Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಗ್ರನ್ಥಪಚ್ಯರ್ಬುದಗಲಗಣ್ಡಾನಾಂ ನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो ग्रन्थपच्यर्बुदगलगण्डानां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
11. granthyapacyarbudagalagaṇḍanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ವಾತಾದಯೋ ಮಾಂಸಮಸೃಕ್ ಚ ದುಷ್ಟಾಃ ಸನ್ದೂಷ್ಯ ಮೇದಶ್ಚ ಕಫಾನುವಿದ್ಧಮ್ | ವೃತ್ತೋನ್ನತಂ ವಿಗ್ರಥಿತಂ ತು ಶೋಫಂ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯತೋ ಗ್ರನ್ಥಿರಿತಿ ಪ್ರದಿಷ್ಟಃ ||೩||
View original
वातादयो मांसमसृक् च दुष्टाः सन्दूष्य मेदश्च कफानुविद्धम् | वृत्तोन्नतं विग्रथितं तु शोफं कुर्वन्त्यतो ग्रन्थिरिति प्रदिष्टः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಆಯಮ್ಯತೇ ವ್ಯಥ್ಯತ ಏತಿ ತೋದಂ ಪ್ರತ್ಯಸ್ಯತೇ ಕೃತ್ಯತ ಏತಿ ಭೇದಮ್ | ಕೃಷ್ಣೋಽಮೃದುರ್ಬಸ್ತಿರಿವಾತತಶ್ಚ ಭಿನ್ನಃ ಸ್ರವೇಚ್ಚಾನಿಲಜೋಽಸ್ರಮಚ್ಛಮ್ ||೪||
View original
आयम्यते व्यथ्यत एति तोदं प्रत्यस्यते कृत्यत एति भेदम् | कृष्णोऽमृदुर्बस्तिरिवाततश्च भिन्नः स्रवेच्चानिलजोऽस्रमच्छम् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ದನ್ದಹ್ಯತೇ ಧೂಪ್ಯತಿ ಚೂಷ್ಯತೇ ಚ ಪಾಪಚ್ಯತೇ ಪ್ರಜ್ವಲತೀವ ಚಾಪಿ | ರಕ್ತಃ ಸಪೀತೋಽಪ್ಯಥವಾಽಪಿ ಪಿತ್ತಾದ್ಭಿನ್ನಃ ಸ್ರವೇದುಷ್ಣಮತೀವ ಚಾಸ್ರಮ್ ||೫||
View original
दन्दह्यते धूप्यति चूष्यते च पापच्यते प्रज्वलतीव चापि | रक्तः सपीतोऽप्यथवाऽपि पित्ताद्भिन्नः स्रवेदुष्णमतीव चास्रम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಶೀತೋಽವಿವರ್ಣೋಽಲ್ಪರುಜೋಽತಿಕಣ್ಡೂಃ ಪಾಷಾಣವತ್ ಸಂಹನನೋಪಪನ್ನಃ | ಚಿರಾಭಿವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ಕಫಪ್ರಕೋಪಾದ್ಭಿನ್ನಃ ಸ್ರವೇಚ್ಛುಕ್ಲಘನಂ ಚ ಪೂಯಮ್ ||೬||
View original
शीतोऽविवर्णोऽल्परुजोऽतिकण्डूः पाषाणवत् संहननोपपन्नः | चिराभिवृद्धिश्च कफप्रकोपाद्भिन्नः स्रवेच्छुक्लघनं च पूयम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ಶರೀರವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಹಾನಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮಹಾನಲ್ಪರುಜೋಽತಿಕಣ್ಡೂಃ | ಮೇದಃಕೃತೋ ಗಚ್ಛತಿ ಚಾತ್ರ ಭಿನ್ನೇ ಪಿಣ್ಯಾಕಸರ್ಪಿಃಪ್ರತಿಮಂ ತು ಮೇದಃ ||೭||
View original
