Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಸರ್ವೋಪಘಾತಶಮನೀಯಂ ರಸಾಯನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातः सर्वोपघातशमनीयं रसायनं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
27. sarvōpaghātaśamanīyarasāyanam
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ಪೂರ್ವೇ ವಯಸಿ ಮಧ್ಯೇ ವಾ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯ ರಸಾಯನಮ್ | ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಭಿಷಕ್ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಶುದ್ಧತನೋಃ ಸದಾ ||೩|| ನಾವಿಶುದ್ಧಶರೀರಸ್ಯ ಯುಕ್ತೋ ರಾಸಾಯನೋ ವಿಧಿಃ | ನ ಭಾತಿ ವಾಸಸಿ ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ರಙ್ಗಯೋಗ ಇವಾಹಿತಃ ||೪|| ಶರೀರಸ್ಯೋಪಘಾತಾ ಯೇ ದೋಷಜಾ ಮಾನಸಾಸ್ತಥಾ | ಉಪದಿಷ್ಟಾಃ ಪ್ರದೇಶೇಷು ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಾರಣಮ್ ||೫||
View original
पूर्वे वयसि मध्ये वा मनुष्यस्य रसायनम् | प्रयुञ्जीत भिषक् प्राज्ञः स्निग्धशुद्धतनोः सदा ||३|| नाविशुद्धशरीरस्य युक्तो रासायनो विधिः | न भाति वाससि क्लिष्टे रङ्गयोग इवाहितः ||४|| शरीरस्योपघाता ये दोषजा मानसास्तथा | उपदिष्टाः प्रदेशेषु तेषां वक्ष्यामि वारणम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ಶೀತೋದಕಂ ಪಯಃ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಸರ್ಪಿರಿತ್ಯೇಕಶೋ ದ್ವಿಶಃ | ತ್ರಿಶಃ ಸಮಸ್ತಮಥವಾ ಪ್ರಾಕ್ ಪೀತಂ ಸ್ಥಾಪಯೇದ್ವಯಃ ||೬||
View original
शीतोदकं पयः क्षौद्रं सर्पिरित्येकशो द्विशः | त्रिशः समस्तमथवा प्राक् पीतं स्थापयेद्वयः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ತತ್ರ ವಿಡಙ್ಗತಣ್ಡುಲಚೂರ್ಣಮಾಹೃತ್ಯ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಮಧುಯುಕ್ತಂ ಯಥಾಬಲಂ ಶೀತತೋಯೇನೋಪಯುಞ್ಜೀತ ಶೀತತೋಯಂ ಚಾನುಪಿಬೇದೇವಮಹರಹರ್ಮಾಸಂ, ತದೇವ ಮಧುಯುಕ್ತಂ ಭಲ್ಲಾತಕಕ್ವಾಥೇನ ವಾ, ಮಧುದ್ರಾಕ್ಷಾಕ್ವಾಥಯುಕ್ತಂ ವಾ, ಮಧ್ವಾಮಲಕರಸಾಭ್ಯಾಂ ವಾ, ಗುಡೂಚೀಕ್ವಾಥೇನ ವಾ, ಏವಮೇತೇ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಯೋಗಾ ಭವನ್ತಿ; ಜೀರ್ಣೇ ಮುದ್ಗಾಮಲಕಯೂಷೇಣಾಲವಣೇನಾಲ್ಪಸ್ನೇಹೇನ ಘೃತವನ್ತಮೋದನಮಶ್ನೀಯಾತ್; ಏತೇ ಖಲ್ವರ್ಶಾಂಸಿ ಕ್ಷಪಯನ್ತಿ, ಕೃಮೀನುಪಘ್ನನ್ತಿ, ಗ್ರಹಣಧಾರಣಶಕ್ತಿಂ ಜನಯನ್ತಿ, ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಚ ಪ್ರಯೋಗೇ ವರ್ಷಶತಂ ವರ್ಷಶತಮಾಯುಷೋಽಭಿವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ ||೭||
View original
तत्र विडङ्गतण्डुलचूर्णमाहृत्य यष्टीमधुकमधुयुक्तं यथाबलं शीततोयेनोपयुञ्जीत शीततोयं चानुपिबेदेवमहरहर्मासं, तदेव मधुयुक्तं भल्लातकक्वाथेन वा, मधुद्राक्षाक्वाथयुक्तं वा, मध्वामलकरसाभ्यां वा, गुडूचीक्वाथेन वा, एवमेते पञ्च प्रयोगा भवन्ति; जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेनाल्पस्नेहेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात्; एते खल्वर्शांसि क्षपयन्ति, कृमीनुपघ्नन्ति, ग्रहणधारणशक्तिं जनयन्ति, मासे मासे च प्रयोगे वर्षशतं वर्षशतमायुषोऽभिवृद्धिर्भवति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 10
ವಿಡಙ್ಗತಣ್ಡುಲಾನಾಂ ದ್ರೋಣಂ ಪಿಷ್ಟಪಚನೇ ಪಿಷ್ಟವದುಪಸ್ವೇದ್ಯ ವಿಗತಕಷಾಯಂ ಸ್ವಿನ್ನಮವತಾರ್ಯ ದೃಷದಿ ಪಿಷ್ಟಮಾಯಸೇ ದೃಢೇ ಕುಮ್ಭೇ ಮಧೂದಕೋತ್ತರಂ ಪ್ರಾವೃಷಿ ಭಸ್ಮರಾಶಾವನ್ತರ್ಗೃಹೇ ಚತುರೋ ಮಾಸಾನ್ನಿದಧ್ಯಾತ್, ವರ್ಷಾವಿಗಮೇ ಚೋದ್ಧೃತ್ಯೋಪಸಂಸ್ಕೃತಶರೀರಃ ಸಹಸ್ರಸಮ್ಪಾತಾಭಿಹುತಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಾತಃ- ಪ್ರಾತರ್ಯಥಾಬಲಮುಪಯುಞ್ಜೀತ, ಜೀರ್ಣೇ ಮುದ್ಗಾಮಲಕಯೂಷೇಣಾಲವಣೇನ ಘೃತವನ್ತಮೋದನಮಶ್ನೀಯಾತ್, ಪಾಂಶುಶಯ್ಯಾಯಾಂ ಶಯೀತ, ತಸ್ಯ ಮಾಸಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗೇಭ್ಯಃ ಕೃಮಯೋ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ, ತಾನಣುತೈಲೇನಾಭ್ಯಕ್ತಸ್ಯ ವಂಶವಿದಲೇನಾಪಹರೇತ್, ದ್ವಿತೀಯೇ ಪಿಪೀಲಿಕಾಸ್ತೃತೀಯೇ ಯೂಕಾಸ್ತಥೈವಾಪಹರೇತ್, ಚತುರ್ಥೇ ದನ್ತನಖರೋಮಾಣ್ಯವಶೀರ್ಯನ್ತೇ; ಪಞ್ಚಮೇ ಪ್ರಶಸ್ತಗುಣಲಕ್ಷಣಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ, ಅಮಾನುಷಂ ಚಾದಿತ್ಯಪ್ರಕಾಶಂ ವಪುರಧಿಗಚ್ಛತಿ, ದೂರಾಚ್ಛ್ರವಣಾನಿ ದರ್ಶನಾ ನಿಚಾಸ್ಯ ಭವನ್ತಿ, ರಜಸ್ತಮಸೀ ಚಾಪೋಹ್ಯ ಸತ್ತ್ವಮಧಿತಿಷ್ಠತಿ, ಶ್ರುತನಿಗಾದ್ಯಪೂರ್ವೋತ್ಪಾದೀ ಗಜಬಲೋಽಶ್ವಜವಃ ಪುನರ್ಯುವಾಽಷ್ಟೌ ವರ್ಷಶತಾನ್ಯಾಯುರವಾಪ್ನೋತಿ; ತಸ್ಯಾಣುತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಾರ್ಥೇ, ಅಜಕರ್ಣಕಷಾಯಮುತ್ಸಾದನಾರ್ಥೇ, ಸೋಶೀರಂ ಕೂಪೋದಕಂ ಸ್ನಾನಾರ್ಥೇ, ಚನ್ದನಮುಪಲೇಪನಾರ್ಥೇ, ಭಲ್ಲಾತಕವಿಧಾನವದಾಹಾರಃ ಪರಿಹಾರಶ್ಚ ||೮|| ಕಾಶ್ಮರ್ಯಾಣಾಂ ನಿಷ್ಕುಲೀಕೃತಾನಾಮೇಷ ಏವ ಕಲ್ಪಃ ಪಾಂಶುಶಯ್ಯಾಭೋಜನವರ್ಜಂ; ಅತ್ರ ಹಿ ಪಯಸಾ ಶೃತೇನ ಭೋಕ್ತವ್ಯಂ, ಸಮಾನಮನ್ಯತ್ ಪೂರ್ವೇಣಾಶಿಷಶ್ಚ | ಶೋಣಿತಪಿತ್ತನಿಮಿತ್ತೇಷು ವಿಕಾರೇಷ್ವೇತೇಷಾಮುಪಯೋಗಃ ||೯|| ಯಥೋಕ್ತಮಾಗಾರಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಬಲಾಮೂಲಾರ್ಧಪಲಂ ಪಲಂ ವಾ ಪಯಸಾಽಽಲೋಡ್ಯ ಪಿಬೇತ್, ಜೀರ್ಣೇ ಪಯಃ ಸರ್ಪಿರೋದನ ಇತ್ಯಾಹಾರಃ, ಏವಂ ದ್ವಾದಶರಾತ್ರಮುಪಯುಜ್ಯ ದ್ವಾದಶ ವರ್ಷಾಣಿ ವಯಸ್ತಿಷ್ಠತಿ; ಏವಂ ದಿವಸಶತಮುಪಯುಜ್ಯ ವರ್ಷಶತಂ ವಯಸ್ತಿಷ್ಠತಿ | ಏವಮೇವಾತಿಬಲಾನಾಗಬಲಾವಿದಾರೀಶತಾವರೀಣಾಮುಪಯೋಗಃ | ವಿಶೇಷತಸ್ತ್ವತಿಬಲಾಮುದಕೇನ, ನಾಗಬಲಾಚೂರ್ಣಂ ಮಧುನಾ, ವಿದಾರೀಚೂರ್ಣಂ ಕ್ಷೀರೇಣ, ಶತಾವರೀಮಪ್ಯೇವಂ, ಪೂರ್ವೇಣಾನ್ಯತ್ ಸಮಾನಮಾಶಿಷಶ್ಚ ಸಮಾಃ | ಏತಾಸ್ತ್ವೌಷಧಯೋ ಬಲಕಾಮಾನಾಂ ಶೋಷಿಣಾಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತೋಪಸೃಷ್ಟಾನಾಂ ಶೋಣಿತಂ ಛರ್ದಯತಾಂ ವಿರಿಚ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಚೋಪದಿಶ್ಯನ್ತೇ ||೧೦||
View original
विडङ्गतण्डुलानां द्रोणं पिष्टपचने पिष्टवदुपस्वेद्य विगतकषायं स्विन्नमवतार्य दृषदि पिष्टमायसे दृढे कुम्भे मधूदकोत्तरं प्रावृषि भस्मराशावन्तर्गृहे चतुरो मासान्निदध्यात्, वर्षाविगमे चोद्धृत्योपसंस्कृतशरीरः सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा प्रातः- प्रातर्यथाबलमुपयुञ्जीत, जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात्, पांशुशय्यायां शयीत, तस्य मासादूर्ध्वं सर्वाङ्गेभ्यः कृमयो निष्क्रामन्ति, तानणुतैलेनाभ्यक्तस्य वंशविदलेनापहरेत्, द्वितीये पिपीलिकास्तृतीये यूकास्तथैवापहरेत्, चतुर्थे दन्तनखरोमाण्यवशीर्यन्ते; पञ्चमे प्रशस्तगुणलक्षणानि जायन्ते, अमानुषं चादित्यप्रकाशं वपुरधिगच्छति, दूराच्छ्रवणानि दर्शना निचास्य भवन्ति, रजस्तमसी चापोह्य सत्त्वमधितिष्ठति, श्रुतनिगाद्यपूर्वोत्पादी गजबलोऽश्वजवः पुनर्युवाऽष्टौ वर्षशतान्यायुरवाप्नोति; तस्याणुतैलमभ्यङ्गार्थे, अजकर्णकषायमुत्सादनार्थे, सोशीरं कूपोदकं स्नानार्थे, चन्दनमुपलेपनार्थे, भल्लातकविधानवदाहारः परिहारश्च ||८|| काश्मर्याणां निष्कुलीकृतानामेष एव कल्पः पांशुशय्याभोजनवर्जं; अत्र हि पयसा शृतेन भोक्तव्यं, समानमन्यत् पूर्वेणाशिषश्च | शोणितपित्तनिमित्तेषु विकारेष्वेतेषामुपयोगः ||९|| यथोक्तमागारं प्रविश्य बलामूलार्धपलं पलं वा पयसाऽऽलोड्य पिबेत्, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, एवं द्वादशरात्रमुपयुज्य द्वादश वर्षाणि वयस्तिष्ठति; एवं दिवसशतमुपयुज्य वर्षशतं वयस्तिष्ठति | एवमेवातिबलानागबलाविदारीशतावरीणामुपयोगः | विशेषतस्त्वतिबलामुदकेन, नागबलाचूर्णं मधुना, विदारीचूर्णं क्षीरेण, शतावरीमप्येवं, पूर्वेणान्यत् समानमाशिषश्च समाः | एतास्त्वौषधयो बलकामानां शोषिणां रक्तपित्तोपसृष्टानां शोणितं छर्दयतां विरिच्यमानानां चोपदिश्यन्ते ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
ವಾರಾಹೀಮೂಲತುಲಾಚೂರ್ಣಂ ಕೃತ್ವಾ ತತೋ ಮಾತ್ರಾಂ ಮಧುಯುಕ್ತಾಂ ಪಯಸಾಽಽಲೋಡ್ಯ ಪಿಬೇತ್, ಜೀರ್ಣೇ ಪಯಃ ಸರ್ಪಿರೋದನ ಇತ್ಯಾಹಾರಃ, ಪ್ರತಿಷೇಧೋಽತ್ರ ಪೂರ್ವವತ್ ; ಪ್ರಯೋಗಮಿಮಮುಪಸೇವಮಾನೋ ವರ್ಷಶತಮಾಯುರವಾಪ್ನೋತಿ ಸ್ತ್ರೀಷು ಚಾಕ್ಷಯತಾಮ್, ಏತೇನೈವ ಚೂರ್ಣೇನ ಪಯೋಽವಚೂರ್ಣ್ಯ ಶೃತಶೀತಮಭಿಮಥ್ಯಾಜ್ಯಮುತ್ಪಾದ್ಯ ಮಧುಯುತಮುಪಯುಞ್ಜೀತ ಸಾಯಮ್ಪ್ರಾತರೇಕಕಾಲಂ ವಾ, ಜೀರ್ಣೇ ಪಯಃ ಸರ್ಪಿರೋದನ ಇತ್ಯಾಹಾರಃ, ಏವಂ ಮಾಸಮುಪಯುಜ್ಯ ವರ್ಷಶತಾಯುರ್ಭವತಿ ||೧೧||
View original
वाराहीमूलतुलाचूर्णं कृत्वा ततो मात्रां मधुयुक्तां पयसाऽऽलोड्य पिबेत्, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, प्रतिषेधोऽत्र पूर्ववत् ; प्रयोगमिममुपसेवमानो वर्षशतमायुरवाप्नोति स्त्रीषु चाक्षयताम्, एतेनैव चूर्णेन पयोऽवचूर्ण्य शृतशीतमभिमथ्याज्यमुत्पाद्य मधुयुतमुपयुञ्जीत सायम्प्रातरेककालं वा, जीर्णे पयः सर्पिरोदन इत्याहारः, एवं मासमुपयुज्य वर्षशतायुर्भवति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12-13) · Śloka 13
