Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાત ઉદરાણાં નિદાનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथात उदराणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
7. udaranidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ધન્વન્તરિર્ધર્મભૃતાં વરિષ્ઠો રાજર્ષિરિન્દ્રપ્રતિમોઽભવદ્યઃ | બ્રહ્મર્ષિપુત્રં વિનયોપપન્નં શિષ્યં શુભં સુશ્રુતમન્વશાત્ સઃ ||૩||
View original
धन्वन्तरिर्धर्मभृतां वरिष्ठो राजर्षिरिन्द्रप्रतिमोऽभवद्यः | ब्रह्मर्षिपुत्रं विनयोपपन्नं शिष्यं शुभं सुश्रुतमन्वशात् सः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
પૃથક્ સમસ્તૈરપિ ચેહ દોષૈઃ પ્લીહોદરં બદ્ધગુદં તથૈવ | આગન્તુકં સપ્તમમષ્ટમં ચ દકોદરં ચેતિ વદન્તિ તાનિ ||૪||
View original
पृथक् समस्तैरपि चेह दोषैः प्लीहोदरं बद्धगुदं तथैव | आगन्तुकं सप्तममष्टमं च दकोदरं चेति वदन्ति तानि ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 6
સુદુર્બલાગ્નેરહિતાશનસ્ય સંશુષ્કપૂત્યન્નનિષેવણાદ્વા | સ્નેહાદિમિથ્યાચરણાચ્ચ જન્તોર્વૃદ્ધિં ગતાઃ કોષ્ઠમભિપ્રપન્નાઃ ||૫|| ગુલ્માકૃતિવ્યઞ્જિતલક્ષણાનિ કુર્વન્તિ ઘોરાણ્યુદરાણિ દોષાઃ |૬|
View original
सुदुर्बलाग्नेरहिताशनस्य संशुष्कपूत्यन्ननिषेवणाद्वा | स्नेहादिमिथ्याचरणाच्च जन्तोर्वृद्धिं गताः कोष्ठमभिप्रपन्नाः ||५|| गुल्माकृतिव्यञ्जितलक्षणानि कुर्वन्ति घोराण्युदराणि दोषाः |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 7
કોષ્ઠાદુપસ્નેહવદન્નસારો નિઃસૃત્ય દુષ્ટોઽનિલવેગનુન્નઃ ||૬|| ત્વચઃ સમુન્નમ્ય શનૈઃ સમન્તાદ્વિવર્ધમાનો જઠરં કરોતિ |૭|
View original
कोष्ठादुपस्नेहवदन्नसारो निःसृत्य दुष्टोऽनिलवेगनुन्नः ||६|| त्वचः समुन्नम्य शनैः समन्ताद्विवर्धमानो जठरं करोति |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 8
તત્પૂર્વરૂપં બલવર્ણકાઙ્ક્ષાવલીવિનાશો જઠરે હિ રાજ્યઃ ||૭|| જીર્ણાપરિજ્ઞાનવિદાહવત્યો બસ્તૌ રુજઃ પાદગતશ્ચ શોફઃ |૮|
View original
तत्पूर्वरूपं बलवर्णकाङ्क्षावलीविनाशो जठरे हि राज्यः ||७|| जीर्णापरिज्ञानविदाहवत्यो बस्तौ रुजः पादगतश्च शोफः |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 9
સઙ્ગૃહ્ય પાર્શ્વોદરપૃષ્ઠનાભીર્યદ્વર્ધતે કૃષ્ણસિરાવનદ્ધમ્ ||૮|| સશૂલમાનાહવદુગ્રશબ્દં સતોદભેદં પવનાત્મકં તત્ |૯|
View original
सङ्गृह्य पार्श्वोदरपृष्ठनाभीर्यद्वर्धते कृष्णसिरावनद्धम् ||८|| सशूलमानाहवदुग्रशब्दं सतोदभेदं पवनात्मकं तत् |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 10
યચ્ચોષતૃષ્ણાજ્વરદાહયુક્તં પીતં સિરા ભાન્તિ ચ યત્ર પીતાઃ ||૯|| પીતાક્ષિવિણ્મૂત્રનખાનનસ્ય પિત્તોદરં તત્ત્વચિરાભિવૃદ્ધિ |૧૦|
View original
