22. vātavyādhinidānam

Adhikarana vAtarogasya nidAnaM samprAptishca (1-4) · Śloka 4

അഥ വാതവ്യാധിനിദാനമ്| രൂക്ഷശീതാല്പലഘ്വന്നവ്യവായാതിപ്രജാഗരൈഃ | വിഷമാദുപചാരാച്ച ദോഷാസൃക്സ്രവണാദപി ||൧|| ലങ്ഘനപ്ലവനാത്യധ്വവ്യായാമാദിവിചേഷ്ടിതൈഃ | ധാതൂനാം സങ്ക്ഷയാച്ചിന്താശോകരോഗാതികര്ഷണാത് ||൨|| വേഗസന്ധാരണാദാമാദഭിഘാതാദഭോജനത് | മര്മാബാധാദ്ഗജോഷ്ട്രാശ്വശീഘ്രയാനാപതംസനാത് ||൩|| ദേഹേ സ്രോതാംസി രിക്താനി പൂരയിത്വാऽനിലോ ബലീ | കരോതി വിവിധാന് വ്യാധീന് സര്വാങ്ഗൈകാങ്ഗസംശ്രയാന് ||൪|| (ച. ചി. അ. ൨൮) |

Adhikarana vAtavyAdheH pUrvarUpAdayaH (5) · Śloka 5

അവ്യക്തം ലക്ഷണം തേഷാം പൂര്വരൂപമിതി സ്മൃതമ് | ആത്മരൂപം തു യദ്വ്യക്തമപായോ ലഘുതാ പുനഃ ||൫|| (ച. ചി. അ. ൨൮) |

Adhikarana vAtavyAdheH sAmAnyali~ggaM, vAyorhetvAdivisheShAdrogavisheShakartRutvaM ca (6-8) · Śloka 8

സങ്കോചഃ പര്വണാം സ്തമ്ഭോ ഭങ്ഗോऽസ്ഥ്നാം പര്വണാമപി | രോമഹര്ഷഃ പ്രലാപശ്ച പാണിപൃഷ്ഠശിരോഗ്രഹഃ ||൬|| ഖാഞ്ജ്യപാങ്ഗുല്യകുബ്ജത്വം ശോഥോऽങ്ഗാനാമനിദ്രതാ | ഗര്ഭശുക്രരജോനാശഃ സ്പന്ദനം ഗാത്രസുപ്തതാ ||൭|| ശിരോനാസാക്ഷിജത്രൂണാം ഗ്രീവായാശ്ചാപി ഹുണ്ഡനമ് | ഭേദസ്തോദോऽര്തിരാക്ഷേപോ മുഹുശ്ചായാസ ഏവ ച ||൮||

Adhikarana kupitavAyoH hetusthAnavisheShAt rogavisheShakartRutvam (9) · Śloka 9

ഏവംവിധാനി രൂപാണി കരോതി കുപിതോऽനിലഃ | ഹേതുസ്ഥാനവിശേഷാച്ച ഭവേദ്രോഗവിശേഷകൃത് ||൯|| (ച. ചി. അ. ൨൮) |

Adhikarana koShThAshritavAtalakShaNaM, sarvA~ggakupitavAtalakShaNaM ca (10-11) · Śloka 11

തത്ര കോഷ്ഠാശ്രിതേ ദുഷ്ടേ നിഗ്രഹോ മൂത്രവര്ചസോഃ | ബ്രധ്നഹൃദ്രോഗഗുല്മാര്ശഃപാര്ശ്വശൂലം ച മാരുതേ ||൧൦|| സര്വാങ്ഗകുപിതേ വാതേ ഗാത്രസ്ഫുരണഭഞ്ജനമ് | വേദനാഭിഃ പരീതാശ്ച സ്ഫുടന്തീവാസ്യ സന്ധയഃ ||൧൧|| (ച. ചി. അ. ൨൮) |

Adhikarana gudasthitavAtalakShaNam AmAshayasthavAtalakShaNaM ca (12-13) · Śloka 13

