka 13
ಜ್ವರಾನುಬನ್ಧರಹಿತಂ ಬಲವನ್ತಂ ಕ್ರಿಯಾಸಹಮ್ | ಉಪಕ್ರಮೇದಾತ್ಮವನ್ತಂ ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಮಕೃಶಂ ನರಮ್ ||೧೩|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೧) |
ज्वरानुबन्धरहितं बलवन्तं क्रियासहम् | उपक्रमेदात्मवन्तं दीप्ताग्निमकृशं नरम् ||१३|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shoShabhedAH (14) · Śloka 14
ವ್ಯವಾಯಶೋಕವಾರ್ಧಕ್ಯವ್ಯಾಯಾಮಾಧ್ವಪ್ರಶೋಷಿತಾನ್ | ವ್ರಣೋರಃಕ್ಷತಸಞ್ಜ್ಞೌ ಚ ಶೋಷಿಣೌ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಶೃಣು ||೧೪|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೧) |
व्यवायशोकवार्धक्यव्यायामाध्वप्रशोषितान् | व्रणोरःक्षतसञ्ज्ञौ च शोषिणौ लक्षणैः शृणु ||१४|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyavAyashoShiNo lakShaNam (15) · Śloka 15
ವ್ಯವಾಯಶೋಷೀ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಕ್ಷಯಲಿಙ್ಗೈರುಪದ್ರುತಃ | ಪಾಣ್ಡುದೇಹೋ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಚಾಸ್ಯ ಧಾತವಃ ||೧೫|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೧) |
व्यवायशोषी शुक्रस्य क्षयलिङ्गैरुपद्रुतः | पाण्डुदेहो यथापूर्वं क्षीयन्ते चास्य धातवः ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shokashoShiNo lakShaNam (16) · Śloka 16
ಪ್ರಧ್ಯಾನಶೀಲಃ ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗಃ ಶೋಕಶೋಷ್ಯಪಿ ತಾದೃಶಃ |೧೬| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೧) |
प्रध्यानशीलः स्रस्ताङ्गः शोकशोष्यपि तादृशः |१६| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vArdhakyashoShiNo lakShaNam (16-17) · Śloka 17
ಜರಾಶೋಷೀ ಕೃಶೋ ಮನ್ದವೀರ್ಯಬುದ್ಧಿಬಲೇನ್ದ್ರಿಯಃ ||೧೬|| ಕಮ್ಪನೋಽರುಚಿಮಾನ್ ಭಿನ್ನಕಾಂಸ್ಯಪಾತ್ರಹತಸ್ವರಃ | ಷ್ಠೀವತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಹೀನಂ ಗೌರವಾರತಿಪೀಡಿತಃ ||೧೭|| ಸಮ್ಪ್ರಸ್ರುತಾಸ್ಯನಾಸಾಕ್ಷಿಃ ಶುಷ್ಕರೂಕ್ಷಮಲಚ್ಛವಿಃ | (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೧) |
जराशोषी कृशो मन्दवीर्यबुद्धिबलेन्द्रियः ||१६|| कम्पनोऽरुचिमान् भिन्नकांस्यपात्रहतस्वरः | ष्ठीवति श्लेष्मणा हीनं गौरवारतिपीडितः ||१७|| सम्प्रस्रुतास्यनासाक्षिः शुष्करूक्षमलच्छविः | (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhvashoShiNo lakShaNam (18) · Śloka 18
