3. garbhāvakrāntiśārīram

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതോ ഗര്ഭാവക്രാന്തിം ശാരീരം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

സൌമ്യം ശുക്രമാര്തവമാഗ്നേയമിതരേഷാമപ്യത്ര ഭൂതാനാം സാന്നിധ്യമസ്ത്യണുനാ വിശേഷേണ, പരസ്പരോപകാരാത് (പരസ്പരാനുഗ്രഹാത്,) പരസ്പരാനുപ്രവേശാച്ച ||൩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

തത്ര സ്ത്രീപുംസയോഃ സംയോഗേ തേജഃ ശരീരാദ്വായുരുദീരയതി, തതസ്തേജോനിലസന്നിപാതാച്ഛുക്രം ച്യുതം യോനിമഭിപ്രതിപദ്യതേ സംസൃജ്യതേ ചാര്തവേന, തതോऽഗ്നീഷോമസംയോഗാത് സംസൃജ്യമാനോ ഗര്ഭാശയമനുപ്രതിപദ്യതേ ക്ഷേത്രജ്ഞോ വേദയിതാ സ്പ്രഷ്ടാ ഘ്രാതാ ദ്രഷ്ടാ ശ്രോതാ രസയിതാ പുരുഷഃ സ്രഷ്ടാ ഗന്താ സാക്ഷീ ധാതാ വക്താ യഃ കോऽസാവിത്യേവമാദിഭിഃ പര്യായവാചകൈര്നാമഭിരഭിധീയതേ ദൈവസംയോഗാദക്ഷയോऽവ്യയോऽചിന്ത്യോ ഭൂതാത്മനാ സഹാന്വക്ഷം സത്ത്വരജസ്തമോഭിര്ദൈവാസുരൈരപരൈശ്ച ഭാവൈര്വായുനാऽഭിപ്രേര്യമാണോ ഗര്ഭാശയമനുപ്രവിശ്യാവതിഷ്ഠതേ ||൪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

തത്ര ശുക്രബാഹുല്യാത് പുമാന്, ആര്തവബാഹുല്യാത് സ്ത്രീ, സാമ്യാദുഭയോര്നപുംസകമിതി ||൫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ഋതുസ്തു ദ്വാദശരാത്രം ഭവതി ദൃഷ്ടാര്തവഃ; അദൃഷ്ടാര്തവാऽപ്യസ്തീത്യേകേ ഭാഷന്തേ ||൬||

Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8

ഭവന്തി ചാത്ര- പീനപ്രസന്നവദനാം പ്രക്ലിന്നാത്മമുഖദ്വിജാമ് | നരകാമാം പ്രിയകഥാം സ്രസ്തകുക്ഷ്യക്ഷിമൂര്ധജാമ് ||൭|| സ്ഫുരദ്ഭുജകുചശ്രോണിനാഭ്യൂരുജഘനസ്ഫിചാമ് | ഹര്ഷൌത്സുക്യപരാം ചാപി വിദ്യാദൃതുമതീമിതി ||൮||

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

നിയതം ദിവസേऽതീതേ സങ്കുചത്യമ്ബുജം യഥാ | ഋതൌ വ്യതീതേ നാര്യാസ്തു യോനിഃ സംവ്രിയതേ തഥാ ||൯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

മാസേനോപചിതം കാലേ ധമനീഭ്യാം തദാര്തവമ് | ഈഷത്കൃഷ്ണം വിവര്ണം ച വായുര്യോനിമുഖം നയേത് ||൧൦||

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

തദ്വര്ഷാദ്ദ്വാദശാത് കാലേ വര്തമാനമസൃക് പുനഃ | ജരാപക്വശരീരാണാം യാതി പഞ്ചാശതഃ ക്ഷയമ് ||൧൧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

യുഗ്മേഷു തു പുമാന് പ്രോക്തോ ദിവസേഷ്വന്യഥാऽബലാ | പുഷ്പകാലേ ശുചിസ്തസ്മാദപത്യാര്ഥോ സ്ത്രിയം വ്രജേത് ||൧൨||

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

തത്ര സദ്യോഗൃഹീതഗര്ഭായാ ലിങ്ഗാനി- ശ്രമോ ഗ്ലാനിഃ പിപാസാ സക്ഥിസദനം ശുക്രശോണിതയോരവബന്ധഃ സ്ഫുരണം ച യോനേഃ ||൧൩||

Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15

സ്തനയോഃ കൃഷ്ണമുഖതാ രോമരാജ്യുദ്ഗമസ്തഥാ | അക്ഷിപക്ഷ്മാണി ചാപ്യസ്യാഃ സമ്മീല്യന്തേ വിശേഷതഃ ||൧൪|| അകാമതശ്ഛര്ദയതി ഗന്ധാദുദ്വിജതേ ശുഭാത് | പ്രസേകഃ സദനം ചാപി ഗര്ഭിണ്യാ ലിങ്ഗമുച്യതേ ||൧൫||

Adhikarana 13 (16-17) · Śloka 17

തദാ പ്രഭൃതി വ്യവായം വ്യായാമമതിതര്പണമതികര്ശനം ദിവാസ്വപ്നം രാത്രിജാഗരണം ശോകം യാനാരോഹണം ഭയമുത്കുടുകാസനം ചൈകാന്തതഃ സ്നേഹാദിക്രിയാം ശോണിതമോക്ഷണം ചാകാലേ വേഗവിധാരണം ച ന സേവേത ||൧൬|| ദോഷാഭിഘാതൈര്ഗര്ഭിണ്യാ യോ യോ ഭാഗഃ പ്രപീഡ്യതേ | സ സ ഭാഗഃ ശിശോസ്തസ്യ ഗര്ഭസ്ഥസ്യ പ്രപീഡ്യതേ ||൧൭||

Adhikarana 14 (18) · Śloka 18

തത്ര പ്രഥമേ മാസി കലലം ജായതേ; ദ്വിതീയേ ശീതോഷ്മാനിലൈരഭിപ്രപച്യമാനാനാം മഹാഭൂതാനാം സങ്ഘാതോ ഘനഃ സഞ്ജായതേ, യദി പിണ്ഡഃ പുമാന്, സ്ത്രീ ചേത് പേശീ, നപുംസകം ചേദര്ബുദമിതി; തൃതീയേ ഹസ്തപാദശിരസാം പഞ്ചപിണ്ഡകാ നിര്വര്തന്തേऽങ്ഗപ്രത്യങ്ഗവിഭാഗശ്ച സൂക്ഷ്മോ ഭവതി; ചതുര്ഥേ സര്വാങ്ഗപ്രത്യങ്ഗവിഭാഗഃ പ്രവ്യക്തോ ഭവതി, ഗര്ഭഹൃദയപ്രവ്യക്തിഭാവാച്ചേതനാധാതുരഭിവ്യക്തോ ഭവതി, കസ്മാത്? തത്സ്ഥാനത്വാത് | തസ്മാദ്ഗര്ഭശ്ചതുര്ഥേ മാസ്യഭിപ്രായമിന്ദ്രിയാര്ഥേഷു കരോതി, ദ്വിഹൃദയാം ച നാരീം ദൌഹൃദിനീമാചക്ഷതേ | ദൌഹൃദവിമാനനാത് കുബ്ജം കുണിം ഖഞ്ജം ജഡം വാമനം വികൃതാക്ഷമനക്ഷം വാ നാരീ സുതം ജനയതി, തസ്മാത് സാ യദ്യദിച്ഛേത്തത്തസ്യൈ ദാപയേത്, ലബ്ധദൌഹൃദാ ഹി വീര്യവന്തം ചിരായുഷം ച പുത്രം ജനയതി ||൧൮||

Adhikarana 15 (19-21) · Śloka 21

ഭവന്തി ചാത്ര- ഇന്ദ്രിയാര്ഥാംസ്തു യാന് യാന് സാ ഭോക്തുമിച്ഛതി ഗര്ഭിണീ ഗര്ഭാബാധഭയാത്താംസ്താന് ഭിഷഗാഹൃത്യ ദാപയേത് ||൧൯|| സാ പ്രാപ്തദൌഹൃദാ പുത്രം ജനയേത ഗുണാന്വിതമ് | അലബ്ധദൌഹൃദാ ഗര്ഭേ ലഭേതാത്മനി വാ ഭയമ് ||൨൦|| യേഷു യേഷ്വിന്ദ്രിയാര്ഥേഷു ദൌഹൃദേ വൈ വിമാനനാ | പ്രജായേത സുതസ്യാര്തിസ്തസ്മിംസ്തസ്മിംസ്തഥേന്ദ്രിയേ ||൨൧||

