Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವ್ರಣಾಸ್ರಾವವಿಜ್ಞಾನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो व्रणास्रावविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
22. vraṇāsrāvavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಕೋಷ್ಠಮರ್ಮಾಣೀತ್ಯಷ್ಟೌ ವ್ರಣವಸ್ತೂನಿ | ಅತ್ರ ಸರ್ವವ್ರಣಸನ್ನಿವೇಶಃ ||೩||
View original
त्वङ्मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिकोष्ठमर्माणीत्यष्टौ व्रणवस्तूनि | अत्र सर्वव्रणसन्निवेशः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತತ್ರ, ಆದ್ಯೈಕವಸ್ತುಸನ್ನಿವೇಶೀ ತ್ವಗ್ಭೇದೀ ವ್ರಣಃ ಸೂಪಚರಃ, ಶೇಷಾಃ ಸ್ವಯಮವದೀರ್ಯಮಾಣಾ ದುರುಪಚಾರಾಃ ||೪||
View original
तत्र, आद्यैकवस्तुसन्निवेशी त्वग्भेदी व्रणः सूपचरः, शेषाः स्वयमवदीर्यमाणा दुरुपचाराः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತತ್ರಾಯತಶ್ಚತುರಸ್ರೋ ವೃತ್ತಸ್ತ್ರಿಪುಟಕ ಇತಿ ವ್ರಣಾಕೃತಿಸಮಾಸಃ, ಶೇಷಾಸ್ತು ವಿಕೃತಾಕೃತಯೋ ದುರುಪಕ್ರಮಾ ಭವನ್ತಿ ||೫||
View original
तत्रायतश्चतुरस्रो वृत्तस्त्रिपुटक इति व्रणाकृतिसमासः, शेषास्तु विकृताकृतयो दुरुपक्रमा भवन्ति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಸರ್ವ ಏವ ವ್ರಣಾಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸಂರೋಹನ್ತ್ಯಾತ್ಮವತಾಂ ಸುಭಿಷಗ್ಭಿಶ್ಚೋಪಕ್ರಾನ್ತಾಃ; ಅನಾತ್ಮವತಾಮಜ್ಞೈಶ್ಚೋಪಕ್ರಾನ್ತಾಃ ಪ್ರದುಷ್ಯನ್ತಿ, ಪ್ರವೃದ್ಧತ್ವಾದ್ದೋಷಾಣಾಮ್ ||೬||
View original
सर्व एव व्रणाः क्षिप्रं संरोहन्त्यात्मवतां सुभिषग्भिश्चोपक्रान्ताः; अनात्मवतामज्ञैश्चोपक्रान्ताः प्रदुष्यन्ति, प्रवृद्धत्वाद्दोषाणाम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ತತ್ರಾತಿಸಂವೃತೋಽತಿವಿವೃತೋಽತಿಕಠಿನೋಽತಿಮೃದುರುತ್ಸನ್ನೋಽವಸನ್ನೋಽತಿಶೀತೋಽತ್ಯುಷ್ಣಃ ನಗನ್ಧಾತ್ಯರ್ಥದಾಹಪಾಕರಾಗವೇದನಾವಾನಿತಿ ಪಿತ್ತೇನ, ಶೇಷಾಃ ಕಫೇನ; ಉನ್ಮಾರ್ಗೀ ಮುಖಾತ್ ಮುಖಾನ್ತರವಾನ್, ಉತ್ಸಙ್ಗಃ ಕೋಟರಃ’ ಇತಿ ಚಕ್ರಃ; ಕೃಷ್ಣರಕ್ತಪೀತಶುಕ್ಲಾದೀನಾಂ ವರ್ಣಾನಾಮನ್ಯತಮವರ್ಣೋ ಭೈರವಃ ಪೂತಿಪೂಯಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ಪೂರ್ಣಃ ಪೂತಿಪೂಯಾಸ್ರಾವ್ಯುನ್ಮಾರ್ಗ್ಯುತ್ಸಙ್ಗ್ಯಮನೋಜ್ಞದರ್ಶನಗನ್ಧೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ವೇದನಾವಾನ್ ದಾಹಪಾಕರಾಗಕಣ್ಡೂಶೋಫಪಿಡಕೋಪದ್ರುತೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ದುಷ್ಟಶೋಣಿತಾಸ್ರಾವೀ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧೀ ಚೇತಿ ದುಷ್ಟವ್ರಣಲಿಙ್ಗಾನಿ | ತಸ್ಯ ದೋಷೋಚ್ಛ್ರಾಯೇಣ ಷಟ್ತ್ವಂ ವಿಭಜ್ಯ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರತೀಕಾರೇ ಪ್ರಯತೇತ ||೭||
View original
तत्रातिसंवृतोऽतिविवृतोऽतिकठिनोऽतिमृदुरुत्सन्नोऽवसन्नोऽतिशीतोऽत्युष्णः नगन्धात्यर्थदाहपाकरागवेदनावानिति पित्तेन, शेषाः कफेन; उन्मार्गी मुखात् मुखान्तरवान्, उत्सङ्गः कोटरः’ इति चक्रः; कृष्णरक्तपीतशुक्लादीनां वर्णानामन्यतमवर्णो भैरवः पूतिपूयमांससिरास्नायुप्रभृतिभिः पूर्णः पूतिपूयास्राव्युन्मार्ग्युत्सङ्ग्यमनोज्ञदर्शनगन्धोऽत्यर्थं वेदनावान् दाहपाकरागकण्डूशोफपिडकोपद्रुतोऽत्यर्थं दुष्टशोणितास्रावी दीर्घकालानुबन्धी चेति दुष्टव्रणलिङ्गानि | तस्य दोषोच्छ्रायेण षट्त्वं विभज्य यथास्वं प्रतीकारे प्रयतेत ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಸರ್ವಸ್ರಾವಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ತತ್ರ ಘೃಷ್ಟಾಸು ಛಿನ್ನಾಸು ವಾ ತ್ವಕ್ಷು ಸ್ಫೋಟೇ ಭಿನ್ನೇ ವಿದಾರಿತೇ ವಾ ಸಲಿಲಪ್ರಕಾಶೋ ಭವತ್ಯಾಸ್ರಾವಃ ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿಸ್ರಃ ಪೀತಾವಭಾಸಶ್ಚ; ಮಾಂಸಗತಃ ಸರ್ಪಿಃಪ್ರಕಾಶಃ ಸಾನ್ದ್ರಃ ಶ್ವೇತಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಶ್ಚ; ಸಿರಾಗತಃ ಸದ್ಯಶ್ಛಿನ್ನಾಸು ಸಿರಾಸು ರಕ್ತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಪಕ್ವಾಸು ಚ ತೋಯನಾಡೀಭಿರಿವ ತೋಯಾಗಮನಂ ಪೂಯಸ್ಯ, ಆಸ್ರಾವಶ್ಚಾತ್ರ ತನುರ್ವಿಚ್ಛಿನ್ನಃ ಪಿಚ್ಛಿಲೋಽವಲಮ್ಬೀ ಶ್ಯಾವೋಽವಶ್ಯಾಯಪ್ರತಿಮಶ್ಚ; ಸ್ನಾಯುಗತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಘನಃ ಸಿಙ್ಘಾಣಕಪ್ರತಿಮಃ ಸರಕ್ತಶ್ಚ; ಅಸ್ಥಿಗತೋಽಸ್ಥನ್ಯಭಿಹತೇ ಸ್ಫುಟಿತೇ ಭಿನ್ನೇ ದೋಷಾವದಾರಿತೇ ವಾ ದೋಷಭಕ್ಷಿತತ್ವಾದಸ್ಥಿ ನಿಃಸಾರಂ ಶುಕ್ತಿಧೌತಮಿವಾಭಾತಿ , ಆಸ್ರಾವಶ್ಚಾತ್ರ ಮಜ್ಜಮಿಶ್ರಃ ಸರುಧಿರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಶ್ಚ; ಸನ್ಧಿಗತಃ ಪೀಡ್ಯಮಾನೋ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ, ಆಕುಞ್ಚನಪ್ರಸಾರಣೋನ್ನಮನವಿನಮನಪ್ರಧಾವನೋತ್ಕಾಸನಪ್ರವಾಹಣೈಶ್ಚ ಸ್ರವತಿ, ಆಸ್ರಾವಶ್ಚಾತ್ರ ಪಿಚ್ಛಿಲೋಽವಲಮ್ಬೀ ಸರುಧಿರೋನ್ಮಥಿತಶ್ಚ ; ಕೋಷ್ಠಗತೋಽಸೃಙ್ಮೂತ್ರಪುರೀಷಪೂಯೋದಕಾನಿ ಸ್ರವತಿ; ಮರ್ಮಗತಸ್ತ್ವಗಾದಿಷ್ವವರುದ್ಧತ್ವಾನ್ನೋಚ್ಯತೇ | ತತ್ರ ತ್ವಗಾದಿಗತಾನಾಮಾಸ್ರಾವಾಣಾಂ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಪಾರುಷ್ಯಶ್ಯಾವಾವಶ್ಯಾಯದಧಿಮಸ್ತುಕ್ಷಾರೋದಕಮಾಂಸಧಾವನಪುಲಾಕೋದಕಸನ್ನಿಭತ್ವಾನಿ ಮಾರುತಾದ್ಭವನ್ತಿ; ಪಿತ್ತಾದ್ಗೋಮೇದಕಗೋಮೂತ್ರಭಸ್ಮಶಙ್ಖಕಷಾಯೋದಕಮಾಧ್ವೀಕತೈಲಸನ್ನಿಭತ್ವಾನಿ; ಪಿತ್ತವದ್ರಕ್ತಾದತಿವಿಸ್ರತ್ವಂ ಚ; ಕಫಾನ್ನವನೀತಕಾಸೀಸಮಜ್ಜಪಿಷ್ಟತಿಲನಾಲಿಕೇರೋದಕವರಾಹವಸಾಸನ್ನಿಭತ್ವಾನಿ; ಸನ್ನಿಪಾತಾನ್ನಾಲಿಕೇರೋದಕೈರ್ವಾರುಕರಸಕಾಞ್ಜಿಕಪ್ರಸಾದಾರುಕೋದಕಪ್ರಿಯಙ್ಗುಫಲಯಕೃನ್ಮುದ್ಗಯೂಷಸವರ್ಣತ್ವಾನೀತಿ ||೮||
View original
अत ऊर्ध्वं सर्वस्रावान् वक्ष्यामः- तत्र घृष्टासु छिन्नासु वा त्वक्षु स्फोटे भिन्ने विदारिते वा सलिलप्रकाशो भवत्यास्रावः किञ्चिद्विस्रः पीतावभासश्च; मांसगतः सर्पिःप्रकाशः सान्द्रः श्वेतः पिच्छिलश्च; सिरागतः सद्यश्छिन्नासु सिरासु रक्तातिप्रवृत्तिः पक्वासु च तोयनाडीभिरिव तोयागमनं पूयस्य, आस्रावश्चात्र तनुर्विच्छिन्नः पिच्छिलोऽवलम्बी श्यावोऽवश्यायप्रतिमश्च; स्नायुगतः स्निग्धो घनः सिङ्घाणकप्रतिमः सरक्तश्च; अस्थिगतोऽस्थन्यभिहते स्फुटिते भिन्ने दोषावदारिते वा दोषभक्षितत्वादस्थि निःसारं शुक्तिधौतमिवाभाति , आस्रावश्चात्र मज्जमिश्रः सरुधिरः स्निग्धश्च; सन्धिगतः पीड्यमानो न प्रवर्तते, आकुञ्चनप्रसारणोन्नमनविनमनप्रधावनोत्कासनप्रवाहणैश्च स्रवति, आस्रावश्चात्र पिच्छिलोऽवलम्बी सरुधिरोन्मथितश्च ; कोष्ठगतोऽसृङ्मूत्रपुरीषपूयोदकानि स्रवति; मर्मगतस्त्वगादिष्ववरुद्धत्वान्नोच्यते | तत्र त्वगादिगतानामास्रावाणां यथाक्रमं पारुष्यश्यावावश्यायदधिमस्तुक्षारोदकमांसधावनपुलाकोदकसन्निभत्वानि मारुताद्भवन्ति; पित्ताद्गोमेदकगोमूत्रभस्मशङ्खकषायोदकमाध्वीकतैलसन्निभत्वानि; पित्तवद्रक्तादतिविस्रत्वं च; कफान्नवनीतकासीसमज्जपिष्टतिलनालिकेरोदकवराहवसासन्निभत्वानि; सन्निपातान्नालिकेरोदकैर्वारुकरसकाञ्जिकप्रसादारुकोदकप्रियङ्गुफलयकृन्मुद्गयूषसवर्णत्वानीति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ಶ್ಲೋಕೌ ಚಾತ್ರ ಭವತಃ- ಪಕ್ವಾಶಯಾದಸಾಧ್ಯಸ್ತು ಪುಲಾಕೋದಕಸನ್ನಿಭಃ | ಕ್ಷಾರೋದಕನಿಭಃ ಸ್ರಾವೋ ವರ್ಜ್ಯೋ ರಕ್ತಾಶಯಾತ್ಸ್ರವನ್ ||೯|| ಆಮಾಶಯಾತ್ ಕಲಾಯಾಮ್ಭೋನಿಭಶ್ಚ ತ್ರಿಕಸನ್ಧಿಜಃ | ಸ್ರಾವಾನೇತಾನ್ ಪರೀಕ್ಷ್ಯಾದೌ ತತಃ ಕರ್ಮಾಚರೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೧೦||
View original
श्लोकौ चात्र भवतः- पक्वाशयादसाध्यस्तु पुलाकोदकसन्निभः | क्षारोदकनिभः स्रावो वर्ज्यो रक्ताशयात्स्रवन् ||९|| आमाशयात् कलायाम्भोनिभश्च त्रिकसन्धिजः | स्रावानेतान् परीक्ष्यादौ ततः कर्माचरेद्भिषक् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಸರ್ವವ್ರಣವೇದನಾ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ತೋದನಭೇದನತಾಡನಚ್ಛೇದನಾಯಾಮನಮನ್ಥನವಿಕ್ಷೇಪಣಚುಮುಚುಮಾಯನನಿರ್ದಹನಾವಭಞ್ಜನಸ್ಫೋಟನ ವಿದಾರಣೋತ್ಪಾಟನಕಮ್ಪನವಿವಿಧಶೂಲವಿಶ್ಲೇಷಣವಿಕಿರಣಸ್ತಮ್ಭನಪೂರಣಸ್ವಪ್ನಾಕುಞ್ಜನಾಙ್ಕು ಶಿಕಾಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ಅನಿಮಿತ್ತವಿವಿಧವೇದನಾಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ವಾ ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ಯತ್ರಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ವೇದನಾವಿಶೇಷಾಸ್ತಂ ವಾತಿಕಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್; ಓಷಚೋಷಪರಿದಾಹಧೂಮಾಯನಾನಿ ಯತ್ರ ಗಾತ್ರಮಙ್ಗಾರಾವಕೀರ್ಣಮಿವ ಪಚ್ಯತೇ ಯತ್ರ ಚೋಷ್ಮಾಭಿವೃದ್ಧಿಃ ಕ್ಷತೇ ಕ್ಷಾರಾವಸಿಕ್ತವಚ್ಚ ವೇದನಾವಿಶೇಷಾಸ್ತಂ ಪೈತ್ತಿಕಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್; ಪಿತ್ತವದ್ರಕ್ತಸಮುತ್ಥಂ ಜಾನೀಯಾತ್; ಕಣ್ಡೂರ್ಗುರುತ್ವಂ ಸುಪ್ತತ್ವಮುಪದೇಹೋಽಲ್ಪವೇದನತ್ವಂ ಸ್ತಮ್ಭಃ ಶೈತ್ಯಂ ಚ ಯತ್ರ ತಂ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್; ಯತ್ರ ಸರ್ವಾಸಾಂ ವೇದನಾನಾಮುತ್ಪತ್ತಿಸ್ತಂ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್ ||೧೧||
View original
