Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ വിസര്പനാഡീസ്തനരോഗനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो विसर्पनाडीस्तनरोगनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
10. visarpanāḍīstanarōganidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ത്വങ്മാംസശോണിതഗതാഃ കുപിതാസ്തു ദോഷാഃ സര്വാങ്ഗസാരിണമിഹാസ്ഥിതമാത്മലിങ്ഗമ് | കുര്വന്തി വിസ്തൃതമനുന്നതമാശു ശോഫം തം സര്വതോ വിസരണാച്ച വിസര്പമാഹുഃ ||൩||
View original
त्वङ्मांसशोणितगताः कुपितास्तु दोषाः सर्वाङ्गसारिणमिहास्थितमात्मलिङ्गम् | कुर्वन्ति विस्तृतमनुन्नतमाशु शोफं तं सर्वतो विसरणाच्च विसर्पमाहुः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
വാതാത്മകോऽസിതമൃദുഃ പരുഷോऽങ്ഗമര്ദസമ്ഭേദതോദപവനജ്വരലിങ്ഗയുക്തഃ | ഗണ്ഡൈര്യദാ തു വിഷമൈരതിദൂഷിതത്വാദ്യുക്തഃ സ ഏവ കഥിതഃ ഖലു വര്ജനീയഃ ||൪||
View original
वातात्मकोऽसितमृदुः परुषोऽङ्गमर्दसम्भेदतोदपवनज्वरलिङ्गयुक्तः | गण्डैर्यदा तु विषमैरतिदूषितत्वाद्युक्तः स एव कथितः खलु वर्जनीयः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
പിത്താത്മകോ ദ്രുതഗതിര്ജ്വരദാഹപാകസ്ഫോടപ്രഭേദബഹുലഃ ക്ഷതജപ്രകാശഃ | ദോഷപ്രവൃദ്ധിഹതമാംസസിരോ യദാ സ്യാത് സ്രോതോജകര്ദമനിഭോ ന തദാ സ സിധ്യേത് ||൫||
View original
पित्तात्मको द्रुतगतिर्ज्वरदाहपाकस्फोटप्रभेदबहुलः क्षतजप्रकाशः | दोषप्रवृद्धिहतमांससिरो यदा स्यात् स्रोतोजकर्दमनिभो न तदा स सिध्येत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ശ്ലേഷ്മാത്മകഃ സരതി മന്ദമശീഘ്രപാകഃ സ്നിഗ്ധഃ സിതശ്വയഥുരല്പരുഗുഗ്രകണ്ഡുഃ |൬|
View original
श्लेष्मात्मकः सरति मन्दमशीघ्रपाकः स्निग्धः सितश्वयथुरल्परुगुग्रकण्डुः |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (6) · Śloka 6
സര്വാത്മകസ്ത്രിവിധവര്ണരുജോऽവഗാഢഃ പക്വോ ന സിധ്യതി ച മാംസസിരാപ്രശാതാത് ||൬||
View original
सर्वात्मकस्त्रिविधवर्णरुजोऽवगाढः पक्वो न सिध्यति च मांससिराप्रशातात् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (7) · Śloka 7
സദ്യഃക്ഷതവ്രണമുപേത്യ നരസ്യ പിത്തം രക്തം ച ദോഷബഹുലസ്യ കരോതി ശോഫമ് | ശ്യാവം സലോഹിതമതിജ്വരദാഹപാകം സ്ഫോടൈഃ കുലത്ഥസദൃശൈരസിതൈശ്ച കീര്ണമ് ||൭||
View original
सद्यःक्षतव्रणमुपेत्य नरस्य पित्तं रक्तं च दोषबहुलस्य करोति शोफम् | श्यावं सलोहितमतिज्वरदाहपाकं स्फोटैः कुलत्थसदृशैरसितैश्च कीर्णम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (8) · Śloka 8
