Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ഗ്രന്ഥപച്യര്ബുദഗലഗണ്ഡാനാം നിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातो ग्रन्थपच्यर्बुदगलगण्डानां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
11. granthyapacyarbudagalagaṇḍanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
വാതാദയോ മാംസമസൃക് ച ദുഷ്ടാഃ സന്ദൂഷ്യ മേദശ്ച കഫാനുവിദ്ധമ് | വൃത്തോന്നതം വിഗ്രഥിതം തു ശോഫം കുര്വന്ത്യതോ ഗ്രന്ഥിരിതി പ്രദിഷ്ടഃ ||൩||
View original
वातादयो मांसमसृक् च दुष्टाः सन्दूष्य मेदश्च कफानुविद्धम् | वृत्तोन्नतं विग्रथितं तु शोफं कुर्वन्त्यतो ग्रन्थिरिति प्रदिष्टः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ആയമ്യതേ വ്യഥ്യത ഏതി തോദം പ്രത്യസ്യതേ കൃത്യത ഏതി ഭേദമ് | കൃഷ്ണോऽമൃദുര്ബസ്തിരിവാതതശ്ച ഭിന്നഃ സ്രവേച്ചാനിലജോऽസ്രമച്ഛമ് ||൪||
View original
आयम्यते व्यथ्यत एति तोदं प्रत्यस्यते कृत्यत एति भेदम् | कृष्णोऽमृदुर्बस्तिरिवाततश्च भिन्नः स्रवेच्चानिलजोऽस्रमच्छम् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ദന്ദഹ്യതേ ധൂപ്യതി ചൂഷ്യതേ ച പാപച്യതേ പ്രജ്വലതീവ ചാപി | രക്തഃ സപീതോऽപ്യഥവാऽപി പിത്താദ്ഭിന്നഃ സ്രവേദുഷ്ണമതീവ ചാസ്രമ് ||൫||
View original
दन्दह्यते धूप्यति चूष्यते च पापच्यते प्रज्वलतीव चापि | रक्तः सपीतोऽप्यथवाऽपि पित्ताद्भिन्नः स्रवेदुष्णमतीव चास्रम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ശീതോऽവിവര്ണോऽല്പരുജോऽതികണ്ഡൂഃ പാഷാണവത് സംഹനനോപപന്നഃ | ചിരാഭിവൃദ്ധിശ്ച കഫപ്രകോപാദ്ഭിന്നഃ സ്രവേച്ഛുക്ലഘനം ച പൂയമ് ||൬||
View original
शीतोऽविवर्णोऽल्परुजोऽतिकण्डूः पाषाणवत् संहननोपपन्नः | चिराभिवृद्धिश्च कफप्रकोपाद्भिन्नः स्रवेच्छुक्लघनं च पूयम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ശരീരവൃദ്ധിക്ഷയവൃദ്ധിഹാനിഃ സ്നിഗ്ധോ മഹാനല്പരുജോऽതികണ്ഡൂഃ | മേദഃകൃതോ ഗച്ഛതി ചാത്ര ഭിന്നേ പിണ്യാകസര്പിഃപ്രതിമം തു മേദഃ ||൭||
View original
शरीरवृद्धिक्षयवृद्धिहानिः स्निग्धो महानल्परुजोऽतिकण्डूः | मेदःकृतो गच्छति चात्र भिन्ने पिण्याकसर्पिःप्रतिमं तु मेदः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 9
വ്യായാമജാതൈരബലസ്യ തൈസ്തൈരാക്ഷിപ്യ വായുര്ഹി സിരാപ്രതാനമ് | സമ്പീഡ്യ സങ്കോച്യ വിശോഷ്യ ചാപി ഗ്രന്ഥിം കരോത്യുന്നതമാശു വൃത്തമ് ||൮|| ഗ്രന്ഥിഃ സിരാജഃ സ തു കൃച്ഛ്രസാധ്യോ ഭവേദ്യദി സ്യാത് സരുജശ്ചലശ്ച | അരുക് സ ഏവാപ്യചലോ മഹാംശ്ച മര്മോത്ഥിതശ്ചാപി വിവര്ജനീയഃ ||൯|| ഇതി ഗ്രന്ഥീനാം നിദാനം സമാപ്തമ് |
