Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಮಹಾಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो महाकुष्ठचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
10. mahākuṣṭhacikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಕುಷ್ಠೇಷು ಮೇಹೇಷು ಕಫಾಮಯೇಷು ಸರ್ವಾಙ್ಗಶೋಫೇಷು ಚ ದಾರುಣೇಷು | ಕೃಶತ್ವಮಿಚ್ಛತ್ಸು ಚ ಮೇದುರೇಷು ಯೋಗಾನಿಮಾನಗ್ರ್ಯಮತಿರ್ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೩||
View original
कुष्ठेषु मेहेषु कफामयेषु सर्वाङ्गशोफेषु च दारुणेषु | कृशत्वमिच्छत्सु च मेदुरेषु योगानिमानग्र्यमतिर्विदध्यात् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ಕ್ಷುಣ್ಣಾನ್ ಯವಾನ್ನಿಷ್ಪೂತಾನ್ ರಾತ್ರೌ ಗೋಮೂತ್ರಪರ್ಯುಷಿತಾನ್ ಮಹತಿ ಕಿಲಿಞ್ಜೇ ಶೋಷಯೇತ್, ಏವಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಭಾವಯೇಚ್ಛೋಷಯೇಚ್ಚ, ತತಸ್ತಾನ್ ಕಪಾಲಭೃಷ್ಟಾನ್ ಶಕ್ತೂನ್ ಕಾರಯಿತ್ವಾ, ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತರೇವ ಕುಷ್ಠಿನಂ ಪ್ರಮೇಹಿಣಂ ವಾ ಸಾಲಸಾರಾದಿಕಷಾಯೇಣ ಕಣ್ಟಕಿವೃಕ್ಷಕಷಾಯೇಣ ವಾ ಪಾಯಯೇದ್ಭಲ್ಲಾತಕಪ್ರಪುನ್ನಾಡಾವಲ್ಗುಜಾರ್ಕಚಿತ್ರಕವಿಡಙ್ಗಮುಸ್ತಚೂರ್ಣಚತುರ್ಭಾಗಯುಕ್ತಾನ್; ಏವಮೇವ ಸಾಲಸಾರಾದಿಕಷಾಯಪರಿಪೀತಾನಾಮಾರಗ್ವಧಾದಿಕಷಾಯಪರಿಪೀತಾನಾಂ ವಾ ಗವಾಶ್ವಾಶಕೃದ್ಭೂತಾನಾಂ ವಾ ಯವಾನಾಂ ಶಕ್ತೂನ್ ಕಾರಯಿತ್ವಾ ಭಲ್ಲಾತಕಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಾನ್ಯಾವಾಪ್ಯ ಖದಿರಾಶನನಿಮ್ಬರಾಜವೃಕ್ಷರೋಹೀತಕಗುಡೂಚೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ಕಷಾಯೇಣ ಶರ್ಕರಾಮಧುಮಧುರೇಣ ದ್ರಾಕ್ಷಾಯುಕ್ತೇನ ದಾಡಿಮಾಮಲಕವೇತಸಾಮ್ಲೇನ ಸೈನ್ಧವಲವಣಾನ್ವಿತೇನ ಪಾಯಯೇತ್; ಏಷ ಸರ್ವಮನ್ಥಕಲ್ಪಃ ||೪|| ಯಾವಕಾಂಶ್ಚ ಭಕ್ಷ್ಯಾನ್ ಧಾನೋಲುಮ್ಬಕಕುಲ್ಮಾಷಾಪೂಪಪೂರ್ಣಕೋಶೋತ್ಕಾರಿಕಾಶಷ್ಕುಲಿಕಾಕುಣಾವೀಪ್ರಭೃತೀನ್ ಸೇವೇತ; ಯವವಿಧಾನೇನ ಗೋಧೂಮವೇಣುಯವಾನುಪಯುಞ್ಜೀತ ||೫||
View original
क्षुण्णान् यवान्निष्पूतान् रात्रौ गोमूत्रपर्युषितान् महति किलिञ्जे शोषयेत्, एवं सप्तरात्रं भावयेच्छोषयेच्च, ततस्तान् कपालभृष्टान् शक्तून् कारयित्वा, प्रातः प्रातरेव कुष्ठिनं प्रमेहिणं वा सालसारादिकषायेण कण्टकिवृक्षकषायेण वा पाययेद्भल्लातकप्रपुन्नाडावल्गुजार्कचित्रकविडङ्गमुस्तचूर्णचतुर्भागयुक्तान्; एवमेव