Adhikarana unmAdaniruktiH (1) · Śloka 1
અથોન્માદનિદાનમ્ | મદયન્ત્યુદ્ગતા દોષા યસ્માદુન્માર્ગમાગતાઃ | માનસોઽયમતો વ્યાધિરુન્માદ ઇતિ કીર્તિતઃ ||૧|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૨) |
अथोन्मादनिदानम् | मदयन्त्युद्गता दोषा यस्मादुन्मार्गमागताः | मानसोऽयमतो व्याधिरुन्माद इति कीर्तितः ||१|| (सु. उ. तं. अ. ६२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdabhedAH (2-3) · Śloka 3
એકૈકશઃ સર્વશશ્ચ દોષૈરત્યર્થમૂર્છિતૈઃ | માનસેન ચ દુઃખેન સ ચ પઞ્ચવિધો મતઃ ||૨|| વિષાદ્ભવતિ ષષ્ઠશ્ચ યથાસ્વં તત્ર ભેષજમ્ | સ ચાપ્રવૃદ્ધસ્તરુણો મદસઞ્જ્ઞાં બિભર્તિ ચ ||૩|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૨) |
एकैकशः सर्वशश्च दोषैरत्यर्थमूर्छितैः | मानसेन च दुःखेन स च पञ्चविधो मतः ||२|| विषाद्भवति षष्ठश्च यथास्वं तत्र भेषजम् | स चाप्रवृद्धस्तरुणो मदसञ्ज्ञां बिभर्ति च ||३|| (सु. उ. तं. अ. ६२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdasAmAnyanidAnam (4) · Śloka 4
વિરુદ્ધદુષ્ટાશુચિભોજનનિ પ્રધર્ષણં દેવગુરુદ્વિજાનામ્ | ઉન્માદહેતુર્ભયહર્ષપૂર્વો મનોઽભિઘાતો વિષમાશ્ચ ચેષ્ટાઃ ||૪|| (ચ. ચિ. અ. ૯) |
विरुद्धदुष्टाशुचिभोजननि प्रधर्षणं देवगुरुद्विजानाम् | उन्मादहेतुर्भयहर्षपूर्वो मनोऽभिघातो विषमाश्च चेष्टाः ||४|| (च. चि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdasamprAptiH (5) · Śloka 5
તૈરલ્પસત્ત્વસ્ય મલાઃ પ્રદુષ્ટા બુદ્ધેર્નિવાસં હૃદયં પ્રદૂષ્ય | સ્રોતાંસ્યધિષ્ઠાય મનોવહાનિ પ્રમોહયન્ત્યાશુ નરસ્ય ચેતઃ ||૫|| (ચ. ચિ. અ. ૧) |
तैरल्पसत्त्वस्य मलाः प्रदुष्टा बुद्धेर्निवासं हृदयं प्रदूष्य | स्रोतांस्यधिष्ठाय मनोवहानि प्रमोहयन्त्याशु नरस्य चेतः ||५|| (च. चि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdasAmAnyalakShaNam (6) · Śloka 6
ધીવિભ્રમઃ સત્ત્વપરિપ્લવશ્ચ પર્યાકુલા દૃષ્ટિરધીરતા ચ | અબદ્ધવાક્ત્વં હૃદયં ચ શૂન્યં સામાન્યમુન્માદગદસ્ય લિઙ્ગમ્ ||૬|| (ચ. ચિ. અ. ૯) |
धीविभ्रमः सत्त्वपरिप्लवश्च पर्याकुला दृष्टिरधीरता च | अबद्धवाक्त्वं हृदयं च शून्यं सामान्यमुन्मादगदस्य लिङ्गम् ||६|| (च. चि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtikonmAdasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (7-8) · Śloka 8
રૂક્ષાલ્પશીતાન્નવિરેકધાતુક્ષયોપવાસૈરનિલોઽતિવૃદ્ધઃ | ચિન્તાદિદુષ્ટં હૃદયં પ્રદૂષ્ય બુદ્ધિં સ્મૃતિં ચાપ્યુપહન્તિ શીઘ્રમ્ ||૭|| અસ્થાનહાસસ્મિતનૃત્યગીતવાગઙ્ગવિક્ષેપણરોદનાનિ | પારુષ્યકાર્શ્યારુણવર્ણતાશ્ચ જીર્ણે બલં ચાનિલજસ્ય રૂપમ્ ||૮|| (ચ. ચિ. અ. ૯) |
