Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

45. dravadravyavidhyadhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||

View original

अथातो द्रवद्रव्यविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ਪਾਨੀਯਮਾਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਰਸਮਮਤਂ ਜੀਵਨਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਧਾਰਣਮਾਸ਼੍ਵਾਸਜਨਨਂ ਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਪਿਪਾਸਾਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਦ੍ਰਾਦਾਹਪ੍ਰਸ਼ਮਨਮੇਕਾਨ੍ਤਤਃ ਪਥ੍ਯਤਮਂ ਚ ||੩||

View original

पानीयमान्तरीक्षमनिर्देश्यरसममृतं जीवनं तर्पणं धारणमाश्वासजननं श्रमक्लमपिपासामदमूर्च्छातन्द्रानिद्रादाहप्रशमनमेकान्ततः पथ्यतमं च ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

ਤਦੇਵਾਵਨਿਪਤਿਤਮਨ੍ਯਤਮਂ ਰਸਮੁਪਲਭਤੇ ਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਨਦੀਨਦਸਰਸ੍ਤਡਾਗਵਾਪੀਕੂਪਚੁਣ੍ਟੀਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੋਦ੍ਭਿਦਵਿਕਿਰਕੇਦਾਰਪਲ੍ਵਲਾਦਿ ਸੁ ਸ੍ਥਾਨੇਸ੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਮਿਤਿ ||੪||

View original

तदेवावनिपतितमन्यतमं रसमुपलभते स्थानविशेषान्नदीनदसरस्तडागवापीकूपचुण्टीप्रस्रवणोद्भिदविकिरकेदारपल्वलादि षु स्थानेष्ववस्थितमिति ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

ਤਤ੍ਰ, ‘ਲੋਹਿਤਕਪਿਲਪਾਣ੍ਡੁਨੀਲਪੀਤਸ਼ੁਕ੍ਲੇਸ੍ਵਵਨਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸੁ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਣਿ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਮੁਦਕਾਨਿ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ’ ਇਤ੍ਯੇਕੇ ਭਾਸਨ੍ਤੇ ||੫||

View original

तत्र, ‘लोहितकपिलपाण्डुनीलपीतशुक्लेष्ववनिप्रदेशेषु मधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायाणि यथासङ्ख्यमुदकानि सम्भवन्ति’ इत्येके भाषन्ते ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

ਤਤ੍ਤੁ ਨ ਸਮ੍ਯਕ੍; ਪਥਿਵ੍ਯਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਨੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕਤਃ ਸਲਿਲਰਸੋ ਭਵਤ੍ਯੁਤ੍ਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸੇਣ | ਤਤ੍ਰ, ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਯਾਂ ਭੂਮਾਵਮ੍ਲਂ ਲਵਣਂ ਚ; ਅਮ੍ਬੁਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਯਾਂ ਮਧੁਰਂ; ਤੇਜੋਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਯਾਂ ਕਟੁਕਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਚ; ਵਾਯੁਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਯਾਂ ਕਸਾਯਮ੍; ਆਕਾਸ਼ਗੁਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਯਾਮਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਮ੍, ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਹ੍ਯਾਕਾਸ਼ਮਿਤ੍ਯਤਃ; ਤਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਮਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਤ੍ਵਾਤ੍, ਤਤ੍ਪੇਯਮਾਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸਾਲਾਭੇ ||੬||

View original

तत्तु न सम्यक्; पृथिव्यादीनामन्योन्यानुप्रवेशकृतः सलिलरसो भवत्युत्कर्षापकर्षेण | तत्र, स्वलक्षणभूयिष्ठायां भूमावम्लं लवणं च; अम्बुगुणभूयिष्ठायां मधुरं; तेजोगुणभूयिष्ठायां कटुकं तिक्तं च; वायुगुणभूयिष्ठायां कषायम्; आकाशगुणभूयिष्ठायामव्यक्तरसम्, अव्यक्तं ह्याकाशमित्यतः; तत् प्रधानमव्यक्तरसत्वात्, तत्पेयमान्तरीक्षालाभे ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਧਾਰਂ, ਕਾਰਂ, ਤੌਸਾਰਂ, ਹੈਮਮਿਤਿ | ਤੇਸਾਂ ਧਾਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ, ਲਘੁਤ੍ਵਾਤ੍; ਤਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ- ਗਾਙ੍ਗਂ, ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ ਚੇਤਿ | ਤਤ੍ਰ ਗਾਙ੍ਗਮਾਸ਼੍ਵਯੁਜੇ ਮਾਸਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਵਰ੍ਸਤਿ | ਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਪਰੀਕ੍ਸਣਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ- ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਪਿਣ੍ਡਮਕੁਥਿਤਮਵਿਦਗ੍ਧਂ ਰਜਤਭਾਜਨੋਪਹਿਤਂ ਵਰ੍ਸਤਿ ਦੇਵੇ ਬਹਿਸ੍ਕੁਰ੍ਵੀਤ, ਸ ਯਦਿ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਾਦਸ਼ ਏਵ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਗਾਙ੍ਗਂ ਪਤਤੀਤ੍ਯਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ; ਵਰ੍ਣਾਨ੍ਯਤ੍ਵੇ ਸਿਕ੍ਥਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦੇ ਚ ਸਾਮੁਦ੍ਰਮਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍, ਤਨ੍ਨੋਪਾਦੇਯਮ੍ | ਸਾਮੁਦ੍ਰਮਪ੍ਯਾਸ਼੍ਵਯੁਜੇ ਮਾਸਿ ਗਹੀਤਂ ਗਾਙ੍ਗਵਦ੍ਭਵਤਿ | ਗਾਙ੍ਗਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਧਾਨਂ, ਤਦੁਪਾਦਦੀਤਾਸ਼੍ਵਯੁਜੇ ਮਾਸਿ | ਸ਼ੁਚਿਸ਼ੁਕ੍ਲਵਿਤਤਪਟੈਕਦੇਸ਼ਚ੍ਯੁਤਮਥਵਾ ਹਰ੍ਮ੍ਯਤਲਪਰਿਭ੍ਰਸ੍ਟਮਨ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ੁਚਿਭਿਰ੍ਭਾਜਨੈਰ੍ਗਹੀਤਂ ਸੌਵਰ੍ਣੇ ਰਾਜਤੇ ਮਨ੍ਮਯੇ ਵਾ ਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ | ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਕਾਲਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਤਸ੍ਯਾਲਾਭੇ ਭੌਮਮ੍ | ਤਚ੍ਚਾਕਾਸ਼ਗੁਣਬਹੁਲਮ੍ | ਤਤ੍ ਪੁਨਃ ਸਪ੍ਤਵਿਧਮ੍ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਕੌਪਂ, ਨਾਦੇਯਂ, ਸਾਰਸਂ, ਤਾਡਾਗਂ, ਪ੍ਰਾਸ੍ਰਵਣਮ੍, ਔਦ੍ਭਿਦਂ, ਚੌਣ੍ਟ੍ਯਮਿਤਿ ||੭||

View original

तत्रान्तरीक्षं चतुर्विधम् | तद्यथा- धारं, कारं, तौषारं, हैममिति | तेषां धारं प्रधानं, लघुत्वात्; तत् पुनर्द्विविधं- गाङ्गं, सामुद्रं चेति | तत्र गाङ्गमाश्वयुजे मासि प्रायशो वर्षति | तयोर्द्वयोरपि परीक्षणं कुर्वीत- शाल्योदनपिण्डमकुथितमविदग्धं रजतभाजनोपहितं वर्षति देवे बहिष्कुर्वीत, स यदि मुहूर्तं स्थितस्तादृश एव भवति तदा गाङ्गं पततीत्यवगन्तव्यं; वर्णान्यत्वे सिक्थप्रक्लेदे च सामुद्रमिति विद्यात्, तन्नोपादेयम् | सामुद्रमप्याश्वयुजे मासि गृहीतं गाङ्गवद्भवति | गाङ्गं पुनः प्रधानं, तदुपाददीताश्वयुजे मासि | शुचिशुक्लविततपटैकदेशच्युतमथवा हर्म्यतलपरिभ्रष्टमन्यैर्वा शुचिभिर्भाजनैर्गृहीतं सौवर्णे राजते मृन्मये वा पात्रे निदध्यात् | तत् सर्वकालमुपयुञ्जीत, तस्यालाभे भौमम् | तच्चाकाशगुणबहुलम् | तत् पुनः सप्तविधम् | तद्यथा- कौपं, नादेयं, सारसं, ताडागं, प्रास्रवणम्, औद्भिदं, चौण्ट्यमिति ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਮੌਦ੍ਭਿਦਂ ਵਾ ਸੇਵੇਤ, ਮਹਾਗੁਣਤ੍ਵਾਤ੍; ਸ਼ਰਦਿ ਸਰ੍ਵਂ, ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍; ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸਾਰਸਂ ਤਾਡਾਗਂ ਵਾ; ਵਸਨ੍ਤੇ ਕੌਪਂ ਪ੍ਰਾਸ੍ਰਵਣਂ ਵਾ; ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇਪ੍ਯੇਵਂ; ਪ੍ਰਾਵਸਿ ਚੌਣ੍ਟ੍ਯਮਨਭਿਵਸ੍ਟਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚੇਤਿ ||੮||

View original

तत्र वर्षास्वान्तरिक्षमौद्भिदं वा सेवेत, महागुणत्वात्; शरदि सर्वं, प्रसन्नत्वात्; हेमन्ते सारसं ताडागं वा; वसन्ते कौपं प्रास्रवणं वा; ग्रीष्मेऽप्येवं; प्रावृषि चौण्ट्यमनभिवृष्टं सर्वं चेति ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10

ਕੀਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣ੍ਡਸ਼ਵਕੋਥਪ੍ਰਦੂਸਿਤਮ੍ | ਤਣਪਰ੍ਣੋਤ੍ਕਰਯੁਤਂ ਕਲੁਸਂ ਵਿਸਸਂਯੁਤਮ੍ ||੯|| ਯੋਵਗਾਹੇਤ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਪਿ ਨਵਂ ਜਲਮ੍ | ਸ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੇਵ ਤੁ ||੧੦||

View original

कीटमूत्रपुरीषाण्डशवकोथप्रदूषितम् | तृणपर्णोत्करयुतं कलुषं विषसंयुतम् ||९|| योऽवगाहेत वर्षासु पिबेद्वाऽपि नवं जलम् | स बाह्याभ्यन्तरान् रोगान् प्राप्नुयात् क्षिप्रमेव तु ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ ਪਙ੍ਕਸ਼ੈਵਲਹਠਤਣਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰਵਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਰਵਿਸ਼ਸ਼ਿਕਿਰਣਾਨਿਲੈਰ੍ਨਾਭਿਜੁਸ੍ਟਂ ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਣਰਸੋਪਸਸ੍ਟਂ ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ | ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਦੋਸਾਃ ਸਟ੍ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ | ਤਤ੍ਰ, ਖਰਤਾ ਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਮੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਦਨ੍ਤਗ੍ਰਾਹਿਤਾ ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦੋਸਃ, ਪਙ੍ਕਸਿਕਤਾਸ਼ੈਵਾਲਬਹੁਵਰ੍ਣਤਾ ਰੂਪਦੋਸਃ; ਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਤਾ ਰਸਦੋਸਃ; ਅਨਿਸ੍ਟਗਨ੍ਧਤਾ ਗਨ੍ਧਦੋਸਃ; ਯਦੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਣਾਗੌਰਵਸ਼ੂਲਕਫਪ੍ਰਸੇਕਾਨਾਪਾਦਯਤਿ ਸ ਵਿਰ੍ਯਦੋਸਃ; ਯਦੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਚਿਰਾਦ੍ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਯਤਿ ਵਾ ਸ ਵਿਪਾਕਦੋਸ ਇਤਿ | ਤ ਏਤੇ ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸੇ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ||੧੧||

View original

तत्र यत् पङ्कशैवलहठतृणपद्मपत्रप्रभृतिभिरवच्छन्नं रविशशिकिरणानिलैर्नाभिजुष्टं गन्धवर्णरसोपसृष्टं तद्व्यापन्नमिति विद्यात् | तस्य स्पर्शरूपरसगन्धवीर्यविपाकदोषाः षट् सम्भवन्ति | तत्र, खरता पैच्छिल्यमौष्ण्यं दन्तग्राहिता च स्पर्शदोषः, पङ्कसिकताशैवालबहुवर्णता रूपदोषः; व्यक्तरसता रसदोषः; अनिष्टगन्धता गन्धदोषः; यदुपयुक्तं तृष्णागौरवशूलकफप्रसेकानापादयति स विर्यदोषः; यदुपयुक्तं चिराद्विपच्यते विष्टम्भयति वा स विपाकदोष इति | त एते आन्तरिक्षे न सन्ति ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚਾਗ੍ਨਿਕ੍ਵਥਨਂ ਸੂਰ੍ਯਾਤਪਪ੍ਰਤਾਪਨਂ ਤਪ੍ਤਾਯਃਪਿਣ੍ਡਸਿਕਤਾਲੋਸ੍ਟ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਂ ਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ, ਨਾਗਚਮ੍ਪਕੋਤ੍ਪਲਪਾਟਲਾਪੁਸ੍ਪਪ੍ਰਭਤਿਭਿਸ਼੍ਚਾਧਿਵਾਸਨਮਿਤਿ ||੧੨||

View original

व्यापन्नस्य चाग्निक्वथनं सूर्यातपप्रतापनं तप्तायःपिण्डसिकतालोष्ट्राणां वा निर्वापणं प्रसादनं च कर्तव्यं, नागचम्पकोत्पलपाटलापुष्पप्रभृतिभिश्चाधिवासनमिति ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

ਸੌਵਰ੍ਣੇ ਰਾਜਤੇ ਤਾਮ੍ਰੇ ਕਾਂਸ੍ਯੇ ਮਣਿਮਯੇਪਿ ਵਾ | ਪੁਸ੍ਪਾਵਤਂਸਂ ਭੌਮੇ ਵਾ ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਸਲਿਲਂ ਪਿਬੇਤ੍ ||੧੩||

View original

सौवर्णे राजते ताम्रे कांस्ये मणिमयेऽपि वा | पुष्पावतंसं भौमे वा सुगन्धि सलिलं पिबेत् ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (14-16) · Śloka 16

ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਵਰ੍ਜਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੋਯਂ ਯਚ੍ਚਾਪ੍ਯਨਾਰ੍ਤਵਮ੍ | ਦੋਸਸਞ੍ਜਨਨਂ ਹ੍ਯੇਤਨ੍ਨਾਦਦੀਤਾਹਿਤਂ ਤੁ ਤਤ੍ ||੧੪|| ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮੁਦਕਂ ਯਸ੍ਤੁ ਪਿਬਤੀਹਾਪ੍ਰਸਾਦਿਤਮ੍ | ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਚ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਮਵਿਪਾਕਤਾਮ੍ ||੧੫|| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸ਼ੂਲਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਣਿ ਚ | ਅਨ੍ਯਾਨ੍ਵਾ ਵਿਸਮਾਨ੍ਰੋਗਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਦਚਿਰੇਣ ਸਃ ||੧੬||

View original

व्यापन्नं वर्जयेन्नित्यं तोयं यच्चाप्यनार्तवम् | दोषसञ्जननं ह्येतन्नाददीताहितं तु तत् ||१४|| व्यापन्नमुदकं यस्तु पिबतीहाप्रसादितम् | श्वयथुं पाण्डुरोगं च त्वग्दोषमविपाकताम् ||१५|| श्वासकासप्रतिश्यायशूलगुल्मोदराणि च | अन्यान्वा विषमान्रोगान्प्राप्नुयादचिरेण सः ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (17) · Śloka 17

ਤਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤ ਕਲੁਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਕਤਕਗੋਮੇਦਕਬਿਸਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼ੈਵਾਲਮੂਲਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ||੧੭||

View original

तत्र सप्त कलुषस्य प्रसादनानि भवन्ति | तद्यथा- कतकगोमेदकबिसग्रन्थिशैवालमूलवस्त्राणि मुक्तामणिश्चेति ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (18) · Śloka 18

ਪਞ੍ਚ ਨਿਕ੍ਸੇਪਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ਫਲਕਂ, ਤ੍ਰ੍ਯਸ੍ਟਕਂ, ਮੁਞ੍ਜਵਲਯ, ਉਦਕਮਞ੍ਚਿਕਾ, ਸ਼ਿਕ੍ਯਂ ਚੇਤਿ ||੧੮||

View original

पञ्च निक्षेपणानि भवन्ति | तद्यथा- फलकं, त्र्यष्टकं, मुञ्जवलय, उदकमञ्चिका, शिक्यं चेति ||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (19) · Śloka 19

ਸਪ੍ਤ ਸ਼ੀਤੀਕਰਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਪ੍ਰਵਾਤਸ੍ਥਾਪਨਮ੍, ਉਦਕਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਣਂ, ਯਸ੍ਟਿਕਾਭ੍ਰਾਮਣਂ, ਵ੍ਯਜਨਂ, ਵਸ੍ਤ੍ਰੋਦ੍ਧਰਣਂ, ਵਾਲੁਕਾਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਣਂ, ਸ਼ਿਕ੍ਯਾਵਲਮ੍ਬਨਂ ਚੇਤਿ ||੧੯||