ಅಧ್ವಶೋಷೀ ಚ ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗಃ ಸಮ್ಭೃಷ್ಟಪರುಷಚ್ಛವಿಃ ||೧೮|| ಪ್ರಸುಪ್ತಗಾತ್ರಾವಯವಃ ಶುಷ್ಕಕ್ಲೋಮಗಲಾನನಃ | (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೧) |
अध्वशोषी च स्रस्ताङ्गः सम्भृष्टपरुषच्छविः ||१८|| प्रसुप्तगात्रावयवः शुष्कक्लोमगलाननः | (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAyAmashoShiNo lakShaNam (19) · Śloka 19
ವ್ಯಾಯಾಮಶೋಷೀ ಭೂಯಿಷ್ಠಮೇಭಿರೇವ ಸಮನ್ವಿತಃ | ಲಿಙ್ಗೈರುರಃಕ್ಷತಕೃತೈಃ ಸಂಯುಕ್ತಶ್ಚ ಕ್ಷತಂ ವಿನಾ ||೧೯|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೧) |
व्यायामशोषी भूयिष्ठमेभिरेव समन्वितः | लिङ्गैरुरःक्षतकृतैः संयुक्तश्च क्षतं विना ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNashoShiNo lakShaNam (20) · Śloka 20
ರಕ್ತಕ್ಷಯಾದ್ವೇದನಾಭಿಸ್ತಥೈವಾಹಾರಯನ್ತ್ರಣಾತ್ | ವ್ರಣಿತಸ್ಯ ಭವೇಚ್ಛೋಷಃ ಸ ಚಾಸಾಧ್ಯತಮೋ ಮತಃ ||೨೦|| (ಸು. ಉ. ತಂ. ಅ. ೪೧) |
रक्तक्षयाद्वेदनाभिस्तथैवाहारयन्त्रणात् | व्रणितस्य भवेच्छोषः स चासाध्यतमो मतः ||२०|| (सु. उ. तं. अ. ४१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sanidAnamuraHkShatalakShaNam (21-28) · Śloka 28
ಧನುಷಾಽಽಯಸ್ಯತೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ಭಾರಮುದ್ವಹತೋ ಗುರುಮ್ | ಯುಧ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಬಲಿಭಿಃ ಪತತೋ ವಿಷಮೋಚ್ಚತಃ ||೨೧|| ವೃಷಂ ಹಯಂ ವಾ ಧಾವನ್ತಂ ದಮ್ಯಂ ವಾಽನ್ಯಂ ನಿಗೃಹ್ಣತಃ | ಶಿಲಾಕಾಷ್ಠಾಶ್ಮನಿರ್ಘಾತಾನ್ ಕ್ಷಿಪತೋ ನಿಘ್ನತಃ ಪರಾನ್ ||೨೨|| ಅಧೀಯಾನಸ್ಯ ವಾಽತ್ಯುಚ್ಚೈರ್ದೂರಂ ವಾ ವ್ರಜತೋ ದ್ರುತಮ್ | ಮಹಾನದೀರ್ವಾ ತರತೋ ಹಯೈರ್ವಾ ಸಹ ಧಾವತಃ ||೨೩|| ಸಹಸೋತ್ಪತತೋ ದೂರಂ ತೂರ್ಣಂ ವಾಽಪಿ ಪ್ರನೃತ್ಯತಃ | ತಥಾಽನ್ಯೈಃ ಕರ್ಮಭಿಃ ಕ್ರೂರೈರ್ಭೃಶಮಭ್ಯಾಹತಸ್ಯ ವಾ ||೨೪|| ವಿಕ್ಷತೇ ವಕ್ಷಸಿ ವ್ಯಾಧಿರ್ಬಲವಾನ್ ಸಮುದೀರ್ಯತೇ | ಸ್ತ್ರೀಷು ಚಾತಿಪ್ರಸಕ್ತಸ್ಯ ರೂಕ್ಷಾಲ್ಪಪ್ರಮಿತಾಶಿನಃ ||೨೫|| ಉರೋ ವಿಭಜ್ಯತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಭಿದ್ಯತೇಽಥ ವಿರುಜ್ಯತೇ | ಪ್ರಪೀಡ್ಯತೇ ತತಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಶುಷ್ಯತ್ಯಙ್ಗಂ ಪ್ರವೇಪತೇ ||೨೬|| ಕ್ರಮಾದ್ವೀರ್ಯಂ ಬಲಂ ವರ್ಣೋ ರುಚಿರಗ್ನಿಶ್ಚ ಹೀಯತೇ | ಜ್ವರೋ ವ್ಯಥಾ ಮನೋದೈನ್ಯಂ ವಿಡ್ಭೇದಾಗ್ನಿವಧಾವಪಿ ||೨೭|| ದುಷ್ಟಃ ಶ್ಯಾವಃ ಸುದುರ್ಗನ್ಧಃ ಪೀತೋ ವಿಗ್ರಥಿತೋ ಬಹುಃ | ಕಾಸಮಾನಸ್ಯ ಚಾಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಕಫಃ ಸಾಸೃಕ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೨೮|| ಸ ಕ್ಷತೀ ಕ್ಷೀಯತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ತಥಾ ಶುಕ್ರೌಜಸೋಃ ಕ್ಷಯಾತ್ | (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೧೬) |
