44. virēcanadravyavikalpavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതോ വിരേചനദ്രവ്യവികല്പവിജ്ഞാനീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

അരുണാഭം ത്രിവൃന്മൂലം ശ്രേഷ്ഠം മൂലവിരേചനേ | പ്രധാനം തില്വകസ്ത്വക്ഷു ഫലേഷ്വപി ഹരീതകീ ||൩|| തൈലേഷ്വേരണ്ഡജം തൈലം സ്വരസേ കാരവേല്ലികാ | സുധാപയഃ പയഃസൂക്തമിതി പ്രാധാന്യസങ്ഗ്രഹഃ | തേഷാം വിധാനം വക്ഷ്യാമി യഥാവദനുപൂര്വശഃ ||൪||

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

വൈരേചനദ്രവ്യരസാനുപീതം മൂലം മഹത്ത്രൈവൃതമസ്തദോഷമ് | ചൂര്ണീകൃതം സൈന്ധവനാഗരാഢ്യമമ്ലൈഃ പിബേന്മാരുതരോഗജുഷ്ടഃ ||൫||

Adhikarana 4 (6) · Śloka 6

ഇക്ഷോര്വികാരൈര്മധുരൈ രസൈസ്തത് പൈത്തേ ഗദേ ക്ഷീരയുതം പിബേച്ച |൬|

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ഗുഡൂച്യരിഷ്ടത്രിഫലാരസേന സവ്യോഷമൂത്രം കഫജേ പിബേത്തത് ||൬||

Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8

ത്രിവര്ണകത്ര്യൂഷണയുക്തമേതദ്ഗുഡേന ലിഹ്യാദനവേന ചൂര്ണമ് | പ്രസ്ഥേ ച തന്മൂലരസസ്യ ദത്വാ തന്മൂലകല്കം കുഡവപ്രമാണമ് ||൭|| കര്ഷോന്മിതേ സൈന്ധവനാഗരേ ച വിപാച്യ കല്കീകൃതമേതദദ്യാത് | തത്കല്കഭാഗഃ സമഹൌഷധാര്ധഃ സസൈന്ധവോ മൂത്രയുതശ്ച പേയഃ ||൮||

Adhikarana 7 (9-11) · Śloka 11

സമാസ്ത്രിവൃന്നാഗരകാഭയാഃ സ്യുര്ഭാഗാര്ധകം പൂഗഫലം സുപക്വമ് | വിഡങ്ഗസാരോ മരിചം സദാരു യോഗഃ സസിന്ധൂദ്ഭവമൂത്രയുക്തഃ ||൯|| (വിരേചനദ്രവ്യഭവം തു ചൂര്ണം രസേന തേഷാം ഭിഷജാ വിമൃദ്യ | തന്മൂലസിദ്ധേന ച സര്പിഷാऽऽക്തം സേവ്യം തദാജ്യേ ഗുടികീകൃതം ച ||൧൦|| ഗുഡേ ച പാകാഭിമുഖേ നിധായ ചൂര്ണീകൃതം സമ്യഗിദം വിപാച്യ | ശീതം ത്രിജാതാക്തമഥോ വിമൃദ്യ യോഗാനുരൂപാ ഗുടികാഃ പ്രയോജ്യാഃ) ||൧൧||

Adhikarana 8 (12-13) · Śloka 13

വൈരേകീയദ്രവ്യചൂര്ണസ്യ ഭാഗം സിദ്ധം സാര്ധം ക്വാഥഭാഗൈശ്ചതുര്ഭിഃ | ആമൃദ്നീയാത് സര്പിഷാ തച്ഛൃതേന തത്ക്വാഥോഷ്മസ്വേദിതം സാമിതം ച ||൧൨|| പാകപ്രാപ്തേ ഫാണിതേ ചൂര്ണിതം തത് ക്ഷിപ്തം പക്വം ചാവതാര്യ പ്രയത്നാത് | ശീതീഭൂതാ മോദകാ ഹൃദ്യഗന്ധാഃ കാര്യാസ്ത്വേതേ ഭക്ഷ്യകല്പാഃ സമാസാത് ||൧൩||