शरीरवृद्धिक्षयवृद्धिहानिः स्निग्धो महानल्परुजोऽतिकण्डूः | मेदःकृतो गच्छति चात्र भिन्ने पिण्याकसर्पिःप्रतिमं तु मेदः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 9
ವ್ಯಾಯಾಮಜಾತೈರಬಲಸ್ಯ ತೈಸ್ತೈರಾಕ್ಷಿಪ್ಯ ವಾಯುರ್ಹಿ ಸಿರಾಪ್ರತಾನಮ್ | ಸಮ್ಪೀಡ್ಯ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯ ವಿಶೋಷ್ಯ ಚಾಪಿ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕರೋತ್ಯುನ್ನತಮಾಶು ವೃತ್ತಮ್ ||೮|| ಗ್ರನ್ಥಿಃ ಸಿರಾಜಃ ಸ ತು ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯೋ ಭವೇದ್ಯದಿ ಸ್ಯಾತ್ ಸರುಜಶ್ಚಲಶ್ಚ | ಅರುಕ್ ಸ ಏವಾಪ್ಯಚಲೋ ಮಹಾಂಶ್ಚ ಮರ್ಮೋತ್ಥಿತಶ್ಚಾಪಿ ವಿವರ್ಜನೀಯಃ ||೯|| ಇತಿ ಗ್ರನ್ಥೀನಾಂ ನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ |
View original
व्यायामजातैरबलस्य तैस्तैराक्षिप्य वायुर्हि सिराप्रतानम् | सम्पीड्य सङ्कोच्य विशोष्य चापि ग्रन्थिं करोत्युन्नतमाशु वृत्तम् ||८|| ग्रन्थिः सिराजः स तु कृच्छ्रसाध्यो भवेद्यदि स्यात् सरुजश्चलश्च | अरुक् स एवाप्यचलो महांश्च मर्मोत्थितश्चापि विवर्जनीयः ||९|| इति ग्रन्थीनां निदानं समाप्तम् |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10-12) · Śloka 12
ಹನ್ವಸ್ಥಿಕಕ್ಷಾಕ್ಷಕಬಾಹುಸನ್ಧಿಮನ್ಯಾಗಲೇಷೂಪಚಿತಂ ತು ಮೇದಃ | ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಸ್ಥಿರಂ ವೃತ್ತಮಥಾಯತಂ ವಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಕಫಶ್ಚಾಲ್ಪರುಜಂ ಕರೋತಿ ||೧೦|| ತಂ ಗ್ರನ್ಥಿಭಿಸ್ತ್ವಾಮಲಕಾಸ್ಥಿಮಾತ್ರೈರ್ಮತ್ಸ್ಯಾಣ್ಡಜಾಲಪ್ರತಿಮೈಸ್ತಥಾಽನ್ಯೈಃ | ಅನನ್ಯವರ್ಣೈರುಪಚೀಯಮಾನಂ ಚಯಪ್ರಕರ್ಷಾದಪಚೀಂ ವದನ್ತಿ ||೧೧|| ಕಣ್ಡೂಯುತಾಸ್ತೇಽಲ್ಪರುಜಃ ಪ್ರಭಿನ್ನಾಃ ಸ್ರವನ್ತಿ ನಶ್ಯನ್ತಿ ಭವನ್ತಿ ಚಾನ್ಯೇ | ಮೇದಃಕಫಾಭ್ಯಾಂ ಖಲು ರೋಗ ಏಷ ಸುದುಸ್ತರೋ ವರ್ಷಗಣಾನುಬನ್ಧೀ ||೧೨||
View original
हन्वस्थिकक्षाक्षकबाहुसन्धिमन्यागलेषूपचितं तु मेदः | ग्रन्थिं स्थिरं वृत्तमथायतं वा स्निग्धं कफश्चाल्परुजं करोति ||१०|| तं ग्रन्थिभिस्त्वामलकास्थिमात्रैर्मत्स्याण्डजालप्रतिमैस्तथाऽन्यैः | अनन्यवर्णैरुपचीयमानं चयप्रकर्षादपचीं वदन्ति ||११|| कण्डूयुतास्तेऽल्परुजः प्रभिन्नाः स्रवन्ति नश्यन्ति भवन्ति चान्ये | मेदःकफाभ्यां खलु रोग एष सुदुस्तरो वर्षगणानुबन्धी ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 14
