15. chēdyarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતશ્છેદ્યરોગપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

સ્નિગ્ધં ભુક્તવતો હ્યન્નમુપવિષ્ટસ્ય યત્નતઃ | સંરોષયેત્તુ નયનં ભિષક્ ચૂર્ણૈસ્તુ લાવણૈઃ ||૩||

Adhikarana 3 (4-9) · Śloka 10

તતઃ સંરોષિતં તૂર્ણં સુસ્વિન્નં પરિઘટ્ટિતમ્ | અર્મ યત્ર વલીજાતં તત્રૈતલ્લગયેદ્ભિષક્ ||૪|| અપાઙ્ગં પ્રેક્ષમાણસ્ય બડિશેન સમાહિતઃ | મુચુણ્ડ્યાઽઽદાય મેધાવી સૂચીસૂત્રેણ વા પુનઃ ||૫|| ન ચોત્થાપયતા ક્ષિપ્રં કાર્યમભ્યુન્નતં તુ તત્ | શસ્ત્રાબાધભયાચ્ચાસ્ય વર્ત્મની ગ્રાહયેદ્દૃઢમ્ ||૬|| તતઃ પ્રશિથિલીભૂતં ત્રિભિરેવ વિલમ્બિતમ્ | ઉલ્લિખન્મણ્ડલાગ્રેણ તીક્ષ્ણેન પરિશોધયેત્ ||૭|| વિમુક્તં સર્વતશ્ચાપિ કૃષ્ણાચ્છુક્લાચ્ચ મણ્ડલાત્ | નીત્વા કનીનકોપાન્તં છિન્દ્યાન્નાતિકનીનકમ્ ||૮|| ચતુર્ભાગસ્થિતે માંસે નાક્ષિ વ્યાપત્તિમૃચ્છતિ | કનીનકવધાદસ્રં નાડી વાઽપ્યુપજાયતે ||૯|| હીનચ્છેદાત્ પુનર્વૃદ્ધિં શીઘ્રમેવાધિગચ્છતિ |૧૦|

Adhikarana 4 (10) · Śloka 11

અર્મ યજ્જાલવદ્વ્યાપિ તદપ્યુન્માર્જ્ય લમ્બિતમ્ ||૧૦|| છિન્દ્યાદ્વક્રેણ શસ્ત્રેણ વર્ત્મશુક્લાન્તમાશ્રિતમ્ |૧૧|

Adhikarana 5 (11-13) · Śloka 14

પ્રતિસારણમક્ષ્ણોસ્તુ તતઃ કાર્યમનન્તરમ્ ||૧૧|| યાવનાલસ્ય ચૂર્ણેન ત્રિકટોર્લવણસ્ય ચ | સ્વેદયિત્વા તતઃ પશ્ચાદ્બધ્નીયાત્ કુશલો ભિષક્ ||૧૨|| દોષર્તુબલકાલજ્ઞઃ સ્નેહં દત્ત્વા યથાહિતમ્ | વ્રણવત્ સંવિધાનં તુ તસ્ય કુર્યાદતઃ પરમ્ ||૧૩|| ત્ર્યહાન્મુક્ત્વા કરસ્વેદં દત્ત્વા શોધનમાચરેત્ |૧૪|

Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 16

કરઞ્જબીજામલકમધુકૈઃ સાધિતં પયઃ ||૧૪|| હિતમાશ્ચ્યોતનં શૂલે દ્વિરહ્નઃ ક્ષૌદ્રસંયુતમ્ | મધુકોત્પલકિઞ્જલ્કદૂર્વાકલ્કૈશ્ચ મૂર્ધનિ ||૧૫|| પ્રલેપઃ સઘૃતઃ શીતઃ ક્ષીરપિષ્ટઃ પ્રશસ્યતે |૧૬|

Adhikarana 7 (16) · Śloka 16

લેખ્યાઞ્જનૈરપહરેદર્મશેષં ભવેદ્યદિ ||૧૬||

Adhikarana 8 (17) · Śloka 17

અર્મ ચાલ્પં દધિનિભં નીલં રક્તમથાપિ વા | ધૂસરં તનુ યચ્ચાપિ શુક્રવત્તદુપાચરેત્ ||૧૭||

Adhikarana 9 (18) · Śloka 18

ચર્માભં બહલં યત્તુ સ્નાયુમાંસઘનાવૃતમ્ | છેદ્યમેવ તદર્મ સ્યાત્ કૃષ્ણમણ્ડલગં ચ યત્ ||૧૮||

