Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

3. garbhāvakrāntiśārīram

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

View original

अथातो गर्भावक्रान्तिं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ಸೌಮ್ಯಂ ಶುಕ್ರಮಾರ್ತವಮಾಗ್ನೇಯಮಿತರೇಷಾಮಪ್ಯತ್ರ ಭೂತಾನಾಂ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಮಸ್ತ್ಯಣುನಾ ವಿಶೇಷೇಣ, ಪರಸ್ಪರೋಪಕಾರಾತ್ (ಪರಸ್ಪರಾನುಗ್ರಹಾತ್,) ಪರಸ್ಪರಾನುಪ್ರವೇಶಾಚ್ಚ ||೩||

View original

सौम्यं शुक्रमार्तवमाग्नेयमितरेषामप्यत्र भूतानां सान्निध्यमस्त्यणुना विशेषेण, परस्परोपकारात् (परस्परानुग्रहात्,) परस्परानुप्रवेशाच्च ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ತತ್ರ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋಃ ಸಂಯೋಗೇ ತೇಜಃ ಶರೀರಾದ್ವಾಯುರುದೀರಯತಿ, ತತಸ್ತೇಜೋನಿಲಸನ್ನಿಪಾತಾಚ್ಛುಕ್ರಂ ಚ್ಯುತಂ ಯೋನಿಮಭಿಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಸಂಸೃಜ್ಯತೇ ಚಾರ್ತವೇನ, ತತೋಽಗ್ನೀಷೋಮಸಂಯೋಗಾತ್ ಸಂಸೃಜ್ಯಮಾನೋ ಗರ್ಭಾಶಯಮನುಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೋ ವೇದಯಿತಾ ಸ್ಪ್ರಷ್ಟಾ ಘ್ರಾತಾ ದ್ರಷ್ಟಾ ಶ್ರೋತಾ ರಸಯಿತಾ ಪುರುಷಃ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಗನ್ತಾ ಸಾಕ್ಷೀ ಧಾತಾ ವಕ್ತಾ ಯಃ ಕೋಽಸಾವಿತ್ಯೇವಮಾದಿಭಿಃ ಪರ್ಯಾಯವಾಚಕೈರ್ನಾಮಭಿರಭಿಧೀಯತೇ ದೈವಸಂಯೋಗಾದಕ್ಷಯೋಽವ್ಯಯೋಽಚಿನ್ತ್ಯೋ ಭೂತಾತ್ಮನಾ ಸಹಾನ್ವಕ್ಷಂ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮೋಭಿರ್ದೈವಾಸುರೈರಪರೈಶ್ಚ ಭಾವೈರ್ವಾಯುನಾಽಭಿಪ್ರೇರ್ಯಮಾಣೋ ಗರ್ಭಾಶಯಮನುಪ್ರವಿಶ್ಯಾವತಿಷ್ಠತೇ ||೪||

View original

तत्र स्त्रीपुंसयोः संयोगे तेजः शरीराद्वायुरुदीरयति, ततस्तेजोनिलसन्निपाताच्छुक्रं च्युतं योनिमभिप्रतिपद्यते संसृज्यते चार्तवेन, ततोऽग्नीषोमसंयोगात् संसृज्यमानो गर्भाशयमनुप्रतिपद्यते क्षेत्रज्ञो वेदयिता स्प्रष्टा घ्राता द्रष्टा श्रोता रसयिता पुरुषः स्रष्टा गन्ता साक्षी धाता वक्ता यः कोऽसावित्येवमादिभिः पर्यायवाचकैर्नामभिरभिधीयते दैवसंयोगादक्षयोऽव्ययोऽचिन्त्यो भूतात्मना सहान्वक्षं सत्त्वरजस्तमोभिर्दैवासुरैरपरैश्च भावैर्वायुनाऽभिप्रेर्यमाणो गर्भाशयमनुप्रविश्यावतिष्ठते ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ತತ್ರ ಶುಕ್ರಬಾಹುಲ್ಯಾತ್ ಪುಮಾನ್, ಆರ್ತವಬಾಹುಲ್ಯಾತ್ ಸ್ತ್ರೀ, ಸಾಮ್ಯಾದುಭಯೋರ್ನಪುಂಸಕಮಿತಿ ||೫||

View original

तत्र शुक्रबाहुल्यात् पुमान्, आर्तवबाहुल्यात् स्त्री, साम्यादुभयोर्नपुंसकमिति ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ಋತುಸ್ತು ದ್ವಾದಶರಾತ್ರಂ ಭವತಿ ದೃಷ್ಟಾರ್ತವಃ; ಅದೃಷ್ಟಾರ್ತವಾಽಪ್ಯಸ್ತೀತ್ಯೇಕೇ ಭಾಷನ್ತೇ ||೬||

