Adhikarana 1 (1-4) · Śloka 4
ಅಥಾತಃ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
ತತ್ರಾಜಗಲ್ಲಿಕಾಮಾಮಾಂ ಜಲೌಕೋಭಿರುಪಾಚರೇತ್ |
ಶುಕ್ತಿಶ್ರುಘ್ನೀಯವಕ್ಷಾರಕಲ್ಕೈಶ್ಚಾಲೇಪಯೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೩||
ಶ್ಯಾಮಾಲಾಙ್ಗಲಕಿಪಾಠಾಕಲ್ಕೈರ್ವಾಽಪಿ ವಿಚಕ್ಷಣಃ |
ಪಕ್ವಾಂ ವ್ರಣವಿಧಾನೇನ ಯಥೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಸಾಧಯೇತ್ ||೪||
View original
अथातः क्षुद्ररोगचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
तत्राजगल्लिकामामां जलौकोभिरुपाचरेत् |
शुक्तिश्रुघ्नीयवक्षारकल्कैश्चालेपयेद्भिषक् ||३||
श्यामालाङ्गलकिपाठाकल्कैर्वाऽपि विचक्षणः |
पक्वां व्रणविधानेन यथोक्तेन प्रसाधयेत् ||४||
Adhikarana 2 (5-6) · Śloka 6
ಅನ್ಧಾಲಜೀಂ ಯವಪ್ರಖ್ಯಾಂ ಪನಸೀಂ ಕಚ್ಛಪೀಂ ತಥಾ |
ಪಾಷಾಣಗರ್ದಭಂ ಚೈವ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ವೇದೇನ ಯೋಜಯೇತ್ ||೫||
ಮನಃಶಿಲಾತಾಲಕುಷ್ಠದಾರುಕಲ್ಕೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ |
ಪರಿಪಾಕಗತಾನ್ ಭಿತ್ತ್ವಾ ವ್ರಣವತ್ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ ||೬||
View original
अन्धालजीं यवप्रख्यां पनसीं कच्छपीं तथा |
पाषाणगर्दभं चैव पूर्वं स्वेदेन योजयेत् ||५||
मनःशिलातालकुष्ठदारुकल्कैः प्रलेपयेत् |
परिपाकगतान् भित्त्वा व्रणवत् समुपाचरेत् ||६||
Adhikarana 3 (7-8) · Śloka 8
ವಿವೃತಾಮಿನ್ದ್ರವೃದ್ಧಾಂ ಚ ಗರ್ದಭೀಂ ಜಾಲಗರ್ದಭಮ್ |
ಇರಿವೇಲ್ಲೀಂ ಗನ್ಧನಾಮ್ನೀಂ ಕಕ್ಷಾಂ ವಿಸ್ಫೋಟಕಾಂಸ್ತಥಾ ||೭||
ಪಿತ್ತಜಸ್ಯ ವಿಸರ್ಪಸ್ಯ ಕ್ರಿಯಯಾ ಸಾಧಯೇದ್ಭಿಷಕ್ |
ರೋಪಯೇತ್ ಸರ್ಪಿಷಾ ಪಕ್ವಾನ್ ಸಿದ್ಧೇನ ಮಧುರೌಷಧೈಃ ||೮||
View original
विवृतामिन्द्रवृद्धां च गर्दभीं जालगर्दभम् |
इरिवेल्लीं गन्धनाम्नीं कक्षां विस्फोटकांस्तथा ||७||
पित्तजस्य विसर्पस्य क्रियया साधयेद्भिषक् |
रोपयेत् सर्पिषा पक्वान् सिद्धेन मधुरौषधैः ||८||
Adhikarana 4 (9-11) · Śloka 11
ಚಿಪ್ಯ(ಪ್ಪ)ಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಸಿಕ್ತಮುತ್ಕೃತ್ಯ ಸ್ರಾವಯೇದ್ಭಿಷಕ್ |
ಚಕ್ರತೈಲೇನ ಚಾಭ್ಯಜ್ಯ ಸರ್ಜಚೂರ್ಣೇನ ಚೂರ್ಣಯೇತ್ ||೯||
ಬನ್ಧೇನೋಪಚರೇಚ್ಚೈನಮಶಕ್ಯಂ ಚಾಗ್ನಿನಾ ದಹೇತ್ |
ಮಧುರೌಷಧಸಿದ್ಧೇನ ತತಸ್ತೈಲೇನ ರೋಪಯೇತ್ ||೧೦||
ಕುನಖೇ ವಿಧಿರಪ್ಯೇಷ ಕಾರ್ಯೋ ಹಿ ಭಿಷಜಾ ಭವೇತ್ |
ಉಪಾಚರೇದನುಶಯೀಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಿದ್ರಧಿವದ್ಭಿಷಕ್ ||೧೧||
