Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતો વિસર્પનાડીસ્તનરોગનિદાનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातो विसर्पनाडीस्तनरोगनिदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
10. visarpanāḍīstanarōganidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ત્વઙ્માંસશોણિતગતાઃ કુપિતાસ્તુ દોષાઃ સર્વાઙ્ગસારિણમિહાસ્થિતમાત્મલિઙ્ગમ્ | કુર્વન્તિ વિસ્તૃતમનુન્નતમાશુ શોફં તં સર્વતો વિસરણાચ્ચ વિસર્પમાહુઃ ||૩||
View original
त्वङ्मांसशोणितगताः कुपितास्तु दोषाः सर्वाङ्गसारिणमिहास्थितमात्मलिङ्गम् | कुर्वन्ति विस्तृतमनुन्नतमाशु शोफं तं सर्वतो विसरणाच्च विसर्पमाहुः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
વાતાત્મકોઽસિતમૃદુઃ પરુષોઽઙ્ગમર્દસમ્ભેદતોદપવનજ્વરલિઙ્ગયુક્તઃ | ગણ્ડૈર્યદા તુ વિષમૈરતિદૂષિતત્વાદ્યુક્તઃ સ એવ કથિતઃ ખલુ વર્જનીયઃ ||૪||
View original
वातात्मकोऽसितमृदुः परुषोऽङ्गमर्दसम्भेदतोदपवनज्वरलिङ्गयुक्तः | गण्डैर्यदा तु विषमैरतिदूषितत्वाद्युक्तः स एव कथितः खलु वर्जनीयः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
પિત્તાત્મકો દ્રુતગતિર્જ્વરદાહપાકસ્ફોટપ્રભેદબહુલઃ ક્ષતજપ્રકાશઃ | દોષપ્રવૃદ્ધિહતમાંસસિરો યદા સ્યાત્ સ્રોતોજકર્દમનિભો ન તદા સ સિધ્યેત્ ||૫||
View original
पित्तात्मको द्रुतगतिर्ज्वरदाहपाकस्फोटप्रभेदबहुलः क्षतजप्रकाशः | दोषप्रवृद्धिहतमांससिरो यदा स्यात् स्रोतोजकर्दमनिभो न तदा स सिध्येत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
શ્લેષ્માત્મકઃ સરતિ મન્દમશીઘ્રપાકઃ સ્નિગ્ધઃ સિતશ્વયથુરલ્પરુગુગ્રકણ્ડુઃ |૬|
View original
श्लेष्मात्मकः सरति मन्दमशीघ्रपाकः स्निग्धः सितश्वयथुरल्परुगुग्रकण्डुः |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (6) · Śloka 6
સર્વાત્મકસ્ત્રિવિધવર્ણરુજોઽવગાઢઃ પક્વો ન સિધ્યતિ ચ માંસસિરાપ્રશાતાત્ ||૬||
View original
सर्वात्मकस्त्रिविधवर्णरुजोऽवगाढः पक्वो न सिध्यति च मांससिराप्रशातात् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (7) · Śloka 7
સદ્યઃક્ષતવ્રણમુપેત્ય નરસ્ય પિત્તં રક્તં ચ દોષબહુલસ્ય કરોતિ શોફમ્ | શ્યાવં સલોહિતમતિજ્વરદાહપાકં સ્ફોટૈઃ કુલત્થસદૃશૈરસિતૈશ્ચ કીર્ણમ્ ||૭||
View original
सद्यःक्षतव्रणमुपेत्य नरस्य पित्तं रक्तं च दोषबहुलस्य करोति शोफम् | श्यावं सलोहितमतिज्वरदाहपाकं स्फोटैः कुलत्थसदृशैरसितैश्च कीर्णम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (8) · Śloka 8
સિધ્યન્તિ વાતકફપિત્તકૃતા વિસર્પાઃ સર્વાત્મકઃ ક્ષતકૃતશ્ચ ન સિદ્ધિમેતિ | પૈત્તાનિલાવપિ ચ દર્શિતપૂર્વલિઙ્ગૌ સર્વે ચ મર્મસુ ભવન્તિ હિ કૃચ્છ્રસાધ્યાઃ ||૮||
View original
सिध्यन्ति वातकफपित्तकृता विसर्पाः सर्वात्मकः क्षतकृतश्च न सिद्धिमेति | पैत्तानिलावपि च दर्शितपूर्वलिङ्गौ सर्वे च मर्मसु भवन्ति हि कृच्छ्रसाध्याः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (9) · Śloka 10
શોફં ન પક્વમિતિ પક્વમુપેક્ષતે યો યો વા વ્રણં પ્રચુરપૂયમસાધુવૃત્તઃ | અભ્યન્તરં પ્રવિશતિ પ્રવિદાર્ય તસ્ય સ્થાનાનિ પૂર્વવિહિતાનિ તતઃ સ પૂયઃ ||૯|| તસ્યાતિમાત્રગમનાદ્ગતિરિત્યતશ્ચ નાડીવ યદ્વહતિ તેન મતા તુ નાડી |૧૦|
View original