View original

सप्त शीतीकरणानि भवन्ति; तद्यथा- प्रवातस्थापनम्, उदकप्रक्षेपणं, यष्टिकाभ्रामणं, व्यजनं, वस्त्रोद्धरणं, वालुकाप्रक्षेपणं, शिक्यावलम्बनं चेति ||१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (20) · Śloka 20

ਨਿਰ੍ਗਨ੍ਧਮਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਂ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਂ ਸ਼ੁਚਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ | ਅਚ੍ਛਂ ਲਘੁ ਚ ਹਦ੍ਯਂ ਚ ਤੋਯਂ ਗੁਣਵਦੁਚ੍ਯਤੇ ||੨੦||

View original

निर्गन्धमव्यक्तरसं तृष्णाघ्नं शुचि शीतलम् | अच्छं लघु च हृद्यं च तोयं गुणवदुच्यते ||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (21) · Śloka 21

ਤਤ੍ਰ ਨਦ੍ਯਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਭਿਮੁਖਾਃ ਪਥ੍ਯਾਃ, ਲਘੂਦਕਤ੍ਵਾਤ੍; ਪੂਰ੍ਵਾਭਿਮੁਖਾਸ੍ਤੁ ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਗੁਰੂਦਕਤ੍ਵਾਤ੍; ਦਕ੍ਸਿਣਾਭਿਮੁਖਾ ਨਾਤਿਦੋਸਲਾਃ, ਸਾਧਾਰਣਤ੍ਵਾਤ੍ | ਤਤ੍ਰ ਸਹ੍ਯਪ੍ਰਭਵਾਃਕੁਸ੍ਠਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ, ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਪ੍ਰਭਵਾਃ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਚ, ਮਲਯਪ੍ਰਭਵਾਃ ਕਮੀਨ੍, ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਭਵਾਃ ਸ਼੍ਲੀਪਦੋਦਰਾਣਿ, ਹਿਮਵਤ੍ਪ੍ਰਭਵਾ ਹਦ੍ਰੋਗਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼ਿਰੋਰੋਗਸ਼੍ਲੀਪਦਗਲਗਣ੍ਡਾਨ੍, ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਯਾ ਅਪਰਾਵਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯੁਪਜਨਯਨ੍ਤਿ, ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਪ੍ਰਭਵਾਃ ਪਥ੍ਯਾ ਬਲਾਰੋਗ੍ਯਕਰ੍ਯ ਇਤਿ ||੨੧||

View original

तत्र नद्यः पश्चिमाभिमुखाः पथ्याः, लघूदकत्वात्; पूर्वाभिमुखास्तु न प्रशस्यन्ते, गुरूदकत्वात्; दक्षिणाभिमुखा नातिदोषलाः, साधारणत्वात् | तत्र सह्यप्रभवाःकुष्ठं जनयन्ति, विन्ध्यप्रभवाः कुष्ठं पाण्डुरोगं च, मलयप्रभवाः कृमीन्, महेन्द्रप्रभवाः श्लीपदोदराणि, हिमवत्प्रभवा हृद्रोगश्वयथुशिरोरोगश्लीपदगलगण्डान्, प्राच्यावन्त्या अपरावन्त्याश्चार्शांस्युपजनयन्ति, पारियात्रप्रभवाः पथ्या बलारोग्यकर्य इति ||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (22) · Śloka 22

ਨਦ੍ਯਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਵਹਾ ਲਘ੍ਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯਾਸ਼੍ਚਾਮਲੋਦਕਾਃ | ਗੁਰ੍ਵ੍ਯਃ ਸ਼ੈਵਾਲਸਞ੍ਛਨ੍ਨਾਃ ਕਲੁਸਾ ਮਨ੍ਦਗਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ ||੨੨||

View original

नद्यः शीघ्रवहा लघ्व्यः प्रोक्ता याश्चामलोदकाः | गुर्व्यः शैवालसञ्छन्नाः कलुषा मन्दगाश्च याः ||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (23) · Śloka 23

ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਨਦ੍ਯੋ ਮਰੁਸੁ ਸਤਿਕ੍ਤਾ ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਾਃ | ਲਘ੍ਵ੍ਯਃ ਸਮਧੁਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪੌਰੁਸੇਯਾ ਬਲੇ ਹਿਤਾਃ ||੨੩||

View original

प्रायेण नद्यो मरुषु सतिक्ता लवणान्विताः | लघ्व्यः समधुराश्चैव पौरुषेया बले हिताः ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (24) · Śloka 24

ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਭੌਮਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਸਸਿ, ਤਤ੍ਰ ਹ੍ਯਮਲਤ੍ਵਂ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਚਾਧਿਕਂ ਭਵਤਿ, ਸ ਏਵ ਚਾਪਾਂ ਪਰੋ ਗੁਣ ਇਤਿ ||੨੪||

View original

तत्र सर्वेषामेव भौमानां ग्रहणं प्रत्यूषसि, तत्र ह्यमलत्वं शैत्यं चाधिकं भवति, स एव चापां परो गुण इति ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (25) · Śloka 25

ਦਿਵਾਰ੍ਕਕਿਰਣੈਰ੍ਜੁਸ੍ਟਂ ਨਿਸ਼ਾਯਾਮਿਨ੍ਦੁਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ | ਅਰੂਕ੍ਸਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਗਗਨਾਮ੍ਬੁਨਾ ||੨੫||

View original

दिवार्ककिरणैर्जुष्टं निशायामिन्दुरश्मिभिः | अरूक्षमनभिष्यन्दि तत्तुल्यं गगनाम्बुना ||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (26) · Śloka 26

ਗਗਨਾਮ੍ਬੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਗਹੀਤਂ ਯਤ੍ ਸੁਭਾਜਨੇ | ਬਲ੍ਯਂ ਰਸਾਯਨਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਪਾਤ੍ਰਾਪੇਕ੍ਸਿ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ ||੨੬||

View original

गगनाम्बु त्रिदोषघ्नं गृहीतं यत् सुभाजने | बल्यं रसायनं मेध्यं पात्रापेक्षि ततः परम् ||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (27) · Śloka 27

ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਹ੍ਲਾਦਿ ਜ੍ਵਰਦਾਹਵਿਸਾਪਹਮ੍ | ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਾਨ੍ਤੋਦ੍ਭਵਂ ਵਾਰਿ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਵਿਮਲਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੨੭||

View original

रक्षोघ्नं शीतलं ह्लादि ज्वरदाहविषापहम् | चन्द्रकान्तोद्भवं वारि पित्तघ्नं विमलं स्मृतम् ||२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (28) · Śloka 29

ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਿਤ੍ਤੋਸ੍ਣਦਾਹੇਸੁ ਵਿਸੇ ਰਕ੍ਤੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ | ਭ੍ਰਮਕ੍ਲਮਪਰੀਤੇਸੁ ਤਮਕੇ ਵਮਥੌ ਤਥਾ ||੨੮|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਗੇ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਸ਼ੀਤਮਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ |੨੯|

View original

मूर्च्छापित्तोष्णदाहेषु विषे रक्ते मदात्यये | भ्रमक्लमपरीतेषु तमके वमथौ तथा ||२८|| ऊर्ध्वगे रक्तपित्ते च शीतमम्भः प्रशस्यते |२९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (29-30) · Śloka 30

ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇ ਵਾਤਰੋਗੇ ਗਲਗ੍ਰਹੇ ||੨੯|| ਆਧ੍ਮਾਨੇ ਸ੍ਤਿਮਿਤੇ ਕੋਸ੍ਠੇ ਸਦ੍ਯਃਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਨਵਜ੍ਵਰੇ | ਹਿਕ੍ਕਾਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਪੀਤੇ ਚ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੩੦||

View original

पार्श्वशूले प्रतिश्याये वातरोगे गलग्रहे ||२९|| आध्माने स्तिमिते कोष्ठे सद्यःशुद्धे नवज्वरे | हिक्कायां स्नेहपीते च शीताम्बु परिवर्जयेत् ||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (31-36) · Śloka 37

ਨਾਦੇਯਂ ਵਾਤਲਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ ਲੇਖਨਮ੍ | ਤਦਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਮਧੁਰਂ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ ਗੁਰੁ ਕਫਾਵਹਮ੍ ||੩੧|| ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਂ ਸਾਰਸਂ ਬਲ੍ਯਂ ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਂ ਲਘੁ | ਤਾਡਾਗਂ ਵਾਤਲਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸਾਯਂ ਕਟੁਪਾਕਿ ਚ ||੩੨|| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਵਾਪ੍ਯਂ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਕਟੁ ਪਿਤ੍ਤਲਮ੍ | ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਕੌਪਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ ||੩੩|| ਚੌਣ੍ਟ੍ਯਮਗ੍ਨਿਕਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਮਧੁਰਂ ਕਫਕਨ੍ਨ ਚ | ਕਫਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਲਘੁ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੋਦ੍ਭਵਮ੍ ||੩੪|| ਮਧੁਰਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ਮਨਮਵਿਦਾਹ੍ਯੌਦ੍ਭਿਦਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਵੈਕਿਰਂ ਕਟੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਂ ਲਘੁ ਦੀਪਨਮ੍ ||੩੫|| ਕੈਦਾਰਂ ਮਧੁਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਪਾਕੇ ਗੁਰੁ ਦੋਸਲਮ੍ | ਤਦ੍ਵਤ੍ਪਾਲ੍ਵਲਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਦੋਸਲਂ ਤੁ ਤਤ੍ ||੩੬|| ਸਾਮੁਦ੍ਰਮੁਦਕਂ ਵਿਸ੍ਰਂ ਲਵਣਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍ |੩੭|

View original

नादेयं वातलं रूक्षं दीपनं लघु लेखनम् | तदभिष्यन्दि मधुरं सान्द्रं गुरु कफावहम् ||३१|| तृष्णाघ्नं सारसं बल्यं कषायं मधुरं लघु | ताडागं वातलं स्वादु कषायं कटुपाकि च ||३२|| वातश्लेष्महरं वाप्यं सक्षारं कटु पित्तलम् | सक्षारं पित्तलं कौपं श्लेष्मघ्नं दीपनं लघु ||३३|| चौण्ट्यमग्निकरं रूक्षं मधुरं कफकृन्न च | कफघ्नं दीपनं हृद्यं लघु प्रस्रवणोद्भवम् ||३४|| मधुरं पित्तशमनमविदाह्यौद्भिदं स्मृतम् | वैकिरं कटु सक्षारं श्लेष्मघ्नं लघु दीपनम् ||३५|| कैदारं मधुरं प्रोक्तं विपाके गुरु दोषलम् | तद्वत्पाल्वलमुद्दिष्टं विशेषाद्दोषलं तु तत् ||३६|| सामुद्रमुदकं विस्रं लवणं सर्वदोषकृत् |३७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 27 (37-38) · Śloka 39

ਅਨੇਕਦੋਸਮਾਨੂਪਂ ਵਾਰ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ ||੩੭|| ਏਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਰਵਦ੍ਯਂ ਤੁ ਜਾਙ੍ਗਲਮ੍ | ਪਾਕੇਵਿਦਾਹਿ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰੀਤਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੩੮|| ਦੀਪਨਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਤੋਯਂ ਸਾਧਾਰਣਂ ਲਘੁ |੩੯|

View original

अनेकदोषमानूपं वार्यभिष्यन्दि गर्हितम् ||३७|| एभिर्दोषैरसंयुक्तं निरवद्यं तु जाङ्गलम् | पाकेऽविदाहि तृष्णाघ्नं प्रशस्तं प्रीतिवर्धनम् ||३८|| दीपनं स्वादु शीतं च तोयं साधारणं लघु |३९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 28 (39) · Śloka 40

ਕਫਮੇਦੋਨਿਲਾਮਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੩੯|| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਜ੍ਵਰਹਰਂ ਪਥ੍ਯਮੁਸ੍ਣੋਦਕਂ ਸਦਾ |੪੦|

View original

कफमेदोऽनिलामघ्नं दीपनं बस्तिशोधनम् ||३९|| श्वासकासज्वरहरं पथ्यमुष्णोदकं सदा |४०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 29 (40) · Śloka 41

ਯਤ੍ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਰ੍ਵੇਗਂ ਨਿਸ੍ਫੇਨਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਲਘੁ ||੪੦|| ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਤਤ੍ਤੋਯਂ ਗੁਣਵਤ੍ ਸ੍ਮਤਮ੍ |੪੧|

View original

यत् क्वाथ्यमानं निर्वेगं निष्फेनं निर्मलं लघु ||४०|| चतुर्भागावशेषं तु तत्तोयं गुणवत् स्मृतम् |४१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 30 (41) · Śloka 42

ਨ ਚ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਦੇਯਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਾਰਿ ਜਾਨਤਾ ||੪੧|| ਅਮ੍ਲੀਭੂਤਂ ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਨ ਹਿਤਂ ਤਤ੍ ਪਿਪਾਸਵੇ |੪੨|

View original

न च पर्युषितं देयं कदाचिद्वारि जानता ||४१|| अम्लीभूतं कफोत्क्लेदि न हितं तत् पिपासवे |४२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 31 (42) · Śloka 43

ਮਦ੍ਯਪਾਨਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਭੂਤੇ ਰੋਗੇ ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਿਤੇ ਤਥਾ ||੪੨|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸਮੁਤ੍ਥੇ ਚ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ |੪੩|

View original

मद्यपानात्समुद्भूते रोगे पित्तोत्थिते तथा ||४२|| सन्निपातसमुत्थे च शृतशीतं प्रशस्यते |४३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 32 (43) · Śloka 44

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਹਿਮਂ ਹਦ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੪੩|| ਵਸ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਪਿਪਾਸਾਘ੍ਨਂ ਨਾਲਿਕੇਰੋਦਕਂ ਗੁਰੁ |੪੪|

View original

स्निग्धं स्वादु हिमं हृद्यं दीपनं बस्तिशोधनम् ||४३|| वृष्यं पित्तपिपासाघ्नं नालिकेरोदकं गुरु |४४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 33 (44) · Śloka 45

ਦਾਹਾਤੀਸਾਰਪਿਤ੍ਤਾਸਙ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਦ੍ਯਵਿਸਾਰ੍ਤਿਸੁ ||੪੪|| ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਜਲਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਤਸ੍ਣਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਭ੍ਰਮੇਸੁ ਚ |੪੫|

View original

दाहातीसारपित्तासृङ्मूर्च्छामद्यविषार्तिषु ||४४|| शृतशीतं जलं शस्तं तृष्णाच्छर्दिभ्रमेषु च |४५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 34 (45-46) · Śloka 46

ਅਰੋਚਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇ ਪ੍ਰਸੇਕੇ ਸ਼੍ਵਯਥੌ ਕ੍ਸਯੇ ||੪੫|| ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨਾਵੁਦਰੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਜ੍ਵਰੇ ਨੇਤ੍ਰਾਮਯੇ ਤਥਾ | ਵ੍ਰਣੇ ਚ ਮਧੁਮੇਹੇ ਚ ਪਾਨੀਯਂ ਮਨ੍ਦਮਾਚਰੇਤ੍ ||੪੬|| ਇਤਿ ਜਲਵਰ੍ਗਃ |

View original

अरोचके प्रतिश्याये प्रसेके श्वयथौ क्षये ||४५|| मन्देऽग्नावुदरे कुष्ठे ज्वरे नेत्रामये तथा | व्रणे च मधुमेहे च पानीयं मन्दमाचरेत् ||४६|| इति जलवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 35 (47) · Śloka 47

ਅਥ ਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਗਃ | ਗਵ੍ਯਮਾਜਂ ਤਥਾ ਚੌਸ੍ਟ੍ਰਮਾਵਿਕਂ ਮਾਹਿਸਂ ਚ ਯਤ੍ | ਅਸ਼੍ਵਾਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕਰੇਣੂਨਾਂ ਚ ਯਤ੍ਪਯਃ ||੪੭||

View original

अथ क्षीरवर्गः | गव्यमाजं तथा चौष्ट्रमाविकं माहिषं च यत् | अश्वायाश्चैव नार्याश्च करेणूनां च यत्पयः ||४७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 36 (48) · Śloka 48

ਤਤ੍ਤ੍ਵਨੇਕੌਸਧਿਰਸਪ੍ਰਸਾਦਂ ਪ੍ਰਾਣਦਂ ਗੁਰੁ | ਮਧੁਰਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸਰਂ ਮਦੁ | ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਭਤਾਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ ||੪੮||

View original

तत्त्वनेकौषधिरसप्रसादं प्राणदं गुरु | मधुरं पिच्छिलं शीतं स्निग्धं श्लक्ष्णं सरं मृदु | सर्वप्राणभृतां तस्मात् सात्म्यं क्षीरमिहोच्यते ||४८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 37 (49) · Śloka 49

ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਂ ਜਾਤਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍, ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਮਾਨਸੇਸ੍ਵਪਿ ਵਿਕਾਰੇਸ੍ਵਵਿਰੁਦ੍ਧਂ, ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ੋਸਕ੍ਸਯਗੁਲ੍ਮੋਨ੍ਮਾਦੋਦਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਮਦਦਾਹਪਿਪਾਸਾਹਦ੍ਬਸ੍ਤਿਦੋਸ- ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਾਰ੍ਸ਼ਃਸ਼ੂਲੋਦਾਵਰ੍ਤਾਤਿਸਾਰਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਯੋਨਿਰੋਗਗਰ੍ਭਾਸ੍ਰਾਵਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਹਰਂ, ਪਾਪ੍ਮਾਪਹਂ ਬਲ੍ਯਂ ਵਸ੍ਯਂ ਵਾਜੀਕਰਣਂ ਰਸਾਯਨਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਜੀਵਨਂ ਬਂਹਣਂ ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਤੁਲ੍ਯਗੁਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚੌਜਸੋ ਵਰ੍ਧਨਂ ਬਾਲਵਦ੍ਧਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵ੍ਯਵਾਯਵ੍ਯਾਯਾਮਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਨਾਂ ਚ ਪਥ੍ਯਤਮਮ੍ ||੪੯||

