Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತ ಉದರಾಣಾಂ ನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथात उदराणां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
7. udaranidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಧನ್ವನ್ತರಿರ್ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರಿಷ್ಠೋ ರಾಜರ್ಷಿರಿನ್ದ್ರಪ್ರತಿಮೋಽಭವದ್ಯಃ | ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಪುತ್ರಂ ವಿನಯೋಪಪನ್ನಂ ಶಿಷ್ಯಂ ಶುಭಂ ಸುಶ್ರುತಮನ್ವಶಾತ್ ಸಃ ||೩||
View original
धन्वन्तरिर्धर्मभृतां वरिष्ठो राजर्षिरिन्द्रप्रतिमोऽभवद्यः | ब्रह्मर्षिपुत्रं विनयोपपन्नं शिष्यं शुभं सुश्रुतमन्वशात् सः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಪೃಥಕ್ ಸಮಸ್ತೈರಪಿ ಚೇಹ ದೋಷೈಃ ಪ್ಲೀಹೋದರಂ ಬದ್ಧಗುದಂ ತಥೈವ | ಆಗನ್ತುಕಂ ಸಪ್ತಮಮಷ್ಟಮಂ ಚ ದಕೋದರಂ ಚೇತಿ ವದನ್ತಿ ತಾನಿ ||೪||
View original
पृथक् समस्तैरपि चेह दोषैः प्लीहोदरं बद्धगुदं तथैव | आगन्तुकं सप्तममष्टमं च दकोदरं चेति वदन्ति तानि ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 6
ಸುದುರ್ಬಲಾಗ್ನೇರಹಿತಾಶನಸ್ಯ ಸಂಶುಷ್ಕಪೂತ್ಯನ್ನನಿಷೇವಣಾದ್ವಾ | ಸ್ನೇಹಾದಿಮಿಥ್ಯಾಚರಣಾಚ್ಚ ಜನ್ತೋರ್ವೃದ್ಧಿಂ ಗತಾಃ ಕೋಷ್ಠಮಭಿಪ್ರಪನ್ನಾಃ ||೫|| ಗುಲ್ಮಾಕೃತಿವ್ಯಞ್ಜಿತಲಕ್ಷಣಾನಿ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಘೋರಾಣ್ಯುದರಾಣಿ ದೋಷಾಃ |೬|
View original
सुदुर्बलाग्नेरहिताशनस्य संशुष्कपूत्यन्ननिषेवणाद्वा | स्नेहादिमिथ्याचरणाच्च जन्तोर्वृद्धिं गताः कोष्ठमभिप्रपन्नाः ||५|| गुल्माकृतिव्यञ्जितलक्षणानि कुर्वन्ति घोराण्युदराणि दोषाः |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 7
ಕೋಷ್ಠಾದುಪಸ್ನೇಹವದನ್ನಸಾರೋ ನಿಃಸೃತ್ಯ ದುಷ್ಟೋಽನಿಲವೇಗನುನ್ನಃ ||೬|| ತ್ವಚಃ ಸಮುನ್ನಮ್ಯ ಶನೈಃ ಸಮನ್ತಾದ್ವಿವರ್ಧಮಾನೋ ಜಠರಂ ಕರೋತಿ |೭|
View original
कोष्ठादुपस्नेहवदन्नसारो निःसृत्य दुष्टोऽनिलवेगनुन्नः ||६|| त्वचः समुन्नम्य शनैः समन्ताद्विवर्धमानो जठरं करोति |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 8
ತತ್ಪೂರ್ವರೂಪಂ ಬಲವರ್ಣಕಾಙ್ಕ್ಷಾವಲೀವಿನಾಶೋ ಜಠರೇ ಹಿ ರಾಜ್ಯಃ ||೭|| ಜೀರ್ಣಾಪರಿಜ್ಞಾನವಿದಾಹವತ್ಯೋ ಬಸ್ತೌ ರುಜಃ ಪಾದಗತಶ್ಚ ಶೋಫಃ |೮|
View original
तत्पूर्वरूपं बलवर्णकाङ्क्षावलीविनाशो जठरे हि राज्यः ||७|| जीर्णापरिज्ञानविदाहवत्यो बस्तौ रुजः पादगतश्च शोफः |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 9
ಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವೋದರಪೃಷ್ಠನಾಭೀರ್ಯದ್ವರ್ಧತೇ ಕೃಷ್ಣಸಿರಾವನದ್ಧಮ್ ||೮|| ಸಶೂಲಮಾನಾಹವದುಗ್ರಶಬ್ದಂ ಸತೋದಭೇದಂ ಪವನಾತ್ಮಕಂ ತತ್ |೯|
View original
सङ्गृह्य पार्श्वोदरपृष्ठनाभीर्यद्वर्धते कृष्णसिरावनद्धम् ||८|| सशूलमानाहवदुग्रशब्दं सतोदभेदं पवनात्मकं तत् |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 10
ಯಚ್ಚೋಷತೃಷ್ಣಾಜ್ವರದಾಹಯುಕ್ತಂ ಪೀತಂ ಸಿರಾ ಭಾನ್ತಿ ಚ ಯತ್ರ ಪೀತಾಃ ||೯|| ಪೀತಾಕ್ಷಿವಿಣ್ಮೂತ್ರನಖಾನನಸ್ಯ ಪಿತ್ತೋದರಂ ತತ್ತ್ವಚಿರಾಭಿವೃದ್ಧಿ |೧೦|
View original
यच्चोषतृष्णाज्वरदाहयुक्तं पीतं सिरा भान्ति च यत्र पीताः ||९|| पीताक्षिविण्मूत्रनखाननस्य पित्तोदरं तत्त्वचिराभिवृद्धि |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 11
ಯಚ್ಛೀತಲಂ ಶುಕ್ಲಸಿರಾವನದ್ಧಂ ಗುರು ಸ್ಥಿರಂ ಶುಕ್ಲನಖಾನನಸ್ಯ ||೧೦|| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಹಚ್ಛೋಫಯುತಂ ಸಸಾದಂ ಕಫೋದರಂ ತತ್ತು ಚಿರಾಭಿವೃದ್ಧಿ |೧೧|
View original
यच्छीतलं शुक्लसिरावनद्धं गुरु स्थिरं शुक्लनखाननस्य ||१०|| स्निग्धं महच्छोफयुतं ससादं कफोदरं तत्तु चिराभिवृद्धि |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11-13) · Śloka 14
ಸ್ತ್ರಿಯೋಽನ್ನಪಾನಂ ನಖರೋಮಮೂತ್ರವಿಡಾರ್ತವೈರ್ಯುಕ್ತಮಸಾಧುವೃತ್ತಾಃ ||೧೧|| ಯಸ್ಮೈ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತ್ಯರಯೋ ಗರಾಂಶ್ಚ ದುಷ್ಟಾಮ್ಬುದೂಷೀವಿಷಸೇವನಾದ್ವಾ | ತೇನಾಶು ರಕ್ತಂ ಕುಪಿತಾಶ್ಚ ದೋಷಾಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಘೋರಂ ಜಠರಂ ತ್ರಿಲಿಙ್ಗಮ್ ||೧೨|| ತಚ್ಛೀತವಾತಾಭ್ರಸಮುದ್ಭವೇಷು ವಿಶೇಷತಃ ಕುಪ್ಯತಿ ದಹ್ಯತೇ ಚ ಸ ಚಾತುರೋ ಮೂರ್ಚ್ಛತಿ ಸಮ್ಪ್ರಸಕ್ತಂ ಪಾಣ್ಡುಃ ಕೃಶಃ ಶುಷ್ಯತಿ ತೃಷ್ಣಯಾ ಚ ||೧೩|| ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಂ ದೂಷ್ಯುದರಂ ತು ಘೋರಂ ... |೧೪|
View original
स्त्रियोऽन्नपानं नखरोममूत्रविडार्तवैर्युक्तमसाधुवृत्ताः ||११|| यस्मै प्रयच्छन्त्यरयो गरांश्च दुष्टाम्बुदूषीविषसेवनाद्वा | तेनाशु रक्तं कुपिताश्च दोषाः कुर्वन्ति घोरं जठरं त्रिलिङ्गम् ||१२|| तच्छीतवाताभ्रसमुद्भवेषु विशेषतः कुप्यति दह्यते च स चातुरो मूर्च्छति सम्प्रसक्तं पाण्डुः कृशः शुष्यति तृष्णया च ||१३|| प्रकीर्तितं दूष्युदरं तु घोरं ... |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14-15) · Śloka 16