शोफं न पक्वमिति पक्वमुपेक्षते यो यो वा व्रणं प्रचुरपूयमसाधुवृत्तः | अभ्यन्तरं प्रविशति प्रविदार्य तस्य स्थानानि पूर्वविहितानि ततः स पूयः ||९|| तस्यातिमात्रगमनाद्गतिरित्यतश्च नाडीव यद्वहति तेन मता तु नाडी |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (10) · Śloka 10
દોષૈસ્ત્રિભિર્ભવતિ સા પૃથગેકશશ્ચ સમ્મૂર્ચ્છિતૈરપિ ચ શલ્યનિમિત્તતોઽન્યા ||૧૦||
View original
दोषैस्त्रिभिर्भवति सा पृथगेकशश्च सम्मूर्च्छितैरपि च शल्यनिमित्ततोऽन्या ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (11) · Śloka 11
તત્રાનિલાત્ પરુષસૂક્ષ્મમુખી સશૂલા ફેનાનુવિદ્ધમધિકં સ્રવતિ ક્ષપાયામ્ |૧૧|
View original
तत्रानिलात् परुषसूक्ष्ममुखी सशूला फेनानुविद्धमधिकं स्रवति क्षपायाम् |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (11) · Śloka 11
તૃટ્તાપતોદસદનજ્વરભેદહેતુઃ પીતં સ્રવત્યધિકમુષ્ણમહઃસુ પિત્તાત્ ||૧૧||
View original
तृट्तापतोदसदनज्वरभेदहेतुः पीतं स्रवत्यधिकमुष्णमहःसु पित्तात् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (12) · Śloka 12
જ્ઞેયા કફાદ્બહુઘનાર્જુનપિચ્છિલાસ્રા રાત્રિસ્રુતિઃ સ્તિમિતરુક્કઠિના સકણ્ડૂઃ |૧૨|
View original
ज्ञेया कफाद्बहुघनार्जुनपिच्छिलास्रा रात्रिस्रुतिः स्तिमितरुक्कठिना सकण्डूः |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (12) · Śloka 12
દોષદ્વયાભિહિતલક્ષણદર્શનેન તિસ્રો ગતીર્વ્યતિકરપ્રભવાસ્તુ વિદ્યાત્ ||૧૨||
View original
दोषद्वयाभिहितलक्षणदर्शनेन तिस्रो गतीर्व्यतिकरप्रभवास्तु विद्यात् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (13) · Śloka 13
દાહજ્વરશ્વસનમૂર્ચ્છનવક્ત્રશોષા યસ્યાં ભવન્ત્યભિહિતાનિ ચ લક્ષણાનિ | તામાદિશેત્ પવનપિત્તકફપ્રકોપાદ્ધોરામસુક્ષયકરીમિવ કાલરાત્રિમ્ ||૧૩||
View original
दाहज्वरश्वसनमूर्च्छनवक्त्रशोषा यस्यां भवन्त्यभिहितानि च लक्षणानि | तामादिशेत् पवनपित्तकफप्रकोपाद्धोरामसुक्षयकरीमिव कालरात्रिम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (14) · Śloka 14
નષ્ટં કથઞ્ચિદનુમાર્ગમુદીરિતેષુ સ્થાનેષુ શલ્યમચિરેણ ગતિં કરોતિ | સા ફેનિલં મથિતમચ્છમસૃગ્વિમિશ્રમુષ્ણં સ્રવેત સહસા સરુજા ચ નિત્યમ્ ||૧૪||
View original
नष्टं कथञ्चिदनुमार्गमुदीरितेषु स्थानेषु शल्यमचिरेण गतिं करोति | सा फेनिलं मथितमच्छमसृग्विमिश्रमुष्णं स्रवेत सहसा सरुजा च नित्यम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (15) · Śloka 15
યાવત્યો ગતયો યૈશ્ચ કારણૈઃ સમ્ભવન્તિ હિ | તાવન્તઃ સ્તનરોગાઃ સ્યુઃ સ્ત્રીણાં તૈરેવ હેતુભિઃ ||૧૫||
View original
यावत्यो गतयो यैश्च कारणैः सम्भवन्ति हि | तावन्तः स्तनरोगाः स्युः स्त्रीणां तैरेव हेतुभिः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (16) · Śloka 16
ધમન્યઃ સંવૃતદ્વારાઃ કન્યાનાં સ્તનસંશ્રિતાઃ | દોષાવિસરણાત્તાસાં ન ભવન્તિ સ્તનામયાઃ ||૧૬||
View original
धमन्यः संवृतद्वाराः कन्यानां स्तनसंश्रिताः | दोषाविसरणात्तासां न भवन्ति स्तनामयाः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (17) · Śloka 17
તાસામેવ પ્રજાતાનાં ગર્ભિણીનાં ચ તાઃ પુનઃ | સ્વભાવાદેવ વિવૃતા જાયન્તે સમ્ભવન્ત્યતઃ ||૧૭||