रूक्षाल्पशीतान्नविरेकधातुक्षयोपवासैरनिलोऽतिवृद्धः | चिन्तादिदुष्टं हृदयं प्रदूष्य बुद्धिं स्मृतिं चाप्युपहन्ति शीघ्रम् ||७|| अस्थानहासस्मितनृत्यगीतवागङ्गविक्षेपणरोदनानि | पारुष्यकार्श्यारुणवर्णताश्च जीर्णे बलं चानिलजस्य रूपम् ||८|| (च. चि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paittikonmAdasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (9-10) · Śloka 10
અજીર્ણકટ્વમ્લવિદાહ્યશીતૈર્ભોજ્યૈશ્ચિતં પિત્તમુદીર્ણવેગમ્ | ઉન્માદમત્યુગ્રમનાત્મકસ્ય હૃદિ સ્થિતં પૂર્વવદાશુ કુર્યાત્ ||૯|| અમર્ષસંરમ્ભવિનગ્નભાવાઃ સન્તર્જનાતિદ્રવણૌષ્ણ્યરોષાઃ | પ્રચ્છાયશીતાન્નજલાભિલાષઃ પીતા ચ ભાઃ પિત્તકૃતસ્ય લિઙ્ગમ્ ||૧૦|| (ચ. ચિ. અ. ૯) |
अजीर्णकट्वम्लविदाह्यशीतैर्भोज्यैश्चितं पित्तमुदीर्णवेगम् | उन्मादमत्युग्रमनात्मकस्य हृदि स्थितं पूर्ववदाशु कुर्यात् ||९|| अमर्षसंरम्भविनग्नभावाः सन्तर्जनातिद्रवणौष्ण्यरोषाः | प्रच्छायशीतान्नजलाभिलाषः पीता च भाः पित्तकृतस्य लिङ्गम् ||१०|| (च. चि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shlaiShmikonmAdasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (11-12) · Śloka 12
સમ્પૂરણૈર્મન્દવિચેષ્ટિતસ્ય સોષ્મા કફો મર્મણિ સમ્પ્રદુષ્ટઃ | બુદ્ધિં સ્મૃતિં ચાપ્યુપહત્ય ચિત્તં પ્રમોહયન્ સઞ્જનયેદ્વિકારમ્ ||૧૧|| વાક્ચેષ્ટિતં મન્દમરોચકશ્ચ નારીવિવિક્તપ્રિયતાઽતિનિદ્રા | છર્દિશ્ચ લાલા ચ બલં ચ ભુક્તે નખાદિશૌક્લ્યં ચ કફાત્મકે સ્યાત્ | (ચ. ચિ. અ. ૯) ||૧૨||
सम्पूरणैर्मन्दविचेष्टितस्य सोष्मा कफो मर्मणि सम्प्रदुष्टः | बुद्धिं स्मृतिं चाप्युपहत्य चित्तं प्रमोहयन् सञ्जनयेद्विकारम् ||११|| वाक्चेष्टितं मन्दमरोचकश्च नारीविविक्तप्रियताऽतिनिद्रा | छर्दिश्च लाला च बलं च भुक्ते नखादिशौक्ल्यं च कफात्मके स्यात् | (च. चि. अ. ९) ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikonmAdasya nidAnAdipUrvakaM lakShaNam (13) · Śloka 13
યઃ સન્નિપાતપ્રભવોઽતિઘોરઃ સર્વૈઃ સમસ્તૈઃ સ ચ હેતુભિઃ સ્યાત્ | સર્વાણિ રૂપાણિ બિભર્તિ તાદૃગ્વિરુદ્ધભૈષજ્યવિધિર્વિવર્જ્યઃ ||૧૩|| (ચ. ચિ. અ. ૯) |
यः सन्निपातप्रभवोऽतिघोरः सर्वैः समस्तैः स च हेतुभिः स्यात् | सर्वाणि रूपाणि बिभर्ति तादृग्विरुद्धभैषज्यविधिर्विवर्ज्यः ||१३|| (च. चि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shokAdijonmAdasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (14) · Śloka 14
ચોરૈર્નરેન્દ્રપુરુષૈરરિભિસ્તથાઽન્યૈર્વિત્રાસિતસ્ય ધનબાન્ધવસઙ્ક્ષયાદ્વા | ગાઢં ક્ષતે મનસિ ચ પ્રિયયા રિરંસોર્જાયેત ચોત્કટતમો મનસો વિકારઃ ||૧૪|| ચિત્રં બ્રવીતિ ચ મનોઽનુગતં વિસઞ્જ્ઞો ગાયત્યથો હસતિ રોદિતિ ચાપિ મૂઢઃ | (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૨) |