View original

तत्र सर्वमेव क्षीरं प्राणिनामप्रतिषिद्धं जातिसात्म्यात्, वातपित्तशोणितमानसेष्वपि विकारेष्वविरुद्धं, जीर्णज्वरकासश्वासशोषक्षयगुल्मोन्मादोदरमूर्च्छाभ्रममददाहपिपासाहृद्बस्तिदोष- पाण्डुरोगग्रहणीदोषार्शःशूलोदावर्तातिसारप्रवाहिकायोनिरोगगर्भास्रावरक्तपित्तश्रमक्लमहरं, पाप्मापहं बल्यं वृष्यं वाजीकरणं रसायनं मेध्यं वयःस्थापनमायुष्यं जीवनं बृंहणं सन्धानं वमनविरेचनास्थापनं तुल्यगुणत्वाच्चौजसो वर्धनं बालवृद्धक्षतक्षीणानां क्षुद्व्यवायव्यायामकर्शितानां च पथ्यतमम् ||४९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 38 (50) · Śloka 51

ਅਲ੍ਪਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਗੋਕ੍ਸੀਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਗੁਰੁ ਰਸਾਯਨਮ੍ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਮਧੁਰਂ ਰਸਪਾਕਯੋਃ ||੫੦|| ਜੀਵਨੀਯਂ ਤਥਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਪਰਮਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ |੫੧|

View original

अल्पाभिष्यन्दि गोक्षीरं स्निग्धं गुरु रसायनम् | रक्तपित्तहरं शीतं मधुरं रसपाकयोः ||५०|| जीवनीयं तथा वातपित्तघ्नं परमं स्मृतम् |५१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 39 (51-52) · Śloka 53

ਗਵ੍ਯਤੁਲ੍ਯਗੁਣਂ ਤ੍ਵਾਜਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਛੋਸਿਣਾਂ ਹਿਤਮ੍ ||੫੧|| ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍ | ਅਜਾਨਾਮਲ੍ਪਕਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਨਿਸੇਵਣਾਤ੍ ||੫੨|| ਨਾਤ੍ਯਮ੍ਬੁਪਾਨਾਦ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਧਿਹਰਂ ਪਯਃ |੫੩|

View original

गव्यतुल्यगुणं त्वाजं विशेषाच्छोषिणां हितम् ||५१|| दीपनं लघु सङ्ग्राहि श्वासकासास्रपित्तनुत् | अजानामल्पकायत्वात् कटुतिक्तनिषेवणात् ||५२|| नात्यम्बुपानाद्व्यायामात् सर्वव्याधिहरं पयः |५३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 40 (53) · Śloka 54

ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਲਵਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੌਸ੍ਟ੍ਰਂ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਂ ਲਘੁ ||੫੩|| ਸ਼ੋਫਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨਂ ਕਮਿਕੁਸ੍ਠਵਿਸਾਪਹਮ੍ |੫੪|

View original

रूक्षोष्णं लवणं किञ्चिदौष्ट्रं स्वादुरसं लघु ||५३|| शोफगुल्मोदरार्शोघ्नं कृमिकुष्ठविषापहम् |५४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 41 (54) · Śloka 55

ਆਵਿਕਂ ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਗੁਰੁ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਵਹਮ੍ ||੫੪|| ਪਥ੍ਯਂ ਕੇਵਲਵਾਤੇਸੁ ਕਾਸੇ ਚਾਨਿਲਸਮ੍ਭਵੇ |੫੫|

View original

आविकं मधुरं स्निग्धं गुरु पित्तकफावहम् ||५४|| पथ्यं केवलवातेषु कासे चानिलसम्भवे |५५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 42 (55) · Śloka 56

ਮਹਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਮਧੁਰਂ ਮਾਹਿਸਂ ਵਹ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੫੫|| ਨਿਦ੍ਰਾਕਰਂ ਸ਼ੀਤਤਰਂ ਗਵ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਰਂ ਗੁਰੁ |੫੬|

View original

महाभिष्यन्दि मधुरं माहिषं वह्निनाशनम् ||५५|| निद्राकरं शीततरं गव्यात् स्निग्धतरं गुरु |५६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 43 (56) · Śloka 57

ਉਸ੍ਣਮੈਕਸ਼ਫਂ ਬਲ੍ਯਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਤਹਰਂ ਪਯਃ ||੫੬|| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਰਸਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਲਵਣਾਨੁਰਸਂ ਲਘੁ |੫੭|

View original

उष्णमैकशफं बल्यं शाखावातहरं पयः ||५६|| मधुराम्लरसं रूक्षं लवणानुरसं लघु |५७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 44 (57) · Śloka 58

ਨਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਹਿਮਮ੍ ||੫੭|| ਨਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਯੋਃ ਪਥ੍ਯਂ ਜੀਵਨਂ ਲਘੁ ਦੀਪਨਮ੍ |੫੮|

View original

नार्यास्तु मधुरं स्तन्यं कषायानुरसं हिमम् ||५७|| नस्याश्च्योतनयोः पथ्यं जीवनं लघु दीपनम् |५८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 45 (58) · Śloka 59

ਹਸ੍ਤਿਨ੍ਯਾ ਮਧੁਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਗੁਰੁ ||੫੮|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍ |੫੯|

View original

हस्तिन्या मधुरं वृष्यं कषायानुरसं गुरु ||५८|| स्निग्धं स्थैर्यकरं शीतं चक्षुष्यं बलवर्धनम् |५९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 46 (59) · Śloka 60

ਪ੍ਰਾਯਃ ਪ੍ਰਾਭਾਤਿਕਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਸ਼ੀਤਲਮ੍ ||੫੯|| ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਸੋਮਗੁਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਭਾਵਤਸ੍ਤਥਾ |੬੦|

View original

प्रायः प्राभातिकं क्षीरं गुरु विष्टम्भि शीतलम् ||५९|| रात्र्याः सोमगुणत्वाच्च व्यायामाभावतस्तथा |६०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 47 (60) · Śloka 61

ਦਿਵਾਕਰਾਭਿਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਨਿਲਸੇਵਨਾਤ੍ ||੬੦|| ਸ਼੍ਰਮਘ੍ਨਂ ਵਾਤਨੁਚ੍ਚੈਵ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਚਾਪਰਾਹ੍ਣਿਕਮ੍ |੬੧|

View original

दिवाकराभितप्तानां व्यायामानिलसेवनात् ||६०|| श्रमघ्नं वातनुच्चैव चक्षुष्यं चापराह्णिकम् |६१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 48 (61) · Śloka 61

ਪਯੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਗੁਰ੍ਵਾਮਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੬੧||

View original

पयोऽभिष्यन्दि गुर्वामं प्रायशः परिकीर्तितम् ||६१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 49 (62) · Śloka 62

ਤਦੇਵੋਕ੍ਤਂ ਲਘੁਤਰਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਵੈ ਸ਼ਤਮ੍ |੬੨|

View original

तदेवोक्तं लघुतरमनभिष्यन्दि वै शृतम् |६२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 50 (62) · Śloka 62

ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਾਮਮੇਵ ਹਿ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍ ||੬੨||

View original

वर्जयित्वा स्त्रियाः स्तन्यमाममेव हि तद्धितम् ||६२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 51 (63) · Śloka 63

ਧਾਰੋਸ੍ਣਂ ਗੁਣਵਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਪਰੀਤਮਤੋਨ੍ਯਥਾ |੬੩|

View original

धारोष्णं गुणवत् क्षीरं विपरीतमतोऽन्यथा |६३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 52 (63) · Śloka 63

ਤਦੇਵਾਤਿਸ਼ਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਗੁਰੁ ਬਂਹਣਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੬੩||

View original

तदेवातिशृतं शीतं गुरु बृंहणमुच्यते ||६३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 53 (64) · Śloka 64

ਅਨਿਸ੍ਟਗਨ੍ਧਮਮ੍ਲਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਵਿਰਸਂ ਚ ਯਤ੍ | ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਸਲਵਣਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਯਚ੍ਚ ਵਿਗ੍ਰਥਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ ||੬੪|| ਇਤਿ ਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਗਃ |

View original

अनिष्टगन्धमम्लं च विवर्णं विरसं च यत् | वर्ज्यं सलवणं क्षीरं यच्च विग्रथितं भवेत् ||६४|| इति क्षीरवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 54 (65) · Śloka 65

ਅਥ ਦਧਿਵਰ੍ਗਃ | ਦਧਿ ਤੁ ਮਧੁਰਮਮ੍ਲਮਤ੍ਯਮ੍ਲਂ ਚੇਤਿ; ਤਤ੍ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਂ ਪੀਨਸਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਾਰੋਚਕਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਪਹਂ ਵਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਣਕਰਂ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯਂ ਚ ||੬੫||

View original

अथ दधिवर्गः | दधि तु मधुरमम्लमत्यम्लं चेति; तत्कषायानुरसं स्निग्धमुष्णं पीनसविषमज्वरातिसारारोचकमूत्रकृच्छ्रकार्श्यापहं वृष्यं प्राणकरं मङ्गल्यं च ||६५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 55 (66) · Śloka 66

ਮਹਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਮਧੁਰਂ ਕਫਮੇਦੋਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ | ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਦਮ੍ਲਂ ਸ੍ਯਾਦਤ੍ਯਮ੍ਲਂ ਰਕ੍ਤਦੂਸਣਮ੍ ||੬੬||

View original

महाभिष्यन्दि मधुरं कफमेदोविवर्धनम् | कफपित्तकृदम्लं स्यादत्यम्लं रक्तदूषणम् ||६६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 56 (67) · Śloka 67

ਵਿਦਾਹਿ ਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਮਨ੍ਦਜਾਤਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍ |੬੭|

View original

विदाहि सृष्टविण्मूत्रं मन्दजातं त्रिदोषकृत् |६७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 57 (67) · Śloka 68

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਦੀਪਨਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍ ||੬੭|| ਵਾਤਾਪਹਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਚ ਦਧਿ ਗਵ੍ਯਂ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਮ੍ |੬੮|

View original

स्निग्धं विपाके मधुरं दीपनं बलवर्धनम् ||६७|| वातापहं पवित्रं च दधि गव्यं रुचिप्रदम् |६८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 58 (68) · Śloka 69

ਦਧ੍ਯਾਜਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਲਘੁ ਵਾਤਕ੍ਸਯਾਪਹਮ੍ ||੬੮|| ਦੁਰ੍ਨਾਮਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸੇਸੁ ਹਿਤਮਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨਮ੍ |੬੯|

View original

दध्याजं कफपित्तघ्नं लघु वातक्षयापहम् ||६८|| दुर्नामश्वासकासेषु हितमग्नेश्च दीपनम् |६९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 59 (69) · Śloka 70

ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍ ||੬੯|| ਬਲਾਸਵਰ੍ਧਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਦਧਿ ਮਾਹਿਸਮ੍ |੭੦|

View original

विपाके मधुरं वृष्यं वातपित्तप्रसादनम् ||६९|| बलासवर्धनं स्निग्धं विशेषाद्दधि माहिषम् |७०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 60 (70) · Śloka 71

ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਗੁਰੁ ਭੇਦ੍ਯੌਸ੍ਟ੍ਰਿਕਂ ਦਧਿ ||੭੦|| ਵਾਤਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਕਮੀਨ੍ ਹਨ੍ਤ੍ਯੁਦਰਾਣਿ ਚ |੭੧|

View original

विपाके कटु सक्षारं गुरु भेद्यौष्ट्रिकं दधि ||७०|| वातमर्शांसि कुष्ठानि कृमीन् हन्त्युदराणि च |७१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 61 (71) · Śloka 72

ਕੋਪਨਂ ਕਫਵਾਤਾਨਾਂ ਦੁਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾਂ ਚਾਵਿਕਂ ਦਧਿ ||੭੧|| ਰਸੇ ਪਾਕੇ ਚ ਮਧੁਰਮਤ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਦੋਸਲਮ੍ |੭੨|

View original

कोपनं कफवातानां दुर्नाम्नां चाविकं दधि ||७१|| रसे पाके च मधुरमत्यभिष्यन्दि दोषलम् |७२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 62 (72) · Śloka 73

ਦੀਪਨੀਯਮਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਵਾਡਵਂ ਦਧਿ ਵਾਤਲਮ੍ ||੭੨|| ਰੂਕ੍ਸਮੁਸ੍ਣਂ ਕਸਾਯਂ ਚ ਕਫਮੂਤ੍ਰਾਪਹਂ ਚ ਤਤ੍ |੭੩|

View original

दीपनीयमचक्षुष्यं वाडवं दधि वातलम् ||७२|| रूक्षमुष्णं कषायं च कफमूत्रापहं च तत् |७३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 63 (73) · Śloka 74

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਬਲ੍ਯਂ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਗੁਰੁ ||੭੩|| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਦੋਸਘ੍ਨਂ ਦਧਿ ਨਾਰ੍ਯਾ ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਮ੍ |੭੪|

View original

स्निग्धं विपाके मधुरं बल्यं सन्तर्पणं गुरु ||७३|| चक्षुष्यमग्र्यं दोषघ्नं दधि नार्या गुणोत्तरम् |७४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 64 (74) · Śloka 75

ਲਘੁ ਪਾਕੇ ਬਲਾਸਘ੍ਨਂ ਵੀਰ੍ਯੋਸ੍ਣਂ ਪਕ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੭੪|| ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਨਾਗ੍ਯਾ ਦਧਿ ਵਰ੍ਚੋਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍ |੭੫|

View original

लघु पाके बलासघ्नं वीर्योष्णं पक्तिनाशनम् ||७४|| कषायानुरसं नाग्या दधि वर्चोविवर्धनम् |७५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 65 (75) · Śloka 76

ਦਧੀਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਯਾਨੀਹ ਗਵ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ||੭੫|| ਵਿਜ੍ਞੇਯਮੇਵਂ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਗਵ੍ਯਮੇਵ ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਮ੍ |੭੬|

View original

दधीन्युक्तानि यानीह गव्यादीनि पृथक् पृथक् ||७५|| विज्ञेयमेवं सर्वेषु गव्यमेव गुणोत्तरम् |७६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 66 (76) · Śloka 77

ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਕਫਕਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਬਂਹਣਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ ||੭੬|| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਕ੍ਤਾਭਿਲਾਸਂ ਚ ਦਧਿ ਯਤ੍ ਸੁਪਰਿਸ੍ਰੁਤਮ੍ |੭੭|

View original

वातघ्नं कफकृत् स्निग्धं बृंहणं नातिपित्तकृत् ||७६|| कुर्याद्भक्ताभिलाषं च दधि यत् सुपरिस्रुतम् |७७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 67 (77) · Śloka 78

ਸ਼ਤਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ਤੁ ਯਜ੍ਜਾਤਂ ਗੁਣਵਦ੍ਦਧਿ ਤਤ੍ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੭੭|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍ |੭੮|

View original

शृतात् क्षीरात्तु यज्जातं गुणवद्दधि तत् स्मृतम् ||७७|| वातपित्तहरं रुच्यं धात्वग्निबलवर्धनम् |७८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 68 (78) · Śloka 79

ਦਧ੍ਨਃ ਸਰੋ ਗੁਰੁਰ੍ਵਸ੍ਯੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋਨਿਲਨਾਸ਼ਨਃ ||੭੮|| ਵਹ੍ਨੇਰ੍ਵਿਧਮਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਃ |੭੯|

View original

दध्नः सरो गुरुर्वृष्यो विज्ञेयोऽनिलनाशनः ||७८|| वह्नेर्विधमनश्चापि कफशुक्रविवर्धनः |७९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 69 (79) · Śloka 80

ਦਧਿ ਤ੍ਵਸਾਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਵਾਤਲਮ੍ ||੭੯|| ਦੀਪਨੀਯਂ ਲਘੁਤਰਂ ਸਕਸਾਯਂ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਮ੍ |੮੦|

View original

दधि त्वसारं रूक्षं च ग्राहि विष्टम्भि वातलम् ||७९|| दीपनीयं लघुतरं सकषायं रुचिप्रदम् |८०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 70 (80) · Śloka 81

ਸ਼ਰਦ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਸਨ੍ਤੇਸੁ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਦਧਿ ਗਰ੍ਹਿਤਮ੍ ||੮੦|| ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਚੈਵ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਦਧਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ |੮੧|

View original

शरद्ग्रीष्मवसन्तेषु प्रायशो दधि गर्हितम् ||८०|| हेमन्ते शिशिरे चैव वर्षासु दधि शस्यते |८१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 71 (81-83) · Śloka 83