Adhikarana 10 (19) · Śloka 19

વિશુદ્ધવર્ણમક્લિષ્ટં ક્રિયાસ્વક્ષિ ગતક્લમમ્ | છિન્નેઽર્મણિ ભવેત્ સમ્યગ્યથાસ્વમનુપદ્રવમ્ ||૧૯||

Adhikarana 11 (20) · Śloka 20

સિરાજાલે સિરા યાસ્તુ કઠિનાસ્તાશ્ચ બુદ્ધિમાન્ | ઉલ્લિખેન્મણ્ડલાગ્રેણ બડિશેનાવલમ્બિતાઃ ||૨૦||

Adhikarana 12 (21) · Śloka 21

સિરાસુ પિડકા જાતા યા ન સિધ્યન્તિ ભેષજૈઃ | અર્મવન્મણ્ડલાગ્રેણ તાસાં છેદનમિષ્યતે ||૨૧||

Adhikarana 13 (22) · Śloka 22

રોગયોશ્ચૈતયોઃ કાર્યમર્મોક્તં પ્રતિસારણમ્ | વિધિશ્ચાપિ યથાદોષં લેખનદ્રવ્યસમ્ભૃતઃ ||૨૨||

Adhikarana 14 (13-14) · Śloka 25

સન્ધૌ સંસ્વેદ્ય શસ્ત્રેણ પર્વણીકાં વિચક્ષણઃ | ઉત્તરે ચ ત્રિભાગે ચ બડિશેનાવલમ્બિતામ્ ||૨૩|| છિન્દ્યાત્તતોઽર્ધમગ્રે, સ્યાદશ્રુનાડી હ્યતોઽન્યથા | પ્રતિસારણમત્રાપિ સૈન્ધવક્ષૌદ્રમિષ્યતે ||૨૪|| લેખનીયાનિ ચૂર્ણાનિ વ્યાધિશેષસ્ય ભેષજમ્ |૨૫|

Adhikarana 15 (25-28) · Śloka 28

શઙ્ખં સમુદ્રફેનં ચ મણ્ડૂકીં ચ સમુદ્રજામ્ ||૨૫|| સ્ફટિકં કુરુવિન્દં ચ પ્રવાલાશ્મન્તકં તથા | વૈદૂર્યં પુલકં મુક્તામયસ્તામ્રરજાંસિ ચ ||૨૬|| સમભાગાનિ સમ્પિષ્ય સાર્ધં સ્રોતોઞ્જનેન તુ | ચૂર્ણાઞ્જનં કારયિત્વા ભાજને મેષશૃઙ્ગજે ||૨૭|| સંસ્થાપ્યોભયતઃ કાલમઞ્જયેત્ સતતં બુધઃ | અર્માણિ પિડકાં હન્યાત્ સિરાજાલાનિ તેન વૈ ||૨૮||

Adhikarana 16 (29) · Śloka 29

અર્શસ્તથા યચ્ચ નામ્ના શુષ્કાર્શોઽર્બુદમેવ ચ | અભ્યન્તરં વર્ત્મશયા વિધાનં તેષુ વક્ષ્યતે ||૨૯||

Adhikarana 17 (30-32) · Śloka 33

વર્ત્મોપસ્વેદ્ય નિર્ભુજ્ય સૂચ્યોત્ક્ષિપ્ય પ્રયત્નતઃ | મણ્ડલાગ્રેણ તીક્ષ્ણેન મૂલે ભિન્દ્યાદ્ભિષગ્વરઃ ||૩૦|| તતઃ સૈન્ધવકાસીસકૃષ્ણાભિઃ પ્રતિસારયેત્ | સ્થિતે ચ રુધિરે વર્ત્મ દહેત્ સમ્યક્ શલાકયા ||૩૧|| ક્ષારેણાવલિખેચ્ચાપિ વ્યાધિશેષો ભવેદ્યદિ | તીક્ષ્ણૈરુભયતોભાગૈસ્તતો દોષમધિક્ષિપેત્ ||૩૨|| વિતરેચ્ચ યથાદોષમભિષ્યન્દક્રિયાવિધિમ્ |૩૩|

Adhikarana 18 (33) · Śloka 33

શસ્ત્રકર્મણ્યુપરતે માસં ચ સ્યાત્ સુયન્ત્રિતઃ ||૩૩||

Adhikarana puShpikA · Śloka 15

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે શાલાક્યતન્ત્રે છેદ્યરોગપ્રતિષેધો નામ પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ ||૧૫||