View original
चिप्य(प्प)मुष्णाम्बुना सिक्तमुत्कृत्य स्रावयेद्भिषक् |
चक्रतैलेन चाभ्यज्य सर्जचूर्णेन चूर्णयेत् ||९||
बन्धेनोपचरेच्चैनमशक्यं चाग्निना दहेत् |
मधुरौषधसिद्धेन ततस्तैलेन रोपयेत् ||१०||
कुनखे विधिरप्येष कार्यो हि भिषजा भवेत् |
उपाचरेदनुशयीं श्लेष्मविद्रधिवद्भिषक् ||११||
Adhikarana 5 (12-16) · Śloka 16
ವಿದಾರಿಕಾಂ ಸಮಭ್ಯಜ್ಯ ಸ್ವಿನ್ನಾಂ ವಿಮ್ಲಾಪ್ಯ ಲೇಪಯೇತ್ |
ನಗವೃತ್ತಿಕವರ್ಷಾಭೂಬಿಲ್ವಮೂಲೈಃ ಸುಪೇಷಿತೈಃ ||೧೨||
ವ್ರಣಭಾವಗತಾಯಾಂ ವಾ ಕೃತ್ವಾ ಸಂಶೋಧನಕ್ರಿಯಾಮ್ |
ರೋಪಣಾರ್ಥಂ ಹಿತಂ ತೈಲಂ ಕಷಾಯಮಧುರೈಃ ಶೃತಮ್ ||೧೩||
ಪ್ರಚ್ಛಾನೈರ್ವಾ ಜಲೌಕೋಭಿಃ ಸ್ರಾವ್ಯಾಽಪಕ್ವಾ ವಿದಾರಿಕಾ |
ಅಜಕರ್ಣೈಃ ಸಪಾಲಾಶಮೂಲಕಲ್ಕೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ ||೧೪||
ಪಕ್ವಾಂ ವಿದಾರ್ಯ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪಟೋಲಪಿಚುಮರ್ದಯೋಃ |
ಕಲ್ಕೇನ ತಿಲಯುಕ್ತೇನ ಸರ್ಪಿರ್ಮಿಶ್ರೇಣ ಲೇಪಯೇತ್ ||೧೫||
ಬದ್ಧ್ವಾ ಚ ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಕಷಾಯೈಃ ಖದಿರಸ್ಯ ಚ |
ವ್ರಣಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇಚ್ಛುದ್ಧಾಂ ತತಸ್ತಾಂ ರೋಪಯೇತ್ ಪುನಃ ||೧೬||
View original
विदारिकां समभ्यज्य स्विन्नां विम्लाप्य लेपयेत् |
नगवृत्तिकवर्षाभूबिल्वमूलैः सुपेषितैः ||१२||
व्रणभावगतायां वा कृत्वा संशोधनक्रियाम् |
रोपणार्थं हितं तैलं कषायमधुरैः शृतम् ||१३||
प्रच्छानैर्वा जलौकोभिः स्राव्याऽपक्वा विदारिका |
अजकर्णैः सपालाशमूलकल्कैः प्रलेपयेत् ||१४||
पक्वां विदार्य शस्त्रेण पटोलपिचुमर्दयोः |
कल्केन तिलयुक्तेन सर्पिर्मिश्रेण लेपयेत् ||१५||
बद्ध्वा च क्षीरवृक्षस्य कषायैः खदिरस्य च |
व्रणं प्रक्षालयेच्छुद्धां ततस्तां रोपयेत् पुनः ||१६||
Adhikarana 6 (17-18) · Śloka 19
ಮೇದೋಽರ್ಬುದವಿಧಾನೇನ ಸಾಧಯೇಚ್ಛರ್ಕರಾರ್ಬುದಮ್ |
ಕಚ್ಛೂಂ ವಿಚರ್ಚಿಕಾಂ ಪಾಮಾಂ ಕುಷ್ಠವತ್ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ ||೧೭||
ಲೇಪಶ್ಚ ಶಸ್ಯತೇ ಸಿಕ್ಥಶತಾಹ್ವಾಗೌರಸರ್ಷಪೈಃ |
ವಚಾದಾರ್ವೀಸರ್ಷಪೈರ್ವಾ ತೈಲಂ ವಾ ನಕ್ತಮಾಲಜಮ್ ||೧೮||
ಸಾರತೈಲಮಥಾಭ್ಯಙ್ಗೇ ಕುರ್ವೀತ ಕಟುಕೈಃ ಶೃತಮ್ |೧೯|
View original
मेदोऽर्बुदविधानेन साधयेच्छर्करार्बुदम् |
कच्छूं विचर्चिकां पामां कुष्ठवत् समुपाचरेत् ||१७||
लेपश्च शस्यते सिक्थशताह्वागौरसर्षपैः |
वचादार्वीसर्षपैर्वा तैलं वा नक्तमालजम् ||१८||
सारतैलमथाभ्यङ्गे कुर्वीत कटुकैः शृतम् |१९|