सालसारादिकषायपरिपीतानामारग्वधादिकषायपरिपीतानां वा गवाश्वाशकृद्भूतानां वा यवानां शक्तून् कारयित्वा भल्लातकादीनां चूर्णान्यावाप्य खदिराशननिम्बराजवृक्षरोहीतकगुडूचीनामन्यतमस्य कषायेण शर्करामधुमधुरेण द्राक्षायुक्तेन दाडिमामलकवेतसाम्लेन सैन्धवलवणान्वितेन पाययेत्; एष सर्वमन्थकल्पः ||४|| यावकांश्च भक्ष्यान् धानोलुम्बककुल्माषापूपपूर्णकोशोत्कारिकाशष्कुलिकाकुणावीप्रभृतीन् सेवेत; यवविधानेन गोधूमवेणुयवानुपयुञ्जीत ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ಅರಿಷ್ಟಾನತೋ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಪೂತೀಕಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಸುರದಾರುಸಾರಿವಾದನ್ತೀತ್ರಿವೃತ್ತ್ರಿಕಟುಕಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಷಟ್ಪಲಿಕಾ ಭಾಗಾ ಬದರಕುಡವಸ್ತ್ರಿಫಲಾಕುಡವ ಇತ್ಯೇತೇಷಾಂ ಚೂರ್ಣಾನಿ, ತತಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಮಧುಘೃತೈರನ್ತಃಪ್ರಲಿಪ್ತೇ ಘೃತಭಾಜನೇ ಪ್ರಾಕ್ಕೃತಸಂಸ್ಕಾರೇ ಸಪ್ತೋದಕಕುಡವಾನಯೋರಜೋಽರ್ಧಕುಡವಮರ್ಧತುಲಾಂ ಚ ಗುಡಸ್ಯಾಭಿಹಿತಾನಿ ಚೂರ್ಣಾನ್ಯಾವಾಪ್ಯ ಸ್ವನುಗುಪ್ತಂ ಕೃತ್ವಾ ಯವಪಲ್ಲೇ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ವಾಸಯೇತ್, ತತೋ ಯಥಾಬಲಮುಪಯುಞ್ಜೀತ, ಏಷೋಽರಿಷ್ಟಃ ಕುಷ್ಠಮೇಹಮೇದಃಪಾಣ್ಡುರೋಗಶ್ವಯಥೂನಪಹನ್ತಿ | ಏವಂ ಶಾಲಸಾರಾದೌ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಾವಾರಗ್ವಧಾದೌ ಚಾರಿಷ್ಟಾನ್ ಕುರ್ವೀತ ||೬||
View original
अरिष्टानतो वक्ष्यामः- पूतीकचव्यचित्रकसुरदारुसारिवादन्तीत्रिवृत्त्रिकटुकानां प्रत्येकं षट्पलिका भागा बदरकुडवस्त्रिफलाकुडव इत्येतेषां चूर्णानि, ततः पिप्पलीमधुघृतैरन्तःप्रलिप्ते घृतभाजने प्राक्कृतसंस्कारे सप्तोदककुडवानयोरजोऽर्धकुडवमर्धतुलां च गुडस्याभिहितानि चूर्णान्यावाप्य स्वनुगुप्तं कृत्वा यवपल्ले सप्तरात्रं वासयेत्, ततो यथाबलमुपयुञ्जीत, एषोऽरिष्टः कुष्ठमेहमेदःपाण्डुरोगश्वयथूनपहन्ति | एवं शालसारादौ न्यग्रोधादावारग्वधादौ चारिष्टान् कुर्वीत ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ಆಸವಾನತೋ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಪಲಾಶಭಸ್ಮಪರಿಸ್ರುತಸ್ಯೋಷ್ಣೋದಕಸ್ಯ ಶೀತೀಭೂತಸ್ಯ ತ್ರಯೋ ಭಾಗಾ ದ್ವೌ ಫಾಣಿತಸ್ಯೈಕಧ್ಯಮರಿಷ್ಟಕಲ್ಪೇನ ವಿದಧ್ಯಾತ್, ಏವಂ ತಿಲಾದೀನಾಂ ಕ್ಷಾರೇಷು; ಶಾಲಸಾರಾದೌ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಾವಾರಗ್ವಧಾದೌ ಮೂತ್ರೇಷು ಚಾಸವಾನ್ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೭||
View original
आसवानतो वक्ष्यामः- पलाशभस्मपरिस्रुतस्योष्णोदकस्य शीतीभूतस्य त्रयो भागा द्वौ फाणितस्यैकध्यमरिष्टकल्पेन विदध्यात्, एवं तिलादीनां क्षारेषु; शालसारादौ न्यग्रोधादावारग्वधादौ मूत्रेषु चासवान् विदध्यात् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ಅಥ ಸುರಾ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಶಿಂಶಪಾಖದೀರಯೋಃ ಸಾರಮಾದಾಯೋತ್ಪಾಟ್ಯ ಚೋತ್ತಮಾರಣೀಬ್ರಾಹ್ಮೀಕೋಶವತೀಸ್ತತ್ಸರ್ವಮೇಕತಃ ಕಷಾಯಕಲ್ಪೇನ ವಿಪಾಚ್ಯೋದಕಮಾದದೀತ ಮಣ್ಡೋದಕಾರ್ಥಂ, ಕಿಣ್ವಪಿಷ್ಟಮಭಿಷುಣುಯಾಚ್ಚ ಯಥೋಕ್ತಮ್ | ಏವಂ ಸುರಾಃ ಶಾಲಸಾರಾದೌ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಾವಾರಗ್ವಧಾದೌ ಚ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೮||
View original
अथ सुरा वक्ष्यामः- शिंशपाखदीरयोः सारमादायोत्पाट्य चोत्तमारणीब्राह्मीकोशवतीस्तत्सर्वमेकतः कषायकल्पेन विपाच्योदकमाददीत मण्डोदकार्थं, किण्वपिष्टमभिषुणुयाच्च यथोक्तम् | एवं सुराः शालसारादौ न्यग्रोधादावारग्वधादौ च विदध्यात् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ಅತೋಽವಲೇಹಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಖದಿರಾಸನನಿಮ್ಬರಾಜವೃಕ್ಷಶಾಲಸಾರಕ್ವಾಥೇ ತತ್ಸಾರಪಿಣ್ಡಾಞ್ಛ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಾನ್ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ವಿಪಚೇತ್, ತತೋ ನಾತಿದ್ರವಂ ನಾತಿಸಾನ್ದ್ರಮವತಾರ್ಯ ತಸ್ಯ ಪಾಣಿತಲಂ ಪೂರ್ಣಮಪ್ರಾತರಾಶೋ ಮಧುಮಿಶ್ರಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್; ಏವಂ ಶಾಲಸಾರಾದೌ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಾವಾರಗ್ವಧಾದೌ ಚ ಲೇಹಾನ್ ಕಾರಯೇತ್ ||೯||
View original