Adhikarana 9 (14) · Śloka 14

രസേന തേഷാം പരിഭാവ്യ മുദ്ഗാന് യൂഷഃ സസിന്ധൂദ്ഭവസര്പിരിഷ്ടഃ | വൈരേചനേऽന്യൈരപി വൈദലൈഃ സ്യാദേവം വിദധ്യാദ്വമനൌഷധൈശ്ച ||൧൪||

Adhikarana 10 (15) · Śloka 15

ഭിത്ത്വാ ദ്വിധേക്ഷും പരിലിപ്യ കല്കൈസ്ത്രിഭണ്ഡിജാതൈഃ പ്രതിബധ്യ രജ്ജ്വാ | പക്വം ച സമ്യക് പുടപാകയുക്ത്യാ ഖാദേത്തു തം പിത്തഗദീ സുശീതമ് ||൧൫||

Adhikarana 11 (16-22) · Śloka 22

സിതാജഗന്ധാത്വക്ക്ഷീരീവിദാരീത്രിവൃതഃ സമാഃ | ലിഹ്യാന്മധുഘൃതാഭ്യാം തു തൃഡ്ദാഹജ്വരശാന്തയേ ||൧൬|| ശര്കരാക്ഷൌദ്രസംയുക്തം ത്രിവൃച്ചൂര്ണാവചൂര്ണിതമ് | രേചനം സുകുമാരാണാം ത്വക്പത്രമരിചാംശകമ് ||൧൭|| പചേല്ലേഹം സിതാക്ഷൌദ്രപലാര്ധകുഡവാന്വിതമ് | ത്രിവൃച്ചൂര്ണയുതം ശീതം പിത്തഘ്നം തദ്വിരേചനമ് ||൧൮|| ത്രിവൃച്ഛ്യാമാക്ഷാരശുണ്ഠീപിപ്പലീര്മധുനാऽऽപ്നുയാത് | സര്വശ്ലേഷ്മവികാരാണാം ശ്രേഷ്ഠമേതദ്വിരേചനമ് ||൧൯|| ബീജാഢ്യപഥ്യാകാശ്മര്യധാത്രീദാഡിമകോലജാന് | തൈലഭൃഷ്ടാന് രസാനമ്ലഫലൈരാവാപ്യ സാധയേത് ||൨൦|| ഘനീഭൂതം ത്രിസൌഗന്ധ്യത്രിവൃത്ക്ഷൌദ്രസമന്വിതമ് | ലേഹ്യമേതത്കഫപ്രായൈഃ സുകുമാരൈര്വിരേചനമ് ||൨൧|| നീലീതുല്യം ത്വഗേലം ച തൈസ്ത്രിവൃത്സസിതോപലാ | ചൂര്ണം സന്തര്പണം ക്ഷൌദ്രഫലാമ്ലം സന്നിപാതനുത് ||൨൨||

Adhikarana 12 (23) · Śloka 23

ത്രിവൃച്ഛ്യാമാസിതാകൃഷ്ണാത്രിഫലാമാക്ഷികൈഃ സമൈഃ | മോദകാഃ സന്നിപാതോര്ധ്വരക്തപിത്തജ്വരാപഹാഃ ||൨൩||

Adhikarana 13 (24-25) · Śloka 26

ത്രിവൃദ്ഭാഗാസ്ത്രയഃ പ്രോക്താസ്ത്രിഫലാ തത്സമാ തഥാ | ക്ഷാരകൃഷ്ണാവിഡങ്ഗാനി സഞ്ചൂര്ണ്യ മധുസര്പിഷാ ||൨൪|| ലിഹ്യാദ്ഗുഡേന ഗുടികാഃ കൃത്വാ വാऽപ്യഥ ഭക്ഷയേത് | കഫവാതകൃതാന് ഗുല്മാന് പ്ലീഹോദരഹലീമകാന് ||൨൫|| ഹന്ത്യന്യാനപി ചാപ്യേതന്നിരപായം വിരേചനമ് |൨൬|