अत ऊर्ध्वं सर्वव्रणवेदना वक्ष्यामः- तोदनभेदनताडनच्छेदनायामनमन्थनविक्षेपणचुमुचुमायननिर्दहनावभञ्जनस्फोटन विदारणोत्पाटनकम्पनविविधशूलविश्लेषणविकिरणस्तम्भनपूरणस्वप्नाकुञ्जनाङ्कु शिकाः सम्भवन्ति, अनिमित्तविविधवेदनाप्रादुर्भावो वा मुहुर्मुहुर्यत्रागच्छन्ति वेदनाविशेषास्तं वातिकमिति विद्यात्; ओषचोषपरिदाहधूमायनानि यत्र गात्रमङ्गारावकीर्णमिव पच्यते यत्र चोष्माभिवृद्धिः क्षते क्षारावसिक्तवच्च वेदनाविशेषास्तं पैत्तिकमिति विद्यात्; पित्तवद्रक्तसमुत्थं जानीयात्; कण्डूर्गुरुत्वं सुप्तत्वमुपदेहोऽल्पवेदनत्वं स्तम्भः शैत्यं च यत्र तं श्लैष्मिकमिति विद्यात्; यत्र सर्वासां वेदनानामुत्पत्तिस्तं सान्निपातिकमिति विद्यात् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ವ್ರಣವರ್ಣಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಭಸ್ಮಕಪೋತಾಸ್ಥಿವರ್ಣಃ ಪರುಷೋಽರುಣಃ ಕೃಷ್ಣ ಇತಿ ಮಾರುತಜಸ್ಯಃ ನೀಲಃ ಪೀತೋ ಹರಿತಃ ಶ್ಯಾವಃ ಕೃಷ್ಣೋ ರಕ್ತಃ ಪಿಙ್ಗಲಃ ಕಪಿಲ ಇತಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಸಮುತ್ಥಯೋಃ; ಶ್ವೇತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಪಾಣ್ಡುರಿತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಸ್ಯ; ಸರ್ವವರ್ಣೋಪೇತಃ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕ ಇತಿ ||೧೨||
View original
अत ऊर्ध्वं व्रणवर्णान् वक्ष्यामः- भस्मकपोतास्थिवर्णः परुषोऽरुणः कृष्ण इति मारुतजस्यः नीलः पीतो हरितः श्यावः कृष्णो रक्तः पिङ्गलः कपिल इति रक्तपित्तसमुत्थयोः; श्वेतः स्निग्धः पाण्डुरिति श्लेष्मजस्य; सर्ववर्णोपेतः सान्निपातिक इति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ನ ಕೇವಲಂ ವ್ರಣೇಷೂಕ್ತೋ ವೇದನಾವರ್ಣಸಙ್ಗ್ರಹಃ | ಸರ್ವಶೋಫವಿಕಾರೇಷು ವ್ರಣವಲ್ಲಕ್ಷಯೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೧೩||
View original
भवति चात्र- न केवलं व्रणेषूक्तो वेदनावर्णसङ्ग्रहः | सर्वशोफविकारेषु व्रणवल्लक्षयेद्भिषक् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 22
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ವ್ರಣಾಸ್ರಾವವಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮ ದ್ವಾವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने व्रणास्रावविज्ञानीयो नाम द्वाविंशतितमोऽध्यायः ||२२||
🔊 Audio coming soon