View original

ऋतुस्तु द्वादशरात्रं भवति दृष्टार्तवः; अदृष्टार्तवाऽप्यस्तीत्येके भाषन्ते ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಪೀನಪ್ರಸನ್ನವದನಾಂ ಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನಾತ್ಮಮುಖದ್ವಿಜಾಮ್ | ನರಕಾಮಾಂ ಪ್ರಿಯಕಥಾಂ ಸ್ರಸ್ತಕುಕ್ಷ್ಯಕ್ಷಿಮೂರ್ಧಜಾಮ್ ||೭|| ಸ್ಫುರದ್ಭುಜಕುಚಶ್ರೋಣಿನಾಭ್ಯೂರುಜಘನಸ್ಫಿಚಾಮ್ | ಹರ್ಷೌತ್ಸುಕ್ಯಪರಾಂ ಚಾಪಿ ವಿದ್ಯಾದೃತುಮತೀಮಿತಿ ||೮||

View original

भवन्ति चात्र- पीनप्रसन्नवदनां प्रक्लिन्नात्ममुखद्विजाम् | नरकामां प्रियकथां स्रस्तकुक्ष्यक्षिमूर्धजाम् ||७|| स्फुरद्भुजकुचश्रोणिनाभ्यूरुजघनस्फिचाम् | हर्षौत्सुक्यपरां चापि विद्यादृतुमतीमिति ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

ನಿಯತಂ ದಿವಸೇಽತೀತೇ ಸಙ್ಕುಚತ್ಯಮ್ಬುಜಂ ಯಥಾ | ಋತೌ ವ್ಯತೀತೇ ನಾರ್ಯಾಸ್ತು ಯೋನಿಃ ಸಂವ್ರಿಯತೇ ತಥಾ ||೯||

View original

नियतं दिवसेऽतीते सङ्कुचत्यम्बुजं यथा | ऋतौ व्यतीते नार्यास्तु योनिः संव्रियते तथा ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

ಮಾಸೇನೋಪಚಿತಂ ಕಾಲೇ ಧಮನೀಭ್ಯಾಂ ತದಾರ್ತವಮ್ | ಈಷತ್ಕೃಷ್ಣಂ ವಿವರ್ಣಂ ಚ ವಾಯುರ್ಯೋನಿಮುಖಂ ನಯೇತ್ ||೧೦||

View original

मासेनोपचितं काले धमनीभ्यां तदार्तवम् | ईषत्कृष्णं विवर्णं च वायुर्योनिमुखं नयेत् ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

ತದ್ವರ್ಷಾದ್ದ್ವಾದಶಾತ್ ಕಾಲೇ ವರ್ತಮಾನಮಸೃಕ್ ಪುನಃ | ಜರಾಪಕ್ವಶರೀರಾಣಾಂ ಯಾತಿ ಪಞ್ಚಾಶತಃ ಕ್ಷಯಮ್ ||೧೧||

View original

तद्वर्षाद्द्वादशात् काले वर्तमानमसृक् पुनः | जरापक्वशरीराणां याति पञ्चाशतः क्षयम् ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ಯುಗ್ಮೇಷು ತು ಪುಮಾನ್ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ದಿವಸೇಷ್ವನ್ಯಥಾಽಬಲಾ | ಪುಷ್ಪಕಾಲೇ ಶುಚಿಸ್ತಸ್ಮಾದಪತ್ಯಾರ್ಥೋ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ವ್ರಜೇತ್ ||೧೨||

View original

युग्मेषु तु पुमान् प्रोक्तो दिवसेष्वन्यथाऽबला | पुष्पकाले शुचिस्तस्मादपत्यार्थो स्त्रियं व्रजेत् ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ತತ್ರ ಸದ್ಯೋಗೃಹೀತಗರ್ಭಾಯಾ ಲಿಙ್ಗಾನಿ- ಶ್ರಮೋ ಗ್ಲಾನಿಃ ಪಿಪಾಸಾ ಸಕ್ಥಿಸದನಂ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಯೋರವಬನ್ಧಃ ಸ್ಫುರಣಂ ಚ ಯೋನೇಃ ||೧೩||

View original

तत्र सद्योगृहीतगर्भाया लिङ्गानि- श्रमो ग्लानिः पिपासा सक्थिसदनं शुक्रशोणितयोरवबन्धः स्फुरणं च योनेः ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15