ਤਸ੍ਣਾਕ੍ਲਮਹਰਂ ਮਸ੍ਤੁ ਲਘੁ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੮੧|| ਅਮ੍ਲਂ ਕਸਾਯਂ ਮਧੁਰਮਵਸ੍ਯਂ ਕਫਵਾਤਨੁਤ੍ | ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਨਂ ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਚ ਭਿਨਤ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਮਲਂ ਚ ਤਤ੍ | ਬਲਮਾਵਹਤੇ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਭਕ੍ਤਚ੍ਛਨ੍ਦਂ ਕਰੋਤਿ ਚ ||੮੨|| ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਮਤ੍ਯਮ੍ਲਕਮਨ੍ਦਜਾਤਂ ਤਥਾ ਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰਭਵਂ ਸਰਸ਼੍ਚ | ਅਸਾਰਮੇਵਂ ਦਧਿ ਸਪ੍ਤਧਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਰ੍ਗੇ ਸ੍ਮਤਾ ਮਸ੍ਤੁਗੁਣਾਸ੍ਤਥੈਵ ||੮੩|| ਇਤਿ ਦਧਿਵਰ੍ਗਃ |

View original

तृष्णाक्लमहरं मस्तु लघु स्रोतोविशोधनम् ||८१|| अम्लं कषायं मधुरमवृष्यं कफवातनुत् | प्रह्लादनं प्रीणनं च भिनत्त्याशु मलं च तत् | बलमावहते क्षिप्रं भक्तच्छन्दं करोति च ||८२|| स्वाद्वम्लमत्यम्लकमन्दजातं तथा शृतक्षीरभवं सरश्च | असारमेवं दधि सप्तधाऽस्मिन् वर्गे स्मृता मस्तुगुणास्तथैव ||८३|| इति दधिवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 72 (84) · Śloka 84

ਅਥ ਤਕ੍ਰਵਰ੍ਗਃ | ਤਕ੍ਰਂ ਤੁ ਮਧੁਰਮਮ੍ਲਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਲਘੁਰੂਕ੍ਸਮਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਗਰਸ਼ੋਫਾਤਿਸਾਰਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਲੀਹਗੁਲ੍ਮਾਰੋਚਕਵਿਸਮਜ੍ਵਰਤਸ੍ਣਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਰਸੇਕਸ਼ੂਲਭੇਦਃਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨਿਲਹਰਂ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਂ ਹਦ੍ਯਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਸ੍ਨੇਹਵ੍ਯਾਪਤ੍ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਮਵਸ੍ਯਂ ਚ ||੮੪||

View original

अथ तक्रवर्गः | तक्रं तु मधुरमम्लं कषायानुरसमुष्णवीर्यं लघुरूक्षमग्निदीपनं गरशोफातिसारग्रहणीपाण्डुरोगार्शःप्लीहगुल्मारोचकविषमज्वरतृष्णाच्छर्दिप्रसेकशूलभेदःश्लेष्मानिलहरं मधुरविपाकं हृद्यं मूत्रकृच्छ्रस्नेहव्यापत्प्रशमनमवृष्यं च ||८४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 73 (85) · Śloka 85

ਮਨ੍ਥਨਾਦਿਪਥਗ੍ਭੂਤਸ੍ਨੇਹਮਰ੍ਧੋਦਕਂ ਚ ਯਤ੍ | ਨਾਤਿਸਾਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਰਵਂ ਤਕ੍ਰਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਂ ਤੁਵਰਂ ਰਸੇ | ਯਤ੍ਤੁ ਸਸ੍ਨੇਹਮਜਲਂ ਮਥਿਤਂ ਘੋਲਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੮੫||

View original

मन्थनादिपृथग्भूतस्नेहमर्धोदकं च यत् | नातिसान्द्रद्रवं तक्रं स्वाद्वम्लं तुवरं रसे | यत्तु सस्नेहमजलं मथितं घोलमुच्यते ||८५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 74 (86) · Śloka 86

ਨੈਵ ਤਕ੍ਰਂ ਕ੍ਸਤੇ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨੋਸ੍ਣਕਾਲੇ ਨ ਦੁਰ੍ਬਲੇ | ਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਦਾਹੇਸੁ ਨ ਰੋਗੇ ਰਕ੍ਤਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ||੮੬||

View original

नैव तक्रं क्षते दद्यान्नोष्णकाले न दुर्बले | न मूर्च्छाभ्रमदाहेषु न रोगे रक्तपैत्तिके ||८६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 75 (87) · Śloka 87

ਸ਼ੀਤਕਾਲੇਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯੇ ਚ ਕਫੋਤ੍ਥੇਸ੍ਵਾਮਯੇਸੁ ਚ | ਮਾਰ੍ਗਾਵਰੋਧੇ ਦੁਸ੍ਟੇ ਚ ਵਾਯੌ ਤਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੮੭||

View original

शीतकालेऽग्निमान्द्ये च कफोत्थेष्वामयेषु च | मार्गावरोधे दुष्टे च वायौ तक्रं प्रशस्यते ||८७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 76 (88) · Śloka 88

ਤਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਮਧੁਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪਣਂ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਚ; ਅਮ੍ਲਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਚ ||੮੮||

View original

तत् पुनर्मधुरं श्लेष्मप्रकोपणं पित्तप्रशमनं च; अम्लं वातघ्नं पित्तकरं च ||८८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 77 (89) · Śloka 89

ਵਾਤੇਮ੍ਲਂ ਸੈਨ੍ਧਵੋਪੇਤਂ, ਸ੍ਵਾਦੁ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍ | ਪਿਬੇਤ੍ਤਕ੍ਰਂ ਕਫੇ ਚਾਪਿ ਵ੍ਯੋਸਕ੍ਸਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੮੯||

View original

वातेऽम्लं सैन्धवोपेतं, स्वादु पित्ते सशर्करम् | पिबेत्तक्रं कफे चापि व्योषक्षारसमन्वितम् ||८९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 78 (90) · Śloka 90

ਗ੍ਰਾਹਿਣੀ ਵਾਤਲਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਦੁਰ੍ਜਰਾ ਤਕ੍ਰਕੂਰ੍ਚਿਕਾ |੯੦|

View original

ग्राहिणी वातला रूक्षा दुर्जरा तक्रकूर्चिका |९०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 79 (90) · Śloka 90

ਤਕ੍ਰਾਲ੍ਲਘੁਤਰੋ ਮਣ੍ਡਃ ਕੂਰ੍ਚਿਕਾਦਧਿਤਕ੍ਰਜਃ ||੯੦||

View original

तक्राल्लघुतरो मण्डः कूर्चिकादधितक्रजः ||९०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 80 (91) · Śloka 91

ਗੁਰੁਃ ਕਿਲਾਟੋਨਿਲਹਾ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਨਿਦ੍ਰਾਪ੍ਰਦਃ ਸ੍ਮਤਃ |੯੧|

View original

गुरुः किलाटोऽनिलहा पुंस्त्वनिद्राप्रदः स्मृतः |९१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 81 (91) · Śloka 91

ਮਧੁਰੌ ਬਂਹਣੌ ਵਸ੍ਯੌ ਤਦ੍ਵਤ੍ਪੀਯੂਸਮੋਰਟੌ ||੯੧||

View original

मधुरौ बृंहणौ वृष्यौ तद्वत्पीयूषमोरटौ ||९१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 82 (92) · Śloka 92

ਨਵਨੀਤਂ ਪੁਨਃ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਂ ਲਘੁ ਸੁਕੁਮਾਰਂ ਮਧੁਰਂ ਕਸਾਯਮੀਸਦਮ੍ਲਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਹਰਂ ਵਸ੍ਯਮਵਿਦਾਹਿ ਕ੍ਸਯਕਾਸਵ੍ਰਣਸ਼ੋਸਾਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਦਿਤਾਪਹਂ, ਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਂ ਗੁਰੁ ਕਫਮੇਦੋਵਿਵਰ੍ਧਨਂ ਬਲਕਰਂ ਬਂਹਣਂ ਸ਼ੋਸਘ੍ਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਬਾਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੯੨||

View original

नवनीतं पुनः सद्यस्कं लघु सुकुमारं मधुरं कषायमीषदम्लं शीतलं मेध्यं दीपनं हृद्यं सङ्ग्राहि पित्तानिलहरं वृष्यमविदाहि क्षयकासव्रणशोषार्शोऽर्दितापहं, चिरोत्थितं गुरु कफमेदोविवर्धनं बलकरं बृंहणं शोषघ्नं विशेषेण बालानां प्रशस्यते ||९२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 83 (93) · Śloka 93

ਕ੍ਸੀਰੋਤ੍ਥਂ ਪੁਨਰ੍ਨਵਨੀਤਮੁਤ੍ਕਸ੍ਟਸ੍ਨੇਹਮਾਧੁਰ੍ਯਮਤਿਸ਼ੀਤਂ ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਕਰਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਨੇਤ੍ਰਰੋਗਹਰਂ ਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਚ ||੯੩||

View original

क्षीरोत्थं पुनर्नवनीतमुत्कृष्टस्नेहमाधुर्यमतिशीतं सौकुमार्यकरं चक्षुष्यं सङ्ग्राहि रक्तपित्तनेत्ररोगहरं प्रसादनं च ||९३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 84 (94) · Śloka 94

ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾ ਪੁਨਰ੍ਵਾਤਘ੍ਨੀ ਤਰ੍ਪਣੀ ਵਸ੍ਯਾ ਬਲ੍ਯਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਰੁਚ੍ਯਾ ਮਧੁਰਾ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨੀ ਗੁਰ੍ਵੀ ਚ ||੯੪||

View original

सन्तानिका पुनर्वातघ्नी तर्पणी वृष्या बल्या स्निग्धा रुच्या मधुरा मधुरविपाका रक्तपित्तप्रसादनी गुर्वी च ||९४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 85 (95) · Śloka 95

ਵਿਕਲ੍ਪ ਏਸ ਦਧ੍ਯਾਦਿਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਗਵ੍ਯੋਭਿਵਰ੍ਣਿਤਃ | ਵਿਕਲ੍ਪਾਨਵਸ਼ਿਸ੍ਟਾਂਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਵੀਰ੍ਯਾਤ੍ਸਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੯੫|| ਇਤਿ ਤਕ੍ਰਵਰ੍ਗਃ |

View original

विकल्प एष दध्यादिः श्रेष्ठो गव्योऽभिवर्णितः | विकल्पानवशिष्टांस्तु क्षीरवीर्यात्समादिशेत् ||९५|| इति तक्रवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 86 (96) · Śloka 96

ਅਥ ਘਤਮ੍ | ਘਤਂ ਤੁ ਮਧੁਰਂ ਸੌਮ੍ਯਂ ਮਦੁ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਸ੍ਨੇਹਨਮੁਦਾਵਰ੍ਤੋਨ੍ਮਾਦਾਪਸ੍ਮਾਰਸ਼ੂਲਜ੍ਵਰਾਨਾਹਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਮਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਸ੍ਮਤਿਮਤਿਮੇਧਾਕਾਨ੍ਤਿਸ੍ਵਰਲਾਵਣ੍ਯਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯੌਜਸ੍ਤੇਜੋਬਲਕਰਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਵਸ੍ਯਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨਂ ਗੁਰੁ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਵਰ੍ਧਨਂ ਪਾਪ੍ਮਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਵਿਸਹਰਂ ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਂ ਚ ||੯੬||

View original

अथ घृतम् | घृतं तु मधुरं सौम्यं मृदु शीतवीर्यमनभिष्यन्दि स्नेहनमुदावर्तोन्मादापस्मारशूलज्वरानाहवातपित्तप्रशमनमग्निदीपनं स्मृतिमतिमेधाकान्तिस्वरलावण्यसौकुमार्यौजस्तेजोबलकरमायुष्यं वृष्यं मेध्यं वयःस्थापनं गुरु चक्षुष्यं श्लेष्माभिवर्धनं पाप्मालक्ष्मीप्रशमनं विषहरं रक्षोघ्नं च ||९६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 87 (97) · Śloka 97

ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਵਿਸਾਪਹਮ੍ | ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਬਲ੍ਯਂ ਚ ਗਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੯੭||

View original

विपाके मधुरं शीतं वातपित्तविषापहम् | चक्षुष्यमग्र्यं बल्यं च गव्यं सर्पिर्गुणोत्तरम् ||९७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 88 (98) · Śloka 98

ਆਜਂ ਘਤਂ ਦੀਪਨੀਯਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍ | ਕਾਸੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਕ੍ਸਯੇ ਚਾਪਿ ਪਥ੍ਯਂ ਪਾਕੇ ਚ ਤਲ੍ਲਘੁ ||੯੮||

View original

आजं घृतं दीपनीयं चक्षुष्यं बलवर्धनम् | कासे श्वासे क्षये चापि पथ्यं पाके च तल्लघु ||९८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 89 (99) · Śloka 99

ਮਧੁਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਗੁਰੁ ਪਾਕੇ ਕਫਾਵਹਮ੍ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਮਾਹਿਸਂ ਘਤਮ੍ ||੯੯||

View original

मधुरं रक्तपित्तघ्नं गुरु पाके कफावहम् | वातपित्तप्रशमनं सुशीतं माहिषं घृतम् ||९९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 90 (100) · Śloka 100

ਔਸ੍ਟ੍ਰਂ ਕਟੁ ਘਤਂ ਪਾਕੇ ਸ਼ੋਫਕ੍ਰਿਮਿਵਿਸਾਪਹਮ੍ | ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਕੁਸ੍ਠਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਪਹਮ੍ ||੧੦੦||

View original

औष्ट्रं कटु घृतं पाके शोफक्रिमिविषापहम् | दीपनं कफवातघ्नं कुष्ठगुल्मोदरापहम् ||१००||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 91 (101) · Śloka 101

ਪਾਕੇ ਲਘ੍ਵਾਵਿਕਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨ ਚ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍ | ਕਫੇਨਿਲੇ ਯੋਨਿਦੋਸੇ ਸ਼ੋਸੇ ਕਮ੍ਪੇ ਚ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍ ||੧੦੧||

View original

पाके लघ्वाविकं सर्पिर्न च पित्तप्रकोपणम् | कफेऽनिले योनिदोषे शोषे कम्पे च तद्धितम् ||१०१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 92 (102) · Śloka 102

ਪਾਕੇ ਲਘੂਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਕਸਾਯਂ ਕਫਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਦੀਪਨਂ ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਦੈਕਸ਼ਫਂ ਘਤਮ੍ ||੧੦੨||

View original

पाके लघूष्णवीर्यं च कषायं कफनाशनम् | दीपनं बद्धमूत्रं च विद्यादैकशफं घृतम् ||१०२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 93 (103) · Śloka 103

ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ੍ਯਾਦਮਤੋਪਮਮ੍ | ਵਦ੍ਧਿਂ ਕਰੋਤਿ ਦੇਹਾਗ੍ਨ੍ਯੋਰ੍ਲਘੁਪਾਕਂ ਵਿਸਾਪਹਮ੍ ||੧੦੩||

View original

चक्षुष्यमग्र्यं स्त्रीणां तु सर्पिः स्यादमृतोपमम् | वृद्धिं करोति देहाग्न्योर्लघुपाकं विषापहम् ||१०३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 94 (104) · Śloka 104

ਕਸਾਯਂ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਿਕ੍ਤਮਗ੍ਨਿਕਰਂ ਲਘੁ | ਹਨ੍ਤਿ ਕਾਰੇਣਵਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕਫਕੁਸ੍ਠਵਿਸਕ੍ਰਿਮੀਨ੍ ||੧੦੪||

View original

कषायं बद्धविण्मूत्रं तिक्तमग्निकरं लघु | हन्ति कारेणवं सर्पिः कफकुष्ठविषक्रिमीन् ||१०४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 95 (105) · Śloka 105

ਕ੍ਸੀਰਘਤਂ ਪੁਨਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਭ੍ਰਮਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਹਿਤਂ ਚ ||੧੦੫||

View original

क्षीरघृतं पुनः सङ्ग्राहि रक्तपित्तभ्रममूर्च्छाप्रशमनं नेत्ररोगहितं च ||१०५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 96 (106) · Śloka 106

ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ਮਧੁਰਃ ਸਰੋ ਯੋਨਿਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਕ੍ਸਿਸ਼ਿਰਸਾਂ ਸ਼ੂਲਘ੍ਨੋ ਬਸ੍ਤਿਨਸ੍ਯਾਕ੍ਸਿਪੂਰਣੇਸੂਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ||੧੦੬||

View original

सर्पिर्मण्डस्तु मधुरः सरो योनिश्रोत्राक्षिशिरसां शूलघ्नो बस्तिनस्याक्षिपूरणेषूपदिश्यते ||१०६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 97 (107-111) · Śloka 111

ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੁਰਾਣਂ ਸਰਂ ਕਟੁਵਿਪਾਕਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਪਹਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਦੋਨ੍ਮਾਦੋਦਰਜ੍ਵਰਗਰਸ਼ੋਸਾਪਸ੍ਮਾਰਯੋਨਿਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਕ੍ਸਿਸ਼ਿਰ ਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਬਸ੍ਤਿਨਸ੍ਯਪੂਰਣੇਸੂਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ||੧੦੭|| ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਪੁਰਾਣਂ ਤਿਮਿਰਸ਼੍ਵਾਸਪੀਨਸਜ੍ਵਰਕਾਸਨੁਤ੍ | ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਕੁਸ੍ਠਵਿਸੋਨ੍ਮਾਦਗ੍ਰਹਾਪਸ੍ਮਾਰਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੦੮|| (ਏਕਾਦਸ਼ਸ਼ਤਂ ਚੈਵ ਵਤ੍ਸਰਾਨੁਸਿਤਂ ਘਤਮ੍ | ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਂ ਕੁਮ੍ਭਸਰ੍ਪਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਤਸ੍ਤੁ ਮਹਾਘਤਮ੍ ||੧੦੯|| ਪੇਯਂ ਮਹਾਘਤਂ ਭੂਤੈਃ ਕਫਘ੍ਨਂ ਪਵਨਾਧਿਕੈਃ | ਬਲ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਤਿਮਿਰਾਪਹਮ੍ ||੧੧੦|| ਸਰ੍ਵਭੂਤਹਰਂ ਚੈਵ ਘਤਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ) ||੧੧੧|| ਇਤਿ ਘਤਵਰ੍ਗਃ |