Adhikarana 14 (26-27) · Śloka 27

ചൂര്ണം ശ്യാമാ ത്രിവൃന്നീലീ കട്വീ മുസ്താ ദുരാലഭാ ||൨൬|| ചവ്യേന്ദ്രബീജം ത്രിഫലാ സര്പിര്മാംസരസാമ്ബുഭിഃ | പീതം വിരേചനം തദ്ധി രൂക്ഷാണാമപി ശസ്യതേ ||൨൭||

Adhikarana 15 (28-30) · Śloka 30

വൈരേചനികനിഃക്വാഥഭാഗാഃ ശീതാസ്ത്രയോ മതാഃ | ദ്വൌ ഫാണിതസ്യ തച്ചാപി പുനരഗ്നാവധിശ്രയേത് ||൨൮|| തത് സാധുസിദ്ധം വിജ്ഞായ ശീതം കൃത്വാ നിധാപയേത് | കലസേ കൃതസംസ്കാരേ വിഭജ്യര്തൂ ഹിമാഹിമൌ ||൨൯|| മാസാദൂര്ധ്വം ജാതരസം മധുഗന്ധം വരാസവമ് | പിബേദസാവേവ വിധിഃ ക്ഷാരമൂത്രാസവേഷ്വപി ||൩൦||

Adhikarana 16 (31-34) · Śloka 34

വൈരേചനികമൂലാനാം ക്വാഥേ മാഷാന് സുഭാവിതാന് | സുധൌതാംസ്തത്കഷായേണ ശാലീനാം ചാപി തണ്ഡുലാന് ||൩൧|| അവക്ഷുദ്യൈകതഃ പിണ്ഡാന് കൃത്വാ ശുഷ്കാന് സുചൂര്ണിതാന് | ശാലിതണ്ഡുലചൂര്ണം ച തത്കഷായോഷ്മസാധിതമ് ||൩൨|| തസ്യ പിഷ്ടസ്യ ഭാഗാംസ്ത്രീന് കിണ്വഭാഗവിമിശ്രിതാന് | മണ്ഡോദകാര്ഥേ ക്വാഥം ച ദദ്യാത്തത്സര്വമേകതഃ ||൩൩|| നിദധ്യാത്കലസേ താം തു സുരാം ജാതരസാം പിബേത് | ഏഷ ഏവ സുരാകല്പോ വമനേഷ്വപി കീര്തിതഃ ||൩൪||

Adhikarana 17 (35-39) · Śloka 40

മൂലാനി ത്രിവൃദാദീനാം പ്രഥമസ്യ ഗണസ്യ ച | മഹതഃ പഞ്ചമൂലസ്യ മൂര്വാശാര്ങ്ഗഷ്ടയോരപി ||൩൫|| സുധാം ഹൈമവതീം ചൈവ ത്രിഫലാതിവിഷേ വചാമ് | സംഹൃത്യൈതാനി ഭാഗൌ ദ്വൌ കാരയേദേകമേതയോഃ ||൩൬|| കുര്യാന്നിഃക്വാഥമേകസ്മിന്നേകസ്മിംശ്ചൂര്ണമേവ തു | ക്ഷുണ്ണാംസ്തസ്മിംസ്തു നിഃക്വാഥേ ഭാവയേദ്ബഹുശോ യവാന് ||൩൭|| ശുഷ്കാണാം മൃദുഭൃഷ്ടാനാം തേഷാം ഭാഗാസ്ത്രയോ മതാഃ | ചതുര്ഥം ഭാഗമാവാപ്യ ചൂര്ണാനാമത്ര കീര്തിതമ് ||൩൮|| പ്രക്ഷിപ്യ കലസേ സമ്യക് തതസ്തം തദനന്തരമ് | തേഷാമേവ കഷായേണ ശീതലേന സുയോജിതമ് ||൩൯|| പൂര്വവത് സന്നിദധ്യാത്തു ജ്ഞേയം സൌവീരകം ഹി തത് |൪൦|