View original
व्यायामजातैरबलस्य तैस्तैराक्षिप्य वायुर्हि सिराप्रतानम् | सम्पीड्य सङ्कोच्य विशोष्य चापि ग्रन्थिं करोत्युन्नतमाशु वृत्तम् ||८|| ग्रन्थिः सिराजः स तु कृच्छ्रसाध्यो भवेद्यदि स्यात् सरुजश्चलश्च | अरुक् स एवाप्यचलो महांश्च मर्मोत्थितश्चापि विवर्जनीयः ||९|| इति ग्रन्थीनां निदानं समाप्तम् |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10-12) · Śloka 12
ഹന്വസ്ഥികക്ഷാക്ഷകബാഹുസന്ധിമന്യാഗലേഷൂപചിതം തു മേദഃ | ഗ്രന്ഥിം സ്ഥിരം വൃത്തമഥായതം വാ സ്നിഗ്ധം കഫശ്ചാല്പരുജം കരോതി ||൧൦|| തം ഗ്രന്ഥിഭിസ്ത്വാമലകാസ്ഥിമാത്രൈര്മത്സ്യാണ്ഡജാലപ്രതിമൈസ്തഥാऽന്യൈഃ | അനന്യവര്ണൈരുപചീയമാനം ചയപ്രകര്ഷാദപചീം വദന്തി ||൧൧|| കണ്ഡൂയുതാസ്തേऽല്പരുജഃ പ്രഭിന്നാഃ സ്രവന്തി നശ്യന്തി ഭവന്തി ചാന്യേ | മേദഃകഫാഭ്യാം ഖലു രോഗ ഏഷ സുദുസ്തരോ വര്ഷഗണാനുബന്ധീ ||൧൨||
View original
हन्वस्थिकक्षाक्षकबाहुसन्धिमन्यागलेषूपचितं तु मेदः | ग्रन्थिं स्थिरं वृत्तमथायतं वा स्निग्धं कफश्चाल्परुजं करोति ||१०|| तं ग्रन्थिभिस्त्वामलकास्थिमात्रैर्मत्स्याण्डजालप्रतिमैस्तथाऽन्यैः | अनन्यवर्णैरुपचीयमानं चयप्रकर्षादपचीं वदन्ति ||११|| कण्डूयुतास्तेऽल्परुजः प्रभिन्नाः स्रवन्ति नश्यन्ति भवन्ति चान्ये | मेदःकफाभ्यां खलु रोग एष सुदुस्तरो वर्षगणानुबन्धी ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 14
ഗാത്രപ്രദേശേ ക്വചിദേവ ദോഷാഃ സമ്മൂര്ച്ഛിതാ മാംസമഭിപ്രദൂഷ്യ | വൃത്തം സ്ഥിരം മന്ദരുജം മഹാന്തമനല്പമൂലം ചിരവൃദ്ധ്യപാകമ് ||൧൩|| കുര്വന്തി മാംസോപചയം തു ശോഫം തമര്ബുദം ശാസ്ത്രവിദോ വദന്തി |൧൪|
View original
गात्रप्रदेशे क्वचिदेव दोषाः सम्मूर्च्छिता मांसमभिप्रदूष्य | वृत्तं स्थिरं मन्दरुजं महान्तमनल्पमूलं चिरवृद्ध्यपाकम् ||१३|| कुर्वन्ति मांसोपचयं तु शोफं तमर्बुदं शास्त्रविदो वदन्ति |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 15
വാതേന പിത്തേന കഫേന ചാപി രക്തേന മാംസേന ച മേദസാ ച ||൧൪|| തജ്ജായതേ തസ്യ ച ലക്ഷണാനി ഗ്രന്ഥേഃ സമാനാനി സദാ ഭവന്തി |൧൫|
View original
वातेन पित्तेन कफेन चापि रक्तेन मांसेन च मेदसा च ||१४|| तज्जायते तस्य च लक्षणानि ग्रन्थेः समानानि सदा भवन्ति |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 17
ദോഷഃ പ്രദുഷ്ടോ രുധിരം സിരാസ്തു സമ്പീഡ്യ സങ്കോച്യ ഗതസ്ത്വപാകമ് ||൧൫|| സാസ്രാവമുന്നഹ്യതി മാംസപിണ്ഡം മാംസാങ്കുരൈരാചിതമാശുവൃദ്ധിമ് | സ്രവത്യജസ്രം രുധിരം പ്രദുഷ്ടമസാധ്യമേതദ്രുധിരാത്മകം സ്യാത് ||൧൬|| രക്തക്ഷയോപദ്രവപീഡിതത്വാത് പാണ്ഡുര്ഭവേത് സോऽര്ബുദപീഡിതസ്തു |൧൭|