अतोऽवलेहान् वक्ष्यामः- खदिरासननिम्बराजवृक्षशालसारक्वाथे तत्सारपिण्डाञ्छ्लक्ष्णपिष्टान् प्रक्षिप्य विपचेत्, ततो नातिद्रवं नातिसान्द्रमवतार्य तस्य पाणितलं पूर्णमप्रातराशो मधुमिश्रं लिह्यात्; एवं शालसारादौ न्यग्रोधादावारग्वधादौ च लेहान् कारयेत् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ಅತಶ್ಚೂರ್ಣಕ್ರಿಯಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಶಾಲಸಾರಾದೀನಾಂ ಸಾರಚೂರ್ಣಪ್ರಸ್ಥಮಾಹೃತ್ಯಾರಗ್ವಧಾದಿಕಷಾಯಪರಿಪೀತಮನೇಕಶಃ ಶಾಲಸಾರಾದಿಕಷಾಯೇಣೈವ ಪಾಯಯೇತ್; ಏವಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದೀನಾಂ ಫಲೇಷು, ಪುಷ್ಪೇಷ್ವಾರಗ್ವಧಾದೀನಾಂ ಚೂರ್ಣಕ್ರಿಯಾಂ ಕಾರಯೇತ್ ||೧೦||
View original
अतश्चूर्णक्रियां वक्ष्यामः- शालसारादीनां सारचूर्णप्रस्थमाहृत्यारग्वधादिकषायपरिपीतमनेकशः शालसारादिकषायेणैव पाययेत्; एवं न्यग्रोधादीनां फलेषु, पुष्पेष्वारग्वधादीनां चूर्णक्रियां कारयेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಯಸ್ಕೃತೀರ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ತೀಕ್ಷ್ಣಲೋಹಪತ್ರಾಣಿ ತನೂನಿ ಲವಣವರ್ಗಪ್ರದಿಗ್ಧಾನಿ ಗೋಮಯಾಗ್ನಿಪ್ರತಪ್ತಾನಿ ತ್ರಿಫಲಾಶಾಲಸಾರಾದಿಕಷಾಯೇಣ ನಿರ್ವಾಪಯೇತ್ ಷೋಡಶವಾರಾನ್, ತತಃ ಖದಿರಾಙ್ಗಾರತಪ್ತಾನ್ಯುಪಶಾನ್ತತಾಪಾನಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಚೂರ್ಣಾನಿ ಕಾರಯೇದ್ಧನತಾನ್ತವಪರಿಸ್ರಾವಿತಾನಿ , ತತೋ ಯಥಾಬಲಂ ಮಾತ್ರಾಂ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುಭ್ಯಾಂ ಸಂಸೃಜ್ಯೋಪಯುಞ್ಜೀತ, ಜೀರ್ಣೇ ಯಥಾವ್ಯಾಧ್ಯನಮ್ಲಮಲವಣಮಾಹಾರಂ ಕುರ್ವೀತ, ಏವಂ ತುಲಾಮುಪಯುಜ್ಯ ಕುಷ್ಠಮೇಹಮೇದಃಶ್ವಯಥುಪಾಣ್ಡುರೋಗೋನ್ಮಾದಾಪಸ್ಮಾರಾನಪಹತ್ಯ ವರ್ಷಶತಂ ಜೀವತಿ, ತುಲಾಯಾಂ ತುಲಾಯಾಂ ವರ್ಷಶತಮುತ್ಕರ್ಷಃ, ಏತೇನ ಸರ್ವಲೌಹೇಷ್ವಯಸ್ಕೃತಯೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ ||೧೧||
View original
अत ऊर्ध्वमयस्कृतीर्वक्ष्यामः- तीक्ष्णलोहपत्राणि तनूनि लवणवर्गप्रदिग्धानि गोमयाग्निप्रतप्तानि त्रिफलाशालसारादिकषायेण निर्वापयेत् षोडशवारान्, ततः खदिराङ्गारतप्तान्युपशान्ततापानि सूक्ष्मचूर्णानि कारयेद्धनतान्तवपरिस्रावितानि , ततो यथाबलं मात्रां सर्पिर्मधुभ्यां संसृज्योपयुञ्जीत, जीर्णे यथाव्याध्यनम्लमलवणमाहारं कुर्वीत, एवं तुलामुपयुज्य कुष्ठमेहमेदःश्वयथुपाण्डुरोगोन्मादापस्मारानपहत्य