ഗ്രഹോ വിണ്മൂത്രവാതാനാം ശൂലാധ്മാനാശ്മശര്കരാഃ | ജങ്ഘോരുത്രികപാത്പൃഷ്ഠരോഗശോഷൌ ഗുദേ സ്ഥിതേ ||൧൨|| രുക് പാര്ശ്വോദരഹൃന്നാഭേസ്തൃഷ്ണോദ്ഗാരവിസൂചികാഃ | കാസഃ കണ്ഠാസ്യശോഷശ്ച ശ്വാസശ്ചാമാശയസ്ഥിതേ ||൧൩|| (ച. ചി. അ. ൨൮) |

Adhikarana pakvAshayasthavAtalakShaNaM shrotrAdigatavAtalakShaNaM ca (14) · Śloka 14

പക്വാശയസ്ഥോऽന്ത്രകൂജം ശൂലാടോപൌ കരോതി ച | കൃച്ഛ്രമൂത്രപുരീഷത്വമാനാഹം ത്രികവേദനാമ് ||൧൪|| ശ്രോത്രാദിഷ്വിന്ദ്രിയവധം കുര്യാദ്ദുഷ്ടസമീരണഃ | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana tvaggatavAtalakShaNam (15) · Śloka 15

ത്വഗ്രൂക്ഷാ സ്ഫുടിതാ സുപ്താ കൃശാ കൃഷ്ണാ ച തുദ്യതേ | ആതന്യതേ സരാഗാ ച പര്വരുക് ത്വഗ്ഗതേऽനിലേ ||൧൫|| (ച. ചി. അ. ൨൮) |

Adhikarana asRuggatavAtalakShaNam (16) · Śloka 16

രുജസ്തീവ്രാഃ സസന്താപാ വൈവര്ണ്യം കൃശതാऽരുചിഃ | ഗാത്രേ ചാരൂംഷി ഭുക്തസ്യ സ്തമ്ഭശ്ചാസൃഗ്ഗതേऽനിലേ ||൧൬|| (ച. ചി. അ. ൨൮) |

Adhikarana mAMsamedogatavAtalakShaNaM majjAsthigatavAtalakShaNaM ca (17-18) · Śloka 18

ഗുര്വങ്ഗം തുദ്യതേऽത്യര്ഥം ദണ്ഡമുഷ്ടിഹതം യഥാ | സരുക് ശ്രമിതമത്യര്ഥം മാംസമേദോഗതേऽനിലേ ||൧൭|| ഭേദോऽസ്ഥിപര്വണാം സന്ധിശൂലം മാംസബലക്ഷയഃ | അസ്വപ്നഃ സന്തതാ രുക് ച മജ്ജാസ്ഥികുപിതേऽനിലേ ||൧൮|| (ച. ചി. അ. ൨൮) |

Adhikarana shukrasthavAtalakShaNam (19) · Śloka 19

ക്ഷിപ്രം മുഞ്ചതി ബധ്നാതി ശുക്രം ഗര്ഭമഥാപി വാ | വികൃതിം ജനയേച്ചാപി ശുക്രസ്ഥഃ കുപിതോऽനിലഃ ||൧൯|| (ച. ചി. അ. ൨൮) |

Adhikarana sirAgatavAtalakShaNaM snAyugatavAtalakShaNaM ca (20) · Śloka 20

കുര്യാത് സിരാഗതഃ ശൂലം സിരാകുഞ്ചനപൂരണമ് | (സു. നി. അ. ൧) | സ ബാഹ്യാഭ്യന്തരായാമം ഖല്ലീം കൌബ്ജ്യമഥാപി വാ ||൨൦|| സര്വാങ്ഗൈകാങ്ഗരോഗാംശ്ച കുര്യാത് സ്നായുഗതോऽനിലഃ | (ച. ചി. അ. ൨൮) |