ಗಾತ್ರಪ್ರದೇಶೇ ಕ್ವಚಿದೇವ ದೋಷಾಃ ಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾ ಮಾಂಸಮಭಿಪ್ರದೂಷ್ಯ | ವೃತ್ತಂ ಸ್ಥಿರಂ ಮನ್ದರುಜಂ ಮಹಾನ್ತಮನಲ್ಪಮೂಲಂ ಚಿರವೃದ್ಧ್ಯಪಾಕಮ್ ||೧೩|| ಕುರ್ವನ್ತಿ ಮಾಂಸೋಪಚಯಂ ತು ಶೋಫಂ ತಮರ್ಬುದಂ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದೋ ವದನ್ತಿ |೧೪|
View original
गात्रप्रदेशे क्वचिदेव दोषाः सम्मूर्च्छिता मांसमभिप्रदूष्य | वृत्तं स्थिरं मन्दरुजं महान्तमनल्पमूलं चिरवृद्ध्यपाकम् ||१३|| कुर्वन्ति मांसोपचयं तु शोफं तमर्बुदं शास्त्रविदो वदन्ति |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 15
ವಾತೇನ ಪಿತ್ತೇನ ಕಫೇನ ಚಾಪಿ ರಕ್ತೇನ ಮಾಂಸೇನ ಚ ಮೇದಸಾ ಚ ||೧೪|| ತಜ್ಜಾಯತೇ ತಸ್ಯ ಚ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಗ್ರನ್ಥೇಃ ಸಮಾನಾನಿ ಸದಾ ಭವನ್ತಿ |೧೫|
View original
वातेन पित्तेन कफेन चापि रक्तेन मांसेन च मेदसा च ||१४|| तज्जायते तस्य च लक्षणानि ग्रन्थेः समानानि सदा भवन्ति |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 17
ದೋಷಃ ಪ್ರದುಷ್ಟೋ ರುಧಿರಂ ಸಿರಾಸ್ತು ಸಮ್ಪೀಡ್ಯ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯ ಗತಸ್ತ್ವಪಾಕಮ್ ||೧೫|| ಸಾಸ್ರಾವಮುನ್ನಹ್ಯತಿ ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡಂ ಮಾಂಸಾಙ್ಕುರೈರಾಚಿತಮಾಶುವೃದ್ಧಿಮ್ | ಸ್ರವತ್ಯಜಸ್ರಂ ರುಧಿರಂ ಪ್ರದುಷ್ಟಮಸಾಧ್ಯಮೇತದ್ರುಧಿರಾತ್ಮಕಂ ಸ್ಯಾತ್ ||೧೬|| ರಕ್ತಕ್ಷಯೋಪದ್ರವಪೀಡಿತತ್ವಾತ್ ಪಾಣ್ಡುರ್ಭವೇತ್ ಸೋಽರ್ಬುದಪೀಡಿತಸ್ತು |೧೭|
View original
दोषः प्रदुष्टो रुधिरं सिरास्तु सम्पीड्य सङ्कोच्य गतस्त्वपाकम् ||१५|| सास्रावमुन्नह्यति मांसपिण्डं मांसाङ्कुरैराचितमाशुवृद्धिम् | स्रवत्यजस्रं रुधिरं प्रदुष्टमसाध्यमेतद्रुधिरात्मकं स्यात् ||१६|| रक्तक्षयोपद्रवपीडितत्वात् पाण्डुर्भवेत् सोऽर्बुदपीडितस्तु |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 19
ಮುಷ್ಟಿಪ್ರಹಾರಾದಿಭಿರರ್ದಿತೇಽಙ್ಗೇ ಮಾಂಸಂ ಪ್ರದುಷ್ಟಂ ಪ್ರಕರೋತಿ ಶೋಫಮ್ ||೧೭|| ಅವೇದನಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮನನ್ಯವರ್ಣಮಪಾಕಮಶ್ಮೋಪಮಮಪ್ರಚಾಲ್ಯಮ್ | ಪ್ರದುಷ್ಟಮಾಂಸಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಬಾಢಮೇತದ್ಭವೇನ್ಮಾಂಸಪರಾಯಣಸ್ಯ ||೧೮|| ಮಾಂಸಾರ್ಬುದಂ ತ್ವೇತದಸಾಧ್ಯಮುಕ್ತಂ... |೧೯|