Adhikarana 18 (40-44) · Śloka 45

പൂര്വോക്തം വര്ഗമാഹൃത്യ ദ്വിധാ കൃത്വൈകമേതയോഃ ||൪൦|| ഭാഗം സങ്ക്ഷുദ്യ സംസൃജ്യ യവൈഃ സ്ഥാല്യാമധിശ്രയേത് | അജശൃങ്ഗ്യാഃ കഷായേണ തമഭ്യാസിച്യ സാധയേത് ||൪൧|| സുസിദ്ധാംശ്ചാവതാര്യൈതാനൌഷധിഭ്യോ വിവേചയേത് | വിമൃദ്യ സതുഷാന് സമ്യക് തതസ്താന് പൂര്വവന്മിതാന് ||൪൨|| പൂര്വോക്തൌഷധഭാഗസ്യ ചൂര്ണം ദത്ത്വാ തു പൂര്വവത് | തേനൈവ സഹ യൂഷേണ കലസേ പൂര്വവത് ക്ഷിപേത് ||൪൩|| ജ്ഞാത്വാ ജാതരസം ചാപി തത്തുഷോദകമാദിശേത് | തുഷാമ്ബുസൌവീരകയോര്വിധിരേഷ പ്രകീര്തിതഃ ||൪൪|| ഷഡ്രാത്രാത് സപ്തരാത്രാദ്വാ തേ ച പേയേ പ്രകീര്തിതേ |൪൫|

Adhikarana 19 (45) · Śloka 45

വൈരേചനേഷു സര്വ്യേഷു ത്രിവൃന്മൂലവിധിഃ സ്മൃതഃ ||൪൫||

Adhikarana 20 (46) · Śloka 47

ദന്തീദ്രവന്ത്യോര്മൂലാനി വിശേഷാന്മൃത്കുശാന്തരേ | പിപ്പലീക്ഷൌദ്രയുക്താനി സ്വിന്നാന്യുദ്ധൃത്യ ശോഷയേത് ||൪൬|| തതസ്ത്രിവൃദ്വിധാനേന യോജയേച്ഛ്ലേഷ്മപിത്തയോഃ |൪൭|

Adhikarana 21 (47-48) · Śloka 49

തയോഃ കല്കകഷായാഭ്യാം ചക്രതൈലം വിപാചയേത് ||൪൭|| സര്പിശ്ച പക്വം വീസര്പകക്ഷാദാഹാലജീര്ജയേത് | മേഹഗുല്മാനിലശ്ലേഷ്മവിബന്ധാംസ്തൈലമേവ ച ||൪൮|| ചതുഃസ്നേഹം ശകൃച്ഛുക്രവാതസംരോധജാ രുജഃ |൪൯|

Adhikarana 22 (49-51) · Śloka 51

ദന്തീദ്രവന്തീമരിചകനകാഹ്വയവാസകൈഃ ||൪൯|| വിശ്വഭേഷജമൃദ്വീകാചിത്രകൈര്മൂത്രഭാവിതമ് | സപ്താഹം സര്പിഷാ ചൂര്ണം യോജ്യമേതദ്വിരേചനമ് ||൫൦|| ജീര്ണേ സന്തര്പണം ക്ഷൌദ്രം പിത്തശ്ലേഷ്മരുജാപഹമ് | അജീര്ണപാര്ശ്വരുക്പാണ്ഡുപ്ലീഹോദരനിബര്ഹണമ് ||൫൧||