ಚಕ್ಷುಃಕಾಮಃ ಪ್ರಾಣಕಾಮೋ ವಾ ಬೀಜಕಸಾರಾಗ್ನಿಮನ್ಥಮೂಲಂ ನಿಷ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ಮಾಷಪ್ರಸ್ಥಂ ಸಾಧಯೇತ್, ತಸ್ಮಿನ್ ಸಿಧ್ಯತಿ ಚಿತ್ರಕಮೂಲಾನಾಮಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ಕಲ್ಕಂ ದದ್ಯಾದಾಮಲಕರಸಚತುರ್ಥಭಾಗಂ, ತತಃ ಸ್ವಿನ್ನಮವತಾರ್ಯ ಸಹಸ್ರಸಮ್ಪಾತಾಭಿಹುತಂ ಕೃತ್ವಾ ಶೀತೀಭೂತಂ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಸಂಸೃಜ್ಯೋಪಯುಞ್ಜೀತ ಯಥಾಬಲಂ, ಯಥಾಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಚ ಲವಣಂ ಪರಿಹರನ್ ಭಕ್ಷಯೇತ್ | ಜೀರ್ಣೇ ಮುದ್ಗಾಮಲಕಯೂಷೇಣಾಲವಣೇನ ಘೃತವನ್ತಮೋದನಮಶ್ನೀಯಾತ್ ಪಯಸಾ ವಾ ಮಾಸತ್ರಯಮ್; ಏವಮಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಯೋಗಾಭ್ಯಾಂ ಚಕ್ಷುಃ ಸೌಪರ್ಣಂ ಭವತ್ಯನಲ್ಪಬಲಃ ಸ್ತ್ರೀಷು ಚಾಕ್ಷಯೋ ವರ್ಷಶತಾಯುರ್ಭವತೀತಿ ||೧೨|| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಪಯಸಾ ಸಹ ಸಿದ್ಧಾನಿ ನರಃ ಶಣಫಲಾನಿ ಯಃ | ಭಕ್ಷಯೇತ್ ಪಯಸಾ ಸಾರ್ಧಂ ವಯಸ್ತಸ್ಯ ನ ಶೀರ್ಯತೇ ||೧೩||
View original
चक्षुःकामः प्राणकामो वा बीजकसाराग्निमन्थमूलं निष्क्वाथ्य माषप्रस्थं साधयेत्, तस्मिन् सिध्यति चित्रकमूलानामक्षमात्रं कल्कं दद्यादामलकरसचतुर्थभागं, ततः स्विन्नमवतार्य सहस्रसम्पाताभिहुतं कृत्वा शीतीभूतं मधुसर्पिर्भ्यां संसृज्योपयुञ्जीत यथाबलं, यथासात्म्यं च लवणं परिहरन् भक्षयेत् | जीर्णे मुद्गामलकयूषेणालवणेन घृतवन्तमोदनमश्नीयात् पयसा वा मासत्रयम्; एवमाभ्यां प्रयोगाभ्यां चक्षुः सौपर्णं भवत्यनल्पबलः स्त्रीषु चाक्षयो वर्षशतायुर्भवतीति ||१२|| भवति चात्र- पयसा सह सिद्धानि नरः शणफलानि यः | भक्षयेत् पयसा सार्धं वयस्तस्य न शीर्यते ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಸರ್ವೋಪಘಾತಶಮನೀಯಂ ರಸಾಯನಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಸಪ್ತವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने सर्वोपघातशमनीयं रसायनचिकित्सितं नाम सप्तविंशोऽध्यायः ||२७||
🔊 Audio coming soon