സിധ്യന്തി വാതകഫപിത്തകൃതാ വിസര്പാഃ സര്വാത്മകഃ ക്ഷതകൃതശ്ച ന സിദ്ധിമേതി | പൈത്താനിലാവപി ച ദര്ശിതപൂര്വലിങ്ഗൌ സര്വേ ച മര്മസു ഭവന്തി ഹി കൃച്ഛ്രസാധ്യാഃ ||൮||
View original
सिध्यन्ति वातकफपित्तकृता विसर्पाः सर्वात्मकः क्षतकृतश्च न सिद्धिमेति | पैत्तानिलावपि च दर्शितपूर्वलिङ्गौ सर्वे च मर्मसु भवन्ति हि कृच्छ्रसाध्याः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (9) · Śloka 10
ശോഫം ന പക്വമിതി പക്വമുപേക്ഷതേ യോ യോ വാ വ്രണം പ്രചുരപൂയമസാധുവൃത്തഃ | അഭ്യന്തരം പ്രവിശതി പ്രവിദാര്യ തസ്യ സ്ഥാനാനി പൂര്വവിഹിതാനി തതഃ സ പൂയഃ ||൯|| തസ്യാതിമാത്രഗമനാദ്ഗതിരിത്യതശ്ച നാഡീവ യദ്വഹതി തേന മതാ തു നാഡീ |൧൦|
View original
शोफं न पक्वमिति पक्वमुपेक्षते यो यो वा व्रणं प्रचुरपूयमसाधुवृत्तः | अभ्यन्तरं प्रविशति प्रविदार्य तस्य स्थानानि पूर्वविहितानि ततः स पूयः ||९|| तस्यातिमात्रगमनाद्गतिरित्यतश्च नाडीव यद्वहति तेन मता तु नाडी |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (10) · Śloka 10
ദോഷൈസ്ത്രിഭിര്ഭവതി സാ പൃഥഗേകശശ്ച സമ്മൂര്ച്ഛിതൈരപി ച ശല്യനിമിത്തതോऽന്യാ ||൧൦||
View original
दोषैस्त्रिभिर्भवति सा पृथगेकशश्च सम्मूर्च्छितैरपि च शल्यनिमित्ततोऽन्या ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (11) · Śloka 11
തത്രാനിലാത് പരുഷസൂക്ഷ്മമുഖീ സശൂലാ ഫേനാനുവിദ്ധമധികം സ്രവതി ക്ഷപായാമ് |൧൧|
View original
तत्रानिलात् परुषसूक्ष्ममुखी सशूला फेनानुविद्धमधिकं स्रवति क्षपायाम् |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (11) · Śloka 11
തൃട്താപതോദസദനജ്വരഭേദഹേതുഃ പീതം സ്രവത്യധികമുഷ്ണമഹഃസു പിത്താത് ||൧൧||
View original
तृट्तापतोदसदनज्वरभेदहेतुः पीतं स्रवत्यधिकमुष्णमहःसु पित्तात् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (12) · Śloka 12
ജ്ഞേയാ കഫാദ്ബഹുഘനാര്ജുനപിച്ഛിലാസ്രാ രാത്രിസ്രുതിഃ സ്തിമിതരുക്കഠിനാ സകണ്ഡൂഃ |൧൨|
View original
ज्ञेया कफाद्बहुघनार्जुनपिच्छिलास्रा रात्रिस्रुतिः स्तिमितरुक्कठिना सकण्डूः |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (12) · Śloka 12
ദോഷദ്വയാഭിഹിതലക്ഷണദര്ശനേന തിസ്രോ ഗതീര്വ്യതികരപ്രഭവാസ്തു വിദ്യാത് ||൧൨||
View original
दोषद्वयाभिहितलक्षणदर्शनेन तिस्रो गतीर्व्यतिकरप्रभवास्तु विद्यात् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (13) · Śloka 13