धनुषाऽऽयस्यतोऽत्यर्थं भारमुद्वहतो गुरुम् | युध्यमानस्य बलिभिः पततो विषमोच्चतः ||२१|| वृषं हयं वा धावन्तं दम्यं वाऽन्यं निगृह्णतः | शिलाकाष्ठाश्मनिर्घातान् क्षिपतो निघ्नतः परान् ||२२|| अधीयानस्य वाऽत्युच्चैर्दूरं वा व्रजतो द्रुतम् | महानदीर्वा तरतो हयैर्वा सह धावतः ||२३|| सहसोत्पततो दूरं तूर्णं वाऽपि प्रनृत्यतः | तथाऽन्यैः कर्मभिः क्रूरैर्भृशमभ्याहतस्य वा ||२४|| विक्षते वक्षसि व्याधिर्बलवान् समुदीर्यते | स्त्रीषु चातिप्रसक्तस्य रूक्षाल्पप्रमिताशिनः ||२५|| उरो विभज्यतेऽत्यर्थं भिद्यतेऽथ विरुज्यते | प्रपीड्यते ततः पार्श्वे शुष्यत्यङ्गं प्रवेपते ||२६|| क्रमाद्वीर्यं बलं वर्णो रुचिरग्निश्च हीयते | ज्वरो व्यथा मनोदैन्यं विड्भेदाग्निवधावपि ||२७|| दुष्टः श्यावः सुदुर्गन्धः पीतो विग्रथितो बहुः | कासमानस्य चाभीक्ष्णं कफः सासृक् प्रवर्तते ||२८|| स क्षती क्षीयतेऽत्यर्थं तथा शुक्रौजसोः क्षयात् | (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uraHkShatapUrvarUpam (29) · Śloka 29
ಅವ್ಯಕ್ತಂ ಲಕ್ಷಣಂ ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್ ||೨೯||
अव्यक्तं लक्षणं तस्य पूर्वरूपमिति स्मृतम् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatakShINayorasAdhyalakShaNam (30) · Śloka 30
ಉರೋರುಕ್ ಶೋಣಿತಚ್ಛರ್ದಿಃ ಕಾಸೋ ವೈಶೇಷಿಕಃ ಕ್ಷತೇ | ಕ್ಷೀಣೇ ಸರಕ್ತಮೂತ್ರತ್ವಂ ಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠಕಟೀಗ್ರಹಃ ||೩೦|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೧೬) |
उरोरुक् शोणितच्छर्दिः कासो वैशेषिकः क्षते | क्षीणे सरक्तमूत्रत्वं पार्श्वपृष्ठकटीग्रहः ||३०|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatakShINayoH sAdhyAsAdhyavicAraH (31) · Śloka 31
ಅಲ್ಪಲಿಙ್ಗಸ್ಯ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇಃ ಸಾಧ್ಯೋ ಬಲವತೋ ನವಃ | ಪರಿಸಂವತ್ಸರೋ ಯಾಪ್ಯಃ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಂ ತು ವರ್ಜಯೇತ್ ||೩೧|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೧೬) |
अल्पलिङ्गस्य दीप्ताग्नेः साध्यो बलवतो नवः | परिसंवत्सरो याप्यः सर्वलिङ्गं तु वर्जयेत् ||३१|| (च. चि. अ. १६) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಕ್ಷತಕ್ಷೀಣನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೧೦||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने राजयक्ष्मक्षतक्षीणनिदानं समाप्तम् ||१०||
🔊 Audio coming soon