Adhikarana 16 (22-28) · Śloka 28

രാജസന്ദര്ശനേ യസ്യാ ദൌര്ഹൃദം ജായതേ സ്ത്രിയാഃ | അര്ഥവന്തം മഹാഭാഗം കുമാരം സാ പ്രസൂയതേ ||൨൨|| ദുകൂലപട്ടകൌശേയഭൂഷണാദിഷു ദൌഹൃദാത് | അലങ്കാരൈഷിണം പുത്രം ലലിതം സാ പ്രസൂയതേ ||൨൩|| ആശ്രമേ സംയതാത്മാനം ധര്മശീലം പ്രസൂയതേ | ദേവതാപ്രതിമായാം തു പ്രസൂതേ പാര്ഷദോപമമ് | ദര്ശനേ വ്യാലജാതീനാം ഹിംസാശീലം പ്രസൂയതേ ||൨൪|| ഗോധാമാംസാശനേ പുത്രം സുഷുപ്സും ധാരണാത്മകമ് | ഗവാം മാംസേ തു ബലിനം സര്വക്ലേശസഹം തഥാ ||൨൫|| മാഹിഷേ ദൌര്ഹൃദാച്ഛൂരം രക്താക്ഷം ലോമസംയുതമ് | വരാഹമാംസാത് സ്വപ്നാലും ശൂരം സഞ്ജനയേത് സുതമ് ||൨൬|| മാര്ഗാദ്വിക്രാന്തജങ്ഘാലം സദാ വനചരം സുതമ് | സൃമരാദ്വിഗ്നമനസം നിത്യഭീതം ച തൈത്തിരാത് ||൨൭|| അതോऽനുക്തേഷു യാ നാരീ സമഭിധ്യാതി ദൌര്ഹൃദമ് | ശരീരാചാരശീലൈഃ സാ സമാനം ജനയിഷ്യതി ||൨൮||

Adhikarana 17 (29) · Śloka 29

കര്മണാ ചോദിതം ജന്തോര്ഭവിതവ്യം പുനര്ഭവേത് | യഥാ തഥാ ദൈവയോഗാദ്ദൌര്ഹൃദം ജനയേദ്ധൃദി ||൨൯||

Adhikarana 18 (30) · Śloka 30

പഞ്ചമേ മനഃ പ്രതിബുദ്ധതരം ഭവതി, ഷഷ്ഠേ ബുദ്ധിഃ, സപ്തമേ സര്വാങ്ഗപ്രത്യങ്ഗവിഭാഗഃ പ്രവ്യക്തതരഃ; അഷ്ടമേऽസ്ഥിരീഭവത്യോജഃ , തത്ര ജാതശ്ചേന്ന ജീവേന്നിരോജസ്ത്വാന്നൈരൃതഭാഗത്വാച്ച , തതോ ബലിം മാംസൌദനമസ്മൈ ദാപയേത്; നവമദശമൈകാദശദ്വാദശാനാമന്യതമസ്മിഞ്ജായതേ, അതോऽന്യഥാ വികാരീ ഭവതി ||൩൦||

Adhikarana 19 (31-32) · Śloka 32

മാതുസ്തു ഖലു രസവഹായാം നാഡ്യാം ഗര്ഭനാഭിനാഡീപ്രതിബദ്ധാ, സാऽസ്യ മാതുരാഹാരരസവീര്യമഭിവഹതി | തേനോപസ്നേഹേനാസ്യാഭിവൃദ്ധിര്ഭവതി | അസഞ്ജാതാങ്ഗപ്രത്യങ്ഗപ്രവിഭാഗമാനിഷേകാത് പ്രഭൃതി സര്വശരീരാവയവാനുസാരിണീനാം രസവഹാനാം തിര്യഗ്ഗതാനാം ധമനീനാമുപസ്നേഹോ ജീവയതി ||൩൧|| ഗര്ഭസ്യ ഖലു സമ്ഭവതഃ പൂര്വം ശിരഃ സമ്ഭവതീത്യാഹ ശൌനകഃ, ശിരോമൂലത്വാത് പ്രധാനേന്ദ്രിയാണാം ; ഹൃദയമിതി കൃതവീര്യോ, ബുദ്ധേര്മനസശ്ച സ്ഥാനത്വാത്; നാഭിരിതി പാരാശര്യഃ, തതോ ഹി വര്ധതേ ദേഹോ ദേഹിനഃ; പാണിപാദമിതി മാര്കണ്ഡേയഃ, തന്മൂലത്വാച്ചേഷ്ടായാ ഗര്ഭസ്യ; മധ്യശരീരമിതി സുഭൂതിര്ഗൌതമഃ, തന്നിബദ്ധത്വാത് സര്വഗാത്രസമ്ഭവസ്യ | തത്തു ന സമ്യക്, സര്വാണ്യങ്ഗപ്രത്യങ്ഗാനി യുഗപത് സമ്ഭവന്തീത്യാഹ ധന്വന്തരിഃ, ഗര്ഭസ്യ സൂക്ഷ്മത്വാന്നോപലഭ്യന്തേ വംശാങ്കുരവച്ചൂതഫലവച്ച; തദ്യഥാ- ചൂതഫലേ പരിപക്വേ കേശരമാംസാസ്ഥിമജ്ജാനഃ പൃഥക് പൃഥഗ്ദൃശ്യന്തേ കാലപ്രകര്ഷാത്, താന്യേവ തരുണേ നോപലഭ്യന്തേ സൂക്ഷ്മത്വാത്; തേഷാം സൂക്ഷ്മാണാം കേശരാദീനാം കാലഃ പ്രവ്യക്തതാം കരോതി; ഏതേനൈവ വംശാങ്കുരോऽപി വ്യാഖ്യാതഃ | ഏവം ഗര്ഭസ്യ താരുണ്യേ സര്വേഷ്വങ്ഗപ്രത്യങ്ഗേഷു സത്സ്വപി സൌക്ഷ്മ്യാദനുപലബ്ധിഃ, താന്യേവ കാലപ്രകര്ഷാത് പ്രവ്യക്താനി ഭവന്തി ||൩൨||

