Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో గ్రంథపచ్యర్బుదగలగండానాం నిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो ग्रन्थपच्यर्बुदगलगण्डानां निदानं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
11. granthyapacyarbudagalagaṇḍanidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
వాతాదయో మాంసమసృక్ చ దుష్టాః సందూష్య మేదశ్చ కఫానువిద్ధం | వృత్తోన్నతం విగ్రథితం తు శోఫం కుర్వంత్యతో గ్రంథిరితి ప్రదిష్టః ||3||
View original
वातादयो मांसमसृक् च दुष्टाः सन्दूष्य मेदश्च कफानुविद्धम् | वृत्तोन्नतं विग्रथितं तु शोफं कुर्वन्त्यतो ग्रन्थिरिति प्रदिष्टः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ఆయమ్యతే వ్యథ్యత ఏతి తోదం ప్రత్యస్యతే కృత్యత ఏతి భేదం | కృష్ణోఽమృదుర్బస్తిరివాతతశ్చ భిన్నః స్రవేచ్చానిలజోఽస్రమచ్ఛం ||4||
View original
आयम्यते व्यथ्यत एति तोदं प्रत्यस्यते कृत्यत एति भेदम् | कृष्णोऽमृदुर्बस्तिरिवाततश्च भिन्नः स्रवेच्चानिलजोऽस्रमच्छम् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
దందహ్యతే ధూప్యతి చూష్యతే చ పాపచ్యతే ప్రజ్వలతీవ చాపి | రక్తః సపీతోఽప్యథవాఽపి పిత్తాద్భిన్నః స్రవేదుష్ణమతీవ చాస్రం ||5||
View original
दन्दह्यते धूप्यति चूष्यते च पापच्यते प्रज्वलतीव चापि | रक्तः सपीतोऽप्यथवाऽपि पित्ताद्भिन्नः स्रवेदुष्णमतीव चास्रम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
శీతోఽవివర్ణోఽల్పరుజోఽతికండూః పాషాణవత్ సంహననోపపన్నః | చిరాభివృద్ధిశ్చ కఫప్రకోపాద్భిన్నః స్రవేచ్ఛుక్లఘనం చ పూయం ||6||
View original
शीतोऽविवर्णोऽल्परुजोऽतिकण्डूः पाषाणवत् संहननोपपन्नः | चिराभिवृद्धिश्च कफप्रकोपाद्भिन्नः स्रवेच्छुक्लघनं च पूयम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
శరీరవృద్ధిక్షయవృద్ధిహానిః స్నిగ్ధో మహానల్పరుజోఽతికండూః | మేదఃకృతో గచ్ఛతి చాత్ర భిన్నే పిణ్యాకసర్పిఃప్రతిమం తు మేదః ||7||
View original
शरीरवृद्धिक्षयवृद्धिहानिः स्निग्धो महानल्परुजोऽतिकण्डूः | मेदःकृतो गच्छति चात्र भिन्ने पिण्याकसर्पिःप्रतिमं तु मेदः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 9
వ్యాయామజాతైరబలస్య తైస్తైరాక్షిప్య వాయుర్హి సిరాప్రతానం | సంపీడ్య సంకోచ్య విశోష్య చాపి గ్రంథిం కరోత్యున్నతమాశు వృత్తం ||8|| గ్రంథిః సిరాజః స తు కృచ్ఛ్రసాధ్యో భవేద్యది స్యాత్ సరుజశ్చలశ్చ | అరుక్ స ఏవాప్యచలో మహాంశ్చ మర్మోత్థితశ్చాపి వివర్జనీయః ||9|| ఇతి గ్రంథీనాం నిదానం సమాప్తం |
View original
व्यायामजातैरबलस्य तैस्तैराक्षिप्य वायुर्हि सिराप्रतानम् | सम्पीड्य सङ्कोच्य विशोष्य चापि ग्रन्थिं करोत्युन्नतमाशु वृत्तम् ||८|| ग्रन्थिः सिराजः स तु कृच्छ्रसाध्यो भवेद्यदि स्यात् सरुजश्चलश्च | अरुक् स एवाप्यचलो महांश्च मर्मोत्थितश्चापि विवर्जनीयः ||९|| इति ग्रन्थीनां निदानं समाप्तम् |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10-12) · Śloka 12
హన్వస్థికక్షాక్షకబాహుసంధిమన్యాగలేషూపచితం తు మేదః | గ్రంథిం స్థిరం వృత్తమథాయతం వా స్నిగ్ధం కఫశ్చాల్పరుజం కరోతి ||10|| తం గ్రంథిభిస్త్వామలకాస్థిమాత్రైర్మత్స్యాండజాలప్రతిమైస్తథాఽన్యైః | అనన్యవర్ణైరుపచీయమానం చయప్రకర్షాదపచీం వదంతి ||11|| కండూయుతాస్తేఽల్పరుజః ప్రభిన్నాః స్రవంతి నశ్యంతి భవంతి చాన్యే | మేదఃకఫాభ్యాం ఖలు రోగ ఏష సుదుస్తరో వర్షగణానుబంధీ ||12||
