Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતો વ્રણાસ્રાવવિજ્ઞાનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातो व्रणास्रावविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
22. vraṇāsrāvavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ત્વઙ્માંસસિરાસ્નાય્વસ્થિસન્ધિકોષ્ઠમર્માણીત્યષ્ટૌ વ્રણવસ્તૂનિ | અત્ર સર્વવ્રણસન્નિવેશઃ ||૩||
View original
त्वङ्मांससिरास्नाय्वस्थिसन्धिकोष्ठमर्माणीत्यष्टौ व्रणवस्तूनि | अत्र सर्वव्रणसन्निवेशः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
તત્ર, આદ્યૈકવસ્તુસન્નિવેશી ત્વગ્ભેદી વ્રણઃ સૂપચરઃ, શેષાઃ સ્વયમવદીર્યમાણા દુરુપચારાઃ ||૪||
View original
तत्र, आद्यैकवस्तुसन्निवेशी त्वग्भेदी व्रणः सूपचरः, शेषाः स्वयमवदीर्यमाणा दुरुपचाराः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
તત્રાયતશ્ચતુરસ્રો વૃત્તસ્ત્રિપુટક ઇતિ વ્રણાકૃતિસમાસઃ, શેષાસ્તુ વિકૃતાકૃતયો દુરુપક્રમા ભવન્તિ ||૫||
View original
तत्रायतश्चतुरस्रो वृत्तस्त्रिपुटक इति व्रणाकृतिसमासः, शेषास्तु विकृताकृतयो दुरुपक्रमा भवन्ति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
સર્વ એવ વ્રણાઃ ક્ષિપ્રં સંરોહન્ત્યાત્મવતાં સુભિષગ્ભિશ્ચોપક્રાન્તાઃ; અનાત્મવતામજ્ઞૈશ્ચોપક્રાન્તાઃ પ્રદુષ્યન્તિ, પ્રવૃદ્ધત્વાદ્દોષાણામ્ ||૬||
View original
सर्व एव व्रणाः क्षिप्रं संरोहन्त्यात्मवतां सुभिषग्भिश्चोपक्रान्ताः; अनात्मवतामज्ञैश्चोपक्रान्ताः प्रदुष्यन्ति, प्रवृद्धत्वाद्दोषाणाम् ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
તત્રાતિસંવૃતોઽતિવિવૃતોઽતિકઠિનોઽતિમૃદુરુત્સન્નોઽવસન્નોઽતિશીતોઽત્યુષ્ણઃ નગન્ધાત્યર્થદાહપાકરાગવેદનાવાનિતિ પિત્તેન, શેષાઃ કફેન; ઉન્માર્ગી મુખાત્ મુખાન્તરવાન્, ઉત્સઙ્ગઃ કોટરઃ’ ઇતિ ચક્રઃ; કૃષ્ણરક્તપીતશુક્લાદીનાં વર્ણાનામન્યતમવર્ણો ભૈરવઃ પૂતિપૂયમાંસસિરાસ્નાયુપ્રભૃતિભિઃ પૂર્ણઃ પૂતિપૂયાસ્રાવ્યુન્માર્ગ્યુત્સઙ્ગ્યમનોજ્ઞદર્શનગન્ધોઽત્યર્થં વેદનાવાન્ દાહપાકરાગકણ્ડૂશોફપિડકોપદ્રુતોઽત્યર્થં દુષ્ટશોણિતાસ્રાવી દીર્ઘકાલાનુબન્ધી ચેતિ દુષ્ટવ્રણલિઙ્ગાનિ | તસ્ય દોષોચ્છ્રાયેણ ષટ્ત્વં વિભજ્ય યથાસ્વં પ્રતીકારે પ્રયતેત ||૭||
View original