ദാഹജ്വരശ്വസനമൂര്ച്ഛനവക്ത്രശോഷാ യസ്യാം ഭവന്ത്യഭിഹിതാനി ച ലക്ഷണാനി | താമാദിശേത് പവനപിത്തകഫപ്രകോപാദ്ധോരാമസുക്ഷയകരീമിവ കാലരാത്രിമ് ||൧൩||
View original
दाहज्वरश्वसनमूर्च्छनवक्त्रशोषा यस्यां भवन्त्यभिहितानि च लक्षणानि | तामादिशेत् पवनपित्तकफप्रकोपाद्धोरामसुक्षयकरीमिव कालरात्रिम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (14) · Śloka 14
നഷ്ടം കഥഞ്ചിദനുമാര്ഗമുദീരിതേഷു സ്ഥാനേഷു ശല്യമചിരേണ ഗതിം കരോതി | സാ ഫേനിലം മഥിതമച്ഛമസൃഗ്വിമിശ്രമുഷ്ണം സ്രവേത സഹസാ സരുജാ ച നിത്യമ് ||൧൪||
View original
नष्टं कथञ्चिदनुमार्गमुदीरितेषु स्थानेषु शल्यमचिरेण गतिं करोति | सा फेनिलं मथितमच्छमसृग्विमिश्रमुष्णं स्रवेत सहसा सरुजा च नित्यम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (15) · Śloka 15
യാവത്യോ ഗതയോ യൈശ്ച കാരണൈഃ സമ്ഭവന്തി ഹി | താവന്തഃ സ്തനരോഗാഃ സ്യുഃ സ്ത്രീണാം തൈരേവ ഹേതുഭിഃ ||൧൫||
View original
यावत्यो गतयो यैश्च कारणैः सम्भवन्ति हि | तावन्तः स्तनरोगाः स्युः स्त्रीणां तैरेव हेतुभिः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (16) · Śloka 16
ധമന്യഃ സംവൃതദ്വാരാഃ കന്യാനാം സ്തനസംശ്രിതാഃ | ദോഷാവിസരണാത്താസാം ന ഭവന്തി സ്തനാമയാഃ ||൧൬||
View original
धमन्यः संवृतद्वाराः कन्यानां स्तनसंश्रिताः | दोषाविसरणात्तासां न भवन्ति स्तनामयाः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (17) · Śloka 17
താസാമേവ പ്രജാതാനാം ഗര്ഭിണീനാം ച താഃ പുനഃ | സ്വഭാവാദേവ വിവൃതാ ജായന്തേ സമ്ഭവന്ത്യതഃ ||൧൭||
View original
तासामेव प्रजातानां गर्भिणीनां च ताः पुनः | स्वभावादेव विवृता जायन्ते सम्भवन्त्यतः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (18) · Śloka 18
രസപ്രസാദോ മധുരഃ പക്വാഹാരനിമിത്തജഃ | കൃത്സ്നദേഹാത് സ്തനൌ പ്രാപ്തഃ സ്തന്യമിത്യഭിധീയതേ ||൧൮||
View original
रसप्रसादो मधुरः पक्वाहारनिमित्तजः | कृत्स्नदेहात् स्तनौ प्राप्तः स्तन्यमित्यभिधीयते ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (19-22) · Śloka 23
വിശസ്തേഷ്വപി ഗാത്രേഷു യഥാ ശുക്രം ന ദൃശ്യതേ | സര്വദേഹാശ്രിതത്വാച്ച ശുക്രലക്ഷണമുച്യതേ ||൧൯|| തദേവ ചേഷ്ടയുവതേര്ദര്ശനാത് സ്മരണാദപി | ശബ്ദസംശ്രവണാത് സ്പര്ശാത് സംഹര്ഷാച്ച പ്രവര്തതേ ||൨൦|| സുപ്രസന്നം മനസ്തത്ര ഹര്ഷണേ ഹേതുരുച്യതേ | ആഹാരരസയോനിത്വാദേവം സ്തന്യമപി സ്ത്രിയാഃ ||൨൧|| തദേവാപത്യസംസ്പര്ശാദ്ദര്ശനാത് സ്മരണാദപി | ഗ്രഹണാച്ച ശരീരസ്യ ശുക്രവത് സമ്പ്രവര്തതേ ||൨൨|| സ്നേഹോ നിരന്തരസ്തത്ര പ്രസ്രവേ ഹേതുരുച്യതേ |൨൩|