View original
हन्वस्थिकक्षाक्षकबाहुसन्धिमन्यागलेषूपचितं तु मेदः | ग्रन्थिं स्थिरं वृत्तमथायतं वा स्निग्धं कफश्चाल्परुजं करोति ||१०|| तं ग्रन्थिभिस्त्वामलकास्थिमात्रैर्मत्स्याण्डजालप्रतिमैस्तथाऽन्यैः | अनन्यवर्णैरुपचीयमानं चयप्रकर्षादपचीं वदन्ति ||११|| कण्डूयुतास्तेऽल्परुजः प्रभिन्नाः स्रवन्ति नश्यन्ति भवन्ति चान्ये | मेदःकफाभ्यां खलु रोग एष सुदुस्तरो वर्षगणानुबन्धी ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13) · Śloka 14
గాత్రప్రదేశే క్వచిదేవ దోషాః సమ్మూర్చ్ఛితా మాంసమభిప్రదూష్య | వృత్తం స్థిరం మందరుజం మహాంతమనల్పమూలం చిరవృద్ధ్యపాకం ||13|| కుర్వంతి మాంసోపచయం తు శోఫం తమర్బుదం శాస్త్రవిదో వదంతి |14|
View original
गात्रप्रदेशे क्वचिदेव दोषाः सम्मूर्च्छिता मांसमभिप्रदूष्य | वृत्तं स्थिरं मन्दरुजं महान्तमनल्पमूलं चिरवृद्ध्यपाकम् ||१३|| कुर्वन्ति मांसोपचयं तु शोफं तमर्बुदं शास्त्रविदो वदन्ति |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 15
వాతేన పిత్తేన కఫేన చాపి రక్తేన మాంసేన చ మేదసా చ ||14|| తజ్జాయతే తస్య చ లక్షణాని గ్రంథేః సమానాని సదా భవంతి |15|
View original
वातेन पित्तेन कफेन चापि रक्तेन मांसेन च मेदसा च ||१४|| तज्जायते तस्य च लक्षणानि ग्रन्थेः समानानि सदा भवन्ति |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 17
దోషః ప్రదుష్టో రుధిరం సిరాస్తు సంపీడ్య సంకోచ్య గతస్త్వపాకం ||15|| సాస్రావమున్నహ్యతి మాంసపిండం మాంసాంకురైరాచితమాశువృద్ధిం | స్రవత్యజస్రం రుధిరం ప్రదుష్టమసాధ్యమేతద్రుధిరాత్మకం స్యాత్ ||16|| రక్తక్షయోపద్రవపీడితత్వాత్ పాండుర్భవేత్ సోఽర్బుదపీడితస్తు |17|
View original
दोषः प्रदुष्टो रुधिरं सिरास्तु सम्पीड्य सङ्कोच्य गतस्त्वपाकम् ||१५|| सास्रावमुन्नह्यति मांसपिण्डं मांसाङ्कुरैराचितमाशुवृद्धिम् | स्रवत्यजस्रं रुधिरं प्रदुष्टमसाध्यमेतद्रुधिरात्मकं स्यात् ||१६|| रक्तक्षयोपद्रवपीडितत्वात् पाण्डुर्भवेत् सोऽर्बुदपीडितस्तु |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17-18) · Śloka 19
ముష్టిప్రహారాదిభిరర్దితేఽంగే మాంసం ప్రదుష్టం ప్రకరోతి శోఫం ||17|| అవేదనం స్నిగ్ధమనన్యవర్ణమపాకమశ్మోపమమప్రచాల్యం | ప్రదుష్టమాంసస్య నరస్య బాఢమేతద్భవేన్మాంసపరాయణస్య ||18|| మాంసార్బుదం త్వేతదసాధ్యముక్తం... |19|
View original
मुष्टिप्रहारादिभिरर्दितेऽङ्गे मांसं प्रदुष्टं प्रकरोति शोफम् ||१७|| अवेदनं स्निग्धमनन्यवर्णमपाकमश्मोपममप्रचाल्यम् | प्रदुष्टमांसस्य नरस्य बाढमेतद्भवेन्मांसपरायणस्य ||१८|| मांसार्बुदं त्वेतदसाध्यमुक्तं... |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19-20) · Śloka 20
...సాధ్యేష్వపీమాని వివర్జయేత్తు | సంప్రస్రుతం మర్మణి యచ్చ జాతం స్రోతఃసు వా యచ్చ భవేదచాల్యం ||19|| యజ్జాయతేఽన్యత్ ఖలు పూర్వజాతే జ్ఞేయం తదధ్యర్బుదమర్బుదజ్ఞైః | యద్ద్వంద్వజాతం యుగపత్ క్రమాద్వా ద్విరర్బుదం తచ్చ భవేదసాధ్యం ||20||
View original
...साध्येष्वपीमानि विवर्जयेत्तु | सम्प्रस्रुतं मर्मणि यच्च जातं स्रोतःसु वा यच्च भवेदचाल्यम् ||१९|| यज्जायतेऽन्यत् खलु पूर्वजाते ज्ञेयं तदध्यर्बुदमर्बुदज्ञैः | यद्द्वन्द्वजातं युगपत् क्रमाद्वा द्विरर्बुदं तच्च भवेदसाध्यम् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (21) · Śloka 21