Adhikarana 20 (33) · Śloka 33

തത്ര ഗര്ഭസ്യ പിതൃജമാതൃജരസജാത്മജസത്ത്വജസാത്മ്യജാനി ശരീരലക്ഷണാനി വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ | ഗര്ഭസ്യ കേശശ്മശ്രുലോമാസ്ഥിനഖദന്തസിരാസ്നായുധമനീരേതഃപ്രഭൃതീനി സ്ഥിരാണി പിതൃജാനി, മാംസശോണിതമേദോമജ്ജഹൃന്നാഭിയകൃത്പ്ലീഹാന്ത്രഗുദപ്രഭൃതീനി മൃദൂനി മാതൃജാനി, ശരീരോപചയോ ബലം വര്ണഃ സ്ഥിതിര്ഹാനിശ്ച രസജാനി, ഇന്ദ്രിയാണി ജ്ഞാനം വിജ്ഞാനമായുഃ സുഖദുഃഖാദികം ചാത്മജാനി, സത്ത്വജാന്യുത്തരത്ര വക്ഷ്യാമഃ, വീര്യമാരോഗ്യം ബലവര്ണൌ മേധാ ച സാത്മ്യജാനി ||൩൩||

Adhikarana 21 (34) · Śloka 34

തത്ര യസ്യാ ദക്ഷിണേ സ്തനേ പ്രാക് പയോദര്ശനം ഭവതി ദക്ഷിണകുക്ഷിമഹത്ത്വം ച പൂര്വം ച ദക്ഷിണം സക്ഥ്യുത്കര്ഷതി ബാഹുല്യാച്ച പുന്നാമധേയേഷു ദ്രവ്യേഷു ദൌര്ഹൃദമഭിധ്യായതി സ്വപ്നേഷു ചോപലഭതേ പദ്മോത്പലകുമുദാമ്രാതകാദീനി പുന്നാമാന്യേവ പ്രസന്നമുഖവര്ണാ ച ഭവതി താം ബ്രൂയാത് പുത്രമിയം ജനയിഷ്യതീതി, തദ്വിപര്യയേ കന്യാം, യസ്യാഃ പാര്ശ്വദ്വയമവനതം പുരസ്താന്നിര്ഗതമുദരം പ്രാഗഭിഹിതം ച ലക്ഷണം ച തസ്യാ നപുംസകമിതി വിദ്യാത്, യസ്യാ മധ്യേ നിമ്നം ദ്രോണീഭൂതമുദരം സാ യുഗ്മം പ്രസൂയത ഇതി ||൩൪||

Adhikarana 22 (35) · Śloka 35

ഭവന്തി ചാത്ര- ദേവതാബ്രാഹ്മണപരാഃ ശൌചാചാരഹിതേ രതാഃ | മഹാഗുണാന് പ്രസൂയന്തേ വിപരീതാസ്തു നിര്ഗുണാന് ||൩൫||

Adhikarana 23 (36) · Śloka 36

അങ്ഗപ്രത്യങ്ഗനിര്വൃത്തിഃ സ്വഭാവാദേവ ജായതേ | അങ്ഗപ്രത്യങ്ഗനിര്വൃത്തൌ യേ ഭവന്തി ഗുണാഗുണാഃ | തേ തേ ഗര്ഭസ്യ വിജ്ഞേയാ ധര്മാധര്മനിമിത്തജാഃ ||൩൬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 3

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ശാരീരസ്ഥാനേ ഗര്ഭാവക്രാന്തിശാരീരം നാമ തൃതീയോऽധ്യായഃ ||൩||