Adhikarana sandhigatavAtalakShaNam (21) · Śloka 21

ഹന്തി സന്ധിഗതഃ സന്ധീന് ശൂലാടോപൌ കരോതി ച ||൨൧|| (സു. നി. അ. ൧൭) |

Adhikarana pittakaphAvRutAnAM prANAdInAM lakShaNAni (22-26) · Śloka 27

(പ്രാണോദാനൌ സമാനശ്ച വ്യാനശ്ചാപാന ഏവ ച | സ്ഥാനസ്ഥാ മാരുതാഃ പഞ്ച യാപയന്തി ശരീരിണമ്) | (സു. നി. അ. ൧) | പ്രാണേ പിത്താവൃതേ ഛര്ദിര്ദാഹശ്ചൈവോപജായതേ | ദൌര്ബല്യം സദനം തന്ദ്രാ വൈരസ്യം ച കഫാവൃതേ ||൨൨|| (സു. നി. അ. ൧) | ഉദാനേ പിത്തയുക്തേ തു ദാഹോ മൂര്ഛാ ഭ്രമഃ ക്ലമഃ | അസ്വേദഹര്ഷൌ മന്ദോऽഗ്നിഃ ശീതതാ ച കഫാവൃതേ ||൨൩|| സ്വേദദാഹൌഷ്ണ്യമൂര്ഛാഃ സ്യുഃ സമാനേ പിത്തസംവൃതേ | കഫേന സക്തേ വിണ്മൂത്രേ ഗാത്രഹര്ഷശ്ച ജായതേ ||൨൪|| അപാനേ പിത്തയുക്തേ തു ദാഹൌഷ്ണ്യം രക്തമൂത്രതാ | അധഃകായേ ഗുരുത്വം ച ശീതതാ ച കഫാവൃതേ ||൨൫|| വ്യാനേ പിത്താവൃതേ ദാഹോ ഗാത്രവിക്ഷേപണം ക്ലമഃ | സ്തമ്ഭനോ ദണ്ഡകശ്ചാപി ശൂലശോഥൌ കഫാവൃതേ ||൨൬|| (സു. നി. അ. ൧) |൨൭|

Adhikarana AkShepakasya sAmAnyalakShaNAni (27) · Śloka 27

യദാ തു ധമനീഃ സര്വാഃ കുപിതോऽഭ്യേതി മാരുതഃ | തദാऽऽക്ഷിപത്യാശു മുഹുര്മുഹുര്ദേഹം മുഹുശ്ചരഃ ||൨൭|| മുഹുര്മുഹുശ്ചാക്ഷേപണാദാക്ഷേപക ഇതി സ്മൃതഃ | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana apatantrakalakShaNam apatAnakalakShaNaM ca (28-31) · Śloka 31

ക്രുദ്ധഃ സ്വൈഃ കോപനൈര്വായുഃ സ്ഥാനാദൂര്ധ്വം പ്രവര്തതേ ||൨൮|| പീഡയന് ഹൃദയം ഗത്വാ ശിരഃശങ്ഖൌ ച പീഡയന് | ധനുര്വന്നമയേദ്ഗാത്രാണ്യാക്ഷിപേന്മോഹയേത്തദാ ||൨൯|| സ കൃച്ഛ്രാദുച്ഛ്വസേച്ചാപി സ്തബ്ധാക്ഷോऽഥ നിമീലകഃ | കപോത ഇവ കൂജേച്ച നിഃസഞ്ജ്ഞഃ സോऽപതന്ത്രകഃ ||൩൦|| ദൃഷ്ടിം സംസ്തഭ്യ സഞ്ജ്ഞാം ച ഹത്വാ കണ്ഠേന കൂജതി | ഹൃദി മുക്തേ നരഃ സ്വാസ്ഥ്യം യാതി മോഹം വൃതേ പുനഃ ||൩൧|| വായുനാ ദാരുണം പ്രാഹുരേകേ തദപതാനകമ് | (ച. സി. അ. ൧) |

Adhikarana daNDApatAnakalakShaNam (32) · Śloka 32

കഫാന്വിതോ ഭൃശം വായുസ്താസ്വേവ യദി തിഷ്ഠതി ||൩൨|| ദണ്ഡവത് സ്തമ്ഭയേദ്ദേഹം സ തു ദണ്ഡാപതാനകഃ | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana dhanuHstambhalakShaNam (33) · Śloka 33

ധനുസ്തുല്യം നമേദ്യസ്തു സ ധനുഃസ്തമ്ഭസഞ്ജ്ഞകഃ ||൩൩|| (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana abhyantarAyAmalakShaNaM bAhyAyAmalakShaNaM ca (34-36) · Śloka 36