Adhikarana 23 (52-53) · Śloka 54

ഗുഡസ്യാഷ്ടപലേ പഥ്യാ വിംശതിഃ സ്യുഃ പലം പലമ് | ദന്തീചിത്രകയോഃ കര്ഷൌ പിപ്പലീത്രിവൃതോര്ദശ ||൫൨|| കൃത്വൈതാന്മോദകാനേകം ദശമേ ദശമേऽഹനി | തതഃ ഖാദേദുഷ്ണതോയസേവീ നിര്യന്ത്രണാസ്ത്വിമേ ||൫൩|| ദോഷഘ്നാ ഗ്രഹണീപാണ്ഡുരോഗാര്ശഃകുഷ്ഠനാശനാഃ |൫൪|

Adhikarana 24 (54-59) · Śloka 59

വ്യോഷം ത്രിജാതകം മുസ്താ വിഡങ്ഗാമലകേ തഥാ ||൫൪|| നവൈതാനി സമാംശാനി ത്രിവൃദഷ്ടഗുണാനി വൈ | ശ്ലക്ഷ്ണചൂര്ണീകൃതാനീഹ ദന്തീഭാഗദ്വയം തഥാ ||൫൫|| (സര്വാണി ചൂര്ണിതാനീഹ ഗാലിതാനി വിമിശ്രയേത് ) | ഷഡ്ഭിശ്ച ശര്കരാഭാഗൈരീഷത്സൈന്ധവമാക്ഷികൈഃ ||൫൬|| പിണ്ഡിതം ഭക്ഷയിത്വാ തു തതഃ ശീതാമ്ബു പായയേത് | ബസ്തിരുക്തൃഡ്ജ്വരച്ഛര്ദിശോഷപാണ്ഡുഭ്രമാപഹമ് ||൫൭|| നിര്യന്ത്രണമിദം സര്വവിഷഘ്നം തു വിരേചനമ് | ത്രിവൃദഷ്ടകസഞ്ജ്ഞോऽയം പ്രശസ്തഃ പിത്തരോഗിണാമ് ||൫൮|| ഭക്ഷ്യഃ ക്ഷീരാനുപാനോ വാ പിത്തശ്ലേഷ്മാതുരൈര്നരൈഃ | ഭക്ഷ്യരൂപസധര്മത്വാദാഢ്യേഷ്വേവ വിധീയതേ ||൫൯||

Adhikarana 25 (60-61) · Śloka 62

തില്വകസ്യ ത്വചം ബാഹ്യാമന്തര്വല്കവിവര്ജിതാമ് | ചൂര്ണയിത്വാ തു ദ്വൌ ഭാഗൌ തത്കഷായേണ ഗാലയേത് ||൬൦|| തൃതീയം ഭാവിതം തേന ഭാഗം ശുഷ്കം തു ഭാവിതമ് | ദശമൂലീകഷായേണ ത്രിവൃദ്വത്സമ്പ്രയോജയേത് ||൬൧|| വിധാനം ത്വക്ഷു നിര്ദിഷ്ടം ... |൬൨|

Adhikarana 26 (62-69) · Śloka 69

... ഫലാനാമഥ വക്ഷ്യതേ | ഹരീതക്യാഃ ഫലം ത്വസ്ഥിവിമുക്തം ദോഷവര്ജിതമ് ||൬൨|| യോജ്യം ത്രിവൃദ്വിധാനേന സര്വവ്യാധിനിബര്ഹണമ് | രസായനം പരം മേധ്യം ദുഷ്ടാന്തര്വ്രണശോധനമ് ||൬൩|| ഹരീതകീ വിഡങ്ഗാനി സൈന്ധവം നാഗരം ത്രിവൃത് | മരിചാനി ച തത്സര്വം ഗോമുത്രേണ വിരേചനമ് ||൬൪|| ഹരീതകീ ഭദ്രദാരു കുഷ്ഠം പൂഗഫലം തഥാ | സൈന്ധവം ശൃങ്ഗവേരം ച ഗോമൂത്രേണ വിരേചനമ് ||൬൫|| നീലിനീഫലചൂര്ണം തു നാഗരാഭയയോസ്തഥാ | ലിഹ്യാദ്ഗുഡേന സലിലം പശ്ചാദുഷ്ണം പിബേന്നരഃ ||൬൬|| പിപ്പല്യാദികഷായേണ പിബേത്പിഷ്ടാം ഹരീതകീമ് | സൈന്ധവോപഹിതാം സദ്യ ഏഷ യോഗോ വിരേചയേത് ||൬൭|| ഹരീതകീ ഭക്ഷ്യമാണാ നാഗരേണ ഗുഡേന വാ | സൈന്ധവോപഹിതാ വാऽപി സാതത്യേനാഗ്നിദീപനീ ||൬൮|| വാതാനുലോമനീ വൃഷ്യാ ചേന്ദ്രിയാണാം പ്രസാദനീ | സന്തര്പണകൃതാന് രോഗാന് പ്രായോ ഹന്തി ഹരീതകീ ||൬൯||