ಸ್ತನಯೋಃ ಕೃಷ್ಣಮುಖತಾ ರೋಮರಾಜ್ಯುದ್ಗಮಸ್ತಥಾ | ಅಕ್ಷಿಪಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಚಾಪ್ಯಸ್ಯಾಃ ಸಮ್ಮೀಲ್ಯನ್ತೇ ವಿಶೇಷತಃ ||೧೪|| ಅಕಾಮತಶ್ಛರ್ದಯತಿ ಗನ್ಧಾದುದ್ವಿಜತೇ ಶುಭಾತ್ | ಪ್ರಸೇಕಃ ಸದನಂ ಚಾಪಿ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಲಿಙ್ಗಮುಚ್ಯತೇ ||೧೫||

View original

स्तनयोः कृष्णमुखता रोमराज्युद्गमस्तथा | अक्षिपक्ष्माणि चाप्यस्याः सम्मील्यन्ते विशेषतः ||१४|| अकामतश्छर्दयति गन्धादुद्विजते शुभात् | प्रसेकः सदनं चापि गर्भिण्या लिङ्गमुच्यते ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (16-17) · Śloka 17

ತದಾ ಪ್ರಭೃತಿ ವ್ಯವಾಯಂ ವ್ಯಾಯಾಮಮತಿತರ್ಪಣಮತಿಕರ್ಶನಂ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣಂ ಶೋಕಂ ಯಾನಾರೋಹಣಂ ಭಯಮುತ್ಕುಟುಕಾಸನಂ ಚೈಕಾನ್ತತಃ ಸ್ನೇಹಾದಿಕ್ರಿಯಾಂ ಶೋಣಿತಮೋಕ್ಷಣಂ ಚಾಕಾಲೇ ವೇಗವಿಧಾರಣಂ ಚ ನ ಸೇವೇತ ||೧೬|| ದೋಷಾಭಿಘಾತೈರ್ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಯೋ ಯೋ ಭಾಗಃ ಪ್ರಪೀಡ್ಯತೇ | ಸ ಸ ಭಾಗಃ ಶಿಶೋಸ್ತಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಥಸ್ಯ ಪ್ರಪೀಡ್ಯತೇ ||೧೭||

View original

तदा प्रभृति व्यवायं व्यायाममतितर्पणमतिकर्शनं दिवास्वप्नं रात्रिजागरणं शोकं यानारोहणं भयमुत्कुटुकासनं चैकान्ततः स्नेहादिक्रियां शोणितमोक्षणं चाकाले वेगविधारणं च न सेवेत ||१६|| दोषाभिघातैर्गर्भिण्या यो यो भागः प्रपीड्यते | स स भागः शिशोस्तस्य गर्भस्थस्य प्रपीड्यते ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (18) · Śloka 18

ತತ್ರ ಪ್ರಥಮೇ ಮಾಸಿ ಕಲಲಂ ಜಾಯತೇ; ದ್ವಿತೀಯೇ ಶೀತೋಷ್ಮಾನಿಲೈರಭಿಪ್ರಪಚ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ಸಙ್ಘಾತೋ ಘನಃ ಸಞ್ಜಾಯತೇ, ಯದಿ ಪಿಣ್ಡಃ ಪುಮಾನ್, ಸ್ತ್ರೀ ಚೇತ್ ಪೇಶೀ, ನಪುಂಸಕಂ ಚೇದರ್ಬುದಮಿತಿ; ತೃತೀಯೇ ಹಸ್ತಪಾದಶಿರಸಾಂ ಪಞ್ಚಪಿಣ್ಡಕಾ ನಿರ್ವರ್ತನ್ತೇಽಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗವಿಭಾಗಶ್ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮೋ ಭವತಿ; ಚತುರ್ಥೇ ಸರ್ವಾಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗವಿಭಾಗಃ ಪ್ರವ್ಯಕ್ತೋ ಭವತಿ, ಗರ್ಭಹೃದಯಪ್ರವ್ಯಕ್ತಿಭಾವಾಚ್ಚೇತನಾಧಾತುರಭಿವ್ಯಕ್ತೋ ಭವತಿ, ಕಸ್ಮಾತ್? ತತ್ಸ್ಥಾನತ್ವಾತ್ | ತಸ್ಮಾದ್ಗರ್ಭಶ್ಚತುರ್ಥೇ ಮಾಸ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು ಕರೋತಿ, ದ್ವಿಹೃದಯಾಂ ಚ ನಾರೀಂ ದೌಹೃದಿನೀಮಾಚಕ್ಷತೇ | ದೌಹೃದವಿಮಾನನಾತ್ ಕುಬ್ಜಂ ಕುಣಿಂ ಖಞ್ಜಂ ಜಡಂ ವಾಮನಂ ವಿಕೃತಾಕ್ಷಮನಕ್ಷಂ ವಾ ನಾರೀ ಸುತಂ ಜನಯತಿ, ತಸ್ಮಾತ್ ಸಾ ಯದ್ಯದಿಚ್ಛೇತ್ತತ್ತಸ್ಯೈ ದಾಪಯೇತ್, ಲಬ್ಧದೌಹೃದಾ ಹಿ ವೀರ್ಯವನ್ತಂ ಚಿರಾಯುಷಂ ಚ ಪುತ್ರಂ ಜನಯತಿ ||೧೮||