Adhikarana 7 (19-20) · Śloka 20
ಪಾದದಾರ್ಯಾಂ ಸಿರಾಂ ವಿದ್ಧ್ವಾ ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗೌ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ||೧೯||
ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟವಸಾಮಜ್ಜಸರ್ಜಚೂರ್ಣಘೃತೈಃ ಕೃತಃ |
ಯವಾಹ್ವಗೈರಿಕೋನ್ಮಿಶ್ರೈಃ ಪಾದಲೇಪಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೨೦||
View original
पाददार्यां सिरां विद्ध्वा स्वेदाभ्यङ्गौ प्रयोजयेत् ||१९||
मधूच्छिष्टवसामज्जसर्जचूर्णघृतैः कृतः |
यवाह्वगैरिकोन्मिश्रैः पादलेपः प्रशस्यते ||२०||
Adhikarana 8 (21-22) · Śloka 23
ಪಾದೌ ಸಿಕ್ತ್ವಾಽಽರನಾಲೇನ ಲೇಪನಂ ಹ್ಯಲಸೇ ಹಿತಮ್ |
ಕಲ್ಕೀಕೃತೈರ್ನಿಮ್ಬತಿಲಕಾಸೀಸಾಲೈಃ ಸಸೈನ್ಧವೈಃ ||೨೧||
ಲಾಕ್ಷಾರಸೋಽಭಯಾ ವಾಽಪಿ ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣಮ್ |
ಸಿದ್ಧಂ ರಸೇ ಕಣ್ಟಕಾರ್ಯಾಸ್ತೈಲಂ ವಾ ಸಾರ್ಷಪಂ ಹಿತಮ್ ||೨೨||
ಕಾಸೀಸರೋಚನಶಿಲಾಚೂರ್ಣೈರ್ವಾ ಪ್ರತಿಸಾರಣಮ್ |೨೩|
View original
पादौ सिक्त्वाऽऽरनालेन लेपनं ह्यलसे हितम् |
कल्कीकृतैर्निम्बतिलकासीसालैः ससैन्धवैः ||२१||
लाक्षारसोऽभया वाऽपि कार्यं स्याद्रक्तमोक्षणम् |
सिद्धं रसे कण्टकार्यास्तैलं वा सार्षपं हितम् ||२२||
कासीसरोचनशिलाचूर्णैर्वा प्रतिसारणम् |२३|
Adhikarana 9 (23) · Śloka 23
ಉತ್ಕೃತ್ಯ ದಗ್ಧ್ವಾ ಸ್ನೇಹೇನ ಜಯೇತ್ ಕದರಸಞ್ಜ್ಞಕಮ್ ||೨೩||
View original
उत्कृत्य दग्ध्वा स्नेहेन जयेत् कदरसञ्ज्ञकम् ||२३||
Adhikarana 10 (24-26) · Śloka 27
ಇನ್ದ್ರಲುಪ್ತೇ ಸಿರಾಂ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್ |
ಕಲ್ಕೈಃ ಸಮರಿಚೈರ್ದಿಹ್ಯಾಚ್ಛಿಲಾಕಾಸೀಸತುತ್ಥಕೈಃ ||೨೪||
ಕುಟನ್ನಟದಾರುಕಲ್ಕೈರ್ಲೇಪನಂ ವಾ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ |
ಪ್ರಚ್ಛಯಿತ್ವಾಽವಗಾಢಂ ವಾ ಗುಞ್ಜಾಕಲ್ಕೈರ್ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ ||೨೫||
ಲೇಪಯೇದುಪಶಾನ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಾಽಪಿ ರಸಾಯನಮ್ |
ಮಾಲತೀಕರವೀರಾಗ್ನಿನಕ್ತಮಾಲವಿಪಾಚಿತಮ್ ||೨೬||
ತೈಲಮಭ್ಯಞ್ಜನೇ ಶಸ್ತಮಿನ್ದ್ರಲುಪ್ತಾಪಹಂ ಪರಮ್ |೨೭|
View original
इन्द्रलुप्ते सिरां मूर्ध्नि स्निग्धस्विन्नस्य मोक्षयेत् |
कल्कैः समरिचैर्दिह्याच्छिलाकासीसतुत्थकैः ||२४||
कुटन्नटदारुकल्कैर्लेपनं वा प्रशस्यते |
प्रच्छयित्वाऽवगाढं वा गुञ्जाकल्कैर्मुहुर्मुहुः ||२५||
लेपयेदुपशान्त्यर्थं कुर्याद्वाऽपि रसायनम् |