... ಪ್ಲೀಹೋದರಂ ಕೀರ್ತಯತೋ ನಿಬೋಧ | ವಿದಾಹ್ಯಭಿಷ್ಯನ್ದಿರತಸ್ಯ ಜನ್ತೋಃ ಪ್ರದುಷ್ಟಮತ್ಯರ್ಥಮಸೃಕ್ ಕಫಶ್ಚ ||೧೪|| ಪ್ಲೀಹಾಭಿವೃದ್ಧಿಂ ಸತತಂ ಕರೋತಿ ಪ್ಲೀಹೋದರಂ ತತ್ ಪ್ರವದನ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಃ | ವಾಮೇ ಚ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಪರಿವೃದ್ಧಿಮೇತಿ ವಿಶೇಷತಃ ಸೀದತಿ ಚಾತುರೋಽತ್ರ ||೧೫|| ಮನ್ದಜ್ವರಾಗ್ನಿಃ ಕಫಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗೈರುಪದ್ರುತಃ ಕ್ಷೀಣಬಲೋಽತಿಪಾಣ್ಡುಃ |೧೬|
View original
... प्लीहोदरं कीर्तयतो निबोध | विदाह्यभिष्यन्दिरतस्य जन्तोः प्रदुष्टमत्यर्थमसृक् कफश्च ||१४|| प्लीहाभिवृद्धिं सततं करोति प्लीहोदरं तत् प्रवदन्ति तज्ज्ञाः | वामे च पार्श्वे परिवृद्धिमेति विशेषतः सीदति चातुरोऽत्र ||१५|| मन्दज्वराग्निः कफपित्तलिङ्गैरुपद्रुतः क्षीणबलोऽतिपाण्डुः |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ಸವ್ಯೇತರಸ್ಮಿನ್ ಯಕೃತಿ ಪ್ರದುಷ್ಟೇ ಜ್ಞೇಯಂ ಯಕೃದ್ದಾಲ್ಯುದರಂ ತದೇವ ||೧೬||
View original
सव्येतरस्मिन् यकृति प्रदुष्टे ज्ञेयं यकृद्दाल्युदरं तदेव ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 19
ಯಸ್ಯಾನ್ತ್ರಮನ್ನೈರುಪಲೇಪಿಭಿರ್ವಾ ಬಾಲಾಶ್ಮಭಿರ್ವಾ ಸಹಿತೈಃ ಪೃಥಗ್ವಾ | ಸಞ್ಚೀಯತೇ ತತ್ರ ಮಲಃ ಸದೋಷಃ ಕ್ರಮೇಣ ನಾಡ್ಯಾಮಿವ ಸಙ್ಕರೋ ಹಿ ||೧೭|| ನಿರುಧ್ಯತೇ ಚಾಸ್ಯ ಗುದೇ ಪುರೀಷಂ ನಿರೇತಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದಪಿ ಚಾಲ್ಪಮಲ್ಪಮ್ | ಹೃನ್ನಾಭಿಮಧ್ಯೇ ಪರಿವೃದ್ಧಿಮೇತಿ ತ(ಯ)ಚ್ಚೋದರಂ ವಿಟ್ಸಮಗನ್ಧಿಕಂ ಚ ||೧೮|| ಪ್ರಚ್ಛರ್ದಯನ್ ಬದ್ಧಗುದೀ ವಿಭಾವ್ಯಃ, ... |೧೯|
View original
यस्यान्त्रमन्नैरुपलेपिभिर्वा बालाश्मभिर्वा सहितैः पृथग्वा | सञ्चीयते तत्र मलः सदोषः क्रमेण नाड्यामिव सङ्करो हि ||१७|| निरुध्यते चास्य गुदे पुरीषं निरेति कृच्छ्रादपि चाल्पमल्पम् | हृन्नाभिमध्ये परिवृद्धिमेति त(य)च्चोदरं विट्समगन्धिकं च ||१८|| प्रच्छर्दयन् बद्धगुदी विभाव्यः, ... |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 21
...ತತಃ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯುದರಂ ನಿಬೋಧ | ಶಲ್ಯಂ ಯದನ್ನೋಪಹಿತಂ ತದನ್ತ್ರಂ ಭಿನತ್ತಿ ಯಸ್ಯಾಗತಮನ್ಯಥಾ ವಾ ||೧೯|| ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ರುತೋಽನ್ತ್ರಾತ್ ಸಲಿಲಪ್ರಕಾಶಃ ಸ್ರಾವಃ ಸ್ರವೇದ್ವೈ ಗುದತಸ್ತು ಭೂಯಃ | ನಾಭೇರಧಶ್ಚೋದರಮೇತಿ ವೃದ್ಧಿಂ ನಿಸ್ತುದ್ಯತೇಽತೀವ ವಿದಹ್ಯತೇ ಚ ||೨೦|| ಏತತ್ ಪರಿಸ್ರಾವ್ಯುದರಂ ಪ್ರದಿಷ್ಟಂ... |೨೧|
View original