चोरैर्नरेन्द्रपुरुषैररिभिस्तथाऽन्यैर्वित्रासितस्य धनबान्धवसङ्क्षयाद्वा | गाढं क्षते मनसि च प्रियया रिरंसोर्जायेत चोत्कटतमो मनसो विकारः ||१४|| चित्रं ब्रवीति च मनोऽनुगतं विसञ्ज्ञो गायत्यथो हसति रोदिति चापि मूढः | (सु. उ. तं. अ. ६२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShajonmAdalakShaNam (15) · Śloka 15
રક્તેક્ષણો હતબલેન્દ્રિયભાઃ સુદીનઃ શ્યાવાનનો વિષકૃતેઽથ ભવેદ્વિસઞ્જ્ઞઃ ||૧૫|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૨) |
रक्तेक्षणो हतबलेन्द्रियभाः सुदीनः श्यावाननो विषकृतेऽथ भवेद्विसञ्ज्ञः ||१५|| (सु. उ. तं. अ. ६२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdasyAsAdhyalakShaNam (16) · Śloka 16
અવાઞ્ચી વાઽપ્યુદઞ્ચી વા ક્ષીણમાંસબલો નરઃ | જાગરૂકો હ્યસન્દેહમુન્માદેન વિનશ્યતિ ||૧૬|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૨) |
अवाञ्ची वाऽप्युदञ्ची वा क्षीणमांसबलो नरः | जागरूको ह्यसन्देहमुन्मादेन विनश्यति ||१६|| (सु. उ. तं. अ. ६२) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUtonmAdasAmAnyalakShaNam (17) · Śloka 17
અમર્ત્યવાગ્વિક્રમવીર્યચેષ્ટો જ્ઞાનાદિવિજ્ઞાનબલાદિભિર્યઃ | ઉન્માદકાલોઽનિયતશ્ચ તસ્ય ભૂતોત્થમુન્માદમુદાહરેત્તમ્ ||૧૭|| (ચ. ચિ. અ. ૯) |
अमर्त्यवाग्विक्रमवीर्यचेष्टो ज्ञानादिविज्ञानबलादिभिर्यः | उन्मादकालोऽनियतश्च तस्य भूतोत्थमुन्मादमुदाहरेत्तम् ||१७|| (च. चि. अ. ९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana devajuShTalakShaNam (18) · Śloka 18
સન્તુષ્ટઃ શુચિરતિદિવ્યમાલ્યગન્ધો નિસ્તન્દ્રીરવિતથસંસ્કૃતપ્રભાષી | તેજસ્વી સ્થિરનયનો વરપ્રદાતા બ્રહ્મણ્યો ભવતિ નરઃ સ દેવજુષ્ટઃ ||૧૮|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૦) |
सन्तुष्टः शुचिरतिदिव्यमाल्यगन्धो निस्तन्द्रीरवितथसंस्कृतप्रभाषी | तेजस्वी स्थिरनयनो वरप्रदाता ब्रह्मण्यो भवति नरः स देवजुष्टः ||१८|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asurajuShTalakShaNam (19) · Śloka 19
સંસ્વેદી દ્વિજગુરુદેવદોષવક્તા જિહ્માક્ષો વિગતભયો વિમાર્ગદૃષ્ટિઃ | સન્તુષ્ટો ન ભવતિ ચાન્નપાનજાતૈર્દુષ્ટાત્મા ભવતિ સ દેવશત્રુજુષ્ટઃ ||૧૯|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૦) |
संस्वेदी द्विजगुरुदेवदोषवक्ता जिह्माक्षो विगतभयो विमार्गदृष्टिः | सन्तुष्टो न भवति चान्नपानजातैर्दुष्टात्मा भवति स देवशत्रुजुष्टः ||१९|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gandharvAviShTalakShaNam (20) · Śloka 20
હૃષ્ટાત્મા પુલિનવનાન્તરોપસેવી સ્વાચારઃ પ્રિયપરિગીતગન્ધમાલ્યઃ | નૃત્યન્ વૈ પ્રહસતિ ચારુ ચાલ્પશબ્દં ગન્ધર્વગ્રહપરિપીડિતો મનુષ્યઃ ||૨૦|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૦) |
हृष्टात्मा पुलिनवनान्तरोपसेवी स्वाचारः प्रियपरिगीतगन्धमाल्यः | नृत्यन् वै प्रहसति चारु चाल्पशब्दं गन्धर्वग्रहपरिपीडितो मनुष्यः ||२०|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yakShAviShTalakShaNam (21) · Śloka 21