Adhikarana 27 (70) · Śloka 71

ശീതമാമലകം രൂക്ഷം പിത്തമേദഃകഫാപഹമ് | ബിഭീതകമനുഷ്ണം തു കഫപിത്തനിബര്ഹണമ് ||൭൦|| ത്രീണ്യപ്യമ്ലകഷായാണി സതിക്തമധുരാണി ച |൭൧|

Adhikarana 28 (71) · Śloka 72

ത്രിഫലാ സര്വരോഗഘ്നീ ത്രിഭാഗഘൃതമൂര്ച്ഛിതാ ||൭൧|| വയസഃ സ്ഥാപനം ചാപി കുര്യാത് സന്തതസേവിതാ |൭൨|

Adhikarana 29 (72) · Śloka 73

ഹരീതകീവിധാനേന ഫലാന്യേവം പ്രയോജയേത് ||൭൨|| വിരേചനാനി സര്വാണി... |൭൩|

Adhikarana 30 (73-75) · Śloka 76

... വിശേഷാച്ചതുരങ്ഗുലാത് | ഫലം കാലേ സമുദ്ധൃത്യ സികതായാം നിധാപയേത് ||൭൩|| സപ്താഹമാതപേ ശുഷ്കമതോ മജ്ജാനമുദ്ധരേത് | തൈലം ഗ്രാഹ്യം ജലേ പക്ത്വാ തിലവദ്വാ പ്രപീഡ്യ ച ||൭൪|| തസ്യോപയോഗോ ബാലാനാം യാവദ്വര്ഷാണി ദ്വാദശ | ലിഹ്യാദേരണ്ഡതൈലേന കുഷ്ഠത്രികടുകാന്വിതമ് ||൭൫|| സുഖോദകം ചാനുപിബേദേഷ യോഗോ വിരേചയേത് |൭൬|

Adhikarana 31 (76-77) · Śloka 78

ഏരണ്ഡതൈലം ത്രിഫലാക്വാഥേന ത്രിഗുണേന തു ||൭൬|| യുക്തം പീതം തഥാ ക്ഷീരരസാഭ്യാം തു വിരേചയേത് | ബാലവൃദ്ധക്ഷതക്ഷീണസുകുമാരേഷു യോജിതമ് ||൭൭|| ഫലാനാം വിധിരുദ്ദിഷ്ടഃ .... |൭൮|

Adhikarana 32 (78-79) · Śloka 80

... ക്ഷീരാണാം ശൃണു സുശ്രുത! | വിരേചനാനാം തീക്ഷ്ണാനാം പയഃ സൌധം പരം മതമ് ||൭൮|| അജ്ഞപ്രയുക്തം തദ്ധന്തി വിഷവത് കര്മവിഭ്രമാത് | വിജാനതാ പ്രയുക്തം തു മഹാന്തമപി സഞ്ചയമ് ||൭൯|| ഭിനത്ത്യാശ്വേവ ദോഷാണാം രോഗാന് ഹന്തി ച ദുസ്തരാന് |൮൦|

