Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో వృద్ధ్యుపదంశశ్లీపదానాం నిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो वृद्ध्युपदंशश्लीपदानां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
12. vr̥ddhyupadaṁśaślīpadanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
వాతపిత్తశ్లేష్మశోణితమేదోమూత్రాంత్రనిమిత్తాః సప్త వృద్ధయో భవంతి | తాసాం మూత్రాంత్రనిమిత్తే వృద్ధీ వాతసముత్థే, కేవలముత్పత్తిహేతురన్యతమః ||3||
View original
वातपित्तश्लेष्मशोणितमेदोमूत्रान्त्रनिमित्ताः सप्त वृद्धयो भवन्ति | तासां मूत्रान्त्रनिमित्ते वृद्धी वातसमुत्थे, केवलमुत्पत्तिहेतुरन्यतमः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
అధః ప్రకుపితోఽన్యతమో హి దోషః ఫలకోశవాహినీరభిప్రపద్య ధమనీః ఫలకోషయోర్వృద్ధిం జనయతి, తాం వృద్ధిమిత్యాచక్షతే ||4||
View original
अधः प्रकुपितोऽन्यतमो हि दोषः फलकोशवाहिनीरभिप्रपद्य धमनीः फलकोषयोर्वृद्धिं जनयति, तां वृद्धिमित्याचक्षते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తాసాం భవిష్యతీనాం పూర్వరూపాణి- బస్తికటీముష్కమేఢ్రేషు వేదనా మారుతనిగ్రహః ఫలకోశశోఫశ్చేతి ||5||
View original
तासां भविष्यतीनां पूर्वरूपाणि- बस्तिकटीमुष्कमेढ्रेषु वेदना मारुतनिग्रहः फलकोशशोफश्चेति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
తత్రానిలపరిపూర్ణాం బస్తిమివాతతాం పరుషామనిమిత్తానిలరుజాం వాతవృద్ధిమాచక్షతే; పక్వోదుంబరసంకాశాం జ్వరదాహోష్మవతీం చాశుసముత్థానపాకాం పిత్తవృద్ధిం; కఠినామల్పవేదనాం శీతాం కండూమతీం శ్లేష్మవృద్ధిం; కృష్ణస్ఫోటావృతాం పిత్తవృద్ధిలింగాం రక్తవృద్ధిం, మృదుస్నిగ్ధాం కండూమతీమల్పవేదనాం తాలఫలప్రకాశాం మేదోవృద్ధిం; మూత్రసంధారణశీలస్య మూత్రవృద్ధిర్భవతి, సా గచ్ఛతోఽంబుపూర్ణా దృతిరివ క్షుభ్యతి మూత్రకృచ్ఛ్రవేదనాం వృషణయోః శ్వయథుం కోశయోశ్చాపాదయతి, తాం మూత్రవృద్ధిం విద్యాత్; భారహరణబలవద్విగ్రహవృక్షప్రపతనాదిభిరాయాసవిశేషైర్వాయురభిప్రవృద్ధః ప్రకుపితశ్చ స్థూలాంత్రస్యేతరస్య చైకదేశం విగుణమాదాయాధో గత్వా వంక్షణసంధిముపేత్య గ్రంథిరూపేణ స్థిత్వాఽప్రతిక్రియమాణే చ కాలాంతరేణ ఫలకోశం ప్రవిశ్య ముష్కశోఫమాపాదయతి, ఆధ్మాతో బస్తిరివాతతః ప్రదీర్ఘః స శోఫో భవతి, సశబ్దమవపీడితశ్చోర్ధ్వముపైతి, విముక్తశ్చ పునరాధ్మాయతే , తామంత్రవృద్ధిమసాధ్యామిత్యాచక్షతే ||6||
View original