న పాకమాయాంతి కఫాధికత్వాన్మేదోబహుత్వాచ్చ విశేషతస్తు | దోషస్థిరత్వాద్గ్రథనాచ్చ తేషాం సర్వార్బుదాన్యేవ నిసర్గతస్తు ||21||
View original
न पाकमायान्ति कफाधिकत्वान्मेदोबहुत्वाच्च विशेषतस्तु | दोषस्थिरत्वाद्ग्रथनाच्च तेषां सर्वार्बुदान्येव निसर्गतस्तु ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (22) · Śloka 22
వాతః కఫశ్చైవ గలే ప్రవృద్ధౌ మన్యే తు సంసృత్య తథైవ మేదః | కుర్వంతి గండం క్రమశః స్వలింగైః సమన్వితం తం గలగండమాహుః ||22||
View original
वातः कफश्चैव गले प्रवृद्धौ मन्ये तु संसृत्य तथैव मेदः | कुर्वन्ति गण्डं क्रमशः स्वलिङ्गैः समन्वितं तं गलगण्डमाहुः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23-27) · Śloka 27
తోదాన్వితః కృష్ణసిరావనద్ధః కృష్ణోఽరుణో వా పవనాత్మకస్తు | మేదోన్వితశ్చోపచితశ్చ కాలాద్భవేదతిస్నిగ్ధతరోఽరుజశ్చ ||23|| పారుష్యయుక్తశ్చిరవృద్ధ్యపాకో యదృచ్ఛయా పాకమియాత్ కదాచిత్ వైరస్యమాస్యస్య చ తస్య జంతోర్భవేత్తథా తాలుగలప్రశోషః ||24|| స్థిరః సవర్ణోఽల్పరుగుగ్రకండూః శీతో మహాంశ్చాపి కఫాత్మకస్తు | చిరాభివృద్ధిం కురుతే చిరాచ్చ ప్రపచ్యతే మందరుజః కదాచిత్ ||25|| మాధుర్యమాస్యస్య చ తస్య జంతోర్భవేత్తథా తాలుగలప్రలేపః | స్నిగ్ధో మృదుః పాండురనిష్టగంధో మేదఃకృతో నీరుగథాతికండూః ||26|| ప్రలంబతేఽలాబువదల్పమూలో దేహానురూపక్షయవృద్ధియుక్తః | స్నిగ్ధాస్యతా తస్య భవేచ్చ జంతోర్గలేఽనుశబ్దం కురుతే చ నిత్యం ||27||
View original
तोदान्वितः कृष्णसिरावनद्धः कृष्णोऽरुणो वा पवनात्मकस्तु | मेदोन्वितश्चोपचितश्च कालाद्भवेदतिस्निग्धतरोऽरुजश्च ||२३|| पारुष्ययुक्तश्चिरवृद्ध्यपाको यदृच्छया पाकमियात् कदाचित् वैरस्यमास्यस्य च तस्य जन्तोर्भवेत्तथा तालुगलप्रशोषः ||२४|| स्थिरः सवर्णोऽल्परुगुग्रकण्डूः शीतो महांश्चापि कफात्मकस्तु | चिराभिवृद्धिं कुरुते चिराच्च प्रपच्यते मन्दरुजः कदाचित् ||२५|| माधुर्यमास्यस्य च तस्य जन्तोर्भवेत्तथा तालुगलप्रलेपः | स्निग्धो मृदुः पाण्डुरनिष्टगन्धो मेदःकृतो नीरुगथातिकण्डूः ||२६|| प्रलम्बतेऽलाबुवदल्पमूलो देहानुरूपक्षयवृद्धियुक्तः | स्निग्धास्यता तस्य भवेच्च जन्तोर्गलेऽनुशब्दं कुरुते च नित्यम् ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (28) · Śloka 28
కృచ్ఛ్రాచ్ఛ్వసంతం మృదుసర్వగాత్రం సంవత్సరాతీతమరోచకార్తం | క్షీణం చ వైద్యో గలగండినం తు భిన్నస్వరం చైవ వివర్జయేత్తు ||28||
View original
कृच्छ्राच्छ्वसन्तं मृदुसर्वगात्रं संवत्सरातीतमरोचकार्तम् | क्षीणं च वैद्यो गलगण्डिनं तु भिन्नस्वरं चैव विवर्जयेत्तु ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (29) · Śloka 29
నిబద్ధః శ్వయథుర్యస్య ముష్కవల్లంబతే గలే | మహాన్ వా యది వా హ్రస్వో గలగండం తమాదిశేత్ ||29||
View original
निबद्धः श्वयथुर्यस्य मुष्कवल्लम्बते गले | महान् वा यदि वा ह्रस्वो गलगण्डं तमादिशेत् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం నిదానస్థానే గలగండగండమాలాపచ్యర్బుదనిదానం నామైకాదశోఽధ్యాయః ||11||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां निदानस्थाने गलगण्डगण्डमालापच्यर्बुदनिदानं नामैकादशोऽध्यायः ||११||
🔊 Audio coming soon