View original
तासामेव प्रजातानां गर्भिणीनां च ताः पुनः | स्वभावादेव विवृता जायन्ते सम्भवन्त्यतः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (18) · Śloka 18
રસપ્રસાદો મધુરઃ પક્વાહારનિમિત્તજઃ | કૃત્સ્નદેહાત્ સ્તનૌ પ્રાપ્તઃ સ્તન્યમિત્યભિધીયતે ||૧૮||
View original
रसप्रसादो मधुरः पक्वाहारनिमित्तजः | कृत्स्नदेहात् स्तनौ प्राप्तः स्तन्यमित्यभिधीयते ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (19-22) · Śloka 23
વિશસ્તેષ્વપિ ગાત્રેષુ યથા શુક્રં ન દૃશ્યતે | સર્વદેહાશ્રિતત્વાચ્ચ શુક્રલક્ષણમુચ્યતે ||૧૯|| તદેવ ચેષ્ટયુવતેર્દર્શનાત્ સ્મરણાદપિ | શબ્દસંશ્રવણાત્ સ્પર્શાત્ સંહર્ષાચ્ચ પ્રવર્તતે ||૨૦|| સુપ્રસન્નં મનસ્તત્ર હર્ષણે હેતુરુચ્યતે | આહારરસયોનિત્વાદેવં સ્તન્યમપિ સ્ત્રિયાઃ ||૨૧|| તદેવાપત્યસંસ્પર્શાદ્દર્શનાત્ સ્મરણાદપિ | ગ્રહણાચ્ચ શરીરસ્ય શુક્રવત્ સમ્પ્રવર્તતે ||૨૨|| સ્નેહો નિરન્તરસ્તત્ર પ્રસ્રવે હેતુરુચ્યતે |૨૩|
View original
विशस्तेष्वपि गात्रेषु यथा शुक्रं न दृश्यते | सर्वदेहाश्रितत्वाच्च शुक्रलक्षणमुच्यते ||१९|| तदेव चेष्टयुवतेर्दर्शनात् स्मरणादपि | शब्दसंश्रवणात् स्पर्शात् संहर्षाच्च प्रवर्तते ||२०|| सुप्रसन्नं मनस्तत्र हर्षणे हेतुरुच्यते | आहाररसयोनित्वादेवं स्तन्यमपि स्त्रियाः ||२१|| तदेवापत्यसंस्पर्शाद्दर्शनात् स्मरणादपि | ग्रहणाच्च शरीरस्य शुक्रवत् सम्प्रवर्तते ||२२|| स्नेहो निरन्तरस्तत्र प्रस्रवे हेतुरुच्यते |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (23-24) · Śloka 24
તત્ કષાયં ભવેદ્વાતાત્ ક્ષિપ્તં ચ પ્લવતેઽમ્ભસિ ||૨૩|| પિત્તાદમ્લં સકટુકં રાજ્યોઽમ્ભસિ ચ પીતિકાઃ | કફાદ્ઘનં પિચ્છિલં ચ જલે ચાપ્યવસીદતિ | સર્વૈર્દુષ્ટૈઃ સર્વલિઙ્ગમભિઘાતાચ્ચ દુષ્યતિ ||૨૪||
View original
तत् कषायं भवेद्वातात् क्षिप्तं च प्लवतेऽम्भसि ||२३|| पित्तादम्लं सकटुकं राज्योऽम्भसि च पीतिकाः | कफाद्घनं पिच्छिलं च जले चाप्यवसीदति | सर्वैर्दुष्टैः सर्वलिङ्गमभिघाताच्च दुष्यति ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
યત્ ક્ષીરમુદકે ક્ષિપ્તમેકીભવતિ પાણ્ડુરમ્ | મધુરં ચાવિવર્ણં ચ પ્રસન્નં તદ્વિનિર્દિશેત્ ||૨૫||
View original
यत् क्षीरमुदके क्षिप्तमेकीभवति पाण्डुरम् | मधुरं चाविवर्णं च प्रसन्नं तद्विनिर्दिशेत् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
સક્ષીરૌ વાઽપ્યદુગ્ધૌ વા પ્રાપ્ય દોષઃ સ્તનૌ સ્ત્રિયાઃ | રક્તં માંસં ચ સન્દૂષ્ય સ્તનરોગાય કલ્પતે ||૨૬||
View original
सक्षीरौ वाऽप्यदुग्धौ वा प्राप्य दोषः स्तनौ स्त्रियाः | रक्तं मांसं च सन्दूष्य स्तनरोगाय कल्पते ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (27) · Śloka 27
પઞ્ચાનામપિ તેષાં તુ હિત્વા શોણિતવિદ્રધિમ્ | લક્ષણાનિ સમાનાનિ બાહ્યવિદ્રધિલક્ષણૈઃ ||૨૭||
View original
पञ्चानामपि तेषां तु हित्वा शोणितविद्रधिम् | लक्षणानि समानानि बाह्यविद्रधिलक्षणैः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં નિદાનસ્થાને વિસર્પનાડીસ્તનરોગનિદાનં નામ દશમોઽધ્યાયઃ ||૧૦||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने विसर्पनाडीस्तनरोगनिदानं नाम दशमोऽध्यायः ||१०||
🔊 Audio coming soon