Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವಿಸರ್ಪನಾಡೀಸ್ತನರೋಗನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो विसर्पनाडीस्तनरोगनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
10. visarpanāḍīstanarōganidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಶೋಣಿತಗತಾಃ ಕುಪಿತಾಸ್ತು ದೋಷಾಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸಾರಿಣಮಿಹಾಸ್ಥಿತಮಾತ್ಮಲಿಙ್ಗಮ್ | ಕುರ್ವನ್ತಿ ವಿಸ್ತೃತಮನುನ್ನತಮಾಶು ಶೋಫಂ ತಂ ಸರ್ವತೋ ವಿಸರಣಾಚ್ಚ ವಿಸರ್ಪಮಾಹುಃ ||೩||
View original
त्वङ्मांसशोणितगताः कुपितास्तु दोषाः सर्वाङ्गसारिणमिहास्थितमात्मलिङ्गम् | कुर्वन्ति विस्तृतमनुन्नतमाशु शोफं तं सर्वतो विसरणाच्च विसर्पमाहुः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ವಾತಾತ್ಮಕೋಽಸಿತಮೃದುಃ ಪರುಷೋಽಙ್ಗಮರ್ದಸಮ್ಭೇದತೋದಪವನಜ್ವರಲಿಙ್ಗಯುಕ್ತಃ | ಗಣ್ಡೈರ್ಯದಾ ತು ವಿಷಮೈರತಿದೂಷಿತತ್ವಾದ್ಯುಕ್ತಃ ಸ ಏವ ಕಥಿತಃ ಖಲು ವರ್ಜನೀಯಃ ||೪||
View original
वातात्मकोऽसितमृदुः परुषोऽङ्गमर्दसम्भेदतोदपवनज्वरलिङ्गयुक्तः | गण्डैर्यदा तु विषमैरतिदूषितत्वाद्युक्तः स एव कथितः खलु वर्जनीयः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಪಿತ್ತಾತ್ಮಕೋ ದ್ರುತಗತಿರ್ಜ್ವರದಾಹಪಾಕಸ್ಫೋಟಪ್ರಭೇದಬಹುಲಃ ಕ್ಷತಜಪ್ರಕಾಶಃ | ದೋಷಪ್ರವೃದ್ಧಿಹತಮಾಂಸಸಿರೋ ಯದಾ ಸ್ಯಾತ್ ಸ್ರೋತೋಜಕರ್ದಮನಿಭೋ ನ ತದಾ ಸ ಸಿಧ್ಯೇತ್ ||೫||
View original
पित्तात्मको द्रुतगतिर्ज्वरदाहपाकस्फोटप्रभेदबहुलः क्षतजप्रकाशः | दोषप्रवृद्धिहतमांससिरो यदा स्यात् स्रोतोजकर्दमनिभो न तदा स सिध्येत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತ್ಮಕಃ ಸರತಿ ಮನ್ದಮಶೀಘ್ರಪಾಕಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸಿತಶ್ವಯಥುರಲ್ಪರುಗುಗ್ರಕಣ್ಡುಃ |೬|
View original
श्लेष्मात्मकः सरति मन्दमशीघ्रपाकः स्निग्धः सितश्वयथुरल्परुगुग्रकण्डुः |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (6) · Śloka 6
ಸರ್ವಾತ್ಮಕಸ್ತ್ರಿವಿಧವರ್ಣರುಜೋಽವಗಾಢಃ ಪಕ್ವೋ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ ಚ ಮಾಂಸಸಿರಾಪ್ರಶಾತಾತ್ ||೬||
View original
सर्वात्मकस्त्रिविधवर्णरुजोऽवगाढः पक्वो न सिध्यति च मांससिराप्रशातात् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (7) · Śloka 7
ಸದ್ಯಃಕ್ಷತವ್ರಣಮುಪೇತ್ಯ ನರಸ್ಯ ಪಿತ್ತಂ ರಕ್ತಂ ಚ ದೋಷಬಹುಲಸ್ಯ ಕರೋತಿ ಶೋಫಮ್ | ಶ್ಯಾವಂ ಸಲೋಹಿತಮತಿಜ್ವರದಾಹಪಾಕಂ ಸ್ಫೋಟೈಃ ಕುಲತ್ಥಸದೃಶೈರಸಿತೈಶ್ಚ ಕೀರ್ಣಮ್ ||೭||
View original
सद्यःक्षतव्रणमुपेत्य नरस्य पित्तं रक्तं च दोषबहुलस्य करोति शोफम् | श्यावं सलोहितमतिज्वरदाहपाकं स्फोटैः कुलत्थसदृशैरसितैश्च कीर्णम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (8) · Śloka 8
ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ವಾತಕಫಪಿತ್ತಕೃತಾ ವಿಸರ್ಪಾಃ ಸರ್ವಾತ್ಮಕಃ ಕ್ಷತಕೃತಶ್ಚ ನ ಸಿದ್ಧಿಮೇತಿ | ಪೈತ್ತಾನಿಲಾವಪಿ ಚ ದರ್ಶಿತಪೂರ್ವಲಿಙ್ಗೌ ಸರ್ವೇ ಚ ಮರ್ಮಸು ಭವನ್ತಿ ಹಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾಃ ||೮||
View original
सिध्यन्ति वातकफपित्तकृता विसर्पाः सर्वात्मकः क्षतकृतश्च न सिद्धिमेति | पैत्तानिलावपि च दर्शितपूर्वलिङ्गौ सर्वे च मर्मसु भवन्ति हि कृच्छ्रसाध्याः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (9) · Śloka 10
ಶೋಫಂ ನ ಪಕ್ವಮಿತಿ ಪಕ್ವಮುಪೇಕ್ಷತೇ ಯೋ ಯೋ ವಾ ವ್ರಣಂ ಪ್ರಚುರಪೂಯಮಸಾಧುವೃತ್ತಃ | ಅಭ್ಯನ್ತರಂ ಪ್ರವಿಶತಿ ಪ್ರವಿದಾರ್ಯ ತಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಾನಿ ಪೂರ್ವವಿಹಿತಾನಿ ತತಃ ಸ ಪೂಯಃ ||೯|| ತಸ್ಯಾತಿಮಾತ್ರಗಮನಾದ್ಗತಿರಿತ್ಯತಶ್ಚ ನಾಡೀವ ಯದ್ವಹತಿ ತೇನ ಮತಾ ತು ನಾಡೀ |೧೦|
View original
शोफं न पक्वमिति पक्वमुपेक्षते यो यो वा व्रणं प्रचुरपूयमसाधुवृत्तः | अभ्यन्तरं प्रविशति प्रविदार्य तस्य स्थानानि पूर्वविहितानि ततः स पूयः ||९|| तस्यातिमात्रगमनाद्गतिरित्यतश्च नाडीव यद्वहति तेन मता तु नाडी |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (10) · Śloka 10
ದೋಷೈಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ಭವತಿ ಸಾ ಪೃಥಗೇಕಶಶ್ಚ ಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೈರಪಿ ಚ ಶಲ್ಯನಿಮಿತ್ತತೋಽನ್ಯಾ ||೧೦||
View original
दोषैस्त्रिभिर्भवति सा पृथगेकशश्च सम्मूर्च्छितैरपि च शल्यनिमित्ततोऽन्या ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (11) · Śloka 11
ತತ್ರಾನಿಲಾತ್ ಪರುಷಸೂಕ್ಷ್ಮಮುಖೀ ಸಶೂಲಾ ಫೇನಾನುವಿದ್ಧಮಧಿಕಂ ಸ್ರವತಿ ಕ್ಷಪಾಯಾಮ್ |೧೧|
View original
तत्रानिलात् परुषसूक्ष्ममुखी सशूला फेनानुविद्धमधिकं स्रवति क्षपायाम् |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (11) · Śloka 11
ತೃಟ್ತಾಪತೋದಸದನಜ್ವರಭೇದಹೇತುಃ ಪೀತಂ ಸ್ರವತ್ಯಧಿಕಮುಷ್ಣಮಹಃಸು ಪಿತ್ತಾತ್ ||೧೧||
View original
तृट्तापतोदसदनज्वरभेदहेतुः पीतं स्रवत्यधिकमुष्णमहःसु पित्तात् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (12) · Śloka 12
ಜ್ಞೇಯಾ ಕಫಾದ್ಬಹುಘನಾರ್ಜುನಪಿಚ್ಛಿಲಾಸ್ರಾ ರಾತ್ರಿಸ್ರುತಿಃ ಸ್ತಿಮಿತರುಕ್ಕಠಿನಾ ಸಕಣ್ಡೂಃ |೧೨|
View original
ज्ञेया कफाद्बहुघनार्जुनपिच्छिलास्रा रात्रिस्रुतिः स्तिमितरुक्कठिना सकण्डूः |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (12) · Śloka 12
ದೋಷದ್ವಯಾಭಿಹಿತಲಕ್ಷಣದರ್ಶನೇನ ತಿಸ್ರೋ ಗತೀರ್ವ್ಯತಿಕರಪ್ರಭವಾಸ್ತು ವಿದ್ಯಾತ್ ||೧೨||
View original
दोषद्वयाभिहितलक्षणदर्शनेन तिस्रो गतीर्व्यतिकरप्रभवास्तु विद्यात् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (13) · Śloka 13
ದಾಹಜ್ವರಶ್ವಸನಮೂರ್ಚ್ಛನವಕ್ತ್ರಶೋಷಾ ಯಸ್ಯಾಂ ಭವನ್ತ್ಯಭಿಹಿತಾನಿ ಚ ಲಕ್ಷಣಾನಿ | ತಾಮಾದಿಶೇತ್ ಪವನಪಿತ್ತಕಫಪ್ರಕೋಪಾದ್ಧೋರಾಮಸುಕ್ಷಯಕರೀಮಿವ ಕಾಲರಾತ್ರಿಮ್ ||೧೩||