Adhikarana 33 (80-83) · Śloka 84

മഹത്യാഃ പഞ്ചമൂല്യാസ്തു ബൃഹത്യോശ്ചൈകശഃ പൃഥക് ||൮൦|| കഷായൈഃ സമഭാഗം തു തദങ്ഗാരേഷു ശോഷിതമ് | അമ്ലാദിഭിഃ പൂര്വവത്തു പ്രയോജ്യം കോലസമ്മിതമ് ||൮൧|| മഹാവൃക്ഷപയഃ പീതൈര്യവാഗൂസ്തണ്ഡുലൈഃ കൃതാ | പീതാ വിരേചയത്യാശു ഗുഡേനോത്കാരികാ കൃതാ ||൮൨|| ലേഹോ വാ സാധിതഃ സമ്യക് സ്നുഹീക്ഷീരപയോഘൃതൈഃ | ഭാവിതാസ്തു സ്നുഹീക്ഷീരേ പിപ്പല്യോ ലവണാന്വിതാഃ ||൮൩|| ചൂര്ണം കാമ്പില്ലകം വാऽപി തത്പീതം ഗുടികീകൃതമ് |൮൪|

Adhikarana 34 (84-85) · Śloka 86

സപ്തലാ ശങ്ഖിനീ ദന്തീ ത്രിവൃദാരഗ്വധം ഗവാമ് ||൮൪|| മൂത്രേണാപ്ലാവ്യ സപ്താഹം സ്നുഹീക്ഷീരേ തതഃ പരമ് | കീര്ണം തേനൈവ ചൂര്ണേന മാല്യം വസനമേവ ച ||൮൫|| ആഘ്രായാവൃത്യ വാ സമ്യങ്മൃദുകോഷ്ഠോ വിരിച്യതേ |൮൬|

Adhikarana 35 (86-89) · Śloka 89

ക്ഷീരത്വക്ഫലമൂലാനാം വിധാനൈഃ പരികീര്തിതൈഃ | അവേക്ഷ്യ സമ്യഗ്രോഗാദീന് യഥാവദുപയോജയേത് ||൮൬|| ത്രിവൃച്ഛാണാ മിതാസ്തിസ്രസ്തിസ്രശ്ച ത്രിഫലാത്വചഃ | വിഡങ്ഗപിപ്പലീക്ഷാരശാണാസ്തിസ്രശ്ച ചൂര്ണിതാഃ ||൮൭|| ലിഹ്യാത് സര്പിര്മധുഭ്യാം ച മോദകം വാ ഗുഡേന വാ | ഭക്ഷയേന്നിഷ്പരീഹാരമേതച്ഛ്രേഷ്ഠം വിരേചനമ് ||൮൮|| ഗുല്മം പ്ലീഹോദരം കാസം ഹലീമകമരോചകമ് | കഫവാതകൃതാംശ്ചാന്യാന് വ്യാധീനേതദ്വ്യപോഹതി ||൮൯||

Adhikarana 36 (90) · Śloka 90

ഘൃതേഷു തൈലേഷു പയഃസു ചാപി മദ്യേഷു മൂത്രേഷു തഥാ രസേഷു | ഭക്ഷ്യാന്നലേഹ്യേഷു ച തേഷു തേഷു വിരേചനാന്യഗ്രമതിര്വിദധ്യാത് ||൯൦||

Adhikarana 37 (91) · Śloka 91

ക്ഷീരം രസഃ കല്കമഥോ കഷായഃ ശൃതശ്ച ശീതശ്ച തഥൈവ ചൂര്ണമ് | കല്പാഃ ഷഡേതേ ഖലു ഭേഷജാനാം യഥോത്തരം തേ ലഘവഃ പ്രദിഷ്ടാഃ ||൯൧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 44

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ വിരേചനദ്രവ്യവികല്പവിജ്ഞാനീയോ നാമ ചതുശ്ചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ ||൪൪||