Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਸ਼੍ਛੇਦ੍ਯਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातश्छेद्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
15. chēdyarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਭੁਕ੍ਤਵਤੋ ਹ੍ਯਨ੍ਨਮੁਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ | ਸਂਰੋਸਯੇਤ੍ਤੁ ਨਯਨਂ ਭਿਸਕ੍ ਚੂਰ੍ਣੈਸ੍ਤੁ ਲਾਵਣੈਃ ||੩||
View original
स्निग्धं भुक्तवतो ह्यन्नमुपविष्टस्य यत्नतः | संरोषयेत्तु नयनं भिषक् चूर्णैस्तु लावणैः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-9) · Śloka 10
ਤਤਃ ਸਂਰੋਸਿਤਂ ਤੂਰ੍ਣਂ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪਰਿਘਟ੍ਟਿਤਮ੍ | ਅਰ੍ਮ ਯਤ੍ਰ ਵਲੀਜਾਤਂ ਤਤ੍ਰੈਤਲ੍ਲਗਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ ||੪|| ਅਪਾਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸਮਾਣਸ੍ਯ ਬਡਿਸ਼ੇਨ ਸਮਾਹਿਤਃ | ਮੁਚੁਣ੍ਡ੍ਯਾਦਾਯ ਮੇਧਾਵੀ ਸੂਚੀਸੂਤ੍ਰੇਣ ਵਾ ਪੁਨਃ ||੫|| ਨ ਚੋਤ੍ਥਾਪਯਤਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਕਾਰ੍ਯਮਭ੍ਯੁਨ੍ਨਤਂ ਤੁ ਤਤ੍ | ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਬਾਧਭਯਾਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਗ੍ਰਾਹਯੇਦ੍ਦਢਮ੍ ||੬|| ਤਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਿਥਿਲੀਭੂਤਂ ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਵ ਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮ੍ | ਉਲ੍ਲਿਖਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਪਰਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ ||੭|| ਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕਸ੍ਣਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲਾਚ੍ਚ ਮਣ੍ਡਲਾਤ੍ | ਨੀਤ੍ਵਾ ਕਨੀਨਕੋਪਾਨ੍ਤਂ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਨ੍ਨਾਤਿਕਨੀਨਕਮ੍ ||੮|| ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਸ੍ਥਿਤੇ ਮਾਂਸੇ ਨਾਕ੍ਸਿ ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਮਚ੍ਛਤਿ | ਕਨੀਨਕਵਧਾਦਸ੍ਰਂ ਨਾਡੀ ਵਾਪ੍ਯੁਪਜਾਯਤੇ ||੯|| ਹੀਨਚ੍ਛੇਦਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਵਦ੍ਧਿਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ |੧੦|
View original
ततः संरोषितं तूर्णं सुस्विन्नं परिघट्टितम् | अर्म यत्र वलीजातं तत्रैतल्लगयेद्भिषक् ||४|| अपाङ्गं प्रेक्षमाणस्य बडिशेन समाहितः | मुचुण्ड्याऽऽदाय मेधावी सूचीसूत्रेण वा पुनः ||५|| न चोत्थापयता क्षिप्रं कार्यमभ्युन्नतं तु तत् | शस्त्राबाधभयाच्चास्य वर्त्मनी ग्राहयेद्दृढम् ||६|| ततः प्रशिथिलीभूतं त्रिभिरेव विलम्बितम् | उल्लिखन्मण्डलाग्रेण तीक्ष्णेन परिशोधयेत् ||७|| विमुक्तं सर्वतश्चापि कृष्णाच्छुक्लाच्च मण्डलात् | नीत्वा कनीनकोपान्तं छिन्द्यान्नातिकनीनकम् ||८|| चतुर्भागस्थिते मांसे नाक्षि व्यापत्तिमृच्छति | कनीनकवधादस्रं नाडी वाऽप्युपजायते ||९|| हीनच्छेदात् पुनर्वृद्धिं शीघ्रमेवाधिगच्छति |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (10) · Śloka 11