View original

तत्र प्रथमे मासि कललं जायते; द्वितीये शीतोष्मानिलैरभिप्रपच्यमानानां महाभूतानां सङ्घातो घनः सञ्जायते, यदि पिण्डः पुमान्, स्त्री चेत् पेशी, नपुंसकं चेदर्बुदमिति; तृतीये हस्तपादशिरसां पञ्चपिण्डका निर्वर्तन्तेऽङ्गप्रत्यङ्गविभागश्च सूक्ष्मो भवति; चतुर्थे सर्वाङ्गप्रत्यङ्गविभागः प्रव्यक्तो भवति, गर्भहृदयप्रव्यक्तिभावाच्चेतनाधातुरभिव्यक्तो भवति, कस्मात्? तत्स्थानत्वात् | तस्माद्गर्भश्चतुर्थे मास्यभिप्रायमिन्द्रियार्थेषु करोति, द्विहृदयां च नारीं दौहृदिनीमाचक्षते | दौहृदविमाननात् कुब्जं कुणिं खञ्जं जडं वामनं विकृताक्षमनक्षं वा नारी सुतं जनयति, तस्मात् सा यद्यदिच्छेत्तत्तस्यै दापयेत्, लब्धदौहृदा हि वीर्यवन्तं चिरायुषं च पुत्रं जनयति ||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (19-21) · Śloka 21

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾಂಸ್ತು ಯಾನ್ ಯಾನ್ ಸಾ ಭೋಕ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ ಗರ್ಭಿಣೀ ಗರ್ಭಾಬಾಧಭಯಾತ್ತಾಂಸ್ತಾನ್ ಭಿಷಗಾಹೃತ್ಯ ದಾಪಯೇತ್ ||೧೯|| ಸಾ ಪ್ರಾಪ್ತದೌಹೃದಾ ಪುತ್ರಂ ಜನಯೇತ ಗುಣಾನ್ವಿತಮ್ | ಅಲಬ್ಧದೌಹೃದಾ ಗರ್ಭೇ ಲಭೇತಾತ್ಮನಿ ವಾ ಭಯಮ್ ||೨೦|| ಯೇಷು ಯೇಷ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು ದೌಹೃದೇ ವೈ ವಿಮಾನನಾ | ಪ್ರಜಾಯೇತ ಸುತಸ್ಯಾರ್ತಿಸ್ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಥೇನ್ದ್ರಿಯೇ ||೨೧||

View original

भवन्ति चात्र- इन्द्रियार्थांस्तु यान् यान् सा भोक्तुमिच्छति गर्भिणी गर्भाबाधभयात्तांस्तान् भिषगाहृत्य दापयेत् ||१९|| सा प्राप्तदौहृदा पुत्रं जनयेत गुणान्वितम् | अलब्धदौहृदा गर्भे लभेतात्मनि वा भयम् ||२०|| येषु येष्विन्द्रियार्थेषु दौहृदे वै विमानना | प्रजायेत सुतस्यार्तिस्तस्मिंस्तस्मिंस्तथेन्द्रिये ||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (22-28) · Śloka 28

ರಾಜಸನ್ದರ್ಶನೇ ಯಸ್ಯಾ ದೌರ್ಹೃದಂ ಜಾಯತೇ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ | ಅರ್ಥವನ್ತಂ ಮಹಾಭಾಗಂ ಕುಮಾರಂ ಸಾ ಪ್ರಸೂಯತೇ ||೨೨|| ದುಕೂಲಪಟ್ಟಕೌಶೇಯಭೂಷಣಾದಿಷು ದೌಹೃದಾತ್ | ಅಲಙ್ಕಾರೈಷಿಣಂ ಪುತ್ರಂ ಲಲಿತಂ ಸಾ ಪ್ರಸೂಯತೇ ||೨೩|| ಆಶ್ರಮೇ ಸಂಯತಾತ್ಮಾನಂ ಧರ್ಮಶೀಲಂ ಪ್ರಸೂಯತೇ | ದೇವತಾಪ್ರತಿಮಾಯಾಂ ತು ಪ್ರಸೂತೇ ಪಾರ್ಷದೋಪಮಮ್ | ದರ್ಶನೇ ವ್ಯಾಲಜಾತೀನಾಂ ಹಿಂಸಾಶೀಲಂ ಪ್ರಸೂಯತೇ ||೨೪|| ಗೋಧಾಮಾಂಸಾಶನೇ ಪುತ್ರಂ ಸುಷುಪ್ಸುಂ ಧಾರಣಾತ್ಮಕಮ್ | ಗವಾಂ ಮಾಂಸೇ ತು ಬಲಿನಂ ಸರ್ವಕ್ಲೇಶಸಹಂ ತಥಾ ||೨೫|| ಮಾಹಿಷೇ ದೌರ್ಹೃದಾಚ್ಛೂರಂ ರಕ್ತಾಕ್ಷಂ ಲೋಮಸಂಯುತಮ್ | ವರಾಹಮಾಂಸಾತ್ ಸ್ವಪ್ನಾಲುಂ ಶೂರಂ ಸಞ್ಜನಯೇತ್ ಸುತಮ್ ||೨೬|| ಮಾರ್ಗಾದ್ವಿಕ್ರಾನ್ತಜಙ್ಘಾಲಂ ಸದಾ ವನಚರಂ ಸುತಮ್ | ಸೃಮರಾದ್ವಿಗ್ನಮನಸಂ ನಿತ್ಯಭೀತಂ ಚ ತೈತ್ತಿರಾತ್ ||೨೭|| ಅತೋಽನುಕ್ತೇಷು ಯಾ ನಾರೀ ಸಮಭಿಧ್ಯಾತಿ ದೌರ್ಹೃದಮ್ | ಶರೀರಾಚಾರಶೀಲೈಃ ಸಾ ಸಮಾನಂ ಜನಯಿಷ್ಯತಿ ||೨೮||

View original

राजसन्दर्शने यस्या दौर्हृदं जायते स्त्रियाः | अर्थवन्तं महाभागं कुमारं सा प्रसूयते ||२२|| दुकूलपट्टकौशेयभूषणादिषु दौहृदात् | अलङ्कारैषिणं पुत्रं ललितं सा प्रसूयते ||२३|| आश्रमे संयतात्मानं धर्मशीलं प्रसूयते | देवताप्रतिमायां तु प्रसूते पार्षदोपमम् | दर्शने व्यालजातीनां हिंसाशीलं प्रसूयते ||२४|| गोधामांसाशने पुत्रं सुषुप्सुं धारणात्मकम् | गवां मांसे तु बलिनं सर्वक्लेशसहं तथा ||२५|| माहिषे दौर्हृदाच्छूरं रक्ताक्षं लोमसंयुतम् | वराहमांसात् स्वप्नालुं शूरं सञ्जनयेत् सुतम् ||२६|| मार्गाद्विक्रान्तजङ्घालं सदा वनचरं सुतम् | सृमराद्विग्नमनसं नित्यभीतं च तैत्तिरात् ||२७|| अतोऽनुक्तेषु या नारी समभिध्याति दौर्हृदम् | शरीराचारशीलैः सा समानं जनयिष्यति ||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (29) · Śloka 29

ಕರ್ಮಣಾ ಚೋದಿತಂ ಜನ್ತೋರ್ಭವಿತವ್ಯಂ ಪುನರ್ಭವೇತ್ | ಯಥಾ ತಥಾ ದೈವಯೋಗಾದ್ದೌರ್ಹೃದಂ ಜನಯೇದ್ಧೃದಿ ||೨೯||

View original

कर्मणा चोदितं जन्तोर्भवितव्यं पुनर्भवेत् | यथा तथा दैवयोगाद्दौर्हृदं जनयेद्धृदि ||२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (30) · Śloka 30

ಪಞ್ಚಮೇ ಮನಃ ಪ್ರತಿಬುದ್ಧತರಂ ಭವತಿ, ಷಷ್ಠೇ ಬುದ್ಧಿಃ, ಸಪ್ತಮೇ ಸರ್ವಾಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗವಿಭಾಗಃ ಪ್ರವ್ಯಕ್ತತರಃ; ಅಷ್ಟಮೇಽಸ್ಥಿರೀಭವತ್ಯೋಜಃ , ತತ್ರ ಜಾತಶ್ಚೇನ್ನ ಜೀವೇನ್ನಿರೋಜಸ್ತ್ವಾನ್ನೈರೃತಭಾಗತ್ವಾಚ್ಚ , ತತೋ ಬಲಿಂ ಮಾಂಸೌದನಮಸ್ಮೈ ದಾಪಯೇತ್; ನವಮದಶಮೈಕಾದಶದ್ವಾದಶಾನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಮಿಞ್ಜಾಯತೇ, ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ವಿಕಾರೀ ಭವತಿ ||೩೦||