അങ്ഗുലീഗുല്ഫജഠരഹൃദ്വക്ഷോഗലസംശ്രിതഃ | സ്നായുപ്രതാനമനിലോ യദാऽऽക്ഷിപതി വേഗവാന് ||൩൪|| വിഷ്ടബ്ധാക്ഷഃ സ്തബ്ധഹനുര്ഭഗ്നപാര്ശ്വഃ കഫം വമന് | അഭ്യന്തരം ധനുരിവ യദാ നമതി മാനവമ് ||൩൫|| തദാऽസ്യാഭ്യന്തരായാമം കുരുതേ മാരുതോ ബലീ | ബാഹ്യസ്നായുപ്രതാനസ്ഥോ ബാഹ്യായാമം കരോതി ച ||൩൬|| തമസാധ്യം ബുധാഃ പ്രാഹുര്വക്ഷഃകട്യൂരുഭഞ്ജനമ് | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana abhighAtajAkShepakalakShaNam (37) · Śloka 37

( ഹൃദയം യദി വാ പൃഷ്ഠമുന്നതം ക്രമശഃ സരുക് | ക്രുദ്ധോ വായുര്യദാ കുര്യാത് തദാ തം കുബ്ജമാദിശേത്) | കഫപിത്താന്വിതോ വായുര്വായുരേവ ച കേവലഃ ||൩൭|| കുര്യാദാക്ഷേപകം ത്വന്യം ചതുര്ഥമഭിഘാതജമ് | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana apatAnakasyAsAdhyalakShaNam (38) · Śloka 38

ഗര്ഭപാതനിമിത്തശ്ച ശോണിതാതിസ്രവാച്ച യഃ ||൩൮|| അഭിഘാതനിമിത്തശ്ച ന സിധ്യത്യപതാനകഃ | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana pakShavadhasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (39-41) · Śloka 41

ഗൃഹീത്വാऽര്ധം തനോര്വായുഃ സിരാഃ സ്നായൂര്വിശോഷ്യ ച ||൩൯|| പക്ഷമന്യതരം ഹന്തി സന്ധിബന്ധാന് വിമോക്ഷയന് | കൃത്സ്നോऽര്ധകായസ്തസ്യ സ്യാദകര്മണ്യോ വിചേതനഃ ||൪൦|| ഏകാങ്ഗരോഗം തം കേചിദന്യേ പക്ഷവധം വിദുഃ | സര്വാങ്ഗരോഗസ്തദ്വച്ച സര്വകായാശ്രിതേऽനിലേ ||൪൧|| (വാ. നി. അ. ൧൫) |

Adhikarana pakShavadhasya sAdhyAsAdhyavicAraH (42-43) · Śloka 43

ദാഹസന്താപമൂര്ഛാഃ സ്യുര്വായൌ പിത്തസമന്വിതേ | ശൈത്യശോഥഗുരുത്വാനി തസ്മിന്നേവ കഫാന്വിതേ ||൪൨|| ശുദ്ധവാതഹതം പക്ഷം കൃച്ഛ്രസാധ്യതമം വിദുഃ | സാധ്യമന്യേന സംയുക്തമസാധ്യം ക്ഷയഹേതുകമ് ||൪൩|| (സു. നി. അ. ൧) | (ഗര്ഭിണീസൂതികാബാലവൃദ്ധക്ഷീണേഷ്വസൃക്സ്രുതേ | പക്ഷാഘാതം പരിഹരേത് വേദനാരഹിതോ യദി) |

Adhikarana arditasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (44-46) · Śloka 46

ഉച്ചൈര്വ്യാഹരതോऽത്യര്ഥം ഖാദതഃ കഠിനാനി വാ | ഹസതോ ജൃമ്ഭതോ വാऽപി ഭാരാദ്വിഷമശായിനഃ ||൪൪|| ശിരോനാസൌഷ്ഠചിബുകലലാടേക്ഷണസന്ധിഗഃ | അര്ദയത്യനിലോ വക്ത്രമര്ദിതം ജനയത്യതഃ | വക്രീഭവതി വക്ത്രാര്ധം ഗ്രീവാ ചാപ്യപവര്തതേ ||൪൫|| ശിരശ്ചലതി വാക്സങ്ഗോ നേത്രാദീനാം ച വൈകൃതമ് | ഗ്രീവാചിബുകദന്താനാം തസ്മിന് പാര്ശ്വേ ച വേദനാ ||൪൬|| (യസ്യാഗ്രജോ രോമഹര്ഷോ വേപഥുര്നേത്രമാവിലമ് | വായുരൂര്ധ്വം ത്വചി സ്വാപസ്തോദോ മന്യാഹനുഗ്രഹഃ) | തമര്ദിതമിതി പ്രാഹുര്വ്യാധിം വ്യാധിവിചക്ഷണാഃ | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana arditasyAsAdhyalakShaNam (47) · Śloka 47