View original

सर्पिः पुराणं सरं कटुविपाकं त्रिदोषापहं मूर्च्छामदोन्मादोदरज्वरगरशोषापस्मारयोनिश्रोत्राक्षिशिर शूलघ्नं दीपनं बस्तिनस्यपूरणेषूपदिश्यते ||१०७|| भवति चात्र- पुराणं तिमिरश्वासपीनसज्वरकासनुत् | मूर्च्छाकुष्ठविषोन्मादग्रहापस्मारनाशनम् ||१०८|| (एकादशशतं चैव वत्सरानुषितं घृतम् | रक्षोघ्नं कुम्भसर्पिः स्यात् परतस्तु महाघृतम् ||१०९|| पेयं महाघृतं भूतैः कफघ्नं पवनाधिकैः | बल्यं पवित्रं मेध्यं च विशेषात्तिमिरापहम् ||११०|| सर्वभूतहरं चैव घृतमेतत् प्रशस्यते) ||१११|| इति घृतवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 98 (112-113) · Śloka 113

ਅਥ ਤੈਲਾਨਿ | ਤੈਲਂ ਤ੍ਵਾਗ੍ਨੇਯਮੁਸ੍ਣਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਧੁਰਂ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਂ ਬਂਹਣਂ ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਗੁਰੁ ਸਰਂ ਵਿਕਾਸਿ ਵਸ੍ਯਂ ਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਮੇਧਾਮਾਰ੍ਦਵਮਾਂਸਸ੍ਥੈਰ੍ਯਵਰ੍ਣਬਲਕਰਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਂ ਲੇਖਨਂ ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਪਾਚਨਮਨਿਲਬਲਾਸਕ੍ਸਯਕਰਂ ਕ੍ਰਿਮਿਘ੍ਨਮਸ਼ਿਤਪਿਤ੍ਤਜਨਨਂ ਯੋਨਿਸ਼ਿਰਃਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ਼ੋਧਨਂ ਚ, ਤਥਾ ਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਵਿਦ੍ਧੋਤ੍ਪਿਸ੍ਟਚ੍ਯੁਤਮਥਿਤਕ੍ਸਤਪਿਚ੍ਚਿਤਭਗ੍ਨਸ੍ਫੁਟਿਤਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਦਾਰਿਤਾ ਭਿਹਤਦੁਰ੍ਭਗ੍ਨਮਗਵ੍ਯਾਲਵਿਦਸ੍ਟਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਚ ਪਰਿਸੇਕਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਵਗਾਹਾਦਿਸੁ ਤਿਲਤੈਲਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੧੧੨|| ਤਦ੍ਬਸ੍ਤਿਸੁ ਚ ਪਾਨੇਸੁ ਨਸ੍ਯੇ ਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਪੂਰਣੇ | ਅਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧੌ ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਵਾਤਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ||੧੧੩||

View original

अथ तैलानि | तैलं त्वाग्नेयमुष्णं तीक्ष्णं मधुरं मधुरविपाकं बृंहणं प्रीणनं व्यवायि सूक्ष्मं विशदं गुरु सरं विकासि वृष्यं त्वक्प्रसादनं मेधामार्दवमांसस्थैर्यवर्णबलकरं चक्षुष्यं बद्धमूत्रं लेखनं तिक्तकषायानुरसं पाचनमनिलबलासक्षयकरं क्रिमिघ्नमशितपित्तजननं योनिशिरःकर्णशूलप्रशमनं गर्भाशयशोधनं च, तथा छिन्नभिन्नविद्धोत्पिष्टच्युतमथितक्षतपिच्चितभग्नस्फुटितक्षाराग्निदग्धविश्लिष्टदारिता भिहतदुर्भग्नमृगव्यालविदष्टप्रभृतिषु च परिषेकाभ्यङ्गावगाहादिषु तिलतैलं प्रशस्यते ||११२|| तद्बस्तिषु च पानेषु नस्ये कर्णाक्षिपूरणे | अन्नपानविधौ चापि प्रयोज्यं वातशान्तये ||११३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 99 (114) · Śloka 114

ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਮਧੁਰਮੁਸ੍ਣਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਦੀਪਨਂ ਕਟੁ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਂ ਤ੍ਵਚ੍ਯਂ ਵਸ੍ਯਂ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਂ ਵਯਃਸ੍ਥਾਪਨਂ ਯੋਨਿਸ਼ੁਕ੍ਰਵਿਸ਼ੋਧਨਮਾਰੋਗ੍ਯਮੇਧਾਕਾਨ੍ਤਿਸ੍ਮਤਿਬਲਕਰਂ ਵਾਤਕਫਹਰਮਧੋਭਾਗਦੋਸਹਰਂ ਚ ||੧੧੪||

View original

एरण्डतैलं मधुरमुष्णं तीक्ष्णं दीपनं कटु कषायानुरसं सूक्ष्मं स्रोतोविशोधनं त्वच्यं वृष्यं मधुरविपाकं वयःस्थापनं योनिशुक्रविशोधनमारोग्यमेधाकान्तिस्मृतिबलकरं वातकफहरमधोभागदोषहरं च ||११४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 100 (115) · Śloka 115

ਨਿਮ੍ਬਾਤਸੀਕੁਸੁਮ੍ਭਮੂਲਕਜੀਮੂਤਕਵਕ੍ਸਕਕਤਵੇਧਨਾਰ੍ਕਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਹਸ੍ਤਿਕਰ੍ਣਪਥ੍ਵੀਕਾਪੀਲੁ- ਕਰਞ੍ਜੇਙ੍ਗੁਦੀਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸਰ੍ਸਪਸੁਵਰ੍ਚਲਾਵਿਡਙ੍ਗਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਫਲਤੈਲਾਨਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਲਘੂਨ੍ਯੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਕਟੂਨਿ ਕਟੁਵਿਪਾਕਾਨਿ ਸਰਾਣ੍ਯਨਿਲਕਫਕਮਿਕੁਸ੍ਠਪ੍ਰਮੇਹਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਪਹਰਾਣਿ ਚੇਤਿ ||੧੧੫||

View original

निम्बातसीकुसुम्भमूलकजीमूतकवृक्षककृतवेधनार्ककम्पिल्लकहस्तिकर्णपृथ्वीकापीलु- करञ्जेङ्गुदीशिग्रुसर्षपसुवर्चलाविडङ्गज्योतिष्मतीफलतैलानि तीक्ष्णानि लघून्युष्णवीर्याणि कटूनि कटुविपाकानि सराण्यनिलकफकृमिकुष्ठप्रमेहशिरोरोगापहराणि चेति ||११५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 101 (116-119) · Śloka 119

ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਮਧੁਰਂ ਤੇਸੁ ਕ੍ਸੌਮਂ ਤੈਲਂ ਬਲਾਪਹਮ੍ | ਕਟੁਪਾਕਮਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਗੁਰੁਪਿਤ੍ਤਲਮ੍ ||੧੧੬|| ਕਮਿਘ੍ਨਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਤੈਲਂ ਕਣ੍ਡੂਕੁਸ੍ਠਾਪਹਂ ਲਘੁ | ਕਫਮੇਦੋਨਿਲਹਰਂ ਲੇਖਨਂ ਕਟੁ ਦੀਪਨਮ੍ ||੧੧੭|| ਕਮਿਘ੍ਨਮਿਙ੍ਗੁਦੀਤੈਲਮੀਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਲਘੁ | ਕੁਸ੍ਠਾਮਯਕਮਿਹਰਂ ਦਸ੍ਟਿਸ਼ੁਕ੍ਰਬਲਾਪਹਮ੍ ||੧੧੮|| ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁਕਂ ਤੈਲਂ ਕੌਸੁਮ੍ਭਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਵਿਦਾਹਿ ਚ ||੧੧੯||

View original

वातघ्नं मधुरं तेषु क्षौमं तैलं बलापहम् | कटुपाकमचक्षुष्यं स्निग्धोष्णं गुरुपित्तलम् ||११६|| कृमिघ्नं सार्षपं तैलं कण्डूकुष्ठापहं लघु | कफमेदोनिलहरं लेखनं कटु दीपनम् ||११७|| कृमिघ्नमिङ्गुदीतैलमीषत्तिक्तं तथा लघु | कुष्ठामयकृमिहरं दृष्टिशुक्रबलापहम् ||११८|| विपाके कटुकं तैलं कौसुम्भं सर्वदोषकृत् | रक्तपित्तकरं तीक्ष्णमचक्षुष्यं विदाहि च ||११९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 102 (120) · Śloka 120

ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਕਾਤਿਮੁਕ੍ਤਕਬਿਭੀਤਕਨਾਲਿਕੇਰਕੋਲਾਕ੍ਸੋਡਜੀਵਨ੍ਤੀਪ੍ਰਿਯਾਲਕਰ੍ਬੁਦਾਰ- ਸੂਰ੍ਯਵਲ੍ਲੀਤ੍ਰਪੁਸੈਰ੍ਵਾਰੁਕਕਰ੍ਕਾਰੁਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਤੈਲਾਨਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਾਨਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਨਿ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਣ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀਨਿ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਾਣ੍ਯਗ੍ਨਿਸਾਦਨਾਨਿ ਚੇਤਿ ||੧੨੦||

View original

किराततिक्तकातिमुक्तकबिभीतकनालिकेरकोलाक्षोडजीवन्तीप्रियालकर्बुदार- सूर्यवल्लीत्रपुसैर्वारुककर्कारुकूष्माण्डप्रभृतीनां तैलानि मधुराणि मधुरविपाकानि वातपित्तप्रशमनानि शीतवीर्याण्यभिष्यन्दीनि सृष्टमूत्राण्यग्निसादनानि चेति ||१२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 103 (121) · Śloka 121

ਮਧੂਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਪਲਾਸ਼ਤੈਲਾਨਿ ਮਧੁਰਕਸਾਯਾਣਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਨਿ ||੧੨੧||

View original

मधूककाश्मर्यपलाशतैलानि मधुरकषायाणि कफपित्तप्रशमनानि ||१२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 104 (122) · Śloka 122

ਤੁਵਰਕਭਲ੍ਲਾਤਕਤੈਲੇ ਉਸ੍ਣੇ ਮਧੁਰਕਸਾਯੇ ਤਿਕ੍ਤਾਨੁਰਸੇ ਵਾਤਕਫਕੁਸ੍ਠਮੇਦੋਮੇਹਕਮਿਪ੍ਰਸ਼ਮਨੇ ਉਭਯਤੋਭਾਗਦੋਸਹਰੇ ਚ ||੧੨੨||

View original

तुवरकभल्लातकतैले उष्णे मधुरकषाये तिक्तानुरसे वातकफकुष्ठमेदोमेहकृमिप्रशमने उभयतोभागदोषहरे च ||१२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 105 (123) · Śloka 123

ਸਰਲਦੇਵਦਾਰੁਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਗੁਰੁਗਣ੍ਡੀਰਸਾਰਸ੍ਨੇਹਾਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਸਾਯਾ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਾਃ ਕਮਿਕਫਕੁਸ੍ਠਾਨਿਲਹਰਾਸ਼੍ਚ ||੧੨੩||

View original

सरलदेवदारुशिंशपागुरुगण्डीरसारस्नेहास्तिक्तकटुकषाया दुष्टव्रणशोधनाः कृमिकफकुष्ठानिलहराश्च ||१२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 106 (124) · Śloka 124

ਤੁਮ੍ਬੀਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਸ਼੍ਯਾਮਾਸਪ੍ਤਲਾਨੀਲਿਕਾਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਸ੍ਨੇਹਾਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਸਾਯਾ ਅਧੋਭਾਗਦੋਸਹਰਾਃ ਕਮਿਕਫਕੁਸ੍ਠਾਨਿਲਹਰਾ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਾਸ਼੍ਚ ||੧੨੪||

View original

तुम्बीकोशाम्रदन्तीद्रवन्तीश्यामासप्तलानीलिकाकम्पिल्लकशङ्खिनीस्नेहास्तिक्तकटुकषाया अधोभागदोषहराः कृमिकफकुष्ठानिलहरा दुष्टव्रणशोधनाश्च ||१२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 107 (125) · Śloka 125

ਯਵਤਿਕ੍ਤਾਤੈਲਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਸ਼ਮਨਮੀਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਮਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਲੇਖਨਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ||੧੨੫||

View original

यवतिक्तातैलं सर्वदोषप्रशमनमीषत्तिक्तमग्निदीपनं लेखनं मेध्यं पथ्यं च ||१२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 108 (126) · Śloka 126

ਏਕੈਸਿਕਾਤੈਲਂ ਮਧੁਰਮਤਿਸ਼ੀਤਂ ਪਿਤ੍ਤਹਰਮਨਿਲਪ੍ਰਕੋਪਣਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਭਿਵਰ੍ਧਨਂ ਚ ||੧੨੬||

View original

एकैषिकातैलं मधुरमतिशीतं पित्तहरमनिलप्रकोपणं श्लेष्माभिवर्धनं च ||१२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 109 (127) · Śloka 127

ਸਹਕਾਰਤੈਲਮੀਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਮਤਿਸੁਗਨ੍ਧਿ ਵਾਤਕਫਹਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਮਧੁਰਕਸਾਯਂ ਰਸਵਨ੍ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਚ ||੧੨੭||

View original

सहकारतैलमीषत्तिक्तमतिसुगन्धि वातकफहरं रूक्षं मधुरकषायं रसवन्नातिपित्तकरं च ||१२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 110 (128) · Śloka 128

ਫਲੋਦ੍ਭਵਾਨਿ ਤੈਲਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨੀਹ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ | ਗੁਣਾਨ੍ ਕਰ੍ਮ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਫਲਾਨੀਵ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੨੮||

View original

फलोद्भवानि तैलानि यान्युक्तानीह कानिचित् | गुणान् कर्म च विज्ञाय फलानीव विनिर्दिशेत् ||१२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 111 (129) · Śloka 129

ਯਾਵਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸਮਾਸਾਤ੍ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ | ਸਰ੍ਵੇ ਤੈਲਗੁਣਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਚਾਨਿਲਨਾਸ਼ਨਾਃ ||੧੨੯||

View original

यावन्तः स्थावराः स्नेहाः समासात्परिकीर्तिताः | सर्वे तैलगुणा ज्ञेयाः सर्वे चानिलनाशनाः ||१२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 112 (130) · Śloka 130

ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਹ ਤੈਲੇਭ੍ਯਸ੍ਤਿਲਤੈਲਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯਤੇ | ਨਿਸ੍ਪਤ੍ਤੇਸ੍ਤਦ੍ਗੁਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤੈਲਤ੍ਵਮਿਤਰੇਸ੍ਵਪਿ ||੧੩੦||

View original

सर्वेभ्यस्त्विह तैलेभ्यस्तिलतैलं विशिष्यते | निष्पत्तेस्तद्गुणत्वाच्च तैलत्वमितरेष्वपि ||१३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 113 (131) · Śloka 131

ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕਾਨਾਂ ਚ ਵਸਾਮੇਦੋਮਜ੍ਜਾਨੋ ਗੁਰੂਸ੍ਣਮਧੁਰਾ ਵਾਤਘ੍ਨਾਃ, ਜਾਙ੍ਗਲੈਕਸ਼ਫਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾਦੀਨਾਂ ਲਘੁਸ਼ੀਤਕਸਾਯਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਃ, ਪ੍ਰਤੁਦਵਿਸ੍ਕਿਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਾਃ | ਤਤ੍ਰ ਘਤਤੈਲਵਸਾਮੇਦੋਮਜ੍ਜਾਨੋ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਗੁਰੁਵਿਪਾਕਾ ਵਾਤਹਰਾਸ਼੍ਚ ||੧੩੧|| ਇਤਿ ਤੈਲਵਰ੍ਗਃ |

View original

ग्राम्यानूपौदकानां च वसामेदोमज्जानो गुरूष्णमधुरा वातघ्नाः, जाङ्गलैकशफक्रव्यादादीनां लघुशीतकषाया रक्तपित्तघ्नाः, प्रतुदविष्किराणां श्लेष्मघ्नाः | तत्र घृततैलवसामेदोमज्जानो यथोत्तरं गुरुविपाका वातहराश्च ||१३१|| इति तैलवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 114 (132) · Śloka 132

ਅਥ ਮਧੁਵਰ੍ਗਃ | ਮਧੁ ਤੁ ਮਧੁਰਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ਼ੀਤਮਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਲਘੁ ਸੁਕੁਮਾਰਂ ਲੇਖਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਾਜੀਕਰਣਂ ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਰੋਪਣਂ(ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ) ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮਾਰ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦੋਮੇਹਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਤਿਸਾਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਤਸ੍ਣਾਕਮਿਵਿਸਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਹ੍ਲਾਦਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਚ; ਤਤ੍ਤੁ ਲਘੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਫਘ੍ਨਂ, ਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਾਨ੍ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕਸਾਯਭਾਵਾਚ੍ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਮ੍ ||੧੩੨||