तत्रातिसंवृतोऽतिविवृतोऽतिकठिनोऽतिमृदुरुत्सन्नोऽवसन्नोऽतिशीतोऽत्युष्णः नगन्धात्यर्थदाहपाकरागवेदनावानिति पित्तेन, शेषाः कफेन; उन्मार्गी मुखात् मुखान्तरवान्, उत्सङ्गः कोटरः’ इति चक्रः; कृष्णरक्तपीतशुक्लादीनां वर्णानामन्यतमवर्णो भैरवः पूतिपूयमांससिरास्नायुप्रभृतिभिः पूर्णः पूतिपूयास्राव्युन्मार्ग्युत्सङ्ग्यमनोज्ञदर्शनगन्धोऽत्यर्थं वेदनावान् दाहपाकरागकण्डूशोफपिडकोपद्रुतोऽत्यर्थं दुष्टशोणितास्रावी दीर्घकालानुबन्धी चेति दुष्टव्रणलिङ्गानि | तस्य दोषोच्छ्रायेण षट्त्वं विभज्य यथास्वं प्रतीकारे प्रयतेत ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
અત ઊર્ધ્વં સર્વસ્રાવાન્ વક્ષ્યામઃ- તત્ર ઘૃષ્ટાસુ છિન્નાસુ વા ત્વક્ષુ સ્ફોટે ભિન્ને વિદારિતે વા સલિલપ્રકાશો ભવત્યાસ્રાવઃ કિઞ્ચિદ્વિસ્રઃ પીતાવભાસશ્ચ; માંસગતઃ સર્પિઃપ્રકાશઃ સાન્દ્રઃ શ્વેતઃ પિચ્છિલશ્ચ; સિરાગતઃ સદ્યશ્છિન્નાસુ સિરાસુ રક્તાતિપ્રવૃત્તિઃ પક્વાસુ ચ તોયનાડીભિરિવ તોયાગમનં પૂયસ્ય, આસ્રાવશ્ચાત્ર તનુર્વિચ્છિન્નઃ પિચ્છિલોઽવલમ્બી શ્યાવોઽવશ્યાયપ્રતિમશ્ચ; સ્નાયુગતઃ સ્નિગ્ધો ઘનઃ સિઙ્ઘાણકપ્રતિમઃ સરક્તશ્ચ; અસ્થિગતોઽસ્થન્યભિહતે સ્ફુટિતે ભિન્ને દોષાવદારિતે વા દોષભક્ષિતત્વાદસ્થિ નિઃસારં શુક્તિધૌતમિવાભાતિ , આસ્રાવશ્ચાત્ર મજ્જમિશ્રઃ સરુધિરઃ સ્નિગ્ધશ્ચ; સન્ધિગતઃ પીડ્યમાનો ન પ્રવર્તતે, આકુઞ્ચનપ્રસારણોન્નમનવિનમનપ્રધાવનોત્કાસનપ્રવાહણૈશ્ચ સ્રવતિ, આસ્રાવશ્ચાત્ર પિચ્છિલોઽવલમ્બી સરુધિરોન્મથિતશ્ચ ; કોષ્ઠગતોઽસૃઙ્મૂત્રપુરીષપૂયોદકાનિ સ્રવતિ; મર્મગતસ્ત્વગાદિષ્વવરુદ્ધત્વાન્નોચ્યતે | તત્ર ત્વગાદિગતાનામાસ્રાવાણાં યથાક્રમં પારુષ્યશ્યાવાવશ્યાયદધિમસ્તુક્ષારોદકમાંસધાવનપુલાકોદકસન્નિભત્વાનિ મારુતાદ્ભવન્તિ; પિત્તાદ્ગોમેદકગોમૂત્રભસ્મશઙ્ખકષાયોદકમાધ્વીકતૈલસન્નિભત્વાનિ; પિત્તવદ્રક્તાદતિવિસ્રત્વં ચ; કફાન્નવનીતકાસીસમજ્જપિષ્ટતિલનાલિકેરોદકવરાહવસાસન્નિભત્વાનિ; સન્નિપાતાન્નાલિકેરોદકૈર્વારુકરસકાઞ્જિકપ્રસાદારુકોદકપ્રિયઙ્ગુફલયકૃન્મુદ્ગયૂષસવર્ણત્વાનીતિ ||૮||
View original