ക്ഷീണസ്യാനിമിഷക്ഷസ്യ പ്രസക്താവ്യക്തഭാഷിണഃ ||൪൭|| ന സിധ്യത്യര്ദിതം ഗാഢം ത്രിവര്ഷം വേപനസ്യ ച | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana AkShepakAdInAM vegashAntau svasthatvam (48) · Śloka 48

ഗതേ വേഗേ ഭവേത് സ്വാസ്ഥ്യം സര്വേഷ്വാക്ഷേപകാദിഷു ||൪൮|| (വാ. നി. അ. ൧൫) |

Adhikarana hanugrahalakShaNam (49-50) · Śloka 50

ജിഹ്വാനിര്ലേഖനാച്ഛുഷ്കഭക്ഷണാദഭിഘാതതഃ | കുപിതോ ഹനുമൂലസ്ഥഃ സ്രംസയിത്വാऽനിലോ ഹനുമ് ||൪൯|| കരോതി വിവൃതാസ്യത്വമഥവാ സംവൃതാസ്യതാമ് | ഹനുഗ്രഹഃ സ തേന സ്യാത് കൃച്ഛ്രാച്ചര്വണഭാഷണമ് ||൫൦|| (വാ. നി. അ. ൧൫) |

Adhikarana manyAstambhalakShaNam (51) · Śloka 51

ദിവാസ്വപ്നാസനസ്ഥാനവിവൃതോര്ധ്വനിരീക്ഷണൈഃ | മന്യാസ്തമ്ഭം പ്രകുരുതേ സ ഏവ ശ്ലേഷ്മാണऽऽവൃതഃ ||൫൧|| (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana jihvAstambhalakShaNam (52) · Śloka 52

വാഗ്വാഹിനീസിരാസംസ്ഥോ ജിഹ്വാം സ്തമ്ഭയതേऽനിലഃ | ജിഹ്വാസ്തമ്ഭഃ സ തേനാന്നപാനവാക്യേഷ്വനീശതാ ||൫൨|| (വാ. നി. അ. ൧൫) |

Adhikarana sirAgrahasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (53) · Śloka 53

രക്തമാശ്രിത്യ പവനഃ കുര്യാന്മൂര്ധധരാഃ സിരാഃ | രൂക്ഷാഃ സവേദനാഃ കൃഷ്ണാഃ സോऽസാധ്യഃ സ്യാത് സിരാഗ്രഹഃ ||൫൩|| (വാ. നി. അ. ൧൫) |

Adhikarana gRudhrasIlakShaNam (54) · Śloka 54

സ്ഫിക്പൂര്വാ കടിപൃഷ്ഠോരുജാനുജങ്ഘാപദം ക്രമാത് | ഗൃധ്രസീ സ്തമ്ഭരുക്തോദൈര്ഗൃഹ്ണാതി സ്പന്ദതേ മുഹുഃ ||൫൪|| വാതാദ്വാതകഫാത്തന്ദ്രാഗൌരവാരോചകാന്വിതാ | (ച. ചി. അ. ൨൮) |

Adhikarana gRudhrasyA visheShalakShaNam (55-56) · Śloka 56

വാതജായാം ഭവേത്തോദോ ദേഹസ്യാപി പ്രവക്രതാ | ജാനുകട്യൂരുസന്ധീനാം സ്ഫുരണം സ്തബ്ധതാ ഭൃശമ് ||൫൫|| വാതശ്ലേഷ്മോദ്ഭവായാം തു നിമിത്തം വഹ്നിമാര്ദവമ് | തന്ദ്രാ മുഖപ്രസേകശ്ച ഭക്തദ്വേഷസ്തഥൈവ ച ||൫൬||

Adhikarana vishvAcIlakShaNam (57) · Śloka 57

തലം പ്രത്യങ്ഗുലീനാം യാഃ കണ്ഡരാ ബാഹുപൃഷ്ഠതഃ ||൫൭|| ബാഹ്വോഃ കര്മക്ഷയകരീ വിശ്വാചീ ചേതി സോച്യതേ | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana kroShTukashIrShalakShaNam (58) · Śloka 58