તામ્રાક્ષઃ પ્રિયતનુરક્તવસ્ત્રધારી ગમ્ભીરો દ્રુતગતિરલ્પવાક્સહિષ્ણુઃ | તેજસ્વી વદતિ ચ કિં દદામિ કસ્મૈ યો યક્ષગ્રહપરિપીડિતો મનુષ્યઃ ||૨૧|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૦) |
ताम्राक्षः प्रियतनुरक्तवस्त्रधारी गम्भीरो द्रुतगतिरल्पवाक्सहिष्णुः | तेजस्वी वदति च किं ददामि कस्मै यो यक्षग्रहपरिपीडितो मनुष्यः ||२१|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitRujuShTalakShaNam (22) · Śloka 22
પ્રેતાનાં સ દિશતિ સંસ્તરેષુ પિણ્ડાન્ શાન્તાત્મા જલમપિ ચાપસવ્યવસ્ત્રઃ | માંસેપ્સુસ્તિલગુડપાયસાભિકામસ્તદ્ભક્તો ભવતિ પિતૃગ્રહાભિજુષ્ટઃ ||૨૨|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૦) |
प्रेतानां स दिशति संस्तरेषु पिण्डान् शान्तात्मा जलमपि चापसव्यवस्त्रः | मांसेप्सुस्तिलगुडपायसाभिकामस्तद्भक्तो भवति पितृग्रहाभिजुष्टः ||२२|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAgAviShTalakShaNam (23) · Śloka 23
યસ્તૂર્વ્યાં પ્રસરતિ સર્પવત્ કદાચિત્ સૃક્કણ્યૌ વિલિહતિ જિહ્વયા તથૈવ | ક્રોધાલુર્ગુડમધુદુગ્ધપાયસેપ્સુર્જ્ઞાતવ્યો ભવતિ ભુજઙ્ગમેન જુષ્ટઃ ||૨૩|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૦) |
यस्तूर्व्यां प्रसरति सर्पवत् कदाचित् सृक्कण्यौ विलिहति जिह्वया तथैव | क्रोधालुर्गुडमधुदुग्धपायसेप्सुर्ज्ञातव्यो भवति भुजङ्गमेन जुष्टः ||२३|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAkShasAviShTalakShaNam (24) · Śloka 24
માંસાસૃગ્વિવિધસુરાવિકારલિપ્સુર્નિર્લજ્જો ભૃશમતિનિષ્ઠુરોઽતિશૂરઃ | ક્રોધાલુર્વિપુલબલો નિશાવિહારી શૌચદ્વિડ્ ભવતિ સ રાક્ષસૈર્ગૃહીતઃ ||૨૪|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૦) |
मांसासृग्विविधसुराविकारलिप्सुर्निर्लज्जो भृशमतिनिष्ठुरोऽतिशूरः | क्रोधालुर्विपुलबलो निशाविहारी शौचद्विड् भवति स राक्षसैर्गृहीतः ||२४|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pishAcAviShTalakShaNam (25) · Śloka 25
ઉદ્ધસ્તઃ કૃશપરુષો અચિરપ્રલાપી દુર્ગન્ધો ભૃશમશુચિસ્તથાઽતિલોલઃ | બહ્વાશી વિજનવનાન્તરોપસેવી વ્યાચેષ્ટન્ ભ્રમતિ રુદન્ પિશાચજુષ્ટઃ ||૨૫|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૦) |
उद्धस्तः कृशपरुषो अचिरप्रलापी दुर्गन्धो भृशमशुचिस्तथाऽतिलोलः | बह्वाशी विजनवनान्तरोपसेवी व्याचेष्टन् भ्रमति रुदन् पिशाचजुष्टः ||२५|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUtonmAdasyAsAdhyalakShaNam (26) · Śloka 26
સ્થૂલાક્ષો દ્રુતમટનઃ સ ફેનલેહી નિદ્રાલુઃ પતતિ ચ કમ્પતે ચ યો હિ | યશ્ચાદ્રિદ્વિરદનગાદિવિચ્યુતઃ સ્યાત્ સોઽસાધ્યો ભવતિ તથા ત્રયોદશાબ્દે ||૨૬|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૦) |