वर्षशतं जीवति, तुलायां तुलायां वर्षशतमुत्कर्षः, एतेन सर्वलौहेष्वयस्कृतयो व्याख्याताः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ತ್ರಿವೃಚ್ಛಯಾಮಾಗ್ನಿಮನ್ಥಸಪ್ತಲಾಕೇವುಕಶಙ್ಖಿನೀತಿಲ್ವಕತ್ರಿಫಲಾಪಲಾಶಶಿಂಶಪಾನಾಂ ಸ್ವರಸಮಾದಾಯ ಪಾಲಾಶ್ಯಾಂ ದ್ರೋಣ್ಯಾಮಭ್ಯಾಸಿಚ್ಯ ಖದಿರಾಙ್ಗಾರತಪ್ತಮಯಃಪಿಣ್ಡಂ ತ್ರಿಸಪ್ತಕೃತ್ವೋ ನಿರ್ವಾಪ್ಯ ತಮಾದಾಯ ಪುನರಾಸಿಚ್ಯ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಂ ಗೋಮಯಾಗ್ನಿನಾ ವಿಪಚೇತ್, ತತಶ್ಚತುರ್ಥಭಾಗಾವಶಿಷ್ಟಮವತಾರ್ಯ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯ ಭೂಯೋಽಗ್ನಿತಪ್ತಾನ್ಯಯಃಪತ್ರಾಣಿ ಪ್ರಕ್ಷಿಪೇತ್, ಸಿಧ್ಯತಿ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಚೂರ್ಣಭಾಗಂ ದ್ವೌ ಮಧುನಸ್ತಾವದ್ಧೃತಸ್ಯೇತಿ ದದ್ಯಾತ್, ತತಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಮಾಯಸೇ ಪಾತ್ರೇ ಸ್ವನುಗುಪ್ತಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್, ತತೋ ಯಥಾಯೋಗಂ ಶುಕ್ತಿಂ ಪ್ರಕುಞ್ಚಂ ವೋಪಯುಞ್ಜೀತ, ಜೀರ್ಣೇ ಯಥಾವ್ಯಾಧ್ಯಾಹಾರಮುಪಸೇವೇತ | ಏಷೌಷಧಾಯಸ್ಕೃತಿರಸಾಧ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಂ ಪ್ರಮೇಹಂ ವಾ ಸಾಧಯತಿ, ಸ್ಥೂಲಮಪಕರ್ಷತಿ, ಶೋಫಮುಪಹನ್ತಿ, ಸನ್ನಮಗ್ನಿಮುದ್ಧರತಿ, ವಿಶೇಷೇಣ ಚೋಪದಿಶ್ಯತೇ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಿಣಾಂ, ವರ್ಷಶತಾಯುಶ್ಚಾನಯಾ ಪುರುಷೋ ಭವತಿ | ಶಾಲಸಾರಾದಿಕ್ವಾಥಮಾಸಿಚ್ಯ ಪಾಲಾಶ್ಯಾಂ ದ್ರೋಣ್ಯಾಮಯೋಘನಾಂಸ್ತಪ್ತಾನ್ನಿರ್ವಾಪ್ಯ ಕೃತಸಂಸ್ಕಾರೇ ಕಲಶೇಽಭ್ಯಾಸಿಚ್ಯ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಚೂರ್ಣಭಾಗಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಗುಡಮಿತಿ ಚ ದತ್ತ್ವಾ ಸ್ವನುಗುಪ್ತಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್, ಏತಾಂ ಮಹೌಷಧಾಯಸ್ಕೃತಿಂ ಮಾಸಮರ್ಧಮಾಸಂ ವಾ ಸ್ಥಿತಾಂ ಯಥಾಬಲಮುಪಯುಞ್ಜೀತ | ಏವಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಾವಾರೇವತಾದಿಷು ಚ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ||೧೨||
View original