View original

अथ मधुवर्गः | मधु तु मधुरं कषायानुरसं रूक्षं शीतमग्निदीपनं वर्ण्यं स्वर्यं लघु सुकुमारं लेखनं हृद्यं वाजीकरणं सन्धानं शोधनं रोपणं(सङ्ग्राहि ) चक्षुष्यं प्रसादनं सूक्ष्ममार्गानुसारि पित्तश्लेष्ममेदोमेहहिक्काश्वासकासातिसारच्छर्दितृष्णाकृमिविषप्रशमनं ह्लादि त्रिदोषप्रशमनं च; तत्तु लघुत्वात् कफघ्नं, पैच्छिल्यान्माधुर्यात् कषायभावाच्च वातपित्तघ्नम् ||१३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 115 (133) · Śloka 133

ਪੌਤ੍ਤਿਕਂ ਭ੍ਰਾਮਰਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਛਾਤ੍ਰਮੇਵ ਚ | ਆਰ੍ਘ੍ਯਮੌਦ੍ਦਾਲਕਂ ਦਾਲਮਿਤ੍ਯਸ੍ਟੌ ਮਧੁਜਾਤਯਃ ||੧੩੩||

View original

पौत्तिकं भ्रामरं क्षौद्रं माक्षिकं छात्रमेव च | आर्घ्यमौद्दालकं दालमित्यष्टौ मधुजातयः ||१३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 116 (134-139) · Śloka 140

ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਪੌਤ੍ਤਿਕਂ ਤੇਸੁ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਸਵਿਸਾਨ੍ਵਯਾਤ੍ | ਵਾਤਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਕਚ੍ਛੇਦਿ ਵਿਦਾਹਿ ਮਦਕਨ੍ਮਧੁ ||੧੩੪|| ਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਭ੍ਰਾਮਰਂ ਗੁਰੁਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮ੍ | ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਲਘੁ ਲੇਖਨਮ੍ ||੧੩੫|| ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲਘੁਤਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਪ੍ਰਵਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ | ਸ਼੍ਵਾਸਾਦਿਸੁ ਚ ਰੋਗੇਸੁ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੧੩੬|| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਂ ਗੁਰੁ ਹਿਮਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ | ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਮੇਹਕਮਿਘ੍ਨਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛਾਤ੍ਰਂ ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਮ੍ ||੧੩੭|| ਆਰ੍ਘ੍ਯਂ ਮਧ੍ਵਤਿਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਪਰਮ੍ | ਕਸਾਯਂ ਕਟੁ ਪਾਕੇ ਚ ਬਲ੍ਯਂ ਤਿਕ੍ਤਮਵਾਤਕਤ੍ ||੧੩੮|| ਔਦ੍ਦਾਲਕਂ ਰੁਚਿਕਰਂ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਕੁਸ੍ਠਵਿਸਾਪਹਮ੍ | ਕਸਾਯਮਮ੍ਲਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ ਕਟੁਪਾਕਿ ਚ ||੧੩੯|| ਛਰ੍ਦਿਮੇਹਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਮਧੁ ਰੂਕ੍ਸਂ ਦਲੋਦ੍ਭਵਮ੍ |੧੪੦|

View original

विशेषात्पौत्तिकं तेषु रूक्षोष्णं सविषान्वयात् | वातासृक्पित्तकृच्छेदि विदाहि मदकृन्मधु ||१३४|| पैच्छिल्यात् स्वादुभूयस्त्वाद्भ्रामरं गुरुसञ्ज्ञितम् | क्षौद्रं विशेषतो ज्ञेयं शीतलं लघु लेखनम् ||१३५|| तस्माल्लघुतरं रूक्षं माक्षिकं प्रवरं स्मृतम् | श्वासादिषु च रोगेषु प्रशस्तं तद्विशेषतः ||१३६|| स्वादुपाकं गुरु हिमं पिच्छिलं रक्तपित्तजित् | श्वित्रमेहकृमिघ्नं च विद्याच्छात्रं गुणोत्तरम् ||१३७|| आर्घ्यं मध्वतिचक्षुष्यं कफपित्तहरं परम् | कषायं कटु पाके च बल्यं तिक्तमवातकृत् ||१३८|| औद्दालकं रुचिकरं स्वर्यं कुष्ठविषापहम् | कषायमम्लमुष्णं च पित्तकृत् कटुपाकि च ||१३९|| छर्दिमेहप्रशमनं मधु रूक्षं दलोद्भवम् |१४०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 117 (140) · Śloka 141

ਬਂਹਣੀਯਂ ਮਧੁ ਨਵਂ ਨਾਤਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਸਮਮ੍ ||੧੪੦|| ਮੇਦਃਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਪਹਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਪੁਰਾਣਮਤਿਲੇਖਨਮ੍ |੧੪੧|

View original

बृंहणीयं मधु नवं नातिश्लेष्महरं समम् ||१४०|| मेदःस्थौल्यापहं ग्राहि पुराणमतिलेखनम् |१४१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 118 (141) · Śloka 141

ਦੋਸਤ੍ਰਯਹਰਂ ਪਕ੍ਵਮਾਮਮਮ੍ਲਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍ ||੧੪੧||

View original

दोषत्रयहरं पक्वमाममम्लं त्रिदोषकृत् ||१४१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 119 (142) · Śloka 142

ਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਯੋਗੈਰ੍ਨਿਹਨ੍ਯਾਦਾਮਯਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ | ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯੋਗਵਾਹਿ ਪਰਂ ਮਧੁ ||੧੪੨||

View original

तद्युक्तं विविधैर्योगैर्निहन्यादामयान् बहून् | नानाद्रव्यात्मकत्वाच्च योगवाहि परं मधु ||१४२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 120 (143-145) · Śloka 145

ਤਤ੍ਤੁ ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਰਸਗੁਣਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪੁਸ੍ਪਰਸਾਨਾਂ ਮਕ੍ਸਿਕਾਸਮ੍ਭਵਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਨੁਸ੍ਣੋਪਚਾਰਮ੍ ||੧੪੩|| ਉਸ੍ਣੈਰ੍ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਸਾਨ੍ਵਯਤਯਾ ਮਧੁ | ਉਸ੍ਣਾਰ੍ਤਮੁਸ੍ਣੈਰੁਸ੍ਣੇ ਵਾ ਤਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਵਿਸਮ੍ ||੧੪੪|| ਤਤ੍ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਤਥੈਵ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਨ੍ਨਾਨੌਸਧੀਨਾਂ ਰਸਸਮ੍ਭਵਾਚ੍ਚ | ਉਸ੍ਣੈਰ੍ਵਿਰੁਧ੍ਯੇਤ ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਤਥਾਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸੇਣ ਜਲੇਨ ਚਾਪਿ ||੧੪੫||

View original

तत्तु नानाद्रव्यरसगुणवीर्यविपाकविरुद्धानां पुष्परसानां मक्षिकासम्भवत्वाच्चानुष्णोपचारम् ||१४३|| उष्णैर्विरुध्यते सर्वं विषान्वयतया मधु | उष्णार्तमुष्णैरुष्णे वा तन्निहन्ति यथा विषम् ||१४४|| तत्सौकुमार्याच्च तथैव शैत्यान्नानौषधीनां रससम्भवाच्च | उष्णैर्विरुध्येत विशेषतश्च तथाऽन्तरीक्षेण जलेन चापि ||१४५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 121 (146) · Śloka 146

ਉਸ੍ਣੇਨ ਮਧੁ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਵਮਨੇਸ੍ਵਵਚਾਰਿਤਮ੍ | ਅਪਾਕਾਦਨਵਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯੇਤ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ||੧੪੬||

View original

उष्णेन मधु संयुक्तं वमनेष्ववचारितम् | अपाकादनवस्थानान्न विरुध्येत पूर्ववत् ||१४६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 122 (147) · Śloka 147

ਮਧ੍ਵਾਮਾਤ੍ਪਰਤਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਦਾਮਂ ਕਸ੍ਟਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ | ਵਿਰੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਮਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਹਨ੍ਤਿ ਯਥਾ ਵਿਸਮ੍ ||੧੪੭|| ਇਤਿ ਮਧੁਵਰ੍ਗਃ |

View original

मध्वामात्परतस्त्वन्यदामं कष्टं न विद्यते | विरुद्धोपक्रमत्वात्तत् सर्वं हन्ति यथा विषम् ||१४७|| इति मधुवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 123 (148-149) · Śloka 150

ਅਥੇਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗਃ | ਇਕ੍ਸਵੋ ਮਧੁਰਾ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਾ ਗੁਰਵਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਲ੍ਯਾ ਵਸ੍ਯਾ ਮੂਤ੍ਰਲਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਃ ਕਮਿਕਫਕਰਾਸ਼੍ਚੇਤਿ | ਤੇ ਚਾਨੇਕਵਿਧਾਃ | ਤਦ੍ਯਥਾ- ||੧੪੮|| ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕੋ ਭੀਰੁਕਸ਼੍ਚੈਵ ਵਂਸ਼ਕਃ ਸ਼੍ਵੇਤਪੋਰਕਃ | ਕਾਨ੍ਤਾਰਸ੍ਤਾਪਸੇਕ੍ਸੁਸ਼੍ਚ ਕਾਸ੍ਠੇਕ੍ਸੁਃ ਸੂਚਿਪਤ੍ਰਕਃ ||੧੪੯|| ਨੈਪਾਲੋ ਦੀਰ੍ਘਪਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਨੀਲਪੋਰੋਥ ਕੋਸ਼ਕਤ੍ | ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਜਾਤਯਃ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦ੍, ... |੧੫੦|

View original

अथेक्षुवर्गः | इक्षवो मधुरा मधुरविपाका गुरवः शीताः स्निग्धा बल्या वृष्या मूत्रला रक्तपित्तप्रशमनाः कृमिकफकराश्चेति | ते चानेकविधाः | तद्यथा- ||१४८|| पौण्ड्रको भीरुकश्चैव वंशकः श्वेतपोरकः | कान्तारस्तापसेक्षुश्च काष्ठेक्षुः सूचिपत्रकः ||१४९|| नैपालो दीर्घपत्रश्च नीलपोरोऽथ कोशकृत् | इत्येता जातयः स्थौल्याद्, ... |१५०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 124 (150-154) · Śloka 155

... ਗੁਣਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਤਃ ਪਰਮ੍ ||੧੫੦|| ਸੁਸ਼ੀਤੋ ਮਧੁਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਂਹਣਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਃ ਸਰਃ | ਅਵਿਦਾਹੀ ਗੁਰੁਰ੍ਵਸ੍ਯਃ ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕੋ ਭੀਰੁਕਸ੍ਤਥਾ ||੧੫੧|| ਆਭ੍ਯਾਂ ਤੁਲ੍ਯਗੁਣਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਕ੍ਸਾਰੋ ਵਂਸ਼ਕੋ ਮਤਃ | ਵਂਸ਼ਵਚ੍ਛ੍ਵੇਤਪੋਰਸ੍ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣਃ ਸ ਵਾਤਹਾ ||੧੫੨|| ਕਾਨ੍ਤਾਰਤਾਪਸਾਵਿਕ੍ਸੂ ਵਂਸ਼ਕਾਨੁਗਤੌ ਮਤੌ | ਏਵਙ੍ਗੁਣਸ੍ਤੁ ਕਾਸ੍ਠੇਕ੍ਸੁਃ ਸ ਤੁ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣਃ ||੧੫੩|| ਸੂਚੀਪਤ੍ਰੋ ਨੀਲਪੋਰੌ ਨੈਪਾਲੋ ਦੀਰ੍ਘਪਤ੍ਰਕਃ | ਵਾਤਲਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਃ ਸਕਸਾਯਾ ਵਿਦਾਹਿਨਃ ||੧੫੪|| ਕੋਸ਼ਕਾਰੋ ਗੁਰੁਃ ਸ਼ੀਤੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕ੍ਸਯਾਪਹਃ |੧੫੫|

View original

... गुणान् वक्ष्याम्यतः परम् ||१५०|| सुशीतो मधुरः स्निग्धो बृंहणः श्लेष्मलः सरः | अविदाही गुरुर्वृष्यः पौण्ड्रको भीरुकस्तथा ||१५१|| आभ्यां तुल्यगुणः किञ्चित्सक्षारो वंशको मतः | वंशवच्छ्वेतपोरस्तु किञ्चिदुष्णः स वातहा ||१५२|| कान्तारतापसाविक्षू वंशकानुगतौ मतौ | एवङ्गुणस्तु काष्ठेक्षुः स तु वातप्रकोपणः ||१५३|| सूचीपत्रो नीलपोरौ नैपालो दीर्घपत्रकः | वातलाः कफपित्तघ्नाः सकषाया विदाहिनः ||१५४|| कोशकारो गुरुः शीतो रक्तपित्तक्षयापहः |१५५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 125 (155) · Śloka 156

ਅਤੀਵ ਮਧੁਰੋ ਮੂਲੇ ਮਧ੍ਯੇ ਮਧੁਰ ਏਵ ਤੁ ||੧੫੫|| ਅਗ੍ਰੇਸ੍ਵਕ੍ਸਿਸੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯ ਇਕ੍ਸੂਣਾਂ ਲਵਣੋ ਰਸਃ ||੧੫੬||

View original

अतीव मधुरो मूले मध्ये मधुर एव तु ||१५५|| अग्रेष्वक्षिषु विज्ञेय इक्षूणां लवणो रसः ||१५६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 126 (157) · Śloka 157

ਅਵਿਦਾਹੀ ਕਫਕਰੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਨਿਵਾਰਣਃ | ਵਕ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਨੋ ਵਸ੍ਯੋ ਦਨ੍ਤਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤੋ ਰਸਃ ||੧੫੭||

View original

अविदाही कफकरो वातपित्तनिवारणः | वक्त्रप्रह्लादनो वृष्यो दन्तनिष्पीडितो रसः ||१५७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 127 (158) · Śloka 158

ਗੁਰੁਰ੍ਵਿਦਾਹੀ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ |੧੫੮|

View original

गुरुर्विदाही विष्टम्भी यान्त्रिकस्तु प्रकीर्तितः |१५८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 128 (158) · Śloka 158

ਪਕ੍ਵੋ ਗੁਰੁਃ ਸਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਕਫਵਾਤਨੁਤ੍ ||੧੫੮||

View original

पक्वो गुरुः सरः स्निग्धः सतीक्ष्णः कफवातनुत् ||१५८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 129 (159) · Śloka 159

ਫਾਣਿਤਂ ਗੁਰੁ ਮਧੁਰਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਬਂਹਣਮਵਸ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਚ੍ਚ ||੧੫੯||

View original

फाणितं गुरु मधुरमभिष्यन्दि बृंहणमवृष्यं त्रिदोषकृच्च ||१५९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 130 (160) · Śloka 160

ਗੁਡਃ ਸਕ੍ਸਾਰਮਧੁਰੋ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਮੂਤ੍ਰਰਕ੍ਤਸ਼ੋਧਨੋ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਜਿਦ੍ਵਾਤਘ੍ਨੋ ਮੇਦਃਕਮਿਕਫਕਰੋ ਬਲ੍ਯੋ ਵਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ||੧੬੦||

View original

गुडः सक्षारमधुरो नातिशीतः स्निग्धो मूत्ररक्तशोधनो नातिपित्तजिद्वातघ्नो मेदःकृमिकफकरो बल्यो वृष्यश्च ||१६०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 131 (161) · Śloka 161

ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੋ ਮਧੁਰਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਵਾਤਘ੍ਨੋਸਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਨਃ |੧੬੧|

View original

पित्तघ्नो मधुरः शुद्धो वातघ्नोऽसृक्प्रसादनः |१६१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 132 (161) · Śloka 161

ਸਪੁਰਾਣੋਧਿਕਗੁਣੋ ਗੁਡਃ ਪਥ੍ਯਤਮਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੧੬੧||

View original

सपुराणोऽधिकगुणो गुडः पथ्यतमः स्मृतः ||१६१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 133 (162) · Śloka 162

ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕਾਖਣ੍ਡਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਵਿਮਲਜਾਤਾ ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼ੀਤਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਗੁਰੁਤਰਾ ਮਧੁਰਤਰਾ ਵਸ੍ਯਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਸ੍ਤਸ੍ਣਾਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਸ਼੍ਚ ||੧੬੨||

View original

मत्स्यण्डिकाखण्डशर्करा विमलजाता उत्तरोत्तरं शीताः स्निग्धाः गुरुतरा मधुरतरा वृष्या रक्तपित्तप्रशमनास्तृष्णाप्रशमनाश्च ||१६२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 134 (163) · Śloka 163

ਯਥਾ ਯਥੈਸਾਂ ਵੈਮਲ੍ਯਂ ਮਧੁਰਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਤਥਾ | ਸ੍ਨੇਹਗੌਰਵਸ਼ੈਤ੍ਯਾਨਿ ਸਰਤ੍ਵਂ ਚ ਤਥਾ ਤਥਾ ||੧੬੩||

View original

यथा यथैषां वैमल्यं मधुरत्वं तथा तथा | स्नेहगौरवशैत्यानि सरत्वं च तथा तथा ||१६३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 135 (164) · Śloka 164

ਯੋ ਯੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕਾਖਣ੍ਡਸ਼ਰ੍ਕਰਾਣਾਂ ਸ੍ਵਕੋ ਗੁਣਃ | ਤੇਨ ਤੇਨੈਵ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਸ੍ਤੇਸਾਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣੋ ਗੁਣਃ ||੧੬੪||

View original

यो यो मत्स्यण्डिकाखण्डशर्कराणां स्वको गुणः | तेन तेनैव निर्देश्यस्तेषां विस्रावणो गुणः ||१६४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 136 (165) · Śloka 165

ਸਾਰਸ੍ਥਿਤਾ ਸੁਵਿਮਲਾ ਨਿਃਕ੍ਸਾਰਾ ਚ ਯਥਾ ਯਥਾ | ਤਥਾ ਗੁਣਵਤੀ ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਬੁਧੈਃ ||੧੬੫||

View original

सारस्थिता सुविमला निःक्षारा च यथा यथा | तथा गुणवती सर्वा विज्ञेया शर्करा बुधैः ||१६५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 137 (166) · Śloka 166

ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਪੁਨਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਤੀਸਾਰਹਰੀ ਰੂਕ੍ਸਾ ਛੇਦਨੀ ਪ੍ਰਸਾਦਨੀ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਮਧੁਰਵਿਪਾਕਾ ਚ ||੧੬੬||

View original

मधुशर्करा पुनश्छर्द्यतीसारहरी रूक्षा छेदनी प्रसादनी कषायमधुरा मधुरविपाका च ||१६६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 138 (167) · Śloka 167

ਯਵਾਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਮਧੁਰਕਸਾਯਾ ਤਿਕ੍ਤਾਨੁਰਸਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰੀ ਸਰਾ ਚੇਤਿ ||੧੬੭||

View original

यवासशर्करा मधुरकषाया तिक्तानुरसा श्लेष्महरी सरा चेति ||१६७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 139 (168) · Śloka 168

ਯਾਵਤ੍ਯਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਦਾਹਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਾਃ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਸਾਪਹਾਃ ||੧੬੮||

View original

यावत्यः शर्कराः प्रोक्ताः सर्वा दाहप्रणाशनाः | रक्तपित्तप्रशमनाश्छर्दिमूर्च्छातृषापहाः ||१६८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 140 (169) · Śloka 169

ਰੂਕ੍ਸਂ ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪੋਤ੍ਥਂ ਫਾਣਿਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ | ਕਫਘ੍ਨਂ ਮਧੁਰਂ ਪਾਕੇ ਕਸਾਯਂ ਬਸ੍ਤਿਦੂਸਣਮ੍ ||੧੬੯|| ਇਤੀਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗਃ |

View original

रूक्षं मधूकपुष्पोत्थं फाणितं वातपित्तकृत् | कफघ्नं मधुरं पाके कषायं बस्तिदूषणम् ||१६९|| इतीक्षुवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 141 (170) · Śloka 171

ਅਥ ਮਦ੍ਯਵਰ੍ਗਃ | ਸਰ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਮਦ੍ਯਮਮ੍ਲਂ ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍ | ਭੇਦਨਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਬਸ੍ਤਿਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ ||੧੭੦|| ਪਾਕੇ ਲਘੁ ਵਿਦਾਹ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬੋਧਨਮ੍ | ਵਿਕਾਸਿ ਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ... |੧੭੧|

View original

अथ मद्यवर्गः | सर्वं पित्तकरं मद्यमम्लं रोचनदीपनम् | भेदनं कफवातघ्नं हृद्यं बस्तिविशोधनम् ||१७०|| पाके लघु विदाह्युष्णं तीक्ष्णमिन्द्रियबोधनम् | विकासि सृष्टविण्मूत्रं... |१७१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 142 (171-173) · Śloka 173

... ਸ਼ਣੁ ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍ ||੧੭੧|| ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮਵਿਦਾਹਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਧੁਰਾਨ੍ਵਯਤਸ੍ਤਥਾ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੇਪਿ ਸਤਤਂ ਬੁਧੈਰ੍ਨ ਪ੍ਰਤਿਸਿਧ੍ਯਤੇ ||੧੭੨|| ਮਧੁਰਂ ਤਦ੍ਧਿ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਲਘੁ | ਲਘੁਪਾਕਿ ਸਰਂ ਸ਼ੋਸਵਿਸਮਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੭੩||

View original

... शृणु तस्य विशेषणम् ||१७१|| मार्द्वीकमविदाहित्वान्मधुरान्वयतस्तथा | रक्तपित्तेऽपि सततं बुधैर्न प्रतिषिध्यते ||१७२|| मधुरं तद्धि रूक्षं च कषायानुरसं लघु | लघुपाकि सरं शोषविषमज्वरनाशनम् ||१७३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 143 (174) · Śloka 175

ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਖਾਰ੍ਜੂਰਂ ਵਾਤਕੋਪਨਮ੍ | ਤਦੇਵ ਵਿਸ਼ਦਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਕਰ੍ਸ਼ਨਂ ਲਘੁ ||੧੭੪|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਹਦ੍ਯਂ ਸੁਗਨ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬੋਧਨਮ੍ |੧੭੫|

View original

मार्द्वीकाल्पान्तरं किञ्चित् खार्जूरं वातकोपनम् | तदेव विशदं रुच्यं कफघ्नं कर्शनं लघु ||१७४|| कषायमधुरं हृद्यं सुगन्धीन्द्रियबोधनम् |१७५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 144 (175) · Śloka 176

ਕਾਸਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਨਿਲਾਪਹਾ ||੧੭੫|| ਸ੍ਤਨ੍ਯਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਹਿਤਾ ਸੁਰਾ ਬਂਹਣਦੀਪਨੀ |੧੭੬|

View original

कासार्शोग्रहणीदोषमूत्राघातानिलापहा ||१७५|| स्तन्यरक्तक्षयहिता सुरा बृंहणदीपनी |१७६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 145 (176) · Śloka 177

ਕਾਸਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਵਿਨਾਸ਼ਨੀ ||੧੭੬|| ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਮੂਤ੍ਰਕਫਸ੍ਤਨ੍ਯਰਕ੍ਤਮਾਂਸਕਰੀ ਸੁਰਾ |੧੭੭|

View original

कासार्शोग्रहणीश्वासप्रतिश्यायविनाशनी ||१७६|| श्वेता मूत्रकफस्तन्यरक्तमांसकरी सुरा |१७७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 146 (177) · Śloka 178

ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਹਤ੍ਕੁਕ੍ਸਿਤੋਦਸ਼ੂਲਪ੍ਰਮਰ੍ਦਨੀ ||੧੭੭|| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਕਫਵਾਤਾਰ੍ਸ਼ੋਵਿਬਨ੍ਧਾਨਾਹਨਾਸ਼ਨੀ |੧੭੮|

View original

छर्द्यरोचकहृत्कुक्षितोदशूलप्रमर्दनी ||१७७|| प्रसन्ना कफवातार्शोविबन्धानाहनाशनी |१७८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 147 (178) · Śloka 179

ਪਿਤ੍ਤਲਾਲ੍ਪਕਫਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਯਵੈਰ੍ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣੀ |੧੭੮| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੀ ਸੁਰਾ ਗੁਰ੍ਵੀ... ||੧੭੯||

View original

पित्तलाऽल्पकफा रूक्षा यवैर्वातप्रकोपणी |१७८| विष्टम्भिनी सुरा गुर्वी... ||१७९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 148 (178) · Śloka 178

... ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਤੁ ਮਧੂਲਕਮ੍ ||੧੭੮||

View original

... श्लेष्मलं तु मधूलकम् ||१७८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 149 (179) · Śloka 179

ਰੂਕ੍ਸਾ ਨਾਤਿਕਫਾ ਵਸ੍ਯਾ ਪਾਚਨੀ ਚਾਕ੍ਸਿਕੀ ਸ੍ਮਤਾ ||੧੭੯||

View original

रूक्षा नातिकफा वृष्या पाचनी चाक्षिकी स्मृता ||१७९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 150 (180) · Śloka 180

ਤ੍ਰਿਦੋਸੋ ਭੇਦ੍ਯਵਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕੋਹਲੋ ਵਦਨਪ੍ਰਿਯਃ |੧੮੦|

View original

त्रिदोषो भेद्यवृष्यश्च कोहलो वदनप्रियः |१८०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 151 (180) · Śloka 181

ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੁਸ੍ਣੋ ਜਗਲਃ ਪਕ੍ਤਾ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤਟ੍ਕਫਸ਼ੋਫਕਤ੍ ||੧੮੦|| ਹਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਟੋਪਦੁਰ੍ਨਾਮਾਨਿਲਸ਼ੋਸਹਤ੍ |੧੮੧|

View original

ग्राह्युष्णो जगलः पक्ता रूक्षस्तृट्कफशोफकृत् ||१८०|| हृद्यः प्रवाहिकाटोपदुर्नामानिलशोषहृत् |१८१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 152 (181) · Śloka 182

ਬਕ੍ਕਸੋ ਹਤਸਾਰਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਵਾਤਕੋਪਨਃ ||੧੮੧|| ਦੀਪਨਃ ਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋ ਵਿਸ਼ਦੋਲ੍ਪਮਦੋ ਗੁਰੁਃ |੧੮੨|

View original

बक्कसो हृतसारत्वाद्विष्टम्भी वातकोपनः ||१८१|| दीपनः सृष्टविण्मूत्रो विशदोऽल्पमदो गुरुः |१८२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 153 (182) · Śloka 182

ਕਸਾਯੋ ਮਧੁਰਃ ਸ਼ੀਧੁਰ੍ਗੌਡਃ ਪਾਚਨਦੀਪਨਃ ||੧੮੨||

View original

कषायो मधुरः शीधुर्गौडः पाचनदीपनः ||१८२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 154 (183) · Śloka 183

ਸ਼ਾਰ੍ਕਰੋ ਮਧੁਰੋ ਰੁਚ੍ਯੋ ਦੀਪਨੋ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਃ | ਵਾਤਘ੍ਨੋ ਮਧੁਰਃ ਪਾਕੇ ਹਦ੍ਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬੋਧਨਃ ||੧੮੩||

View original

शार्करो मधुरो रुच्यो दीपनो बस्तिशोधनः | वातघ्नो मधुरः पाके हृद्य इन्द्रियबोधनः ||१८३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 155 (184) · Śloka 184

ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਕ੍ਵਰਸਃ ਸ਼ੀਧੁਰ੍ਬਲਵਰ੍ਣਕਰਃ ਸਰਃ | ਸ਼ੋਫਘ੍ਨੋ ਦੀਪਨੋ ਹਦ੍ਯੋ ਰੁਚ੍ਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਃ ||੧੮੪||

View original

तद्वत् पक्वरसः शीधुर्बलवर्णकरः सरः | शोफघ्नो दीपनो हृद्यो रुच्यः श्लेष्मार्शसां हितः ||१८४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 156 (185) · Śloka 185

ਕਰ੍ਸ਼ਨਃ ਸ਼ੀਤਰਸਿਕਃ ਸ਼੍ਵਯਥੂਦਰਨਾਸ਼ਨਃ | ਵਰ੍ਣਕਜ੍ਜਰਣਃ ਸ੍ਵਰ੍ਯੋ ਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨੋਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਃ ||੧੮੫||

View original

कर्शनः शीतरसिकः श्वयथूदरनाशनः | वर्णकृज्जरणः स्वर्यो विबन्धघ्नोऽर्शसां हितः ||१८५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 157 (186) · Śloka 186

ਆਕ੍ਸਿਕਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਘ੍ਨੋ ਵ੍ਰਣ੍ਯਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਕੋ ਲਘੁਃ | ਕਸਾਯਮਧੁਰਃ ਸੀਧੁਃ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੋਸਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਨਃ ||੧੮੬||

View original

आक्षिकः पाण्डुरोगघ्नो व्रण्यः सङ्ग्राहको लघुः | कषायमधुरः सीधुः पित्तघ्नोऽसृक्प्रसादनः ||१८६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 158 (187) · Śloka 187

ਜਾਮ੍ਬਵੋ ਬਦ੍ਧਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦਸ੍ਤੁਵਰੋ ਵਾਤਕੋਪਨਃ |੧੮੭|

View original

जाम्बवो बद्धनिस्यन्दस्तुवरो वातकोपनः |१८७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 159 (187) · Śloka 188

ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਸੁਰਾਸਵੋ ਹਦ੍ਯੋ ਮੂਤ੍ਰਲਃ ਕਫਵਾਤਨੁਤ੍ ||੧੮੭|| ਮੁਖਪ੍ਰਿਯਃ ਸ੍ਥਿਰਮਦੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋਨਿਲਨਾਸ਼ਨਃ |੧੮੮|

View original

तीक्ष्णः सुरासवो हृद्यो मूत्रलः कफवातनुत् ||१८७|| मुखप्रियः स्थिरमदो विज्ञेयोऽनिलनाशनः |१८८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 160 (188) · Śloka 189

ਲਘੁਰ੍ਮਧ੍ਵਾਸਵਸ਼੍ਛੇਦੀ ਮੇਹਕੁਸ੍ਠਵਿਸਾਪਹਃ ||੧੮੮|| ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਸਾਯਃ ਸ਼ੋਫਘ੍ਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਸ੍ਵਾਦੁਰਵਾਤਕਤ੍ |੧੮੯|

View original

लघुर्मध्वासवश्छेदी मेहकुष्ठविषापहः ||१८८|| तिक्तः कषायः शोफघ्नस्तीक्ष्णः स्वादुरवातकृत् |१८९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 161 (189) · Śloka 190

ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਕਸਾਯੋ ਮਦਕਦ੍ਦੁਰ੍ਨਾਮਕਫਗੁਲ੍ਮਹਤ੍ ||੧੮੯|| ਕਮਿਮੇਦੋਨਿਲਹਰੋ ਮੈਰੇਯੋ ਮਧੁਰੋ ਗੁਰੁਃ |੧੯੦|

View original

तीक्ष्णः कषायो मदकृद्दुर्नामकफगुल्महृत् ||१८९|| कृमिमेदोनिलहरो मैरेयो मधुरो गुरुः |१९०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 162 (190) · Śloka 190

ਬਲ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਹਰੋ ਵਰ੍ਣ੍ਯੋ ਹਦ੍ਯਸ਼੍ਚੇਕ੍ਸੁਰਸਾਸਵਃ ||੧੯੦||

View original

बल्यः पित्तहरो वर्ण्यो हृद्यश्चेक्षुरसासवः ||१९०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 163 (191) · Śloka 191

ਸ਼ੀਧੁਰ੍ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪੋਤ੍ਥੋ ਵਿਹਾਹ੍ਯਗ੍ਨਿਬਲਪ੍ਰਦਃ | ਰੂਕ੍ਸਃ ਕਸਾਯਃ ਕਫਹਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਃ ||੧੯੧||

View original

शीधुर्मधूकपुष्पोत्थो विहाह्यग्निबलप्रदः | रूक्षः कषायः कफहृद्वातपित्तप्रकोपणः ||१९१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 164 (192) · Śloka 192

ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਦ੍ਰਸਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਕਨ੍ਦਮੂਲਫਲਾਸਵਾਨ੍ |੧੯੨|

View original

निर्दिशेद्रसतश्चान्यान् कन्दमूलफलासवान् |१९२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 165 (192) · Śloka 193

ਨਵਂ ਮਦ੍ਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਗੁਰੁ ਵਾਤਾਦਿਕੋਪਨਮ੍ ||੧੯੨|| ਅਨਿਸ੍ਟਗਨ੍ਧਿ ਵਿਰਸਮਹਦ੍ਯਂ ਚ ਵਿਦਾਹਿ ਚ |੧੯੩|

View original

नवं मद्यमभिष्यन्दि गुरु वातादिकोपनम् ||१९२|| अनिष्टगन्धि विरसमहृद्यं च विदाहि च |१९३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 166 (193) · Śloka 194

ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਰੋਚਿਸ੍ਣੁ ਕਮਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ||੧੯੩|| ਸ੍ਫੁਟਸ੍ਰੋਤਸ੍ਕਰਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਲਘੁ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍ |੧੯੪|

View original

सुगन्धि दीपनं हृद्यं रोचिष्णु कृमिनाशनम् ||१९३|| स्फुटस्रोतस्करं जीर्णं लघु वातकफापहम् |१९४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 167 (194-195) · Śloka 196

ਅਰਿਸ੍ਟੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਧਿਕੋ ਗੁਣੈਃ ||੧੯੪|| ਬਹੁਦੋਸਹਰਸ਼੍ਚੈਵ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸ਼ਮਨਸ਼੍ਚ ਸਃ | ਦੀਪਨਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਃ ਸਰਃ ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਨਃ ||੧੯੫|| ਸ਼ੂਲਾਧ੍ਮਾਨੋਦਰਪ੍ਲੀਹਜ੍ਵਰਾਜੀਰ੍ਣਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਃ |੧੯੬|

View original

अरिष्टो द्रव्यसंयोगसंस्कारादधिको गुणैः ||१९४|| बहुदोषहरश्चैव दोषाणां शमनश्च सः | दीपनः कफवातघ्नः सरः पित्ताविरोधनः ||१९५|| शूलाध्मानोदरप्लीहज्वराजीर्णार्शसां हितः |१९६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 168 (196) · Śloka 196

ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕਤੋ ਗੁਲ੍ਮਕਫਰੋਗਹਰਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੧੯੬||

View original

पिप्पल्यादिकृतो गुल्मकफरोगहरः स्मृतः ||१९६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 169 (197) · Śloka 197

ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇਰਿਸ੍ਟਾ ਰੋਗਹਰਾਃ ਪਥਕ੍ |੧੯੭|

View original

चिकित्सितेषु वक्ष्यन्तेऽरिष्टा रोगहराः पृथक् |१९७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 170 (197) · Śloka 198

ਅਰਿਸ੍ਟਾਸਵਸ਼ੀਧੂਨਾਂ ਗੁਣਾਨ੍ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੯੭|| ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਕ੍ |੧੯੮|

View original

अरिष्टासवशीधूनां गुणान् कर्माणि चादिशेत् ||१९७|| बुद्ध्या यथास्वं संस्कारमवेक्ष्य कुशलो भिषक् |१९८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 171 (198-202) · Śloka 203

ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਿਦਾਹਿ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਵਿਰਸਂ ਕਮਿਲਂ ਗੁਰੁ ||੧੯੮|| ਅਹਦ੍ਯਂ ਤਰੁਣਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਂ ਦੁਰ੍ਭਾਜਨਸ੍ਥਿਤਮ੍ | ਅਲ੍ਪੌਸਧਂ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਮਤ੍ਯਚ੍ਛਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਚ ਯਤ੍ ||੧੯੯|| ਤਦ੍ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਥਾ ਮਦ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛੇਸਂ ਤੁ ਯਦ੍ਭਵੇਤ੍ | ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ ਸ੍ਤੋਕਸਮ੍ਭਾਰਂ ਤਰੁਣਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਗੁਰੁ ||੨੦੦|| ਕਫਪ੍ਰਕੋਪਿ ਤਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਜਰਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ | ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿ ਬਹਲਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਂ ਵਿਦਾਹਿ ਚ ||੨੦੧|| ਅਹਦ੍ਯਂ ਪੇਲਵਂ ਪੂਤਿ ਕਮਿਲਂ ਵਿਰਸਂ ਚ ਯਤ੍ | ਤਥਾ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਚਾਪਿ ਵਿਦ੍ਯਾਦਨਿਲਕੋਪਨਮ੍ ||੨੦੨|| ਸਰ੍ਵਦੋਸੈਰੁਪੇਤਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਣਮ੍ |੨੦੩|

View original

सान्द्रं विदाहि दुर्गन्धं विरसं कृमिलं गुरु ||१९८|| अहृद्यं तरुणं तीक्ष्णमुष्णं दुर्भाजनस्थितम् | अल्पौषधं पर्युषितमत्यच्छं पिच्छिलं च यत् ||१९९|| तद्वर्ज्यं सर्वथा मद्यं किञ्चिच्छेषं तु यद्भवेत् | तत्र यत् स्तोकसम्भारं तरुणं पिच्छिलं गुरु ||२००|| कफप्रकोपि तन्मद्यं दुर्जरं च विशेषतः | पित्तप्रकोपि बहलं तीक्ष्णमुष्णं विदाहि च ||२०१|| अहृद्यं पेलवं पूति कृमिलं विरसं च यत् | तथा पर्युषितं चापि विद्यादनिलकोपनम् ||२०२|| सर्वदोषैरुपेतं तु सर्वदोषप्रकोपणम् |२०३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 172 (203) · Śloka 204

ਚਿਰਸ੍ਥਿਤਂ ਜਾਤਰਸਂ ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍ ||੨੦੩|| ਰੁਚ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਸੁਰਭਿ ਮਦ੍ਯਂ ਸੇਵ੍ਯਂ ਮਦਾਵਹਮ੍ |੨੦੪|

View original

चिरस्थितं जातरसं दीपनं कफवातजित् ||२०३|| रुच्यं प्रसन्नं सुरभि मद्यं सेव्यं मदावहम् |२०४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 173 (204-205) · Śloka 205

ਤਸ੍ਯਾਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਰਸਵੀਰ੍ਯਤਃ ||੨੦੪|| ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦੌਸ੍ਣ੍ਯਾਚ੍ਚ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵਿਕਾਸਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਸਮੇਤ੍ਯ ਹਦਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਧਮਨੀਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮਾਗਤਮ੍ | ਵਿਚਾਲ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਚੇਤਾਂਸਿ ਵੀਰ੍ਯਂ ਮਦਯਤੇਚਿਰਾਤ੍ ||੨੦੫||

View original

तस्यानेकप्रकारस्य मद्यस्य रसवीर्यतः ||२०४|| सौक्ष्म्यादौष्ण्याच्च तैक्ष्ण्याच्च विकासित्वाच्च वह्निना समेत्य हृदयं प्राप्य धमनीरूर्ध्वमागतम् | विचाल्येन्द्रियचेतांसि वीर्यं मदयतेऽचिरात् ||२०५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 174 (206) · Śloka 206

ਚਿਰੇਣ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇ ਪੁਂਸਿ ਪਾਨਤੋ ਜਾਯਤੇ ਮਦਃ | ਅਚਿਰਾਦ੍ਵਾਤਿਕੇ ਦਸ੍ਟਃ, ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਚ ||੨੦੬||

View original

चिरेण श्लैष्मिके पुंसि पानतो जायते मदः | अचिराद्वातिके दृष्टः, पैत्तिके शीघ्रमेव च ||२०६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 175 (207-209) · Śloka 209

ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੇ ਸ਼ੌਚਦਾਕ੍ਸਿਣ੍ਯਹਰ੍ਸਮਣ੍ਡਨਲਾਲਸਃ | ਗੀਤਾਧ੍ਯਯਨਸੌਭਾਗ੍ਯਸੁਰਤੋਤ੍ਸਾਹਕਨ੍ਮਦਃ ||੨੦੭|| ਰਾਜਸੇ ਦੁਃਖਸ਼ੀਲਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਤ੍ਯਾਗਂ ਸਸਾਹਸਮ੍ | ਕਲਹਂ ਸਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਤੁ ਕਰੋਤਿ ਪੁਰੁਸੇ ਮਦਃ ||੨੦੮|| ਅਸ਼ੌਚਨਿਦ੍ਰਾਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਾਗਮ੍ਯਾਗਮਨਲੋਲਤਾਃ | ਅਸਤ੍ਯਭਾਸਣਂ ਚਾਪਿ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਿ ਤਾਮਸੇ ਮਦਃ ||੨੦੯||

View original

सात्त्विके शौचदाक्षिण्यहर्षमण्डनलालसः | गीताध्ययनसौभाग्यसुरतोत्साहकृन्मदः ||२०७|| राजसे दुःखशीलत्वमात्मत्यागं ससाहसम् | कलहं सानुबन्धं तु करोति पुरुषे मदः ||२०८|| अशौचनिद्रामात्सर्यागम्यागमनलोलताः | असत्यभाषणं चापि कुर्याद्धि तामसे मदः ||२०९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 176 (210) · Śloka 211

ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਛੇਦਨਂ ਭੁਕ੍ਤਪਾਚਨਮ੍ | ਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਜਰਣਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਾਣ੍ਡੁਕ੍ਰਿਮਿਹਰਂ ਲਘੁ ||੨੧੦|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਮੂਤ੍ਰਲਂ ਹਦ੍ਯਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਕਟੁਪਾਕਿ ਚ |੨੧੧|

View original

रक्तपित्तकरं शुक्तं छेदनं भुक्तपाचनम् | वैस्वर्यं जरणं श्लेष्मपाण्डुक्रिमिहरं लघु ||२१०|| तीक्ष्णोष्णं मूत्रलं हृद्यं कफघ्नं कटुपाकि च |२११|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 177 (211) · Śloka 211

ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਦਾਸੁਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਰੋਚਨਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੨੧੧||

View original

तद्वत्तदासुतं सर्वं रोचनं च विशेषतः ||२११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 178 (212) · Śloka 212

ਗੌਡਾਨਿ ਰਸਸ਼ੁਕ੍ਤਾਨਿ ਮਧੁਸ਼ੁਕ੍ਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ | ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਗੁਰੁਤਰਾਣ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਕਰਾਣਿ ਚ ||੨੧੨||

View original

गौडानि रसशुक्तानि मधुशुक्तानि यानि च | यथापूर्वं गुरुतराण्यभिष्यन्दकराणि च ||२१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 179 (213) · Śloka 213

ਤੁਸਾਮ੍ਬੁ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਕਮਿਰੋਗਨੁਤ੍ | ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਘ੍ਨਂ ਭੇਦਿ ਸੌਵੀਰਕਂ ਤਥਾ ||੨੧੩||

View original

तुषाम्बु दीपनं हृद्यं हृत्पाण्डुकृमिरोगनुत् | ग्रहण्यर्शोविकारघ्नं भेदि सौवीरकं तथा ||२१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 180 (214-216) · Śloka 216

ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਧਾਨ੍ਯਯੋਨਿਤ੍ਵਾਜ੍ਜੀਵਨਂ ਦਾਹਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਪਾਨਾਤ੍ਤੁ ਪਵਨਕਫਤਸ੍ਣਾਹਰਂ ਲਘੁ ||੨੧੪|| ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਚ੍ਚ ਨਿਰ੍ਹਰੇਦਾਸ਼ੁ ਕਫਂ ਗਣ੍ਡੂਸਧਾਰਣਾਤ੍ | ਮੁਖਵੈਰਸ੍ਯਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਮਲਸ਼ੋਸਕ੍ਲਮਾਪਹਮ੍ ||੨੧੫|| ਦੀਪਨਂ ਜਰਣਂ ਭੇਦਿ ਹਿਤਮਾਸ੍ਥਾਪਨੇਸੁ ਚ | ਸਮੁਦ੍ਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਂ ਚ ਜਨਾਨਾਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੨੧੬|| ਇਤਿ ਮਧ੍ਯਵਰ੍ਗਃ |

View original

धान्याम्लं धान्ययोनित्वाज्जीवनं दाहनाशनम् | स्पर्शात् पानात्तु पवनकफतृष्णाहरं लघु ||२१४|| तैक्ष्ण्याच्च निर्हरेदाशु कफं गण्डूषधारणात् | मुखवैरस्यदौर्गन्ध्यमलशोषक्लमापहम् ||२१५|| दीपनं जरणं भेदि हितमास्थापनेषु च | समुद्रमाश्रितानां च जनानां सात्म्यमुच्यते ||२१६|| इति मध्यवर्गः |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 181 (217-219) · Śloka 219

ਅਥ ਮੂਤ੍ਰਾਣਿ | ਮੂਤ੍ਰਾਣਿ ਗੋਮਹਿਸ੍ਯਜਾਵਿਗਜਹਯਖਰੋਸ੍ਟ੍ਰਾਣਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨ੍ਯੁਸ੍ਣਾਨਿ ਕਟੂਨਿ ਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਲਵਣਾਨੁਰਸਾਨਿ ਲਘੂਨਿ ਸ਼ੋਧਨਾਨਿ ਕਫਵਾਤਕਮਿਮੇਦੋਵਿਸਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਦਰਕੁਸ੍ਠਸ਼ੋਫਾਰੋਚਕਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਹਰਾਣਿ ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਦੀਪਨਾਨਿ ਚ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ||੨੧੭|| ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ- ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕਟੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਲਵਣਾਨੁਰਸਂ ਲਘੁ | ਸ਼ੋਧਨਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਕਮਿਮੇਦੋਵਿਸਾਪਹਮ੍ ||੨੧੮|| ਅਰ੍ਸ਼ੋਜਠਰਗੁਲ੍ਮਘ੍ਨਂ ਸ਼ੋਫਾਰੋਚਕਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਹਰਂ ਭੇਦਿ ਹਦ੍ਯਂ ਦੀਪਨਪਾਚਨਮ੍ ||੨੧੯||

View original

अथ मूत्राणि | मूत्राणि गोमहिष्यजाविगजहयखरोष्ट्राणां तीक्ष्णान्युष्णानि कटूनि तिक्तानि लवणानुरसानि लघूनि शोधनानि कफवातकृमिमेदोविषगुल्मार्शदरकुष्ठशोफारोचकपाण्डुरोगहराणि हृद्यानि दीपनानि च सामान्यतः ||२१७|| भवतश्चात्र- तत् सर्वं कटु तीक्ष्णोष्णं लवणानुरसं लघु | शोधनं कफवातघ्नं कृमिमेदोविषापहम् ||२१८|| अर्शोजठरगुल्मघ्नं शोफारोचकनाशनम् | पाण्डुरोगहरं भेदि हृद्यं दीपनपाचनम् ||२१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 182 (220-221) · Śloka 221

ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਕਟੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸਾਰਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਵਾਤਲਮ੍ | ਲਘ੍ਵਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਕਫਵਾਤਨੁਤ੍ ||੨੨੦|| ਸ਼ੂਲਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਨਾਹਵਿਰੇਕਾਸ੍ਥਾਪਨਾਦਿਸੁ | ਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਗਵ੍ਯਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੨੨੧||

View original

गोमूत्रं कटु तीक्ष्णोष्णं सक्षारत्वान्न वातलम् | लघ्वग्निदीपनं मेध्यं पित्तलं कफवातनुत् ||२२०|| शूलगुल्मोदरानाहविरेकास्थापनादिषु | मूत्रप्रयोगसाध्येषु गव्यं मूत्रं प्रयोजयेत् ||२२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 183 (222) · Śloka 222

ਦੁਰ੍ਨਾਮੋਦਰਸ਼ੂਲੇਸੁ ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਾਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸੁ | ਆਨਾਹਸ਼ੋਫਗੁਲ੍ਮੇਸੁ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਚ ਮਾਹਿਸਮ੍ ||੨੨੨||

View original

दुर्नामोदरशूलेषु कुष्ठमेहाविशुद्धिषु | आनाहशोफगुल्मेषु पाण्डुरोगे च माहिषम् ||२२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 184 (223) · Śloka 223

ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਪਹਂ ਸ਼ੋਫਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਨੁਤ੍ | ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤਂ ਛਾਗਮੀਸਨ੍ਮਾਰੁਤਕੋਪਨਮ੍ ||੨੨੩||

View original

कासश्वासापहं शोफकामलापाण्डुरोगनुत् | कटुतिक्तान्वितं छागमीषन्मारुतकोपनम् ||२२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 185 (224) · Śloka 224

ਕਾਸਪ੍ਲੀਹੋਦਰਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ੋਸਵਰ੍ਚੋਗ੍ਰਹੇ ਹਿਤਮ੍ | ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਮੁਸ੍ਣਂ ਵਾਤਘ੍ਨਮਾਵਿਕਮ੍ ||੨੨੪||

View original

कासप्लीहोदरश्वासशोषवर्चोग्रहे हितम् | सक्षारं तिक्तकटुकमुष्णं वातघ्नमाविकम् ||२२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 186 (225) · Śloka 225

ਦੀਪਨਂ ਕਟੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਵਾਤਚੇਤੋਵਿਕਾਰਨੁਤ੍ | ਆਸ਼੍ਵਂ ਕਫਹਰਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਕਮਿਦਦ੍ਰੁਸੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ||੨੨੫||

View original

दीपनं कटु तीक्ष्णोष्णं वातचेतोविकारनुत् | आश्वं कफहरं मूत्रं कृमिदद्रुषु शस्यते ||२२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 187 (226) · Śloka 226

ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਲਵਣਂ ਭੇਦਿ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਨਮ੍ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸਾਰੇ ਕਿਲਾਸੇ ਚ ਨਾਗਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੨੨੬||

View original

सतिक्तं लवणं भेदि वातघ्नं पित्तकोपनम् | तीक्ष्णं क्षारे किलासे च नागं मूत्रं प्रयोजयेत् ||२२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 188 (227) · Śloka 227

ਗਰਚੇਤੋਵਿਕਾਰਘ੍ਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਗ੍ਰਹਣਿਰੋਗਨੁਤ੍ | ਦੀਪਨਂ ਗਾਰ੍ਦਭਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਕਮਿਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍ ||੨੨੭||

View original

गरचेतोविकारघ्नं तीक्ष्णं ग्रहणिरोगनुत् | दीपनं गार्दभं मूत्रं कृमिवातकफापहम् ||२२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 189 (228) · Śloka 228

ਸ਼ੋਫਕੁਸ੍ਠੋਦਰੋਨ੍ਮਾਦਮਾਰੁਤਕ੍ਰਿਮਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ | ਅਰ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨਂ ਕਾਰਭਂ ਮੂਤ੍ਰਂ... |੨੨੮|

View original

शोफकुष्ठोदरोन्मादमारुतक्रिमिनाशनम् | अर्शोघ्नं कारभं मूत्रं... |२२८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 190 (228) · Śloka 228

... ਮਾਨੁਸਂ ਚ ਵਿਸਾਪਹਮ੍ ||੨੨੮||

View original

... मानुषं च विषापहम् ||२२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 191 (229) · Śloka 229

ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸਮਾਸਾਤ੍ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਨਿ ਤੁ | ਕਾਲਦੇਸ਼ਵਿਭਾਗਜ੍ਞੋ ਨਪਤੇਰ੍ਦਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ||੨੨੯||

View original

द्रवद्रव्याणि सर्वाणि समासात् कीर्तितानि तु | कालदेशविभागज्ञो नृपतेर्दातुमर्हति ||२२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 45

ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪੫||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने द्रवद्रव्यविज्ञानीयो नाम पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः ||४५||

🔊 Audio coming soon