View original
मुष्टिप्रहारादिभिरर्दितेऽङ्गे मांसं प्रदुष्टं प्रकरोति शोफम् ||१७|| अवेदनं स्निग्धमनन्यवर्णमपाकमश्मोपममप्रचाल्यम् | प्रदुष्टमांसस्य नरस्य बाढमेतद्भवेन्मांसपरायणस्य ||१८|| मांसार्बुदं त्वेतदसाध्यमुक्तं... |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19-20) · Śloka 20
...ಸಾಧ್ಯೇಷ್ವಪೀಮಾನಿ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ತು | ಸಮ್ಪ್ರಸ್ರುತಂ ಮರ್ಮಣಿ ಯಚ್ಚ ಜಾತಂ ಸ್ರೋತಃಸು ವಾ ಯಚ್ಚ ಭವೇದಚಾಲ್ಯಮ್ ||೧೯|| ಯಜ್ಜಾಯತೇಽನ್ಯತ್ ಖಲು ಪೂರ್ವಜಾತೇ ಜ್ಞೇಯಂ ತದಧ್ಯರ್ಬುದಮರ್ಬುದಜ್ಞೈಃ | ಯದ್ದ್ವನ್ದ್ವಜಾತಂ ಯುಗಪತ್ ಕ್ರಮಾದ್ವಾ ದ್ವಿರರ್ಬುದಂ ತಚ್ಚ ಭವೇದಸಾಧ್ಯಮ್ ||೨೦||
View original
...साध्येष्वपीमानि विवर्जयेत्तु | सम्प्रस्रुतं मर्मणि यच्च जातं स्रोतःसु वा यच्च भवेदचाल्यम् ||१९|| यज्जायतेऽन्यत् खलु पूर्वजाते ज्ञेयं तदध्यर्बुदमर्बुदज्ञैः | यद्द्वन्द्वजातं युगपत् क्रमाद्वा द्विरर्बुदं तच्च भवेदसाध्यम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (21) · Śloka 21
ನ ಪಾಕಮಾಯಾನ್ತಿ ಕಫಾಧಿಕತ್ವಾನ್ಮೇದೋಬಹುತ್ವಾಚ್ಚ ವಿಶೇಷತಸ್ತು | ದೋಷಸ್ಥಿರತ್ವಾದ್ಗ್ರಥನಾಚ್ಚ ತೇಷಾಂ ಸರ್ವಾರ್ಬುದಾನ್ಯೇವ ನಿಸರ್ಗತಸ್ತು ||೨೧||
View original
न पाकमायान्ति कफाधिकत्वान्मेदोबहुत्वाच्च विशेषतस्तु | दोषस्थिरत्वाद्ग्रथनाच्च तेषां सर्वार्बुदान्येव निसर्गतस्तु ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (22) · Śloka 22
ವಾತಃ ಕಫಶ್ಚೈವ ಗಲೇ ಪ್ರವೃದ್ಧೌ ಮನ್ಯೇ ತು ಸಂಸೃತ್ಯ ತಥೈವ ಮೇದಃ | ಕುರ್ವನ್ತಿ ಗಣ್ಡಂ ಕ್ರಮಶಃ ಸ್ವಲಿಙ್ಗೈಃ ಸಮನ್ವಿತಂ ತಂ ಗಲಗಣ್ಡಮಾಹುಃ ||೨೨||
View original
वातः कफश्चैव गले प्रवृद्धौ मन्ये तु संसृत्य तथैव मेदः | कुर्वन्ति गण्डं क्रमशः स्वलिङ्गैः समन्वितं तं गलगण्डमाहुः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23-27) · Śloka 27
ತೋದಾನ್ವಿತಃ ಕೃಷ್ಣಸಿರಾವನದ್ಧಃ ಕೃಷ್ಣೋಽರುಣೋ ವಾ ಪವನಾತ್ಮಕಸ್ತು | ಮೇದೋನ್ವಿತಶ್ಚೋಪಚಿತಶ್ಚ ಕಾಲಾದ್ಭವೇದತಿಸ್ನಿಗ್ಧತರೋಽರುಜಶ್ಚ ||೨೩|| ಪಾರುಷ್ಯಯುಕ್ತಶ್ಚಿರವೃದ್ಧ್ಯಪಾಕೋ ಯದೃಚ್ಛಯಾ ಪಾಕಮಿಯಾತ್ ಕದಾಚಿತ್ ವೈರಸ್ಯಮಾಸ್ಯಸ್ಯ ಚ ತಸ್ಯ ಜನ್ತೋರ್ಭವೇತ್ತಥಾ ತಾಲುಗಲಪ್ರಶೋಷಃ ||೨೪|| ಸ್ಥಿರಃ ಸವರ್ಣೋಽಲ್ಪರುಗುಗ್ರಕಣ್ಡೂಃ ಶೀತೋ ಮಹಾಂಶ್ಚಾಪಿ ಕಫಾತ್ಮಕಸ್ತು | ಚಿರಾಭಿವೃದ್ಧಿಂ ಕುರುತೇ ಚಿರಾಚ್ಚ ಪ್ರಪಚ್ಯತೇ ಮನ್ದರುಜಃ ಕದಾಚಿತ್ ||೨೫|| ಮಾಧುರ್ಯಮಾಸ್ಯಸ್ಯ ಚ ತಸ್ಯ ಜನ್ತೋರ್ಭವೇತ್ತಥಾ ತಾಲುಗಲಪ್ರಲೇಪಃ | ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮೃದುಃ ಪಾಣ್ಡುರನಿಷ್ಟಗನ್ಧೋ ಮೇದಃಕೃತೋ ನೀರುಗಥಾತಿಕಣ್ಡೂಃ ||೨೬|| ಪ್ರಲಮ್ಬತೇಽಲಾಬುವದಲ್ಪಮೂಲೋ ದೇಹಾನುರೂಪಕ್ಷಯವೃದ್ಧಿಯುಕ್ತಃ | ಸ್ನಿಗ್ಧಾಸ್ಯತಾ ತಸ್ಯ ಭವೇಚ್ಚ ಜನ್ತೋರ್ಗಲೇಽನುಶಬ್ದಂ ಕುರುತೇ ಚ ನಿತ್ಯಮ್ ||೨೭||
View original
तोदान्वितः कृष्णसिरावनद्धः कृष्णोऽरुणो वा पवनात्मकस्तु | मेदोन्वितश्चोपचितश्च कालाद्भवेदतिस्निग्धतरोऽरुजश्च ||२३|| पारुष्ययुक्तश्चिरवृद्ध्यपाको यदृच्छया पाकमियात् कदाचित् वैरस्यमास्यस्य च तस्य जन्तोर्भवेत्तथा तालुगलप्रशोषः ||२४|| स्थिरः सवर्णोऽल्परुगुग्रकण्डूः शीतो महांश्चापि कफात्मकस्तु | चिराभिवृद्धिं कुरुते चिराच्च प्रपच्यते मन्दरुजः कदाचित् ||२५|| माधुर्यमास्यस्य च तस्य जन्तोर्भवेत्तथा तालुगलप्रलेपः | स्निग्धो मृदुः पाण्डुरनिष्टगन्धो मेदःकृतो नीरुगथातिकण्डूः ||२६|| प्रलम्बतेऽलाबुवदल्पमूलो देहानुरूपक्षयवृद्धियुक्तः | स्निग्धास्यता तस्य भवेच्च जन्तोर्गलेऽनुशब्दं कुरुते च नित्यम् ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (28) · Śloka 28
ಕೃಚ್ಛ್ರಾಚ್ಛ್ವಸನ್ತಂ ಮೃದುಸರ್ವಗಾತ್ರಂ ಸಂವತ್ಸರಾತೀತಮರೋಚಕಾರ್ತಮ್ | ಕ್ಷೀಣಂ ಚ ವೈದ್ಯೋ ಗಲಗಣ್ಡಿನಂ ತು ಭಿನ್ನಸ್ವರಂ ಚೈವ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ತು ||೨೮||
View original
कृच्छ्राच्छ्वसन्तं मृदुसर्वगात्रं संवत्सरातीतमरोचकार्तम् | क्षीणं च वैद्यो गलगण्डिनं तु भिन्नस्वरं चैव विवर्जयेत्तु ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (29) · Śloka 29
ನಿಬದ್ಧಃ ಶ್ವಯಥುರ್ಯಸ್ಯ ಮುಷ್ಕವಲ್ಲಮ್ಬತೇ ಗಲೇ | ಮಹಾನ್ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಹ್ರಸ್ವೋ ಗಲಗಣ್ಡಂ ತಮಾದಿಶೇತ್ ||೨೯||
View original
निबद्धः श्वयथुर्यस्य मुष्कवल्लम्बते गले | महान् वा यदि वा ह्रस्वो गलगण्डं तमादिशेत् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಗಲಗಣ್ಡಗಣ್ಡಮಾಲಾಪಚ್ಯರ್ಬುದನಿದಾನಂ ನಾಮೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೧||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने गलगण्डगण्डमालापच्यर्बुदनिदानं नामैकादशोऽध्यायः ||११||
🔊 Audio coming soon