तत्रानिलपरिपूर्णां बस्तिमिवाततां परुषामनिमित्तानिलरुजां वातवृद्धिमाचक्षते; पक्वोदुम्बरसङ्काशां ज्वरदाहोष्मवतीं चाशुसमुत्थानपाकां पित्तवृद्धिं; कठिनामल्पवेदनां शीतां कण्डूमतीं श्लेष्मवृद्धिं; कृष्णस्फोटावृतां पित्तवृद्धिलिङ्गां रक्तवृद्धिं, मृदुस्निग्धां कण्डूमतीमल्पवेदनां तालफलप्रकाशां मेदोवृद्धिं; मूत्रसन्धारणशीलस्य मूत्रवृद्धिर्भवति, सा गच्छतोऽम्बुपूर्णा दृतिरिव क्षुभ्यति मूत्रकृच्छ्रवेदनां वृषणयोः श्वयथुं कोशयोश्चापादयति, तां मूत्रवृद्धिं विद्यात्; भारहरणबलवद्विग्रहवृक्षप्रपतनादिभिरायासविशेषैर्वायुरभिप्रवृद्धः प्रकुपितश्च स्थूलान्त्रस्येतरस्य चैकदेशं विगुणमादायाधो गत्वा वङ्क्षणसन्धिमुपेत्य ग्रन्थिरूपेण स्थित्वाऽप्रतिक्रियमाणे च कालान्तरेण फलकोशं प्रविश्य मुष्कशोफमापादयति, आध्मातो बस्तिरिवाततः प्रदीर्घः स शोफो भवति, सशब्दमवपीडितश्चोर्ध्वमुपैति, विमुक्तश्च पुनराध्मायते , तामन्त्रवृद्धिमसाध्यामित्याचक्षते ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
తత్రాతిమైథునాదతిబ్రహ్మచర్యాద్వా తథాఽతిబ్రహ్మచారిణీం చిరోత్సృష్టాం రజస్వలాం దీర్ఘరోమాం కర్కశరోమాం సంకీర్ణరోమాం నిగూఢరోమామల్పద్వారాం మహాద్వారామప్రియామకామామచౌక్షసలిలప్రక్షాలితయోనిమప్రక్షాలితయోనిం యోనిరోగోపసృష్టాం స్వభావతో వా దుష్టయోనిం వియోనిం వా నారీమత్యర్థముపసేవమానస్య తథా కరజదశనవిషశూకనిపాతనాద్బంధనాద్ధస్తాభిఘాతాచ్చతుష్పదీగమనాదచౌక్షసలిలప్రక్షాలనాదవపీడనాచ్ఛ్రుక్రవేగవిధారణాన్మైథునాంతే వాఽప్రక్షాలనాదిభిర్మేఢ్రమాగమ్య ప్రకుపితా దోషాః క్షతేఽక్షతే వా శ్వయథుముపజనయంతి, తముపదంశమిత్యాచక్షతే ||7||
View original
तत्रातिमैथुनादतिब्रह्मचर्याद्वा तथाऽतिब्रह्मचारिणीं चिरोत्सृष्टां रजस्वलां दीर्घरोमां कर्कशरोमां सङ्कीर्णरोमां निगूढरोमामल्पद्वारां महाद्वारामप्रियामकामामचौक्षसलिलप्रक्षालितयोनिमप्रक्षालितयोनिं योनिरोगोपसृष्टां स्वभावतो वा दुष्टयोनिं वियोनिं वा नारीमत्यर्थमुपसेवमानस्य तथा करजदशनविषशूकनिपातनाद्बन्धनाद्धस्ताभिघाताच्चतुष्पदीगमनादचौक्षसलिलप्रक्षालनादवपीडनाच्छ्रुक्रवेगविधारणान्मैथुनान्ते वाऽप्रक्षालनादिभिर्मेढ्रमागम्य प्रकुपिता दोषाः क्षतेऽक्षते वा श्वयथुमुपजनयन्ति, तमुपदंशमित्याचक्षते ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
స పంచవిధస్త్రిభిర్దోషైః పృథక్ సమస్తైరసృజా చేతి ||8||
View original
स पञ्चविधस्त्रिभिर्दोषैः पृथक् समस्तैरसृजा चेति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
తత్ర వాతికే పారుష్యం త్వక్పరిపుటనం స్తబ్ధమేఢ్రతా పరుషశోఫతా వివిధాశ్చ వాతవేదనాః; పైత్తికే జ్వరః శ్వయథుః పక్వోడుంబరసంకాశస్తీవ్రదాహః క్షిప్రపాకః పిత్తవేదనాశ్చ; శ్లైష్మికే శ్వయథుః కండూమాన్ కఠినః స్నిగ్ధః శ్లేష్మవేదనాశ్చ; రక్తజే కృష్ణస్ఫోటప్రాదుర్భావోఽత్యర్థమసృక్ప్రవృత్తిః పిత్తలింగాన్యత్యర్థం జ్వరదాహౌ శోషశ్చ, యాప్యశ్చైవ కదాచిత్; సర్వజే సర్వలింగదర్శనమవదరణం చ శేఫసః కృమిప్రాదుర్భావో మరణం చేతి ||9||
View original