വാതശോണിതജഃ ശോഥോ ജാനുമധ്യേ മഹാരുജഃ ||൫൮|| ജ്ഞേയഃ ക്രോഷ്ടുകശീര്ഷസ്തു സ്ഥൂലഃ ക്രോഷ്ടുകശീര്ഷവത് | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana kha~jjalakShaNam (59) · Śloka 59

വായുഃ കട്യാശ്രിതഃ സക്ഥ്നഃ കണ്ഡരാമാക്ഷിപേദ്യദാ ||൫൯|| ഖഞ്ജസ്തദാ ഭവേജ്ജന്തുഃ പങ്ഗുഃ സക്ഥ്നോര്ദ്വയോര്വധാത് | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana kalAyakha~jjalakShaNam (60) · Śloka 60

പ്രക്രാമന് വേപതേ യസ്തു ഖഞ്ജന്നിവ ച ഗച്ഛതി ||൬൦|| കലായഖഞ്ജം തം വിദ്യാന്മുക്തസന്ധിപ്രബന്ധനമ് | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana vAtakaNTakalakShaNam (61) · Śloka 61

രുക് പാദേ വിഷമേന്യസ്തേ ശ്രമാദ്വാ ജായതേ യദാ ||൬൧|| വാതേന ഗുല്ഫമാശ്രിത്യ തമാഹുര്വാതകണ്ടകമ് | (വാ. നി. അ. ൧൫) |

Adhikarana pAdadAhalakShaNam (62) · Śloka 62

പാദയോഃ കുരുതേ ദാഹം പിത്താസൃക്സഹിതോऽനിലഃ ||൬൨|| വിശേഷതശ്ചങ്ക്രമതഃ പാദദാഹം തമാദിശേത് | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana pAdaharShalakShaNam (63) · Śloka 63

ഹൃഷ്യേതേ ചരണൌ യസ്യ ഭവേതാം ചാപി സുപ്തകൌ ||൬൩|| പാദഹര്ഷഃ സ വിജ്ഞേയഃ കഫവാതപ്രകോപതഃ | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana aMsashoShalakShaNam (64) · Śloka 64

അംസദേശസ്ഥിതോ വായുഃ ശോഷയേദംസബന്ധനമ് ||൬൪|| (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana avabAhukalakShaNam (65) · Śloka 65

സിരാശ്ചാകുഞ്ച്യ തത്രസ്ഥോ ജനയേദവബാഹുകമ് |൬൫| (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana mUkAdInAM lakShaNam (65) · Śloka 65

ആവൃത്യ വായുഃ സകഫോ ധമനീഃ ശബ്ദവാഹിനീഃ ||൬൫|| നരാന് കരോത്യക്രിയകാന്മൂകമിന്മിനഗദ്ഗദാന് | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana tUnIlakShaNam (66) · Śloka 66

അധോ യാ വേദനാ യാതി വര്ചോമൂത്രാശയോത്ഥിതാ ||൬൬|| ഭിന്ദതീവ ഗുദോപസ്ഥം സാ തൂനീ നാമ നാമതഃ | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana pratitUnIlakShaNam (67) · Śloka 67

ഗുദോപസ്ഥോത്ഥിതാ യാ തു പ്രതിലോമം പ്രധാവിതാ ||൬൭|| വേഗൈഃ പക്വാശയം യാതി പ്രതിതൂനീതി സോച്യതേ | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana AdhmAnalakShaNaM, pratyAdhmAnalakShaNaM ca (68-69) · Śloka 69

സാടോപമത്യുഗ്രരുജമാധ്മാതമുദരം ഭൃശമ് ||൬൮|| ആധ്മാനമിതി തം വിദ്യാദ് ഘോരം വാതനിരോധജമ് | വിമുക്തപാര്ശ്വഹൃദയം തദേവാമാശയോത്ഥിതമ് ||൬൯|| പ്രത്യാധ്മാനം വിജാനീയാത് കഫവ്യാകുലിതാനിലമ് | (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana aShThIlAlakShaNaM, pratyaShThIlAlakShaNaM ca (70-72) · Śloka 72