View original
विशस्तेष्वपि गात्रेषु यथा शुक्रं न दृश्यते | सर्वदेहाश्रितत्वाच्च शुक्रलक्षणमुच्यते ||१९|| तदेव चेष्टयुवतेर्दर्शनात् स्मरणादपि | शब्दसंश्रवणात् स्पर्शात् संहर्षाच्च प्रवर्तते ||२०|| सुप्रसन्नं मनस्तत्र हर्षणे हेतुरुच्यते | आहाररसयोनित्वादेवं स्तन्यमपि स्त्रियाः ||२१|| तदेवापत्यसंस्पर्शाद्दर्शनात् स्मरणादपि | ग्रहणाच्च शरीरस्य शुक्रवत् सम्प्रवर्तते ||२२|| स्नेहो निरन्तरस्तत्र प्रस्रवे हेतुरुच्यते |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (23-24) · Śloka 24
തത് കഷായം ഭവേദ്വാതാത് ക്ഷിപ്തം ച പ്ലവതേऽമ്ഭസി ||൨൩|| പിത്താദമ്ലം സകടുകം രാജ്യോऽമ്ഭസി ച പീതികാഃ | കഫാദ്ഘനം പിച്ഛിലം ച ജലേ ചാപ്യവസീദതി | സര്വൈര്ദുഷ്ടൈഃ സര്വലിങ്ഗമഭിഘാതാച്ച ദുഷ്യതി ||൨൪||
View original
तत् कषायं भवेद्वातात् क्षिप्तं च प्लवतेऽम्भसि ||२३|| पित्तादम्लं सकटुकं राज्योऽम्भसि च पीतिकाः | कफाद्घनं पिच्छिलं च जले चाप्यवसीदति | सर्वैर्दुष्टैः सर्वलिङ्गमभिघाताच्च दुष्यति ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
യത് ക്ഷീരമുദകേ ക്ഷിപ്തമേകീഭവതി പാണ്ഡുരമ് | മധുരം ചാവിവര്ണം ച പ്രസന്നം തദ്വിനിര്ദിശേത് ||൨൫||
View original
यत् क्षीरमुदके क्षिप्तमेकीभवति पाण्डुरम् | मधुरं चाविवर्णं च प्रसन्नं तद्विनिर्दिशेत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
സക്ഷീരൌ വാऽപ്യദുഗ്ധൌ വാ പ്രാപ്യ ദോഷഃ സ്തനൌ സ്ത്രിയാഃ | രക്തം മാംസം ച സന്ദൂഷ്യ സ്തനരോഗായ കല്പതേ ||൨൬||
View original
सक्षीरौ वाऽप्यदुग्धौ वा प्राप्य दोषः स्तनौ स्त्रियाः | रक्तं मांसं च सन्दूष्य स्तनरोगाय कल्पते ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (27) · Śloka 27
പഞ്ചാനാമപി തേഷാം തു ഹിത്വാ ശോണിതവിദ്രധിമ് | ലക്ഷണാനി സമാനാനി ബാഹ്യവിദ്രധിലക്ഷണൈഃ ||൨൭||
View original
पञ्चानामपि तेषां तु हित्वा शोणितविद्रधिम् | लक्षणानि समानानि बाह्यविद्रधिलक्षणैः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേ വിസര്പനാഡീസ്തനരോഗനിദാനം നാമ ദശമോऽധ്യായഃ ||൧൦||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने विसर्पनाडीस्तनरोगनिदानं नाम दशमोऽध्यायः ||१०||
🔊 Audio coming soon