View original
दाहज्वरश्वसनमूर्च्छनवक्त्रशोषा यस्यां भवन्त्यभिहितानि च लक्षणानि | तामादिशेत् पवनपित्तकफप्रकोपाद्धोरामसुक्षयकरीमिव कालरात्रिम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (14) · Śloka 14
ನಷ್ಟಂ ಕಥಞ್ಚಿದನುಮಾರ್ಗಮುದೀರಿತೇಷು ಸ್ಥಾನೇಷು ಶಲ್ಯಮಚಿರೇಣ ಗತಿಂ ಕರೋತಿ | ಸಾ ಫೇನಿಲಂ ಮಥಿತಮಚ್ಛಮಸೃಗ್ವಿಮಿಶ್ರಮುಷ್ಣಂ ಸ್ರವೇತ ಸಹಸಾ ಸರುಜಾ ಚ ನಿತ್ಯಮ್ ||೧೪||
View original
नष्टं कथञ्चिदनुमार्गमुदीरितेषु स्थानेषु शल्यमचिरेण गतिं करोति | सा फेनिलं मथितमच्छमसृग्विमिश्रमुष्णं स्रवेत सहसा सरुजा च नित्यम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (15) · Śloka 15
ಯಾವತ್ಯೋ ಗತಯೋ ಯೈಶ್ಚ ಕಾರಣೈಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಹಿ | ತಾವನ್ತಃ ಸ್ತನರೋಗಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತೈರೇವ ಹೇತುಭಿಃ ||೧೫||
View original
यावत्यो गतयो यैश्च कारणैः सम्भवन्ति हि | तावन्तः स्तनरोगाः स्युः स्त्रीणां तैरेव हेतुभिः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (16) · Śloka 16
ಧಮನ್ಯಃ ಸಂವೃತದ್ವಾರಾಃ ಕನ್ಯಾನಾಂ ಸ್ತನಸಂಶ್ರಿತಾಃ | ದೋಷಾವಿಸರಣಾತ್ತಾಸಾಂ ನ ಭವನ್ತಿ ಸ್ತನಾಮಯಾಃ ||೧೬||
View original
धमन्यः संवृतद्वाराः कन्यानां स्तनसंश्रिताः | दोषाविसरणात्तासां न भवन्ति स्तनामयाः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (17) · Śloka 17
ತಾಸಾಮೇವ ಪ್ರಜಾತಾನಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀನಾಂ ಚ ತಾಃ ಪುನಃ | ಸ್ವಭಾವಾದೇವ ವಿವೃತಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಸಮ್ಭವನ್ತ್ಯತಃ ||೧೭||
View original
तासामेव प्रजातानां गर्भिणीनां च ताः पुनः | स्वभावादेव विवृता जायन्ते सम्भवन्त्यतः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (18) · Śloka 18
ರಸಪ್ರಸಾದೋ ಮಧುರಃ ಪಕ್ವಾಹಾರನಿಮಿತ್ತಜಃ | ಕೃತ್ಸ್ನದೇಹಾತ್ ಸ್ತನೌ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸ್ತನ್ಯಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ||೧೮||
View original
रसप्रसादो मधुरः पक्वाहारनिमित्तजः | कृत्स्नदेहात् स्तनौ प्राप्तः स्तन्यमित्यभिधीयते ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (19-22) · Śloka 23
ವಿಶಸ್ತೇಷ್ವಪಿ ಗಾತ್ರೇಷು ಯಥಾ ಶುಕ್ರಂ ನ ದೃಶ್ಯತೇ | ಸರ್ವದೇಹಾಶ್ರಿತತ್ವಾಚ್ಚ ಶುಕ್ರಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ ||೧೯|| ತದೇವ ಚೇಷ್ಟಯುವತೇರ್ದರ್ಶನಾತ್ ಸ್ಮರಣಾದಪಿ | ಶಬ್ದಸಂಶ್ರವಣಾತ್ ಸ್ಪರ್ಶಾತ್ ಸಂಹರ್ಷಾಚ್ಚ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೨೦|| ಸುಪ್ರಸನ್ನಂ ಮನಸ್ತತ್ರ ಹರ್ಷಣೇ ಹೇತುರುಚ್ಯತೇ | ಆಹಾರರಸಯೋನಿತ್ವಾದೇವಂ ಸ್ತನ್ಯಮಪಿ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ||೨೧|| ತದೇವಾಪತ್ಯಸಂಸ್ಪರ್ಶಾದ್ದರ್ಶನಾತ್ ಸ್ಮರಣಾದಪಿ | ಗ್ರಹಣಾಚ್ಚ ಶರೀರಸ್ಯ ಶುಕ್ರವತ್ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೨೨|| ಸ್ನೇಹೋ ನಿರನ್ತರಸ್ತತ್ರ ಪ್ರಸ್ರವೇ ಹೇತುರುಚ್ಯತೇ |೨೩|