त्रिवृच्छयामाग्निमन्थसप्तलाकेवुकशङ्खिनीतिल्वकत्रिफलापलाशशिंशपानां स्वरसमादाय पालाश्यां द्रोण्यामभ्यासिच्य खदिराङ्गारतप्तमयःपिण्डं त्रिसप्तकृत्वो निर्वाप्य तमादाय पुनरासिच्य स्थाल्यां गोमयाग्निना विपचेत्, ततश्चतुर्थभागावशिष्टमवतार्य परिस्राव्य भूयोऽग्नितप्तान्ययःपत्राणि प्रक्षिपेत्, सिध्यति चास्मिन् पिप्पल्यादिचूर्णभागं द्वौ मधुनस्तावद्धृतस्येति दद्यात्, ततः प्रशान्तमायसे पात्रे स्वनुगुप्तं निदध्यात्, ततो यथायोगं शुक्तिं प्रकुञ्चं वोपयुञ्जीत, जीर्णे यथाव्याध्याहारमुपसेवेत | एषौषधायस्कृतिरसाध्यं कुष्ठं प्रमेहं वा साधयति, स्थूलमपकर्षति, शोफमुपहन्ति, सन्नमग्निमुद्धरति, विशेषेण चोपदिश्यते राजयक्ष्मिणां, वर्षशतायुश्चानया पुरुषो भवति | शालसारादिक्वाथमासिच्य पालाश्यां द्रोण्यामयोघनांस्तप्तान्निर्वाप्य कृतसंस्कारे कलशेऽभ्यासिच्य पिप्पल्यादिचूर्णभागं क्षौद्रं गुडमिति च दत्त्वा स्वनुगुप्तं निदध्यात्, एतां महौषधायस्कृतिं मासमर्धमासं वा स्थितां यथाबलमुपयुञ्जीत | एवं न्यग्रोधादावारेवतादिषु च विदध्यात् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ಅತಃ ಖದಿರವಿಧಾನಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಪ್ರಶಸ್ತದೇಶಜಾತಮನುಪಹತಂ ಮಧ್ಯಮವಯಸಂ ಖದಿರಂ ಪರಿತಃ ಖಾನಯಿತ್ವಾ ತಸ್ಯ ಮಧ್ಯಮಂ ಮೂಲಂ ಛಿತ್ತ್ವಾಽಯೋಮಯಂ ಕುಮ್ಭಂ ತಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರೇ ನಿದಧ್ಯಾದ್ಯಥಾ ರಸಗ್ರಹಣಸಮರ್ಥೋ ಭವತಿ, ತತಸ್ತಂ ಗೋಮಯಮೃದಾಽವಲಿಪ್ತಮವಕೀರ್ಯೇನ್ಧನೈರ್ಗೋಮಯಮಿಶ್ರೈರಾದೀಪಯೇದ್ಯಥಾಽಸ್ಯ ದಹ್ಯಮಾನಸ್ಯ ರಸಃ ಸ್ರವತ್ಯಧಸ್ತಾತ್, ತದ್ಯದಾ ಜಾನೀಯಾತ್ ಪೂರ್ಣಂ ಭಾಜನಮಿತಿ, ಅಥೈನಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯ ರಸಮನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಪಾತ್ರೇ ನಿಧಾಯಾನುಗುಪ್ತಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್, ತತೋ ಯಥಾಯೋಗಂ ಮಾತ್ರಾಮಾಮಲಕರಸಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭಿಃ ಸಂಸೃಜ್ಯೋಪಯುಞ್ಜೀತ, ಜೀರ್ಣೇ ಭಲ್ಲಾತಕವಿಧಾನವದಾಹಾರಃ ಪರಿಹಾರಶ್ಚ, ಪ್ರಸ್ಥೇ ಚೋಪಯುಕ್ತೇ ಶತಂ ವರ್ಷಾಣಾಮಾಯುಷೋಽಭಿವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ | ಖದಿರಸಾರತುಲಾಮುದಕದ್ರೋಣೇ ವಿಪಾಚ್ಯ ಷೋಡಶಾಂಶಾವಶಿಷ್ಟಮವತಾರ್ಯಾನುಗುಪ್ತಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್, ತಮಾಮಲಕರಸಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭಿಃ ಸಂಸೃಜ್ಯೋಪಯುಞ್ಜೀತ | ಏಷ ಏವ ಸರ್ವವೃಕ್ಷಸಾರೇಷು ಕಲ್ಪಃ | ಖದಿರಸಾರಚೂರ್ಣತುಲಾಂ ಖದಿರಸಾರಕ್ವಾಥಮಾತ್ರಾಂ ವಾ ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತರುಪಸೇವೇತ, ಖದಿರಸಾರಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಮಾವಿಕಂ ವಾ ಸರ್ಪಿಃ ||೧೩||
View original
अतः खदिरविधानमुपदेक्ष्यामः- प्रशस्तदेशजातमनुपहतं मध्यमवयसं खदिरं परितः खानयित्वा तस्य मध्यमं मूलं छित्त्वाऽयोमयं कुम्भं तस्मिन्नन्तरे निदध्याद्यथा रसग्रहणसमर्थो भवति, ततस्तं गोमयमृदाऽवलिप्तमवकीर्येन्धनैर्गोमयमिश्रैरादीपयेद्यथाऽस्य दह्यमानस्य रसः स्रवत्यधस्तात्, तद्यदा जानीयात् पूर्णं भाजनमिति, अथैनमुद्धृत्य परिस्राव्य रसमन्यस्मिन् पात्रे निधायानुगुप्तं निदध्यात्, ततो यथायोगं मात्रामामलकरसमधुसर्पिर्भिः संसृज्योपयुञ्जीत, जीर्णे भल्लातकविधानवदाहारः परिहारश्च, प्रस्थे चोपयुक्ते शतं वर्षाणामायुषोऽभिवृद्धिर्भवति | खदिरसारतुलामुदकद्रोणे विपाच्य षोडशांशावशिष्टमवतार्यानुगुप्तं निदध्यात्, तमामलकरसमधुसर्पिर्भिः संसृज्योपयुञ्जीत | एष एव सर्ववृक्षसारेषु कल्पः | खदिरसारचूर्णतुलां खदिरसारक्वाथमात्रां वा प्रातः प्रातरुपसेवेत, खदिरसारक्वाथसिद्धमाविकं वा सर्पिः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14) · Śloka 14
ಅಮೃತವಲ್ಲೀಸ್ವರಸಂ ಕ್ವಾಥಂ ವಾ ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತರುಪಸೇವೇತ, ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸರ್ಪಿಃ, ಅಪರಾಹ್ಣೇ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಮೋದನಮಾಮಲಕಯೂಷೇಣ ಭುಞ್ಜೀತ; ಏವಂ ಮಾಸಮುಪಯುಜ್ಯ ಸರ್ವಕುಷ್ಠೈರ್ವಿಮುಚ್ಯತ ಇತಿ ||೧೪||
View original
अमृतवल्लीस्वरसं क्वाथं वा प्रातः प्रातरुपसेवेत, तत्सिद्धं वा सर्पिः, अपराह्णे ससर्पिष्कमोदनमामलकयूषेण भुञ्जीत; एवं मासमुपयुज्य सर्वकुष्ठैर्विमुच्यत इति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (15-16) · Śloka 16