मालतीकरवीराग्निनक्तमालविपाचितम् ||२६||
तैलमभ्यञ्जने शस्तमिन्द्रलुप्तापहं परम् |२७|
Adhikarana 11 (27-28) · Śloka 30
ಅರೂಂಷಿಕಾಂ ಹೃತೇ ರಕ್ತೇ ಸೇಚಯೇನ್ನಿಮ್ಬವಾರಿಣಾ ||೨೭||
ದಿಹ್ಯಾತ್ ಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತೇನ ವಾಜಿವಿಷ್ಠಾರಸೇನ ತು |
ಹರಿತಾಲನಿಶಾನಿಮ್ಬಕಲ್ಕೈರ್ವಾ ಸಪಟೋಲಜೈಃ ||೨೮||
ಯಷ್ಟೀನೀಲೋತ್ಪಲೈರಣ್ಡಮಾರ್ಕವೈರ್ವಾ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ |
ಇನ್ದ್ರಲುಪ್ತಾಪಹಂ ತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗೇ ಚ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ |೩೦|
View original
अरूंषिकां हृते रक्ते सेचयेन्निम्बवारिणा ||२७||
दिह्यात् सैन्धवयुक्तेन वाजिविष्ठारसेन तु |
हरितालनिशानिम्बकल्कैर्वा सपटोलजैः ||२८||
यष्टीनीलोत्पलैरण्डमार्कवैर्वा प्रलेपयेत् |
इन्द्रलुप्तापहं तैलमभ्यङ्गे च प्रशस्यते |३०|
Adhikarana 12 (29-30) · Śloka 30
ಸಿರಾಂ ದಾರುಣಕೇ ವಿದ್ಧ್ವಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಮೂರ್ಧನಿ ||೨೯||
ಅವಪೀಡಂ ಶಿರೋಬಸ್ತಿಮಭ್ಯಙ್ಗಂ ಚ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ |
ಕ್ಷಾಲನೇ ಕೋದ್ರವತೃಣಕ್ಷಾರತೋಯಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೩೦||
View original
सिरां दारुणके विद्ध्वा स्निग्धस्विन्नस्य मूर्धनि ||२९||
अवपीडं शिरोबस्तिमभ्यङ्गं च प्रयोजयेत् |
क्षालने कोद्रवतृणक्षारतोयं प्रशस्यते ||३०||
Adhikarana 13 (31) · Śloka 31
ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿಧಿಂ ಪಲಿತನಾಶನಮ್ |೩೧|
View original
उपरिष्टात् प्रवक्ष्यामि विधिं पलितनाशनम् |३१|
Adhikarana 14 (31) · Śloka 32
ಮಸೂರಿಕಾಯಾಂ ಕುಷ್ಠಘ್ನಲೇಪನಾದಿಕ್ರಿಯಾ ಹಿತಾ ||೩೧||
ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಸರ್ಪೋಕ್ತಾ ಕ್ರಿಯಾ ವಾ ಸಮ್ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ |೩೨|
View original
मसूरिकायां कुष्ठघ्नलेपनादिक्रिया हिता ||३१||
पित्तश्लेष्मविसर्पोक्ता क्रिया वा सम्प्रशस्यते |३२|
Adhikarana 15 (32) · Śloka 33
ಜತುಮಣಿಂ ಸಮುತ್ಕೃತ್ಯ ಮಷಕಂ ತಿಲಕಾಲಕಮ್ ||೩೨||
ಕ್ಷಾರೇಣ ಪ್ರದಹೇದ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ವಹ್ನಿನಾ ವಾ ಶನೈಃ ಶನೈಃ |೩೩|
View original
जतुमणिं समुत्कृत्य मषकं तिलकालकम् ||३२||