तत्र वातिके पारुष्यं त्वक्परिपुटनं स्तब्धमेढ्रता परुषशोफता विविधाश्च वातवेदनाः; पैत्तिके ज्वरः श्वयथुः पक्वोडुम्बरसङ्काशस्तीव्रदाहः क्षिप्रपाकः पित्तवेदनाश्च; श्लैष्मिके श्वयथुः कण्डूमान् कठिनः स्निग्धः श्लेष्मवेदनाश्च; रक्तजे कृष्णस्फोटप्रादुर्भावोऽत्यर्थमसृक्प्रवृत्तिः पित्तलिङ्गान्यत्यर्थं ज्वरदाहौ शोषश्च, याप्यश्चैव कदाचित्; सर्वजे सर्वलिङ्गदर्शनमवदरणं च शेफसः कृमिप्रादुर्भावो मरणं चेति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
కుపితాస్తు దోషా వాతపిత్తశ్లేష్మాణోఽధఃప్రపన్నా వంక్షణోరుజానుజంఘాస్వవతిష్ఠమానాః కాలాంతరేణ పాదమాశ్రిత్య శనైః శోఫం జనయంతి, తం శ్లీపదమిత్యాచక్షతే | తత్త్రివిధం- వాతపిత్తకఫనిమిత్తమితి ||10||
View original
कुपितास्तु दोषा वातपित्तश्लेष्माणोऽधःप्रपन्ना वङ्क्षणोरुजानुजङ्घास्ववतिष्ठमानाः कालान्तरेण पादमाश्रित्य शनैः शोफं जनयन्ति, तं श्लीपदमित्याचक्षते | तत्त्रिविधं- वातपित्तकफनिमित्तमिति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
తత్ర, వాతజం ఖరం కృష్ణం పరుషమనిమిత్తానిలరుజం పరిస్ఫుటతి చ బహుశః; పిత్తజం తు పీతావభాసమీషన్మృదు జ్వరదాహప్రాయం చ; శ్లేష్మజం తు శ్వేతం స్నిగ్ధావభాసం మందవేదనం భారికం మహాగ్రంథికం కంటకైరుపచితం చ ||11||
View original
तत्र, वातजं खरं कृष्णं परुषमनिमित्तानिलरुजं परिस्फुटति च बहुशः; पित्तजं तु पीतावभासमीषन्मृदु ज्वरदाहप्रायं च; श्लेष्मजं तु श्वेतं स्निग्धावभासं मन्दवेदनं भारिकं महाग्रन्थिकं कण्टकैरुपचितं च ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
తత్ర సంవత్సరాతీతమతిమహద్వల్మీకజాతం ప్రసృతమితి వర్జనీయాని ||12||
View original
तत्र संवत्सरातीतमतिमहद्वल्मीकजातं प्रसृतमिति वर्जनीयानि ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
భవంతి చాత్ర- త్రీణ్యప్యేతాని జానీయాచ్ఛ్లీపదాని కఫోచ్ఛ్రయాత్ | గురుత్వం చ మహత్త్వం చ యస్మాన్నాస్తి వినా కఫాత్ ||13||
View original
भवन्ति चात्र- त्रीण्यप्येतानि जानीयाच्छ्लीपदानि कफोच्छ्रयात् | गुरुत्वं च महत्त्वं च यस्मान्नास्ति विना कफात् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
పురాణోదకభూయిష్ఠాః సర్వర్తుషు చ శీతలాః | యే దేశాస్తేషు జాయంతే శ్లీపదాని విశేషతః ||14||
View original
पुराणोदकभूयिष्ठाः सर्वर्तुषु च शीतलाः | ये देशास्तेषु जायन्ते श्लीपदानि विशेषतः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
పాదవద్ధస్తయోశ్చాపి శ్లీపదం జాయతే నృణాం | కర్ణాక్షినాసికౌష్ఠేషు కేచిదిచ్ఛంతి తద్విదః ||15||
View original
पादवद्धस्तयोश्चापि श्लीपदं जायते नृणाम् | कर्णाक्षिनासिकौष्ठेषु केचिदिच्छन्ति तद्विदः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం నిదానస్థానే వృద్ధ్యుపదంశశ్లీపదనిదానం నామ ద్వాదశోఽధ్యాయః ||12||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने वृद्ध्युपदंशश्लीपदनिदानं नाम द्वादशोऽध्यायः ||१२||
🔊 Audio coming soon