यच्चोषतृष्णाज्वरदाहयुक्तं पीतं सिरा भान्ति च यत्र पीताः ||९|| पीताक्षिविण्मूत्रनखाननस्य पित्तोदरं तत्त्वचिराभिवृद्धि |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 11
યચ્છીતલં શુક્લસિરાવનદ્ધં ગુરુ સ્થિરં શુક્લનખાનનસ્ય ||૧૦|| સ્નિગ્ધં મહચ્છોફયુતં સસાદં કફોદરં તત્તુ ચિરાભિવૃદ્ધિ |૧૧|
View original
यच्छीतलं शुक्लसिरावनद्धं गुरु स्थिरं शुक्लनखाननस्य ||१०|| स्निग्धं महच्छोफयुतं ससादं कफोदरं तत्तु चिराभिवृद्धि |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11-13) · Śloka 14
સ્ત્રિયોઽન્નપાનં નખરોમમૂત્રવિડાર્તવૈર્યુક્તમસાધુવૃત્તાઃ ||૧૧|| યસ્મૈ પ્રયચ્છન્ત્યરયો ગરાંશ્ચ દુષ્ટામ્બુદૂષીવિષસેવનાદ્વા | તેનાશુ રક્તં કુપિતાશ્ચ દોષાઃ કુર્વન્તિ ઘોરં જઠરં ત્રિલિઙ્ગમ્ ||૧૨|| તચ્છીતવાતાભ્રસમુદ્ભવેષુ વિશેષતઃ કુપ્યતિ દહ્યતે ચ સ ચાતુરો મૂર્ચ્છતિ સમ્પ્રસક્તં પાણ્ડુઃ કૃશઃ શુષ્યતિ તૃષ્ણયા ચ ||૧૩|| પ્રકીર્તિતં દૂષ્યુદરં તુ ઘોરં ... |૧૪|
View original
स्त्रियोऽन्नपानं नखरोममूत्रविडार्तवैर्युक्तमसाधुवृत्ताः ||११|| यस्मै प्रयच्छन्त्यरयो गरांश्च दुष्टाम्बुदूषीविषसेवनाद्वा | तेनाशु रक्तं कुपिताश्च दोषाः कुर्वन्ति घोरं जठरं त्रिलिङ्गम् ||१२|| तच्छीतवाताभ्रसमुद्भवेषु विशेषतः कुप्यति दह्यते च स चातुरो मूर्च्छति सम्प्रसक्तं पाण्डुः कृशः शुष्यति तृष्णया च ||१३|| प्रकीर्तितं दूष्युदरं तु घोरं ... |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 16
... પ્લીહોદરં કીર્તયતો નિબોધ | વિદાહ્યભિષ્યન્દિરતસ્ય જન્તોઃ પ્રદુષ્ટમત્યર્થમસૃક્ કફશ્ચ ||૧૪|| પ્લીહાભિવૃદ્ધિં સતતં કરોતિ પ્લીહોદરં તત્ પ્રવદન્તિ તજ્જ્ઞાઃ | વામે ચ પાર્શ્વે પરિવૃદ્ધિમેતિ વિશેષતઃ સીદતિ ચાતુરોઽત્ર ||૧૫|| મન્દજ્વરાગ્નિઃ કફપિત્તલિઙ્ગૈરુપદ્રુતઃ ક્ષીણબલોઽતિપાણ્ડુઃ |૧૬|
View original
... प्लीहोदरं कीर्तयतो निबोध | विदाह्यभिष्यन्दिरतस्य जन्तोः प्रदुष्टमत्यर्थमसृक् कफश्च ||१४|| प्लीहाभिवृद्धिं सततं करोति प्लीहोदरं तत् प्रवदन्ति तज्ज्ञाः | वामे च पार्श्वे परिवृद्धिमेति विशेषतः सीदति चातुरोऽत्र ||१५|| मन्दज्वराग्निः कफपित्तलिङ्गैरुपद्रुतः क्षीणबलोऽतिपाण्डुः |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
સવ્યેતરસ્મિન્ યકૃતિ પ્રદુષ્ટે જ્ઞેયં યકૃદ્દાલ્યુદરં તદેવ ||૧૬||
View original
सव्येतरस्मिन् यकृति प्रदुष्टे ज्ञेयं यकृद्दाल्युदरं तदेव ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 19
યસ્યાન્ત્રમન્નૈરુપલેપિભિર્વા બાલાશ્મભિર્વા સહિતૈઃ પૃથગ્વા | સઞ્ચીયતે તત્ર મલઃ સદોષઃ ક્રમેણ નાડ્યામિવ સઙ્કરો હિ ||૧૭|| નિરુધ્યતે ચાસ્ય ગુદે પુરીષં નિરેતિ કૃચ્છ્રાદપિ ચાલ્પમલ્પમ્ | હૃન્નાભિમધ્યે પરિવૃદ્ધિમેતિ ત(ય)ચ્ચોદરં વિટ્સમગન્ધિકં ચ ||૧૮|| પ્રચ્છર્દયન્ બદ્ધગુદી વિભાવ્યઃ, ... |૧૯|
View original