स्थूलाक्षो द्रुतमटनः स फेनलेही निद्रालुः पतति च कम्पते च यो हि | यश्चाद्रिद्विरदनगादिविच्युतः स्यात् सोऽसाध्यो भवति तथा त्रयोदशाब्दे ||२६|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana devAdInAM grahaNakAlaH (27-28) · Śloka 28
દેવગ્રહાઃ પૌર્ણમાસ્યામસુરાઃ સન્ધ્યયોરપિ | ગન્ધર્વાઃ પ્રાયશોઽષ્ટમ્યાં, યક્ષાશ્ચ પ્રતિપદ્યથ ||૨૭|| પિત્ર્યાઃ કૃષ્ણક્ષયે હિંસ્યુઃ, પઞ્ચમ્યામપિ ચોરગાઃ | રક્ષાંસિ રાત્રૌ, પૈશાચાશ્ચતુર્દશ્યાં વિશન્તિ હિ ||૨૮|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૦) |
देवग्रहाः पौर्णमास्यामसुराः सन्ध्ययोरपि | गन्धर्वाः प्रायशोऽष्टम्यां, यक्षाश्च प्रतिपद्यथ ||२७|| पित्र्याः कृष्णक्षये हिंस्युः, पञ्चम्यामपि चोरगाः | रक्षांसि रात्रौ, पैशाचाश्चतुर्दश्यां विशन्ति हि ||२८|| (सु. उ. तं. अ. ६०) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvishatAM devAdInAmanupalabdhau dRuShTAntaH (29-30) · Śloka 30
દર્પણાદીન્ યથા છાયા શીતોષ્ણં પ્રાણિનો યથા | સ્વમણિં ભાસ્કરાર્ચિશ્ચ યથા દેહં ચ દેહધૃક્ | વિશન્તિ ચ ન દૃશ્યન્તે ગ્રહાસ્તદ્વચ્છરીરિણઃ ||૨૯|| (સુ. ઉ. તં. અ. ૬૦) | પ્રવિશ્યાશુ શરીરં હિ પીડાં કુર્વન્તિ દુઃસહામ્ ||૩૦||
दर्पणादीन् यथा छाया शीतोष्णं प्राणिनो यथा | स्वमणिं भास्करार्चिश्च यथा देहं च देहधृक् | विशन्ति च न दृश्यन्ते ग्रहास्तद्वच्छरीरिणः ||२९|| (सु. उ. तं. अ. ६०) | प्रविश्याशु शरीरं हि पीडां कुर्वन्ति दुःसहाम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahANAM tIvratapAdiprabhAvavattAkathanam (31-33) · Śloka 33
તપાંસિ તીવ્રાણિ તથૈવ દાનં વ્રતાનિ ધર્મો નિયમશ્ચ સત્યમ્ | ગુણાસ્તથાઽષ્ટાવપિ તેષુ નિત્યા વ્યસ્તાઃ સમસ્તાશ્ચ યથાપ્રભાવમ્ ||૩૧|| ન તે મનુષ્યૈઃ સહ સંવિશન્તિ ન વા મનુષ્યાન્ ક્વચિદાવિશન્તિ | યે ત્વાવિશન્તીતિ વદન્તિ મોહાત્તે ભૂતવિદ્યાવિષયાદપોહ્યાઃ ||૩૨|| તેષાં ગ્રહાણાં પરિચારકા યે કોટીસહસ્રાયુતપદ્મસઙ્ખ્યાઃ | અસૃગ્વસામાંસભુજઃ સુભીમા નિશાવિહારાશ્ચ તથાઽઽવિશન્તિ ||૩૩||
तपांसि तीव्राणि तथैव दानं व्रतानि धर्मो नियमश्च सत्यम् | गुणास्तथाऽष्टावपि तेषु नित्या व्यस्ताः समस्ताश्च यथाप्रभावम् ||३१|| न ते मनुष्यैः सह संविशन्ति न वा मनुष्यान् क्वचिदाविशन्ति | ये त्वाविशन्तीति वदन्ति मोहात्ते भूतविद्याविषयादपोह्याः ||३२|| तेषां ग्रहाणां परिचारका ये कोटीसहस्रायुतपद्मसङ्ख्याः | असृग्वसामांसभुजः सुभीमा निशाविहाराश्च तथाऽऽविशन्ति ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 20
ઇતિ શ્રીમાધવકરવિરચિતે માધવનિદાન ઉન્માદનિદાનં સમાપ્તમ્||૨૦|| ||૨૦||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदान उन्मादनिदानं समाप्तम्||२०|| ||२०||
🔊 Audio coming soon