നാഭേരധസ്താത് സഞ്ജാതഃ സഞ്ചാരീ യദി വാऽചലഃ ||൭൦|| അഷ്ഠീലാവദ്ഘനോ ഗ്രന്ഥിരൂര്ധ്വമായത ഉന്നതഃ | വാതാഷ്ഠീലാം വിജാനീയാദ്ബഹിര്മാര്ഗാവരോധിനീമ് ||൭൧|| ഏതാമേവ രുജോപേതാം വാതവിണ്മൂത്രരോധിനീമ് | പ്രത്യഷ്ഠീലാമിതി വദേജ്ജഠരേ തിര്യഗുത്ഥിതാമ് ||൭൨|| (സു. നി. അ. ൧) |

Adhikarana bastau pratilome vAyau vividhamUtrarodhakavikArasambhavaH (73) · Śloka 73

മാരുതേऽനുഗുണേ ബസ്തൌ മൂത്രം സമ്യക് പ്രവര്തതേ | വികാരാ വിവിധാശ്ചാത്ര പ്രതിലോമേ ഭവന്തി ച ||൭൩|| (സു. നി. അ. ൩) |

Adhikarana vepathulakShaNam (74) · Śloka 74

സര്വാങ്ഗകമ്പഃ ശിരസോ വായുര്വേപഥുസഞ്ജ്ഞകഃ |൭൪|

Adhikarana khallIlakShaNam, UrdhvavAtalakShaNaM ca (74) · Śloka 74

ഖല്ലീ തു പാദജങ്ഘോരുകരമൂലാവമോടനീ ||൭൪|| (ച. ചി. അ. ൨൮) |

Adhikarana UrdhvavAtalakShaNam (75) · Śloka 75

അധഃ പ്രതിഹതോ വായുഃ ശ്ലേഷ്മണാ മാരുതേന വാ | കരോത്യുദ്ഗാരബാഹുല്യമൂര്ധ്വവാതഃ സ ഉച്യതേ ||൭൫||

Adhikarana anuktavAtarogasa~ggrahaH (76-77) · Śloka 77

സ്ഥാനനാമാനുരൂപൈശ്ച ലിങ്ഗൈഃ ശേഷാന് വിനിര്ദിശേത് | സര്വേഷ്വേതേഷു സംസര്ഗം പിത്താദ്യൈരുപലക്ഷയേത് ||൭൬|| (ച. ചി. അ. ൨൮) | ഹനുസ്തമ്ഭാര്ദിതാക്ഷേപപക്ഷാഘാതാപതാനകാഃ | കാലേന മഹതാ വാതാ യത്നാത് സിധ്യന്തി വാ ന വാ ||൭൭|| നരാന് ബലവതസ്ത്വേതാന് സാധയേന്നിരുപദ്രവാന് | (ച. ചി. അ. ൨൮) |

Adhikarana pUrvoktavAtarogANAM sAdhyAsAdhyavicAraH, upadravAshca (78-79) · Śloka 79

വിസര്പദാഹരുക്സങ്ഗമൂര്ഛാരുച്യഗ്നിമാര്ദവൈഃ ||൭൮|| ക്ഷീണമാംസബലം വാതാ ഘ്നന്തി പക്ഷവധാദയഃ | ശൂനം സുപ്തത്വചം ഭഗ്നം കമ്പാധ്മാനനിപീഡിതമ് | രുജാര്തിമന്തം ച നരം വാതവ്യാധിര്വിനാശയേത് ||൭൯|| (സു. സൂ. അ. ൩൩) |

Adhikarana prakRutisthasya vAyorli~ggaM kAryaM ca (80) · Śloka 80

അവ്യാഹതഗതിര്യസ്യ സ്ഥാനസ്ഥഃ പ്രകൃതിസ്ഥിതഃ | വായുഃ സ്യാത് സോऽധികം ജീവേദ്വീതരോഗഃ സമാഃ ശതമ് ||൮൦|| (ച. ചി. അ. ൨൮) |

Adhikarana puShpikA · Śloka 22

ഇതി ശ്രീമാധവകരവിരചിതേ മാധവനിദാനേ വാതവ്യാധിനിദാനം സമാപ്തമ് ||൨൨||