यस्यान्त्रमन्नैरुपलेपिभिर्वा बालाश्मभिर्वा सहितैः पृथग्वा | सञ्चीयते तत्र मलः सदोषः क्रमेण नाड्यामिव सङ्करो हि ||१७|| निरुध्यते चास्य गुदे पुरीषं निरेति कृच्छ्रादपि चाल्पमल्पम् | हृन्नाभिमध्ये परिवृद्धिमेति त(य)च्चोदरं विट्समगन्धिकं च ||१८|| प्रच्छर्दयन् बद्धगुदी विभाव्यः, ... |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 21
...તતઃ પરિસ્રાવ્યુદરં નિબોધ | શલ્યં યદન્નોપહિતં તદન્ત્રં ભિનત્તિ યસ્યાગતમન્યથા વા ||૧૯|| તસ્માત્ સ્રુતોઽન્ત્રાત્ સલિલપ્રકાશઃ સ્રાવઃ સ્રવેદ્વૈ ગુદતસ્તુ ભૂયઃ | નાભેરધશ્ચોદરમેતિ વૃદ્ધિં નિસ્તુદ્યતેઽતીવ વિદહ્યતે ચ ||૨૦|| એતત્ પરિસ્રાવ્યુદરં પ્રદિષ્ટં... |૨૧|
View original
...ततः परिस्राव्युदरं निबोध | शल्यं यदन्नोपहितं तदन्त्रं भिनत्ति यस्यागतमन्यथा वा ||१९|| तस्मात् स्रुतोऽन्त्रात् सलिलप्रकाशः स्रावः स्रवेद्वै गुदतस्तु भूयः | नाभेरधश्चोदरमेति वृद्धिं निस्तुद्यतेऽतीव विदह्यते च ||२०|| एतत् परिस्राव्युदरं प्रदिष्टं... |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21-23) · Śloka 23
... દકોદરં કીર્તયતો નિબોધ | યઃ સ્નેહપીતોઽપ્યનુવાસિતો વા વાન્તો વિરિક્તોઽપ્યથવા નિરૂઢઃ ||૨૧|| પિબેજ્જલં શીતલમાશુ તસ્ય સ્રોતાંસિ દુષ્યન્તિ હિ તદ્વહાનિ | સ્નેહોપલિપ્તેષ્વથવાઽપિ તેષુ દકોદરં પૂર્વવદભ્યુપૈતિ ||૨૨|| સ્નિગ્ધં મહત્ સમ્પરિવૃત્તનાભિ ભૃશોન્નતં પૂર્ણમિવામ્બુના ચ | યથા દૃતિઃ ક્ષુભ્યતિ કમ્પતે ચ શબ્દાયતે ચાપિ દકોદરં તત્ ||૨૩||
View original
... दकोदरं कीर्तयतो निबोध | यः स्नेहपीतोऽप्यनुवासितो वा वान्तो विरिक्तोऽप्यथवा निरूढः ||२१|| पिबेज्जलं शीतलमाशु तस्य स्रोतांसि दुष्यन्ति हि तद्वहानि | स्नेहोपलिप्तेष्वथवाऽपि तेषु दकोदरं पूर्ववदभ्युपैति ||२२|| स्निग्धं महत् सम्परिवृत्तनाभि भृशोन्नतं पूर्णमिवाम्बुना च | यथा दृतिः क्षुभ्यति कम्पते च शब्दायते चापि दकोदरं तत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (24) · Śloka 24
આધ્માનં ગમનેઽશક્તિર્દૌર્બલ્યં દુર્બલાગ્નિતા | શોફઃ સદનમઙ્ગાનાં સઙ્ગો વાતપુરીષયોઃ | દાહસ્તૃષ્ણા ચ સર્વેષુ જઠરેષુ ભવન્તિ હિ ||૨૪||
View original
आध्मानं गमनेऽशक्तिर्दौर्बल्यं दुर्बलाग्निता | शोफः सदनमङ्गानां सङ्गो वातपुरीषयोः | दाहस्तृष्णा च सर्वेषु जठरेषु भवन्ति हि ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
અન્તે સલિલભાવં હિ ભજન્તે જઠરાણિ તુ | સર્વાણ્યેવ પરીપાકાત્તદા તાનિ વિવર્જયેત્ ||૨૫||
View original
अन्ते सलिलभावं हि भजन्ते जठराणि तु | सर्वाण्येव परीपाकात्तदा तानि विवर्जयेत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં નિદાનસ્થાને ઉદરનિદાનં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ ||૭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने उदरनिदानं नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
🔊 Audio coming soon