ಕೃಷ್ಣತಿಲಭಲ್ಲಾತಕತೈಲಾಮಲಕರಸಸರ್ಪಿಷಾಂ ದ್ರೋಣಂ ಶಾಲಸಾರಾದಿಕಷಾಯಸ್ಯ ಚ, ತ್ರಿಫಲಾತ್ರಿಕಟುಕಪರೂಷಫಲಮಜ್ಜವಿಡಙ್ಗಫಲಸಾರಚಿತ್ರಾರ್ಕಾವಲ್ಗುಜಹರಿದ್ರಾದ್ವಯತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀನ್ದ್ರಯವಯಷ್ಟೀಮಧುಕಾತಿವಿಷಾರಸಾಞ್ಜನಪ್ರಿಯಙ್ಗೂಣಾಂ ಪಾಲಿಕಾ ಭಾಗಾಸ್ತಾನೈಕಧ್ಯಂ ಸ್ನೇಹಪಾಕವಿಧಾನೇನ ಪಚೇತ್, ತತ್ ಸಾಧುಸಿದ್ಧಮವತಾರ್ಯ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯಾನುಗುಪ್ತಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್, ತತ ಉಪಸಂಸ್ಕೃತಶರೀರಃ ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತರುತ್ಥಾಯ ಪಾಣಿಶುಕ್ತಿಮಾತ್ರಂ ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಪ್ರತಿಸಂಸೃಜ್ಯೋಪಯುಞ್ಜೀತ, ಜೀರ್ಣೇ ಮುದ್ಗಾಮಲಕಯೂಷೇಣಾಲವಣೇನ ಸರ್ಪಿಷ್ಮನ್ತಂ ಖದಿರೋದಕಸಿದ್ಧಂ ಮೃದ್ವೋದನಮಶ್ನೀಯಾತ್ ಖದಿರೋದಕಸೇವೀ, ಇತ್ಯೇವಂ ದ್ರೋಣಮುಪಯುಜ್ಯ ಸರ್ವಕುಷ್ಠೈರ್ವಿಮುಕ್ತಃ ಶುದ್ಧತನುಃ ಸ್ಮೃತಿಮಾನ್ ವರ್ಷಶತಾಯುರರೋಗೋ ಭವತಿ ||೧೫|| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಸುರಾಮನ್ಥಾಸವಾರಿಷ್ಟಾಂಲ್ಲೇಹಾಂಶ್ಚೂರ್ಣಾನ್ಯಯಸ್ಕೃತೀಃ | ಸಹಸ್ರಶೋಽಪಿ ಕುರ್ವೀತ ಬೀಜೇನಾನೇನ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ||೧೬||
View original
कृष्णतिलभल्लातकतैलामलकरससर्पिषां द्रोणं शालसारादिकषायस्य च, त्रिफलात्रिकटुकपरूषफलमज्जविडङ्गफलसारचित्रार्कावल्गुजहरिद्राद्वयत्रिवृद्दन्तीद्रवन्तीन्द्रयवयष्टीमधुकातिविषारसाञ्जनप्रियङ्गूणां पालिका भागास्तानैकध्यं स्नेहपाकविधानेन पचेत्, तत् साधुसिद्धमवतार्य परिस्राव्यानुगुप्तं निदध्यात्, तत उपसंस्कृतशरीरः प्रातः प्रातरुत्थाय पाणिशुक्तिमात्रं क्षौद्रेण प्रतिसंसृज्योपयुञ्जीत, जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन सर्पिष्मन्तं खदिरोदकसिद्धं मृद्वोदनमश्नीयात् खदिरोदकसेवी, इत्येवं द्रोणमुपयुज्य सर्वकुष्ठैर्विमुक्तः शुद्धतनुः स्मृतिमान् वर्षशतायुररोगो भवति ||१५|| भवति चात्र- सुरामन्थासवारिष्टांल्लेहांश्चूर्णान्ययस्कृतीः | सहस्रशोऽपि कुर्वीत बीजेनानेन बुद्धिमान् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಮಹಾಕುಷ್ಠಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೦||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने महाकुष्ठचिकित्सितं नाम दशमोऽध्यायः ||१०||
🔊 Audio coming soon