View original

पञ्चमे मनः प्रतिबुद्धतरं भवति, षष्ठे बुद्धिः, सप्तमे सर्वाङ्गप्रत्यङ्गविभागः प्रव्यक्ततरः; अष्टमेऽस्थिरीभवत्योजः , तत्र जातश्चेन्न जीवेन्निरोजस्त्वान्नैरृतभागत्वाच्च , ततो बलिं मांसौदनमस्मै दापयेत्; नवमदशमैकादशद्वादशानामन्यतमस्मिञ्जायते, अतोऽन्यथा विकारी भवति ||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (31-32) · Śloka 32

ಮಾತುಸ್ತು ಖಲು ರಸವಹಾಯಾಂ ನಾಡ್ಯಾಂ ಗರ್ಭನಾಭಿನಾಡೀಪ್ರತಿಬದ್ಧಾ, ಸಾಽಸ್ಯ ಮಾತುರಾಹಾರರಸವೀರ್ಯಮಭಿವಹತಿ | ತೇನೋಪಸ್ನೇಹೇನಾಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ | ಅಸಞ್ಜಾತಾಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಪ್ರವಿಭಾಗಮಾನಿಷೇಕಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ ಸರ್ವಶರೀರಾವಯವಾನುಸಾರಿಣೀನಾಂ ರಸವಹಾನಾಂ ತಿರ್ಯಗ್ಗತಾನಾಂ ಧಮನೀನಾಮುಪಸ್ನೇಹೋ ಜೀವಯತಿ ||೩೧|| ಗರ್ಭಸ್ಯ ಖಲು ಸಮ್ಭವತಃ ಪೂರ್ವಂ ಶಿರಃ ಸಮ್ಭವತೀತ್ಯಾಹ ಶೌನಕಃ, ಶಿರೋಮೂಲತ್ವಾತ್ ಪ್ರಧಾನೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ; ಹೃದಯಮಿತಿ ಕೃತವೀರ್ಯೋ, ಬುದ್ಧೇರ್ಮನಸಶ್ಚ ಸ್ಥಾನತ್ವಾತ್; ನಾಭಿರಿತಿ ಪಾರಾಶರ್ಯಃ, ತತೋ ಹಿ ವರ್ಧತೇ ದೇಹೋ ದೇಹಿನಃ; ಪಾಣಿಪಾದಮಿತಿ ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಃ, ತನ್ಮೂಲತ್ವಾಚ್ಚೇಷ್ಟಾಯಾ ಗರ್ಭಸ್ಯ; ಮಧ್ಯಶರೀರಮಿತಿ ಸುಭೂತಿರ್ಗೌತಮಃ, ತನ್ನಿಬದ್ಧತ್ವಾತ್ ಸರ್ವಗಾತ್ರಸಮ್ಭವಸ್ಯ | ತತ್ತು ನ ಸಮ್ಯಕ್, ಸರ್ವಾಣ್ಯಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಯುಗಪತ್ ಸಮ್ಭವನ್ತೀತ್ಯಾಹ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ, ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾನ್ನೋಪಲಭ್ಯನ್ತೇ ವಂಶಾಙ್ಕುರವಚ್ಚೂತಫಲವಚ್ಚ; ತದ್ಯಥಾ- ಚೂತಫಲೇ ಪರಿಪಕ್ವೇ ಕೇಶರಮಾಂಸಾಸ್ಥಿಮಜ್ಜಾನಃ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗ್ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಕಾಲಪ್ರಕರ್ಷಾತ್, ತಾನ್ಯೇವ ತರುಣೇ ನೋಪಲಭ್ಯನ್ತೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾತ್; ತೇಷಾಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಾಂ ಕೇಶರಾದೀನಾಂ ಕಾಲಃ ಪ್ರವ್ಯಕ್ತತಾಂ ಕರೋತಿ; ಏತೇನೈವ ವಂಶಾಙ್ಕುರೋಽಪಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ | ಏವಂ ಗರ್ಭಸ್ಯ ತಾರುಣ್ಯೇ ಸರ್ವೇಷ್ವಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗೇಷು ಸತ್ಸ್ವಪಿ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದನುಪಲಬ್ಧಿಃ, ತಾನ್ಯೇವ ಕಾಲಪ್ರಕರ್ಷಾತ್ ಪ್ರವ್ಯಕ್ತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ||೩೨||