क्षारेण प्रदहेद्युक्त्या वह्निना वा शनैः शनैः |३३|
Adhikarana 16 (33-36) · Śloka 36
ನ್ಯಚ್ಛೇವ್ಯಙ್ಗೇ ಸಿರಾಮೋಕ್ಷೋ ನೀಲಿಕಾಯಾಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ ||೩೩||
ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಯಥಾಭ್ಯಾಸಂ ಲಾಲಾಟ್ಯಾದಿಸಿರಾವ್ಯಧಃ |
ಘೃಷ್ಟ್ವಾ ದಿಹ್ಯಾತ್ತ್ವಚಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ಷೀರಿಣಾಂ ಕ್ಷೀರಸಂಯುತಾಮ್ ||೩೪||
ಬಲಾತಿಬಲಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವರಜನೀರ್ವಾ ಪ್ರಲೇಪನಮ್ |
ಪಯಸ್ಯಾಗುರುಕಾಲೀಯಲೇಪನಂ ವಾ ಸಗೈರಿಕಮ್ ||೩೫||
ಕ್ಷೌದ್ರಾಜ್ಯಯುಕ್ತಯಾ ಲಿಮ್ಪೇದ್ದಂಷ್ಟ್ರಯಾ ಶೂಕರಸ್ಯ ಚ |
ಕಪಿತ್ಥರಾಜಾದನಯೋಃ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ಹಿತಮುಚ್ಯತೇ ||೩೬||
View original
न्यच्छेव्यङ्गे सिरामोक्षो नीलिकायां च शस्यते ||३३||
यथान्यायं यथाभ्यासं लालाट्यादिसिराव्यधः |
घृष्ट्वा दिह्यात्त्वचं पिष्ट्वा क्षीरिणां क्षीरसंयुताम् ||३४||
बलातिबलयष्ट्याह्वरजनीर्वा प्रलेपनम् |
पयस्यागुरुकालीयलेपनं वा सगैरिकम् ||३५||
क्षौद्राज्ययुक्तया लिम्पेद्दंष्ट्रया शूकरस्य च |
कपित्थराजादनयोः कल्कं वा हितमुच्यते ||३६||
Adhikarana 17 (37) · Śloka 38
ಯೌವನೇ ಪಿಡಕಾಸ್ವೇಷ ವಿಶೇಷಾಚ್ಛರ್ದನಂ ಹಿತಮ್ |
ಲೇಪನಂ ಚ ವಚಾರೋಧ್ರಸೈನ್ಧವೈಃ ಸರ್ಷಪಾನ್ವಿತೈಃ ||೩೭||
ಕುಸ್ತುಮ್ಬುರುವಚಾಲೋಧ್ರಕುಷ್ಠೈರ್ವಾ ಲೇಪನಂ ಹಿತಮ್ |೩೮|
View original
यौवने पिडकास्वेष विशेषाच्छर्दनं हितम् |
लेपनं च वचारोध्रसैन्धवैः सर्षपान्वितैः ||३७||
कुस्तुम्बुरुवचालोध्रकुष्ठैर्वा लेपनं हितम् |३८|
Adhikarana 18 (38-39) · Śloka 39
ಪದ್ಮಿನೀಕಣ್ಟಕೇ ರೋಗೇ ಛರ್ದಯೇನ್ನಿಮ್ಬವಾರಿಣಾ ||೩೮||
ತೇನೈವ ಸಿದ್ಧಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಸರ್ಪಿಃಪಾನಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ |
ನಿಮ್ಬಾರಗ್ವಧಯೋಃ ಕಲ್ಕೋ ಹಿತ ಉತ್ಸಾದನೇ ಭವೇತ್ ||೩೯||
View original
पद्मिनीकण्टके रोगे छर्दयेन्निम्बवारिणा ||३८||
तेनैव सिद्धं सक्षौद्रं सर्पिःपानं प्रदापयेत् |
निम्बारग्वधयोः कल्को हित उत्सादने भवेत् ||३९||
Adhikarana 19 (40-42) · Śloka 42
ಪರಿವೃತ್ತಿಂ ಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತಾಂ ಸುಸ್ವಿನ್ನಾಮುಪನಾಹಯೇತ್ |
ತತೋಽಭ್ಯಜ್ಯ ಶನೈಶ್ಚರ್ಮ ಚಾನಯೇತ್ ಪೀಡಯೇನ್ಮಣಿಮ್ ||೪೦||
ಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ಚ ಮಣೌ ಚರ್ಮ ಸ್ವೇದಯೇದುಪನಾಹನೈಃ |
ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ಪಞ್ಚರಾತ್ರಂ ವಾ ವಾತಘ್ನೈಃ ಸಾಲ್ವಣಾದಿಭಿಃ ||೪೧||
ದದ್ಯಾದ್ವಾತಹರಾನ್ ಬಸ್ತೀನ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ಯನ್ನಾನಿ ಭೋಜಯೇತ್ |
ವಪಾಟಿಕಾಂ ಜಯೇದೇವಂ ಯಥಾದೋಷಂ ಚಿಕಿತ್ಸಕಃ ||೪೨||
View original
परिवृत्तिं घृताभ्यक्तां सुस्विन्नामुपनाहयेत् |
ततोऽभ्यज्य शनैश्चर्म चानयेत् पीडयेन्मणिम् ||४०||
प्रविष्टे च मणौ चर्म स्वेदयेदुपनाहनैः |
त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा वातघ्नैः साल्वणादिभिः ||४१||
दद्याद्वातहरान् बस्तीन् स्निग्धान्यन्नानि भोजयेत् |
वपाटिकां जयेदेवं यथादोषं चिकित्सकः ||४२||
Adhikarana 20 (43-47) · Śloka 48
ನಿರುದ್ಧಪ್ರಕಶೇ ನಾಡೀಂ ಲೌಹೀಮುಭಯತೋಮುಖೀಮ್ |
ದಾರವೀಂ ವಾ ಜತುಕೃತಾಂ ಘೃತಾಭ್ಯಕ್ತಾಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್ ||೪೩||
ಪರಿಷೇಕೇ ವಸಾಮಜ್ಜಶಿಶುಮಾರವರಾಹಯೋಃ |
ಚಕ್ರತೈಲಂ ತಥಾ ಯೋಜ್ಯಂ ವಾತಘ್ನದ್ರವ್ಯಸಂಯುತಮ್ ||೪೪||
ತ್ರ್ಯಹಾತ್ತ್ರ್ಯಹಾತ್ ಸ್ಥೂಲತರಾಂ ಸಮ್ಯಙ್ಗಾಡೀಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್ |
ಸ್ರೋತೋ ವಿವರ್ಧಯೇದೇವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮನ್ನಂ ಚ ಭೋಜಯೇತ್ ||೪೫||
ಭಿತ್ತ್ವಾ ವಾ ಸೇವನೀಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಸದ್ಯಃಕ್ಷತವದಾಚರೇತ್ |
ಸನ್ನಿರುದ್ಧಗುದಂ ರೋಗಂ ವಲ್ಮೀಕಂ ವಹ್ನಿರೋಹಿಣೀಮ್ ||೪೬||
ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಯಥಾಯೋಗಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಥಾಚರೇತ್ |
ವಿಸರ್ಪೋಕ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ಸಾಧಯೇದಗ್ನಿರೋಹಿಣೀಮ್ ||೪೭||
ಸನ್ನಿರುದ್ಧಗುದೇ ಯೋಜ್ಯಾ ನಿರುದ್ಧಪ್ರಕಶಕ್ರಿಯಾ |೪೮|
View original
निरुद्धप्रकशे नाडीं लौहीमुभयतोमुखीम् |
दारवीं वा जतुकृतां घृताभ्यक्तां प्रवेशयेत् ||४३||
परिषेके वसामज्जशिशुमारवराहयोः |
चक्रतैलं तथा योज्यं वातघ्नद्रव्यसंयुतम् ||४४||
त्र्यहात्त्र्यहात् स्थूलतरां सम्यङ्गाडीं प्रवेशयेत् |
स्रोतो विवर्धयेदेवं स्निग्धमन्नं च भोजयेत् ||४५||
भित्त्वा वा सेवनीं मुक्त्वा सद्यःक्षतवदाचरेत् |
सन्निरुद्धगुदं रोगं वल्मीकं वह्निरोहिणीम् ||४६||
प्रत्याख्याय यथायोगं चिकित्सितमथाचरेत् |
विसर्पोक्तेन विधिना साधयेदग्निरोहिणीम् ||४७||
सन्निरुद्धगुदे योज्या निरुद्धप्रकशक्रिया |४८|