View original
दोषः प्रदुष्टो रुधिरं सिरास्तु सम्पीड्य सङ्कोच्य गतस्त्वपाकम् ||१५|| सास्रावमुन्नह्यति मांसपिण्डं मांसाङ्कुरैराचितमाशुवृद्धिम् | स्रवत्यजस्रं रुधिरं प्रदुष्टमसाध्यमेतद्रुधिरात्मकं स्यात् ||१६|| रक्तक्षयोपद्रवपीडितत्वात् पाण्डुर्भवेत् सोऽर्बुदपीडितस्तु |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 19
മുഷ്ടിപ്രഹാരാദിഭിരര്ദിതേऽങ്ഗേ മാംസം പ്രദുഷ്ടം പ്രകരോതി ശോഫമ് ||൧൭|| അവേദനം സ്നിഗ്ധമനന്യവര്ണമപാകമശ്മോപമമപ്രചാല്യമ് | പ്രദുഷ്ടമാംസസ്യ നരസ്യ ബാഢമേതദ്ഭവേന്മാംസപരായണസ്യ ||൧൮|| മാംസാര്ബുദം ത്വേതദസാധ്യമുക്തം... |൧൯|
View original
मुष्टिप्रहारादिभिरर्दितेऽङ्गे मांसं प्रदुष्टं प्रकरोति शोफम् ||१७|| अवेदनं स्निग्धमनन्यवर्णमपाकमश्मोपममप्रचाल्यम् | प्रदुष्टमांसस्य नरस्य बाढमेतद्भवेन्मांसपरायणस्य ||१८|| मांसार्बुदं त्वेतदसाध्यमुक्तं... |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19-20) · Śloka 20
...സാധ്യേഷ്വപീമാനി വിവര്ജയേത്തു | സമ്പ്രസ്രുതം മര്മണി യച്ച ജാതം സ്രോതഃസു വാ യച്ച ഭവേദചാല്യമ് ||൧൯|| യജ്ജായതേऽന്യത് ഖലു പൂര്വജാതേ ജ്ഞേയം തദധ്യര്ബുദമര്ബുദജ്ഞൈഃ | യദ്ദ്വന്ദ്വജാതം യുഗപത് ക്രമാദ്വാ ദ്വിരര്ബുദം തച്ച ഭവേദസാധ്യമ് ||൨൦||
View original
...साध्येष्वपीमानि विवर्जयेत्तु | सम्प्रस्रुतं मर्मणि यच्च जातं स्रोतःसु वा यच्च भवेदचाल्यम् ||१९|| यज्जायतेऽन्यत् खलु पूर्वजाते ज्ञेयं तदध्यर्बुदमर्बुदज्ञैः | यद्द्वन्द्वजातं युगपत् क्रमाद्वा द्विरर्बुदं तच्च भवेदसाध्यम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (21) · Śloka 21
ന പാകമായാന്തി കഫാധികത്വാന്മേദോബഹുത്വാച്ച വിശേഷതസ്തു | ദോഷസ്ഥിരത്വാദ്ഗ്രഥനാച്ച തേഷാം സര്വാര്ബുദാന്യേവ നിസര്ഗതസ്തു ||൨൧||
View original
न पाकमायान्ति कफाधिकत्वान्मेदोबहुत्वाच्च विशेषतस्तु | दोषस्थिरत्वाद्ग्रथनाच्च तेषां सर्वार्बुदान्येव निसर्गतस्तु ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (22) · Śloka 22
വാതഃ കഫശ്ചൈവ ഗലേ പ്രവൃദ്ധൌ മന്യേ തു സംസൃത്യ തഥൈവ മേദഃ | കുര്വന്തി ഗണ്ഡം ക്രമശഃ സ്വലിങ്ഗൈഃ സമന്വിതം തം ഗലഗണ്ഡമാഹുഃ ||൨൨||
View original
वातः कफश्चैव गले प्रवृद्धौ मन्ये तु संसृत्य तथैव मेदः | कुर्वन्ति गण्डं क्रमशः स्वलिङ्गैः समन्वितं तं गलगण्डमाहुः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23-27) · Śloka 27