अत ऊर्ध्वं सर्वस्रावान् वक्ष्यामः- तत्र घृष्टासु छिन्नासु वा त्वक्षु स्फोटे भिन्ने विदारिते वा सलिलप्रकाशो भवत्यास्रावः किञ्चिद्विस्रः पीतावभासश्च; मांसगतः सर्पिःप्रकाशः सान्द्रः श्वेतः पिच्छिलश्च; सिरागतः सद्यश्छिन्नासु सिरासु रक्तातिप्रवृत्तिः पक्वासु च तोयनाडीभिरिव तोयागमनं पूयस्य, आस्रावश्चात्र तनुर्विच्छिन्नः पिच्छिलोऽवलम्बी श्यावोऽवश्यायप्रतिमश्च; स्नायुगतः स्निग्धो घनः सिङ्घाणकप्रतिमः सरक्तश्च; अस्थिगतोऽस्थन्यभिहते स्फुटिते भिन्ने दोषावदारिते वा दोषभक्षितत्वादस्थि निःसारं शुक्तिधौतमिवाभाति , आस्रावश्चात्र मज्जमिश्रः सरुधिरः स्निग्धश्च; सन्धिगतः पीड्यमानो न प्रवर्तते, आकुञ्चनप्रसारणोन्नमनविनमनप्रधावनोत्कासनप्रवाहणैश्च स्रवति, आस्रावश्चात्र पिच्छिलोऽवलम्बी सरुधिरोन्मथितश्च ; कोष्ठगतोऽसृङ्मूत्रपुरीषपूयोदकानि स्रवति; मर्मगतस्त्वगादिष्ववरुद्धत्वान्नोच्यते | तत्र त्वगादिगतानामास्रावाणां यथाक्रमं पारुष्यश्यावावश्यायदधिमस्तुक्षारोदकमांसधावनपुलाकोदकसन्निभत्वानि मारुताद्भवन्ति; पित्ताद्गोमेदकगोमूत्रभस्मशङ्खकषायोदकमाध्वीकतैलसन्निभत्वानि; पित्तवद्रक्तादतिविस्रत्वं च; कफान्नवनीतकासीसमज्जपिष्टतिलनालिकेरोदकवराहवसासन्निभत्वानि; सन्निपातान्नालिकेरोदकैर्वारुकरसकाञ्जिकप्रसादारुकोदकप्रियङ्गुफलयकृन्मुद्गयूषसवर्णत्वानीति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
શ્લોકૌ ચાત્ર ભવતઃ- પક્વાશયાદસાધ્યસ્તુ પુલાકોદકસન્નિભઃ | ક્ષારોદકનિભઃ સ્રાવો વર્જ્યો રક્તાશયાત્સ્રવન્ ||૯|| આમાશયાત્ કલાયામ્ભોનિભશ્ચ ત્રિકસન્ધિજઃ | સ્રાવાનેતાન્ પરીક્ષ્યાદૌ તતઃ કર્માચરેદ્ભિષક્ ||૧૦||
View original
श्लोकौ चात्र भवतः- पक्वाशयादसाध्यस्तु पुलाकोदकसन्निभः | क्षारोदकनिभः स्रावो वर्ज्यो रक्ताशयात्स्रवन् ||९|| आमाशयात् कलायाम्भोनिभश्च त्रिकसन्धिजः | स्रावानेतान् परीक्ष्यादौ ततः कर्माचरेद्भिषक् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
અત ઊર્ધ્વં સર્વવ્રણવેદના વક્ષ્યામઃ- તોદનભેદનતાડનચ્છેદનાયામનમન્થનવિક્ષેપણચુમુચુમાયનનિર્દહનાવભઞ્જનસ્ફોટન વિદારણોત્પાટનકમ્પનવિવિધશૂલવિશ્લેષણવિકિરણસ્તમ્ભનપૂરણસ્વપ્નાકુઞ્જનાઙ્કુ શિકાઃ સમ્ભવન્તિ, અનિમિત્તવિવિધવેદનાપ્રાદુર્ભાવો વા મુહુર્મુહુર્યત્રાગચ્છન્તિ વેદનાવિશેષાસ્તં વાતિકમિતિ વિદ્યાત્; ઓષચોષપરિદાહધૂમાયનાનિ યત્ર ગાત્રમઙ્ગારાવકીર્ણમિવ પચ્યતે યત્ર ચોષ્માભિવૃદ્ધિઃ ક્ષતે ક્ષારાવસિક્તવચ્ચ વેદનાવિશેષાસ્તં પૈત્તિકમિતિ વિદ્યાત્; પિત્તવદ્રક્તસમુત્થં જાનીયાત્; કણ્ડૂર્ગુરુત્વં સુપ્તત્વમુપદેહોઽલ્પવેદનત્વં સ્તમ્ભઃ શૈત્યં ચ યત્ર તં શ્લૈષ્મિકમિતિ વિદ્યાત્; યત્ર સર્વાસાં વેદનાનામુત્પત્તિસ્તં સાન્નિપાતિકમિતિ વિદ્યાત્ ||૧૧||