...ततः परिस्राव्युदरं निबोध | शल्यं यदन्नोपहितं तदन्त्रं भिनत्ति यस्यागतमन्यथा वा ||१९|| तस्मात् स्रुतोऽन्त्रात् सलिलप्रकाशः स्रावः स्रवेद्वै गुदतस्तु भूयः | नाभेरधश्चोदरमेति वृद्धिं निस्तुद्यतेऽतीव विदह्यते च ||२०|| एतत् परिस्राव्युदरं प्रदिष्टं... |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21-23) · Śloka 23
... ದಕೋದರಂ ಕೀರ್ತಯತೋ ನಿಬೋಧ | ಯಃ ಸ್ನೇಹಪೀತೋಽಪ್ಯನುವಾಸಿತೋ ವಾ ವಾನ್ತೋ ವಿರಿಕ್ತೋಽಪ್ಯಥವಾ ನಿರೂಢಃ ||೨೧|| ಪಿಬೇಜ್ಜಲಂ ಶೀತಲಮಾಶು ತಸ್ಯ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ದುಷ್ಯನ್ತಿ ಹಿ ತದ್ವಹಾನಿ | ಸ್ನೇಹೋಪಲಿಪ್ತೇಷ್ವಥವಾಽಪಿ ತೇಷು ದಕೋದರಂ ಪೂರ್ವವದಭ್ಯುಪೈತಿ ||೨೨|| ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಹತ್ ಸಮ್ಪರಿವೃತ್ತನಾಭಿ ಭೃಶೋನ್ನತಂ ಪೂರ್ಣಮಿವಾಮ್ಬುನಾ ಚ | ಯಥಾ ದೃತಿಃ ಕ್ಷುಭ್ಯತಿ ಕಮ್ಪತೇ ಚ ಶಬ್ದಾಯತೇ ಚಾಪಿ ದಕೋದರಂ ತತ್ ||೨೩||
View original
... दकोदरं कीर्तयतो निबोध | यः स्नेहपीतोऽप्यनुवासितो वा वान्तो विरिक्तोऽप्यथवा निरूढः ||२१|| पिबेज्जलं शीतलमाशु तस्य स्रोतांसि दुष्यन्ति हि तद्वहानि | स्नेहोपलिप्तेष्वथवाऽपि तेषु दकोदरं पूर्ववदभ्युपैति ||२२|| स्निग्धं महत् सम्परिवृत्तनाभि भृशोन्नतं पूर्णमिवाम्बुना च | यथा दृतिः क्षुभ्यति कम्पते च शब्दायते चापि दकोदरं तत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (24) · Śloka 24
ಆಧ್ಮಾನಂ ಗಮನೇಽಶಕ್ತಿರ್ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ದುರ್ಬಲಾಗ್ನಿತಾ | ಶೋಫಃ ಸದನಮಙ್ಗಾನಾಂ ಸಙ್ಗೋ ವಾತಪುರೀಷಯೋಃ | ದಾಹಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಸರ್ವೇಷು ಜಠರೇಷು ಭವನ್ತಿ ಹಿ ||೨೪||
View original
आध्मानं गमनेऽशक्तिर्दौर्बल्यं दुर्बलाग्निता | शोफः सदनमङ्गानां सङ्गो वातपुरीषयोः | दाहस्तृष्णा च सर्वेषु जठरेषु भवन्ति हि ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (25) · Śloka 25
ಅನ್ತೇ ಸಲಿಲಭಾವಂ ಹಿ ಭಜನ್ತೇ ಜಠರಾಣಿ ತು | ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ಪರೀಪಾಕಾತ್ತದಾ ತಾನಿ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ ||೨೫||
View original
अन्ते सलिलभावं हि भजन्ते जठराणि तु | सर्वाण्येव परीपाकात्तदा तानि विवर्जयेत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಉದರನಿದಾನಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने उदरनिदानं नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
🔊 Audio coming soon