ਅਰ੍ਮ ਯਜ੍ਜਾਲਵਦ੍ਵ੍ਯਾਪਿ ਤਦਪ੍ਯੁਨ੍ਮਾਰ੍ਜ੍ਯ ਲਮ੍ਬਿਤਮ੍ ||੧੦|| ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦ੍ਵਕ੍ਰੇਣ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨ੍ਤਮਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ |੧੧|
View original
अर्म यज्जालवद्व्यापि तदप्युन्मार्ज्य लम्बितम् ||१०|| छिन्द्याद्वक्रेण शस्त्रेण वर्त्मशुक्लान्तमाश्रितम् |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (11-13) · Śloka 14
ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਤੁ ਤਤਃ ਕਾਰ੍ਯਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ ||੧੧|| ਯਾਵਨਾਲਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਤ੍ਰਿਕਟੋਰ੍ਲਵਣਸ੍ਯ ਚ | ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਕੁਸ਼ਲੋ ਭਿਸਕ੍ ||੧੨|| ਦੋਸਰ੍ਤੁਬਲਕਾਲਜ੍ਞਃ ਸ੍ਨੇਹਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯਥਾਹਿਤਮ੍ | ਵ੍ਰਣਵਤ੍ ਸਂਵਿਧਾਨਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦਤਃ ਪਰਮ੍ ||੧੩|| ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਰਸ੍ਵੇਦਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੋਧਨਮਾਚਰੇਤ੍ |੧੪|
View original
प्रतिसारणमक्ष्णोस्तु ततः कार्यमनन्तरम् ||११|| यावनालस्य चूर्णेन त्रिकटोर्लवणस्य च | स्वेदयित्वा ततः पश्चाद्बध्नीयात् कुशलो भिषक् ||१२|| दोषर्तुबलकालज्ञः स्नेहं दत्त्वा यथाहितम् | व्रणवत् संविधानं तु तस्य कुर्यादतः परम् ||१३|| त्र्यहान्मुक्त्वा करस्वेदं दत्त्वा शोधनमाचरेत् |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 16
ਕਰਞ੍ਜਬੀਜਾਮਲਕਮਧੁਕੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਪਯਃ ||੧੪|| ਹਿਤਮਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਂ ਸ਼ੂਲੇ ਦ੍ਵਿਰਹ੍ਨਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍ | ਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਦੂਰ੍ਵਾਕਲ੍ਕੈਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ||੧੫|| ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਸਘਤਃ ਸ਼ੀਤਃ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ |੧੬|
View original
करञ्जबीजामलकमधुकैः साधितं पयः ||१४|| हितमाश्च्योतनं शूले द्विरह्नः क्षौद्रसंयुतम् | मधुकोत्पलकिञ्जल्कदूर्वाकल्कैश्च मूर्धनि ||१५|| प्रलेपः सघृतः शीतः क्षीरपिष्टः प्रशस्यते |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (16) · Śloka 16
ਲੇਖ੍ਯਾਞ੍ਜਨੈਰਪਹਰੇਦਰ੍ਮਸ਼ੇਸਂ ਭਵੇਦ੍ਯਦਿ ||੧੬||
View original
लेख्याञ्जनैरपहरेदर्मशेषं भवेद्यदि ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (17) · Śloka 17
ਅਰ੍ਮ ਚਾਲ੍ਪਂ ਦਧਿਨਿਭਂ ਨੀਲਂ ਰਕ੍ਤਮਥਾਪਿ ਵਾ | ਧੂਸਰਂ ਤਨੁ ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਤ੍ਤਦੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੧੭||
View original
अर्म चाल्पं दधिनिभं नीलं रक्तमथापि वा | धूसरं तनु यच्चापि शुक्रवत्तदुपाचरेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (18) · Śloka 18
ਚਰ੍ਮਾਭਂ ਬਹਲਂ ਯਤ੍ਤੁ ਸ੍ਨਾਯੁਮਾਂਸਘਨਾਵਤਮ੍ | ਛੇਦ੍ਯਮੇਵ ਤਦਰ੍ਮ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਸ੍ਣਮਣ੍ਡਲਗਂ ਚ ਯਤ੍ ||੧੮||
View original