View original
अत ऊर्ध्वं सर्वव्रणवेदना वक्ष्यामः- तोदनभेदनताडनच्छेदनायामनमन्थनविक्षेपणचुमुचुमायननिर्दहनावभञ्जनस्फोटन विदारणोत्पाटनकम्पनविविधशूलविश्लेषणविकिरणस्तम्भनपूरणस्वप्नाकुञ्जनाङ्कु शिकाः सम्भवन्ति, अनिमित्तविविधवेदनाप्रादुर्भावो वा मुहुर्मुहुर्यत्रागच्छन्ति वेदनाविशेषास्तं वातिकमिति विद्यात्; ओषचोषपरिदाहधूमायनानि यत्र गात्रमङ्गारावकीर्णमिव पच्यते यत्र चोष्माभिवृद्धिः क्षते क्षारावसिक्तवच्च वेदनाविशेषास्तं पैत्तिकमिति विद्यात्; पित्तवद्रक्तसमुत्थं जानीयात्; कण्डूर्गुरुत्वं सुप्तत्वमुपदेहोऽल्पवेदनत्वं स्तम्भः शैत्यं च यत्र तं श्लैष्मिकमिति विद्यात्; यत्र सर्वासां वेदनानामुत्पत्तिस्तं सान्निपातिकमिति विद्यात् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
અત ઊર્ધ્વં વ્રણવર્ણાન્ વક્ષ્યામઃ- ભસ્મકપોતાસ્થિવર્ણઃ પરુષોઽરુણઃ કૃષ્ણ ઇતિ મારુતજસ્યઃ નીલઃ પીતો હરિતઃ શ્યાવઃ કૃષ્ણો રક્તઃ પિઙ્ગલઃ કપિલ ઇતિ રક્તપિત્તસમુત્થયોઃ; શ્વેતઃ સ્નિગ્ધઃ પાણ્ડુરિતિ શ્લેષ્મજસ્ય; સર્વવર્ણોપેતઃ સાન્નિપાતિક ઇતિ ||૧૨||
View original
अत ऊर्ध्वं व्रणवर्णान् वक्ष्यामः- भस्मकपोतास्थिवर्णः परुषोऽरुणः कृष्ण इति मारुतजस्यः नीलः पीतो हरितः श्यावः कृष्णो रक्तः पिङ्गलः कपिल इति रक्तपित्तसमुत्थयोः; श्वेतः स्निग्धः पाण्डुरिति श्लेष्मजस्य; सर्ववर्णोपेतः सान्निपातिक इति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ભવતિ ચાત્ર- ન કેવલં વ્રણેષૂક્તો વેદનાવર્ણસઙ્ગ્રહઃ | સર્વશોફવિકારેષુ વ્રણવલ્લક્ષયેદ્ભિષક્ ||૧૩||
View original
भवति चात्र- न केवलं व्रणेषूक्तो वेदनावर्णसङ्ग्रहः | सर्वशोफविकारेषु व्रणवल्लक्षयेद्भिषक् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 22
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને વ્રણાસ્રાવવિજ્ઞાનીયો નામ દ્વાવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ ||૨૨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने व्रणास्रावविज्ञानीयो नाम द्वाविंशतितमोऽध्यायः ||२२||
🔊 Audio coming soon