Adhikarana 21 (48-56) · Śloka 56
ಶಸ್ತ್ರೇಣೋತ್ಕೃತ್ಯ ವಲ್ಮೀಕಂ ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಸಾಧಯೇತ್ ||೪೮||
ವಿಧಾನೇನಾರ್ಬುದೋಕ್ತೇನ ಶೋಧಯಿತ್ವಾ ಚ ರೋಪಯೇತ್ |
ವಲ್ಮೀಕಂ ತು ಭವೇದ್ಯಸ್ಯ ನಾತಿವೃದ್ಧಮಮರ್ಮಜಮ್ ||೪೯||
ತತ್ರ ಸಂಶೋಧನಂ ಕೃತ್ವಾ ಶೋಣಿತಂ ಮೋಕ್ಷಯೇದ್ಭಿಷಕ್ |
ಕುಲತ್ಥಿಕಾಯಾ ಮೂಲೈಶ್ಚ ಗುಡೂಚ್ಯಾ ಲವಣೇನ ಚ ||೫೦||
ಆರೇವತಸ್ಯ ಮೂಲೈಶ್ಚ ದನ್ತೀಮೂಲೈಸ್ತಥೈವ ಚ |
ಶ್ಯಾಮಾಮೂಲೈಃ ಸಪಲಲೈಃ ಶಕ್ತುಮಿಶ್ರೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ ||೫೧||
ಸುಸ್ನಿಗ್ಧೈಶ್ಚ ಸುಖೋಷ್ಣೈಶ್ಚ ಭಿಷಕ್ ತಮುಪನಾಹಯೇತ್ |
ಪಕ್ವಂ ವಾ ತದ್ವಿಜಾನೀಯಾದ್ಗತೀಃ ಸರ್ವಾ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ||೫೨||
ಅಭಿಜ್ಞಾಯ ತತಶ್ಛಿತ್ತ್ವಾ ಪ್ರದಹೇನ್ಮತಿಮಾನ್ ಭಿಷಕ್ |
ಸಂಶೋಧ್ಯ ದುಷ್ಟಮಾಂಸಾನಿ ಕ್ಷಾರೇಣ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್ ||೫೩||
ವ್ರಣಂ ವಿಶುದ್ಧಂ ವಿಜ್ಞಾಯ ರೋಪಯೇನ್ಮತಿಮಾನ್ ಭಿಷಕ್ |
ಸುಮನಾ ಗ್ರನ್ಥಯಶ್ಚೈವ ಭಲ್ಲಾತಕಮನಃಶಿಲೇ ||೫೪||
ಕಾಲಾನುಸಾರೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾ ಚನ್ದನಾಗುರುಣೀ ತಥಾ |
ಏತೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ನಿಮ್ಬತೈಲಂ ವಲ್ಮೀಕೇ ರೋಪಣಂ ಹಿತಮ್ ||೫೫||
ಪಾಣಿಪಾದೋಪರಿಷ್ಟಾತ್ತು ಛಿದ್ರೈರ್ಬಹುಭಿರಾವೃತಮ್ |
ವಲ್ಮೀಕಂ ಯತ್ ಸಶೋಫಂ ಸ್ಯಾದ್ವರ್ಜ್ಯಂ ತತ್ತು ವಿಜಾನತಾ ||೫೬||
View original
शस्त्रेणोत्कृत्य वल्मीकं क्षाराग्निभ्यां प्रसाधयेत् ||४८||
विधानेनार्बुदोक्तेन शोधयित्वा च रोपयेत् |
वल्मीकं तु भवेद्यस्य नातिवृद्धममर्मजम् ||४९||
तत्र संशोधनं कृत्वा शोणितं मोक्षयेद्भिषक् |
कुलत्थिकाया मूलैश्च गुडूच्या लवणेन च ||५०||
आरेवतस्य मूलैश्च दन्तीमूलैस्तथैव च |
श्यामामूलैः सपललैः शक्तुमिश्रैः प्रलेपयेत् ||५१||
सुस्निग्धैश्च सुखोष्णैश्च भिषक् तमुपनाहयेत् |
पक्वं वा तद्विजानीयाद्गतीः सर्वा यथाक्रमम् ||५२||
अभिज्ञाय ततश्छित्त्वा प्रदहेन्मतिमान् भिषक् |
संशोध्य दुष्टमांसानि क्षारेण प्रतिसारयेत् ||५३||
व्रणं विशुद्धं विज्ञाय रोपयेन्मतिमान् भिषक् |
सुमना ग्रन्थयश्चैव भल्लातकमनःशिले ||५४||
कालानुसारी सूक्ष्मैला चन्दनागुरुणी तथा |
एतैः सिद्धं निम्बतैलं वल्मीके रोपणं हितम् ||५५||
पाणिपादोपरिष्टात्तु छिद्रैर्बहुभिरावृतम् |
वल्मीकं यत् सशोफं स्याद्वर्ज्यं तत्तु विजानता ||५६||
Adhikarana 22 (57-60) · Śloka 60
ಧಾತ್ರ್ಯಾಃ ಸ್ತನ್ಯಂ ಶೋಧಯಿತ್ವಾ ಬಾಲೇ ಸಾಧ್ಯಾಽಹಿಪೂತನಾ |