चर्माभं बहलं यत्तु स्नायुमांसघनावृतम् | छेद्यमेव तदर्म स्यात् कृष्णमण्डलगं च यत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (19) · Śloka 19
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਵਰ੍ਣਮਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਕ੍ਸਿ ਗਤਕ੍ਲਮਮ੍ | ਛਿਨ੍ਨੇਰ੍ਮਣਿ ਭਵੇਤ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮਨੁਪਦ੍ਰਵਮ੍ ||੧੯||
View original
विशुद्धवर्णमक्लिष्टं क्रियास्वक्षि गतक्लमम् | छिन्नेऽर्मणि भवेत् सम्यग्यथास्वमनुपद्रवम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (20) · Śloka 20
ਸਿਰਾਜਾਲੇ ਸਿਰਾ ਯਾਸ੍ਤੁ ਕਠਿਨਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ | ਉਲ੍ਲਿਖੇਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਬਡਿਸ਼ੇਨਾਵਲਮ੍ਬਿਤਾਃ ||੨੦||
View original
सिराजाले सिरा यास्तु कठिनास्ताश्च बुद्धिमान् | उल्लिखेन्मण्डलाग्रेण बडिशेनावलम्बिताः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (21) · Śloka 21
ਸਿਰਾਸੁ ਪਿਡਕਾ ਜਾਤਾ ਯਾ ਨ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਭੇਸਜੈਃ | ਅਰ੍ਮਵਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਤਾਸਾਂ ਛੇਦਨਮਿਸ੍ਯਤੇ ||੨੧||
View original
सिरासु पिडका जाता या न सिध्यन्ति भेषजैः | अर्मवन्मण्डलाग्रेण तासां छेदनमिष्यते ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (22) · Śloka 22
ਰੋਗਯੋਸ਼੍ਚੈਤਯੋਃ ਕਾਰ੍ਯਮਰ੍ਮੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍ | ਵਿਧਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯਥਾਦੋਸਂ ਲੇਖਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮ੍ਭਤਃ ||੨੨||
View original
रोगयोश्चैतयोः कार्यमर्मोक्तं प्रतिसारणम् | विधिश्चापि यथादोषं लेखनद्रव्यसम्भृतः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (13-14) · Śloka 25
ਸਨ੍ਧੌ ਸਂਸ੍ਵੇਦ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਰ੍ਵਣੀਕਾਂ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ | ਉਤ੍ਤਰੇ ਚ ਤ੍ਰਿਭਾਗੇ ਚ ਬਡਿਸ਼ੇਨਾਵਲਮ੍ਬਿਤਾਮ੍ ||੨੩|| ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋਰ੍ਧਮਗ੍ਰੇ, ਸ੍ਯਾਦਸ਼੍ਰੁਨਾਡੀ ਹ੍ਯਤੋਨ੍ਯਥਾ | ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮਤ੍ਰਾਪਿ ਸੈਨ੍ਧਵਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਿਸ੍ਯਤੇ ||੨੪|| ਲੇਖਨੀਯਾਨਿ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍ |੨੫|
View original
सन्धौ संस्वेद्य शस्त्रेण पर्वणीकां विचक्षणः | उत्तरे च त्रिभागे च बडिशेनावलम्बिताम् ||२३|| छिन्द्यात्ततोऽर्धमग्रे, स्यादश्रुनाडी ह्यतोऽन्यथा | प्रतिसारणमत्रापि सैन्धवक्षौद्रमिष्यते ||२४|| लेखनीयानि चूर्णानि व्याधिशेषस्य भेषजम् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (25-28) · Śloka 28
ਸ਼ਙ੍ਖਂ ਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨਂ ਚ ਮਣ੍ਡੂਕੀਂ ਚ ਸਮੁਦ੍ਰਜਾਮ੍ ||੨੫|| ਸ੍ਫਟਿਕਂ ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਂ ਚ ਪ੍ਰਵਾਲਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਂ ਤਥਾ | ਵੈਦੂਰ੍ਯਂ ਪੁਲਕਂ ਮੁਕ੍ਤਾਮਯਸ੍ਤਾਮ੍ਰਰਜਾਂਸਿ ਚ ||੨੬|| ਸਮਭਾਗਾਨਿ ਸਮ੍ਪਿਸ੍ਯ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨੇਨ ਤੁ | ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਂ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਭਾਜਨੇ ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗਜੇ ||੨੭|| ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯੋਭਯਤਃ ਕਾਲਮਞ੍ਜਯੇਤ੍ ਸਤਤਂ ਬੁਧਃ | ਅਰ੍ਮਾਣਿ ਪਿਡਕਾਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਸਿਰਾਜਾਲਾਨਿ ਤੇਨ ਵੈ ||੨੮||