തോദാന്വിതഃ കൃഷ്ണസിരാവനദ്ധഃ കൃഷ്ണോऽരുണോ വാ പവനാത്മകസ്തു | മേദോന്വിതശ്ചോപചിതശ്ച കാലാദ്ഭവേദതിസ്നിഗ്ധതരോऽരുജശ്ച ||൨൩|| പാരുഷ്യയുക്തശ്ചിരവൃദ്ധ്യപാകോ യദൃച്ഛയാ പാകമിയാത് കദാചിത് വൈരസ്യമാസ്യസ്യ ച തസ്യ ജന്തോര്ഭവേത്തഥാ താലുഗലപ്രശോഷഃ ||൨൪|| സ്ഥിരഃ സവര്ണോऽല്പരുഗുഗ്രകണ്ഡൂഃ ശീതോ മഹാംശ്ചാപി കഫാത്മകസ്തു | ചിരാഭിവൃദ്ധിം കുരുതേ ചിരാച്ച പ്രപച്യതേ മന്ദരുജഃ കദാചിത് ||൨൫|| മാധുര്യമാസ്യസ്യ ച തസ്യ ജന്തോര്ഭവേത്തഥാ താലുഗലപ്രലേപഃ | സ്നിഗ്ധോ മൃദുഃ പാണ്ഡുരനിഷ്ടഗന്ധോ മേദഃകൃതോ നീരുഗഥാതികണ്ഡൂഃ ||൨൬|| പ്രലമ്ബതേऽലാബുവദല്പമൂലോ ദേഹാനുരൂപക്ഷയവൃദ്ധിയുക്തഃ | സ്നിഗ്ധാസ്യതാ തസ്യ ഭവേച്ച ജന്തോര്ഗലേऽനുശബ്ദം കുരുതേ ച നിത്യമ് ||൨൭||
View original
तोदान्वितः कृष्णसिरावनद्धः कृष्णोऽरुणो वा पवनात्मकस्तु | मेदोन्वितश्चोपचितश्च कालाद्भवेदतिस्निग्धतरोऽरुजश्च ||२३|| पारुष्ययुक्तश्चिरवृद्ध्यपाको यदृच्छया पाकमियात् कदाचित् वैरस्यमास्यस्य च तस्य जन्तोर्भवेत्तथा तालुगलप्रशोषः ||२४|| स्थिरः सवर्णोऽल्परुगुग्रकण्डूः शीतो महांश्चापि कफात्मकस्तु | चिराभिवृद्धिं कुरुते चिराच्च प्रपच्यते मन्दरुजः कदाचित् ||२५|| माधुर्यमास्यस्य च तस्य जन्तोर्भवेत्तथा तालुगलप्रलेपः | स्निग्धो मृदुः पाण्डुरनिष्टगन्धो मेदःकृतो नीरुगथातिकण्डूः ||२६|| प्रलम्बतेऽलाबुवदल्पमूलो देहानुरूपक्षयवृद्धियुक्तः | स्निग्धास्यता तस्य भवेच्च जन्तोर्गलेऽनुशब्दं कुरुते च नित्यम् ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (28) · Śloka 28
കൃച്ഛ്രാച്ഛ്വസന്തം മൃദുസര്വഗാത്രം സംവത്സരാതീതമരോചകാര്തമ് | ക്ഷീണം ച വൈദ്യോ ഗലഗണ്ഡിനം തു ഭിന്നസ്വരം ചൈവ വിവര്ജയേത്തു ||൨൮||
View original
कृच्छ्राच्छ्वसन्तं मृदुसर्वगात्रं संवत्सरातीतमरोचकार्तम् | क्षीणं च वैद्यो गलगण्डिनं तु भिन्नस्वरं चैव विवर्जयेत्तु ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (29) · Śloka 29
നിബദ്ധഃ ശ്വയഥുര്യസ്യ മുഷ്കവല്ലമ്ബതേ ഗലേ | മഹാന് വാ യദി വാ ഹ്രസ്വോ ഗലഗണ്ഡം തമാദിശേത് ||൨൯||
View original
निबद्धः श्वयथुर्यस्य मुष्कवल्लम्बते गले | महान् वा यदि वा ह्रस्वो गलगण्डं तमादिशेत् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേ ഗലഗണ്ഡഗണ്ഡമാലാപച്യര്ബുദനിദാനം നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ ||൧൧||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने गलगण्डगण्डमालापच्यर्बुदनिदानं नामैकादशोऽध्यायः ||११||
🔊 Audio coming soon