View original

मातुस्तु खलु रसवहायां नाड्यां गर्भनाभिनाडीप्रतिबद्धा, साऽस्य मातुराहाररसवीर्यमभिवहति | तेनोपस्नेहेनास्याभिवृद्धिर्भवति | असञ्जाताङ्गप्रत्यङ्गप्रविभागमानिषेकात् प्रभृति सर्वशरीरावयवानुसारिणीनां रसवहानां तिर्यग्गतानां धमनीनामुपस्नेहो जीवयति ||३१|| गर्भस्य खलु सम्भवतः पूर्वं शिरः सम्भवतीत्याह शौनकः, शिरोमूलत्वात् प्रधानेन्द्रियाणां ; हृदयमिति कृतवीर्यो, बुद्धेर्मनसश्च स्थानत्वात्; नाभिरिति पाराशर्यः, ततो हि वर्धते देहो देहिनः; पाणिपादमिति मार्कण्डेयः, तन्मूलत्वाच्चेष्टाया गर्भस्य; मध्यशरीरमिति सुभूतिर्गौतमः, तन्निबद्धत्वात् सर्वगात्रसम्भवस्य | तत्तु न सम्यक्, सर्वाण्यङ्गप्रत्यङ्गानि युगपत् सम्भवन्तीत्याह धन्वन्तरिः, गर्भस्य सूक्ष्मत्वान्नोपलभ्यन्ते वंशाङ्कुरवच्चूतफलवच्च; तद्यथा- चूतफले परिपक्वे केशरमांसास्थिमज्जानः पृथक् पृथग्दृश्यन्ते कालप्रकर्षात्, तान्येव तरुणे नोपलभ्यन्ते सूक्ष्मत्वात्; तेषां सूक्ष्माणां केशरादीनां कालः प्रव्यक्ततां करोति; एतेनैव वंशाङ्कुरोऽपि व्याख्यातः | एवं गर्भस्य तारुण्ये सर्वेष्वङ्गप्रत्यङ्गेषु सत्स्वपि सौक्ष्म्यादनुपलब्धिः, तान्येव कालप्रकर्षात् प्रव्यक्तानि भवन्ति ||३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (33) · Śloka 33

ತತ್ರ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಪಿತೃಜಮಾತೃಜರಸಜಾತ್ಮಜಸತ್ತ್ವಜಸಾತ್ಮ್ಯಜಾನಿ ಶರೀರಲಕ್ಷಣಾನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ | ಗರ್ಭಸ್ಯ ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರುಲೋಮಾಸ್ಥಿನಖದನ್ತಸಿರಾಸ್ನಾಯುಧಮನೀರೇತಃಪ್ರಭೃತೀನಿ ಸ್ಥಿರಾಣಿ ಪಿತೃಜಾನಿ, ಮಾಂಸಶೋಣಿತಮೇದೋಮಜ್ಜಹೃನ್ನಾಭಿಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹಾನ್ತ್ರಗುದಪ್ರಭೃತೀನಿ ಮೃದೂನಿ ಮಾತೃಜಾನಿ, ಶರೀರೋಪಚಯೋ ಬಲಂ ವರ್ಣಃ ಸ್ಥಿತಿರ್ಹಾನಿಶ್ಚ ರಸಜಾನಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಜ್ಞಾನಂ ವಿಜ್ಞಾನಮಾಯುಃ ಸುಖದುಃಖಾದಿಕಂ ಚಾತ್ಮಜಾನಿ, ಸತ್ತ್ವಜಾನ್ಯುತ್ತರತ್ರ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ, ವೀರ್ಯಮಾರೋಗ್ಯಂ ಬಲವರ್ಣೌ ಮೇಧಾ ಚ ಸಾತ್ಮ್ಯಜಾನಿ ||೩೩||

View original

तत्र गर्भस्य पितृजमातृजरसजात्मजसत्त्वजसात्म्यजानि शरीरलक्षणानि व्याख्यास्यामः | गर्भस्य केशश्मश्रुलोमास्थिनखदन्तसिरास्नायुधमनीरेतःप्रभृतीनि स्थिराणि पितृजानि, मांसशोणितमेदोमज्जहृन्नाभियकृत्प्लीहान्त्रगुदप्रभृतीनि मृदूनि मातृजानि, शरीरोपचयो बलं वर्णः स्थितिर्हानिश्च रसजानि, इन्द्रियाणि ज्ञानं विज्ञानमायुः सुखदुःखादिकं चात्मजानि, सत्त्वजान्युत्तरत्र वक्ष्यामः, वीर्यमारोग्यं बलवर्णौ मेधा च सात्म्यजानि ||३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (34) · Śloka 34

ತತ್ರ ಯಸ್ಯಾ ದಕ್ಷಿಣೇ ಸ್ತನೇ ಪ್ರಾಕ್ ಪಯೋದರ್ಶನಂ ಭವತಿ ದಕ್ಷಿಣಕುಕ್ಷಿಮಹತ್ತ್ವಂ ಚ ಪೂರ್ವಂ ಚ ದಕ್ಷಿಣಂ ಸಕ್ಥ್ಯುತ್ಕರ್ಷತಿ ಬಾಹುಲ್ಯಾಚ್ಚ ಪುನ್ನಾಮಧೇಯೇಷು ದ್ರವ್ಯೇಷು ದೌರ್ಹೃದಮಭಿಧ್ಯಾಯತಿ ಸ್ವಪ್ನೇಷು ಚೋಪಲಭತೇ ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಕುಮುದಾಮ್ರಾತಕಾದೀನಿ ಪುನ್ನಾಮಾನ್ಯೇವ ಪ್ರಸನ್ನಮುಖವರ್ಣಾ ಚ ಭವತಿ ತಾಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ ಪುತ್ರಮಿಯಂ ಜನಯಿಷ್ಯತೀತಿ, ತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇ ಕನ್ಯಾಂ, ಯಸ್ಯಾಃ ಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯಮವನತಂ ಪುರಸ್ತಾನ್ನಿರ್ಗತಮುದರಂ ಪ್ರಾಗಭಿಹಿತಂ ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ಚ ತಸ್ಯಾ ನಪುಂಸಕಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್, ಯಸ್ಯಾ ಮಧ್ಯೇ ನಿಮ್ನಂ ದ್ರೋಣೀಭೂತಮುದರಂ ಸಾ ಯುಗ್ಮಂ ಪ್ರಸೂಯತ ಇತಿ ||೩೪||

View original

तत्र यस्या दक्षिणे स्तने प्राक् पयोदर्शनं भवति दक्षिणकुक्षिमहत्त्वं च पूर्वं च दक्षिणं सक्थ्युत्कर्षति बाहुल्याच्च पुन्नामधेयेषु द्रव्येषु दौर्हृदमभिध्यायति स्वप्नेषु चोपलभते पद्मोत्पलकुमुदाम्रातकादीनि पुन्नामान्येव प्रसन्नमुखवर्णा च भवति तां ब्रूयात् पुत्रमियं जनयिष्यतीति, तद्विपर्यये कन्यां, यस्याः पार्श्वद्वयमवनतं पुरस्तान्निर्गतमुदरं प्रागभिहितं च लक्षणं च तस्या नपुंसकमिति विद्यात्, यस्या मध्ये निम्नं द्रोणीभूतमुदरं सा युग्मं प्रसूयत इति ||३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (35) · Śloka 35

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ದೇವತಾಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಾಃ ಶೌಚಾಚಾರಹಿತೇ ರತಾಃ | ಮಹಾಗುಣಾನ್ ಪ್ರಸೂಯನ್ತೇ ವಿಪರೀತಾಸ್ತು ನಿರ್ಗುಣಾನ್ ||೩೫||

View original

भवन्ति चात्र- देवताब्राह्मणपराः शौचाचारहिते रताः | महागुणान् प्रसूयन्ते विपरीतास्तु निर्गुणान् ||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (36) · Śloka 36

ಅಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗನಿರ್ವೃತ್ತಿಃ ಸ್ವಭಾವಾದೇವ ಜಾಯತೇ | ಅಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗನಿರ್ವೃತ್ತೌ ಯೇ ಭವನ್ತಿ ಗುಣಾಗುಣಾಃ | ತೇ ತೇ ಗರ್ಭಸ್ಯ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮನಿಮಿತ್ತಜಾಃ ||೩೬||

View original

अङ्गप्रत्यङ्गनिर्वृत्तिः स्वभावादेव जायते | अङ्गप्रत्यङ्गनिर्वृत्तौ ये भवन्ति गुणागुणाः | ते ते गर्भस्य विज्ञेया धर्माधर्मनिमित्तजाः ||३६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 3

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿಶಾರೀರಂ ನಾಮ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने गर्भावक्रान्तिशारीरं नाम तृतीयोऽध्यायः ||३||

🔊 Audio coming soon

3. garbhāvakrāntiśārīram — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi