Adhikarana unmAdaniruktiH (1) · Śloka 1
অথোন্মাদনিদানম্ | মদযন্ত্যুদ্গতা দোষা যস্মাদুন্মার্গমাগতাঃ | মানসোঽযমতো ব্যাধিরুন্মাদ ইতি কীর্তিতঃ ||১|| (সু. উ. তং. অ. ৬২) |
अथोन्मादनिदानम् | मदयन्त्युद्गता दोषा यस्मादुन्मार्गमागताः | मानसोऽयमतो व्याधिरुन्माद इति कीर्तितः ||१|| (सु. उ. तं. अ. ६२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdabhedAH (2-3) · Śloka 3
একৈকশঃ সর্বশশ্চ দোষৈরত্যর্থমূর্ছিতৈঃ | মানসেন চ দুঃখেন স চ পঞ্চবিধো মতঃ ||২|| বিষাদ্ভবতি ষষ্ঠশ্চ যথাস্বং তত্র ভেষজম্ | স চাপ্রবৃদ্ধস্তরুণো মদসঞ্জ্ঞাং বিভর্তি চ ||৩|| (সু. উ. তং. অ. ৬২) |
एकैकशः सर्वशश्च दोषैरत्यर्थमूर्छितैः | मानसेन च दुःखेन स च पञ्चविधो मतः ||२|| विषाद्भवति षष्ठश्च यथास्वं तत्र भेषजम् | स चाप्रवृद्धस्तरुणो मदसञ्ज्ञां बिभर्ति च ||३|| (सु. उ. तं. अ. ६२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdasAmAnyanidAnam (4) · Śloka 4
বিরুদ্ধদুষ্টাশুচিভোজননি প্রধর্ষণং দেবগুরুদ্বিজানাম্ | উন্মাদহেতুর্ভযহর্ষপূর্বো মনোঽভিঘাতো বিষমাশ্চ চেষ্টাঃ ||৪|| (চ. চি. অ. ৯) |
विरुद्धदुष्टाशुचिभोजननि प्रधर्षणं देवगुरुद्विजानाम् | उन्मादहेतुर्भयहर्षपूर्वो मनोऽभिघातो विषमाश्च चेष्टाः ||४|| (च. चि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdasamprAptiH (5) · Śloka 5
তৈরল্পসত্ত্বস্য মলাঃ প্রদুষ্টা বুদ্ধের্নিবাসং হৃদযং প্রদূষ্য | স্রোতাংস্যধিষ্ঠায মনোবহানি প্রমোহযন্ত্যাশু নরস্য চেতঃ ||৫|| (চ. চি. অ. ১) |
तैरल्पसत्त्वस्य मलाः प्रदुष्टा बुद्धेर्निवासं हृदयं प्रदूष्य | स्रोतांस्यधिष्ठाय मनोवहानि प्रमोहयन्त्याशु नरस्य चेतः ||५|| (च. चि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdasAmAnyalakShaNam (6) · Śloka 6
ধীবিভ্রমঃ সত্ত্বপরিপ্লবশ্চ পর্যাকুলা দৃষ্টিরধীরতা চ | অবদ্ধবাক্ত্বং হৃদযং চ শূন্যং সামান্যমুন্মাদগদস্য লিঙ্গম্ ||৬|| (চ. চি. অ. ৯) |
धीविभ्रमः सत्त्वपरिप्लवश्च पर्याकुला दृष्टिरधीरता च | अबद्धवाक्त्वं हृदयं च शून्यं सामान्यमुन्मादगदस्य लिङ्गम् ||६|| (च. चि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikonmAdasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (7-8) · Śloka 8
রূক্ষাল্পশীতান্নবিরেকধাতুক্ষযোপবাসৈরনিলোঽতিবৃদ্ধঃ | চিন্তাদিদুষ্টং হৃদযং প্রদূষ্য বুদ্ধিং স্মৃতিং চাপ্যুপহন্তি শীঘ্রম্ ||৭|| অস্থানহাসস্মিতনৃত্যগীতবাগঙ্গবিক্ষেপণরোদনানি | পারুষ্যকার্শ্যারুণবর্ণতাশ্চ জীর্ণে বলং চানিলজস্য রূপম্ ||৮|| (চ. চি. অ. ৯) |
रूक्षाल्पशीतान्नविरेकधातुक्षयोपवासैरनिलोऽतिवृद्धः | चिन्तादिदुष्टं हृदयं प्रदूष्य बुद्धिं स्मृतिं चाप्युपहन्ति शीघ्रम् ||७|| अस्थानहासस्मितनृत्यगीतवागङ्गविक्षेपणरोदनानि | पारुष्यकार्श्यारुणवर्णताश्च जीर्णे बलं चानिलजस्य रूपम् ||८|| (च. चि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikonmAdasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (9-10) · Śloka 10
অজীর্ণকট্বম্লবিদাহ্যশীতৈর্ভোজ্যৈশ্চিতং পিত্তমুদীর্ণবেগম্ | উন্মাদমত্যুগ্রমনাত্মকস্য হৃদি স্থিতং পূর্ববদাশু কুর্যাত্ ||৯|| অমর্ষসংরম্ভবিনগ্নভাবাঃ সন্তর্জনাতিদ্রবণৌষ্ণ্যরোষাঃ | প্রচ্ছাযশীতান্নজলাভিলাষঃ পীতা চ ভাঃ পিত্তকৃতস্য লিঙ্গম্ ||১০|| (চ. চি. অ. ৯) |
अजीर्णकट्वम्लविदाह्यशीतैर्भोज्यैश्चितं पित्तमुदीर्णवेगम् | उन्मादमत्युग्रमनात्मकस्य हृदि स्थितं पूर्ववदाशु कुर्यात् ||९|| अमर्षसंरम्भविनग्नभावाः सन्तर्जनातिद्रवणौष्ण्यरोषाः | प्रच्छायशीतान्नजलाभिलाषः पीता च भाः पित्तकृतस्य लिङ्गम् ||१०|| (च. चि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikonmAdasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (11-12) · Śloka 12
সম্পূরণৈর্মন্দবিচেষ্টিতস্য সোষ্মা কফো মর্মণি সম্প্রদুষ্টঃ | বুদ্ধিং স্মৃতিং চাপ্যুপহত্য চিত্তং প্রমোহযন্ সঞ্জনযেদ্বিকারম্ ||১১|| বাক্চেষ্টিতং মন্দমরোচকশ্চ নারীবিবিক্তপ্রিযতাঽতিনিদ্রা | ছর্দিশ্চ লালা চ বলং চ ভুক্তে নখাদিশৌক্ল্যং চ কফাত্মকে স্যাত্ | (চ. চি. অ. ৯) ||১২||
सम्पूरणैर्मन्दविचेष्टितस्य सोष्मा कफो मर्मणि सम्प्रदुष्टः | बुद्धिं स्मृतिं चाप्युपहत्य चित्तं प्रमोहयन् सञ्जनयेद्विकारम् ||११|| वाक्चेष्टितं मन्दमरोचकश्च नारीविविक्तप्रियताऽतिनिद्रा | छर्दिश्च लाला च बलं च भुक्ते नखादिशौक्ल्यं च कफात्मके स्यात् | (च. चि. अ. ९) ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikonmAdasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (13) · Śloka 13
যঃ সন্নিপাতপ্রভবোঽতিঘোরঃ সর্বৈঃ সমস্তৈঃ স চ হেতুভিঃ স্যাত্ | সর্বাণি রূপাণি বিভর্তি তাদৃগ্বিরুদ্ধভৈষজ্যবিধির্বিবর্জ্যঃ ||১৩|| (চ. চি. অ. ৯) |
यः सन्निपातप्रभवोऽतिघोरः सर्वैः समस्तैः स च हेतुभिः स्यात् | सर्वाणि रूपाणि बिभर्ति तादृग्विरुद्धभैषज्यविधिर्विवर्ज्यः ||१३|| (च. चि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shokAdijonmAdasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (14) · Śloka 14
চোরৈর্নরেন্দ্রপুরুষৈররিভিস্তথাঽন্যৈর্বিত্রাসিতস্য ধনবান্ধবসঙ্ক্ষযাদ্বা | গাঢং ক্ষতে মনসি চ প্রিযযা রিরংসোর্জাযেত চোত্কটতমো মনসো বিকারঃ ||১৪|| চিত্রং ব্রবীতি চ মনোঽনুগতং বিসঞ্জ্ঞো গাযত্যথো হসতি রোদিতি চাপি মূঢঃ | (সু. উ. তং. অ. ৬২) |
चोरैर्नरेन्द्रपुरुषैररिभिस्तथाऽन्यैर्वित्रासितस्य धनबान्धवसङ्क्षयाद्वा | गाढं क्षते मनसि च प्रियया रिरंसोर्जायेत चोत्कटतमो मनसो विकारः ||१४|| चित्रं ब्रवीति च मनोऽनुगतं विसञ्ज्ञो गायत्यथो हसति रोदिति चापि मूढः | (सु. उ. तं. अ. ६२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajonmAdalakShaNam (15) · Śloka 15
রক্তেক্ষণো হতবলেন্দ্রিযভাঃ সুদীনঃ শ্যাবাননো বিষকৃতেঽথ ভবেদ্বিসঞ্জ্ঞঃ ||১৫|| (সু. উ. তং. অ. ৬২) |
रक्तेक्षणो हतबलेन्द्रियभाः सुदीनः श्यावाननो विषकृतेऽथ भवेद्विसञ्ज्ञः ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ६२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdasyAsAdhyalakShaNam (16) · Śloka 16
অবাঞ্চী বাঽপ্যুদঞ্চী বা ক্ষীণমাংসবলো নরঃ | জাগরূকো হ্যসন্দেহমুন্মাদেন বিনশ্যতি ||১৬|| (সু. উ. তং. অ. ৬২) |
अवाञ्ची वाऽप्युदञ्ची वा क्षीणमांसबलो नरः | जागरूको ह्यसन्देहमुन्मादेन विनश्यति ||१६|| (सु. उ. तं. अ. ६२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUtonmAdasAmAnyalakShaNam (17) · Śloka 17
অমর্ত্যবাগ্বিক্রমবীর্যচেষ্টো জ্ঞানাদিবিজ্ঞানবলাদিভির্যঃ | উন্মাদকালোঽনিযতশ্চ তস্য ভূতোত্থমুন্মাদমুদাহরেত্তম্ ||১৭|| (চ. চি. অ. ৯) |
अमर्त्यवाग्विक्रमवीर्यचेष्टो ज्ञानादिविज्ञानबलादिभिर्यः | उन्मादकालोऽनियतश्च तस्य भूतोत्थमुन्मादमुदाहरेत्तम् ||१७|| (च. चि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana devajuShTalakShaNam (18) · Śloka 18
সন্তুষ্টঃ শুচিরতিদিব্যমাল্যগন্ধো নিস্তন্দ্রীরবিতথসংস্কৃতপ্রভাষী | তেজস্বী স্থিরনযনো বরপ্রদাতা ব্রহ্মণ্যো ভবতি নরঃ স দেবজুষ্টঃ ||১৮|| (সু. উ. তং. অ. ৬০) |
सन्तुष्टः शुचिरतिदिव्यमाल्यगन्धो निस्तन्द्रीरवितथसंस्कृतप्रभाषी | तेजस्वी स्थिरनयनो वरप्रदाता ब्रह्मण्यो भवति नरः स देवजुष्टः ||१८|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asurajuShTalakShaNam (19) · Śloka 19
সংস্বেদী দ্বিজগুরুদেবদোষবক্তা জিহ্মাক্ষো বিগতভযো বিমার্গদৃষ্টিঃ | সন্তুষ্টো ন ভবতি চান্নপানজাতৈর্দুষ্টাত্মা ভবতি স দেবশত্রুজুষ্টঃ ||১৯|| (সু. উ. তং. অ. ৬০) |
संस्वेदी द्विजगुरुदेवदोषवक्ता जिह्माक्षो विगतभयो विमार्गदृष्टिः | सन्तुष्टो न भवति चान्नपानजातैर्दुष्टात्मा भवति स देवशत्रुजुष्टः ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gandharvAviShTalakShaNam (20) · Śloka 20
হৃষ্টাত্মা পুলিনবনান্তরোপসেবী স্বাচারঃ প্রিযপরিগীতগন্ধমাল্যঃ | নৃত্যন্ বৈ প্রহসতি চারু চাল্পশব্দং গন্ধর্বগ্রহপরিপীডিতো মনুষ্যঃ ||২০|| (সু. উ. তং. অ. ৬০) |
हृष्टात्मा पुलिनवनान्तरोपसेवी स्वाचारः प्रियपरिगीतगन्धमाल्यः | नृत्यन् वै प्रहसति चारु चाल्पशब्दं गन्धर्वग्रहपरिपीडितो मनुष्यः ||२०|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakShAviShTalakShaNam (21) · Śloka 21
তাম্রাক্ষঃ প্রিযতনুরক্তবস্ত্রধারী গম্ভীরো দ্রুতগতিরল্পবাক্সহিষ্ণুঃ | তেজস্বী বদতি চ কিং দদামি কস্মৈ যো যক্ষগ্রহপরিপীডিতো মনুষ্যঃ ||২১|| (সু. উ. তং. অ. ৬০) |
ताम्राक्षः प्रियतनुरक्तवस्त्रधारी गम्भीरो द्रुतगतिरल्पवाक्सहिष्णुः | तेजस्वी वदति च किं ददामि कस्मै यो यक्षग्रहपरिपीडितो मनुष्यः ||२१|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitRujuShTalakShaNam (22) · Śloka 22
প্রেতানাং স দিশতি সংস্তরেষু পিণ্ডান্ শান্তাত্মা জলমপি চাপসব্যবস্ত্রঃ | মাংসেপ্সুস্তিলগুডপাযসাভিকামস্তদ্ভক্তো ভবতি পিতৃগ্রহাভিজুষ্টঃ ||২২|| (সু. উ. তং. অ. ৬০) |
प्रेतानां स दिशति संस्तरेषु पिण्डान् शान्तात्मा जलमपि चापसव्यवस्त्रः | मांसेप्सुस्तिलगुडपायसाभिकामस्तद्भक्तो भवति पितृग्रहाभिजुष्टः ||२२|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAgAviShTalakShaNam (23) · Śloka 23
যস্তূর্ব্যাং প্রসরতি সর্পবত্ কদাচিত্ সৃক্কণ্যৌ বিলিহতি জিহ্বযা তথৈব | ক্রোধালুর্গুডমধুদুগ্ধপাযসেপ্সুর্জ্ঞাতব্যো ভবতি ভুজঙ্গমেন জুষ্টঃ ||২৩|| (সু. উ. তং. অ. ৬০) |
यस्तूर्व्यां प्रसरति सर्पवत् कदाचित् सृक्कण्यौ विलिहति जिह्वया तथैव | क्रोधालुर्गुडमधुदुग्धपायसेप्सुर्ज्ञातव्यो भवति भुजङ्गमेन जुष्टः ||२३|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAkShasAviShTalakShaNam (24) · Śloka 24
মাংসাসৃগ্বিবিধসুরাবিকারলিপ্সুর্নির্লজ্জো ভৃশমতিনিষ্ঠুরোঽতিশূরঃ | ক্রোধালুর্বিপুলবলো নিশাবিহারী শৌচদ্বিড্ ভবতি স রাক্ষসৈর্গৃহীতঃ ||২৪|| (সু. উ. তং. অ. ৬০) |
मांसासृग्विविधसुराविकारलिप्सुर्निर्लज्जो भृशमतिनिष्ठुरोऽतिशूरः | क्रोधालुर्विपुलबलो निशाविहारी शौचद्विड् भवति स राक्षसैर्गृहीतः ||२४|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pishAcAviShTalakShaNam (25) · Śloka 25
উদ্ধস্তঃ কৃশপরুষো অচিরপ্রলাপী দুর্গন্ধো ভৃশমশুচিস্তথাঽতিলোলঃ | বহ্বাশী বিজনবনান্তরোপসেবী ব্যাচেষ্টন্ ভ্রমতি রুদন্ পিশাচজুষ্টঃ ||২৫|| (সু. উ. তং. অ. ৬০) |
उद्धस्तः कृशपरुषो अचिरप्रलापी दुर्गन्धो भृशमशुचिस्तथाऽतिलोलः | बह्वाशी विजनवनान्तरोपसेवी व्याचेष्टन् भ्रमति रुदन् पिशाचजुष्टः ||२५|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUtonmAdasyAsAdhyalakShaNam (26) · Śloka 26
স্থূলাক্ষো দ্রুতমটনঃ স ফেনলেহী নিদ্রালুঃ পততি চ কম্পতে চ যো হি | যশ্চাদ্রিদ্বিরদনগাদিবিচ্যুতঃ স্যাত্ সোঽসাধ্যো ভবতি তথা ত্রযোদশাব্দে ||২৬|| (সু. উ. তং. অ. ৬০) |
स्थूलाक्षो द्रुतमटनः स फेनलेही निद्रालुः पतति च कम्पते च यो हि | यश्चाद्रिद्विरदनगादिविच्युतः स्यात् सोऽसाध्यो भवति तथा त्रयोदशाब्दे ||२६|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana devAdInAM grahaNakAlaH (27-28) · Śloka 28
দেবগ্রহাঃ পৌর্ণমাস্যামসুরাঃ সন্ধ্যযোরপি | গন্ধর্বাঃ প্রাযশোঽষ্টম্যাং, যক্ষাশ্চ প্রতিপদ্যথ ||২৭|| পিত্র্যাঃ কৃষ্ণক্ষযে হিংস্যুঃ, পঞ্চম্যামপি চোরগাঃ | রক্ষাংসি রাত্রৌ, পৈশাচাশ্চতুর্দশ্যাং বিশন্তি হি ||২৮|| (সু. উ. তং. অ. ৬০) |
देवग्रहाः पौर्णमास्यामसुराः सन्ध्ययोरपि | गन्धर्वाः प्रायशोऽष्टम्यां, यक्षाश्च प्रतिपद्यथ ||२७|| पित्र्याः कृष्णक्षये हिंस्युः, पञ्चम्यामपि चोरगाः | रक्षांसि रात्रौ, पैशाचाश्चतुर्दश्यां विशन्ति हि ||२८|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvishatAM devAdInAmanupalabdhau dRuShTAntaH (29-30) · Śloka 30
দর্পণাদীন্ যথা ছাযা শীতোষ্ণং প্রাণিনো যথা | স্বমণিং ভাস্করার্চিশ্চ যথা দেহং চ দেহধৃক্ | বিশন্তি চ ন দৃশ্যন্তে গ্রহাস্তদ্বচ্ছরীরিণঃ ||২৯|| (সু. উ. তং. অ. ৬০) | প্রবিশ্যাশু শরীরং হি পীডাং কুর্বন্তি দুঃসহাম্ ||৩০||
दर्पणादीन् यथा छाया शीतोष्णं प्राणिनो यथा | स्वमणिं भास्करार्चिश्च यथा देहं च देहधृक् | विशन्ति च न दृश्यन्ते ग्रहास्तद्वच्छरीरिणः ||२९|| (सु. उ. तं. अ. ६०) | प्रविश्याशु शरीरं हि पीडां कुर्वन्ति दुःसहाम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahANAM tIvratapAdiprabhAvavattAkathanam (31-33) · Śloka 33
তপাংসি তীব্রাণি তথৈব দানং ব্রতানি ধর্মো নিযমশ্চ সত্যম্ | গুণাস্তথাঽষ্টাবপি তেষু নিত্যা ব্যস্তাঃ সমস্তাশ্চ যথাপ্রভাবম্ ||৩১|| ন তে মনুষ্যৈঃ সহ সংবিশন্তি ন বা মনুষ্যান্ ক্বচিদাবিশন্তি | যে ত্বাবিশন্তীতি বদন্তি মোহাত্তে ভূতবিদ্যাবিষযাদপোহ্যাঃ ||৩২|| তেষাং গ্রহাণাং পরিচারকা যে কোটীসহস্রাযুতপদ্মসঙ্খ্যাঃ | অসৃগ্বসামাংসভুজঃ সুভীমা নিশাবিহারাশ্চ তথাঽঽবিশন্তি ||৩৩||
तपांसि तीव्राणि तथैव दानं व्रतानि धर्मो नियमश्च सत्यम् | गुणास्तथाऽष्टावपि तेषु नित्या व्यस्ताः समस्ताश्च यथाप्रभावम् ||३१|| न ते मनुष्यैः सह संविशन्ति न वा मनुष्यान् क्वचिदाविशन्ति | ये त्वाविशन्तीति वदन्ति मोहात्ते भूतविद्याविषयादपोह्याः ||३२|| तेषां ग्रहाणां परिचारका ये कोटीसहस्रायुतपद्मसङ्ख्याः | असृग्वसामांसभुजः सुभीमा निशाविहाराश्च तथाऽऽविशन्ति ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 20
ইতি শ্রীমাধবকরবিরচিতে মাধবনিদান উন্মাদনিদানং সমাপ্তম্||২০|| ||২০||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदान उन्मादनिदानं समाप्तम्||२०|| ||२०||
🔊 Audio coming soon