ಪಟೋಲಪತ್ರತ್ರಿಫಲಾರಸಾಞ್ಜನವಿಪಾಚಿತಮ್ ||೫೭||
ಪೀತಂ ಘೃತಂ ನಾಶಯತಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಮಪ್ಯಹಿಪೂತನಾಮ್ |
ತ್ರಿಫಲಾಕೋಲಖದಿರಕಷಾಯಂ ವ್ರಣರೋಪಣಮ್ ||೫೮||
ಕಾಸೀಸರೋಚನಾತುತ್ಥಹರಿತಾಲರಸಾಞ್ಜನೈಃ |
ಲೇಪೋಽಮ್ಲಪಿಷ್ಟೋ ಬದರೀತ್ವಗ್ವಾ ಸೈನ್ಧವಸಂಯುತಾ ||೫೯||
ಕಪಾಲತುತ್ಥಜಂ ಚೂರ್ಣಂ ಚೂರ್ಣಕಾಲೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ |
ಚಿಕಿತ್ಸೇನ್ಮುಷ್ಕಕಚ್ಛೂಂ ಚಾಪ್ಯಹಿಪೂತನಪಾಮವತ್ ||೬೦||
View original
धात्र्याः स्तन्यं शोधयित्वा बाले साध्याऽहिपूतना |
पटोलपत्रत्रिफलारसाञ्जनविपाचितम् ||५७||
पीतं घृतं नाशयति कृच्छ्रामप्यहिपूतनाम् |
त्रिफलाकोलखदिरकषायं व्रणरोपणम् ||५८||
कासीसरोचनातुत्थहरितालरसाञ्जनैः |
लेपोऽम्लपिष्टो बदरीत्वग्वा सैन्धवसंयुता ||५९||
कपालतुत्थजं चूर्णं चूर्णकाले प्रयोजयेत् |
चिकित्सेन्मुष्ककच्छूं चाप्यहिपूतनपामवत् ||६०||
Adhikarana 23 (61-63) · Śloka 63
ಗುದಭ್ರಂಶೇ ಗುದಂ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಕ್ತಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್ |
ಕಾರಯೇದ್ಗೋಫಣಾಬನ್ಧಂ ಮಧ್ಯಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಚರ್ಮಣಾ ||೬೧||
ವಿನಿರ್ಗಮಾರ್ಥಂ ವಾಯೋಶ್ಚ ಸ್ವೇದಯೇಚ್ಚ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ |
ಕ್ಷೀರೇ ಮಹತ್ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಮೂಷಿಕಾಂ ಚಾನ್ತ್ರವರ್ಜಿತಾಮ್ ||೬೨||
ಪಕ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಪಚೇತ್ತೈಲಂ ವಾತಘ್ನೌಷಧಸಂಯುತಮ್ |
ಗುದಭ್ರಂಶಮಿದಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಪಾನಾಭ್ಯಙ್ಗಾತ್ ಪ್ರಸಾಧಯೇತ್ ||೬೩||
View original
गुदभ्रंशे गुदं स्विन्नं स्नेहाभ्यक्तं प्रवेशयेत् |
कारयेद्गोफणाबन्धं मध्यच्छिद्रेण चर्मणा ||६१||
विनिर्गमार्थं वायोश्च स्वेदयेच्च मुहुर्मुहुः |
क्षीरे महत्पञ्चमूलं मूषिकां चान्त्रवर्जिताम् ||६२||
पक्त्वा तस्मिन् पचेत्तैलं वातघ्नौषधसंयुतम् |
गुदभ्रंशमिदं कृच्छ्रं पानाभ्यङ्गात् प्रसाधयेत् ||६३||
Adhikarana puShpikA · Śloka 20
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಕ್ಷುದ್ರರೋಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೦||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने क्षुद्ररोगचिकित्सितं नाम विंशोऽध्यायः ||२०||