View original
विशस्तेष्वपि गात्रेषु यथा शुक्रं न दृश्यते | सर्वदेहाश्रितत्वाच्च शुक्रलक्षणमुच्यते ||१९|| तदेव चेष्टयुवतेर्दर्शनात् स्मरणादपि | शब्दसंश्रवणात् स्पर्शात् संहर्षाच्च प्रवर्तते ||२०|| सुप्रसन्नं मनस्तत्र हर्षणे हेतुरुच्यते | आहाररसयोनित्वादेवं स्तन्यमपि स्त्रियाः ||२१|| तदेवापत्यसंस्पर्शाद्दर्शनात् स्मरणादपि | ग्रहणाच्च शरीरस्य शुक्रवत् सम्प्रवर्तते ||२२|| स्नेहो निरन्तरस्तत्र प्रस्रवे हेतुरुच्यते |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (23-24) · Śloka 24
ತತ್ ಕಷಾಯಂ ಭವೇದ್ವಾತಾತ್ ಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಚ ಪ್ಲವತೇಽಮ್ಭಸಿ ||೨೩|| ಪಿತ್ತಾದಮ್ಲಂ ಸಕಟುಕಂ ರಾಜ್ಯೋಽಮ್ಭಸಿ ಚ ಪೀತಿಕಾಃ | ಕಫಾದ್ಘನಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಚ ಜಲೇ ಚಾಪ್ಯವಸೀದತಿ | ಸರ್ವೈರ್ದುಷ್ಟೈಃ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಮಭಿಘಾತಾಚ್ಚ ದುಷ್ಯತಿ ||೨೪||
View original
तत् कषायं भवेद्वातात् क्षिप्तं च प्लवतेऽम्भसि ||२३|| पित्तादम्लं सकटुकं राज्योऽम्भसि च पीतिकाः | कफाद्घनं पिच्छिलं च जले चाप्यवसीदति | सर्वैर्दुष्टैः सर्वलिङ्गमभिघाताच्च दुष्यति ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
ಯತ್ ಕ್ಷೀರಮುದಕೇ ಕ್ಷಿಪ್ತಮೇಕೀಭವತಿ ಪಾಣ್ಡುರಮ್ | ಮಧುರಂ ಚಾವಿವರ್ಣಂ ಚ ಪ್ರಸನ್ನಂ ತದ್ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ ||೨೫||
View original
यत् क्षीरमुदके क्षिप्तमेकीभवति पाण्डुरम् | मधुरं चाविवर्णं च प्रसन्नं तद्विनिर्दिशेत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
ಸಕ್ಷೀರೌ ವಾಽಪ್ಯದುಗ್ಧೌ ವಾ ಪ್ರಾಪ್ಯ ದೋಷಃ ಸ್ತನೌ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ | ರಕ್ತಂ ಮಾಂಸಂ ಚ ಸನ್ದೂಷ್ಯ ಸ್ತನರೋಗಾಯ ಕಲ್ಪತೇ ||೨೬||
View original
सक्षीरौ वाऽप्यदुग्धौ वा प्राप्य दोषः स्तनौ स्त्रियाः | रक्तं मांसं च सन्दूष्य स्तनरोगाय कल्पते ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (27) · Śloka 27
ಪಞ್ಚಾನಾಮಪಿ ತೇಷಾಂ ತು ಹಿತ್ವಾ ಶೋಣಿತವಿದ್ರಧಿಮ್ | ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಸಮಾನಾನಿ ಬಾಹ್ಯವಿದ್ರಧಿಲಕ್ಷಣೈಃ ||೨೭||
View original
पञ्चानामपि तेषां तु हित्वा शोणितविद्रधिम् | लक्षणानि समानानि बाह्यविद्रधिलक्षणैः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ವಿಸರ್ಪನಾಡೀಸ್ತನರೋಗನಿದಾನಂ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೦||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने विसर्पनाडीस्तनरोगनिदानं नाम दशमोऽध्यायः ||१०||
🔊 Audio coming soon