View original
शङ्खं समुद्रफेनं च मण्डूकीं च समुद्रजाम् ||२५|| स्फटिकं कुरुविन्दं च प्रवालाश्मन्तकं तथा | वैदूर्यं पुलकं मुक्तामयस्ताम्ररजांसि च ||२६|| समभागानि सम्पिष्य सार्धं स्रोतोञ्जनेन तु | चूर्णाञ्जनं कारयित्वा भाजने मेषशृङ्गजे ||२७|| संस्थाप्योभयतः कालमञ्जयेत् सततं बुधः | अर्माणि पिडकां हन्यात् सिराजालानि तेन वै ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (29) · Śloka 29
ਅਰ੍ਸ਼ਸ੍ਤਥਾ ਯਚ੍ਚ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦਮੇਵ ਚ | ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸ਼ਯਾ ਵਿਧਾਨਂ ਤੇਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੨੯||
View original
अर्शस्तथा यच्च नाम्ना शुष्कार्शोऽर्बुदमेव च | अभ्यन्तरं वर्त्मशया विधानं तेषु वक्ष्यते ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (30-32) · Śloka 33
ਵਰ੍ਤ੍ਮੋਪਸ੍ਵੇਦ੍ਯ ਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯ ਸੂਚ੍ਯੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ | ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਮੂਲੇ ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਗ੍ਵਰਃ ||੩੦|| ਤਤਃ ਸੈਨ੍ਧਵਕਾਸੀਸਕਸ੍ਣਾਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍ | ਸ੍ਥਿਤੇ ਚ ਰੁਧਿਰੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਦਹੇਤ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ਼ਲਾਕਯਾ ||੩੧|| ਕ੍ਸਾਰੇਣਾਵਲਿਖੇਚ੍ਚਾਪਿ ਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ੇਸੋ ਭਵੇਦ੍ਯਦਿ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰੁਭਯਤੋਭਾਗੈਸ੍ਤਤੋ ਦੋਸਮਧਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ ||੩੨|| ਵਿਤਰੇਚ੍ਚ ਯਥਾਦੋਸਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧਿਮ੍ |੩੩|
View original
वर्त्मोपस्वेद्य निर्भुज्य सूच्योत्क्षिप्य प्रयत्नतः | मण्डलाग्रेण तीक्ष्णेन मूले भिन्द्याद्भिषग्वरः ||३०|| ततः सैन्धवकासीसकृष्णाभिः प्रतिसारयेत् | स्थिते च रुधिरे वर्त्म दहेत् सम्यक् शलाकया ||३१|| क्षारेणावलिखेच्चापि व्याधिशेषो भवेद्यदि | तीक्ष्णैरुभयतोभागैस्ततो दोषमधिक्षिपेत् ||३२|| वितरेच्च यथादोषमभिष्यन्दक्रियाविधिम् |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (33) · Śloka 33
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣ੍ਯੁਪਰਤੇ ਮਾਸਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ ||੩੩||
View original
शस्त्रकर्मण्युपरते मासं च स्यात् सुयन्त्रितः ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਛੇਦ੍ਯਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे छेद्यरोगप्रतिषेधो नाम पञ्चदशोऽध्यायः ||१५||
🔊 Audio coming soon