Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাতশ্ছেদ্যরোগপ্রতিষেধং ব্যাখ্যাস্যামঃ ||১|| যথোবাচ ভগবান্ ধন্বন্তরিঃ ||২||
View original
अथातश्छेद्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
15. chēdyarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
স্নিগ্ধং ভুক্তবতো হ্যন্নমুপবিষ্টস্য যত্নতঃ | সংরোষযেত্তু নযনং ভিষক্ চূর্ণৈস্তু লাবণৈঃ ||৩||
View original
स्निग्धं भुक्तवतो ह्यन्नमुपविष्टस्य यत्नतः | संरोषयेत्तु नयनं भिषक् चूर्णैस्तु लावणैः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-9) · Śloka 10
ততঃ সংরোষিতং তূর্ণং সুস্বিন্নং পরিঘট্টিতম্ | অর্ম যত্র বলীজাতং তত্রৈতল্লগযেদ্ভিষক্ ||৪|| অপাঙ্গং প্রেক্ষমাণস্য বডিশেন সমাহিতঃ | মুচুণ্ড্যাঽঽদায মেধাবী সূচীসূত্রেণ বা পুনঃ ||৫|| ন চোত্থাপযতা ক্ষিপ্রং কার্যমভ্যুন্নতং তু তত্ | শস্ত্রাবাধভযাচ্চাস্য বর্ত্মনী গ্রাহযেদ্দৃঢম্ ||৬|| ততঃ প্রশিথিলীভূতং ত্রিভিরেব বিলম্বিতম্ | উল্লিখন্মণ্ডলাগ্রেণ তীক্ষ্ণেন পরিশোধযেত্ ||৭|| বিমুক্তং সর্বতশ্চাপি কৃষ্ণাচ্ছুক্লাচ্চ মণ্ডলাত্ | নীত্বা কনীনকোপান্তং ছিন্দ্যান্নাতিকনীনকম্ ||৮|| চতুর্ভাগস্থিতে মাংসে নাক্ষি ব্যাপত্তিমৃচ্ছতি | কনীনকবধাদস্রং নাডী বাঽপ্যুপজাযতে ||৯|| হীনচ্ছেদাত্ পুনর্বৃদ্ধিং শীঘ্রমেবাধিগচ্ছতি |১০|
View original
ततः संरोषितं तूर्णं सुस्विन्नं परिघट्टितम् | अर्म यत्र वलीजातं तत्रैतल्लगयेद्भिषक् ||४|| अपाङ्गं प्रेक्षमाणस्य बडिशेन समाहितः | मुचुण्ड्याऽऽदाय मेधावी सूचीसूत्रेण वा पुनः ||५|| न चोत्थापयता क्षिप्रं कार्यमभ्युन्नतं तु तत् | शस्त्राबाधभयाच्चास्य वर्त्मनी ग्राहयेद्दृढम् ||६|| ततः प्रशिथिलीभूतं त्रिभिरेव विलम्बितम् | उल्लिखन्मण्डलाग्रेण तीक्ष्णेन परिशोधयेत् ||७|| विमुक्तं सर्वतश्चापि कृष्णाच्छुक्लाच्च मण्डलात् | नीत्वा कनीनकोपान्तं छिन्द्यान्नातिकनीनकम् ||८|| चतुर्भागस्थिते मांसे नाक्षि व्यापत्तिमृच्छति | कनीनकवधादस्रं नाडी वाऽप्युपजायते ||९|| हीनच्छेदात् पुनर्वृद्धिं शीघ्रमेवाधिगच्छति |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (10) · Śloka 11
অর্ম যজ্জালবদ্ব্যাপি তদপ্যুন্মার্জ্য লম্বিতম্ ||১০|| ছিন্দ্যাদ্বক্রেণ শস্ত্রেণ বর্ত্মশুক্লান্তমাশ্রিতম্ |১১|
View original
अर्म यज्जालवद्व्यापि तदप्युन्मार्ज्य लम्बितम् ||१०|| छिन्द्याद्वक्रेण शस्त्रेण वर्त्मशुक्लान्तमाश्रितम् |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (11-13) · Śloka 14
প্রতিসারণমক্ষ্ণোস্তু ততঃ কার্যমনন্তরম্ ||১১|| যাবনালস্য চূর্ণেন ত্রিকটোর্লবণস্য চ | স্বেদযিত্বা ততঃ পশ্চাদ্বধ্নীযাত্ কুশলো ভিষক্ ||১২|| দোষর্তুবলকালজ্ঞঃ স্নেহং দত্ত্বা যথাহিতম্ | ব্রণবত্ সংবিধানং তু তস্য কুর্যাদতঃ পরম্ ||১৩|| ত্র্যহান্মুক্ত্বা করস্বেদং দত্ত্বা শোধনমাচরেত্ |১৪|
View original
प्रतिसारणमक्ष्णोस्तु ततः कार्यमनन्तरम् ||११|| यावनालस्य चूर्णेन त्रिकटोर्लवणस्य च | स्वेदयित्वा ततः पश्चाद्बध्नीयात् कुशलो भिषक् ||१२|| दोषर्तुबलकालज्ञः स्नेहं दत्त्वा यथाहितम् | व्रणवत् संविधानं तु तस्य कुर्यादतः परम् ||१३|| त्र्यहान्मुक्त्वा करस्वेदं दत्त्वा शोधनमाचरेत् |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 16
করঞ্জবীজামলকমধুকৈঃ সাধিতং পযঃ ||১৪|| হিতমাশ্চ্যোতনং শূলে দ্বিরহ্নঃ ক্ষৌদ্রসংযুতম্ | মধুকোত্পলকিঞ্জল্কদূর্বাকল্কৈশ্চ মূর্ধনি ||১৫|| প্রলেপঃ সঘৃতঃ শীতঃ ক্ষীরপিষ্টঃ প্রশস্যতে |১৬|
View original
करञ्जबीजामलकमधुकैः साधितं पयः ||१४|| हितमाश्च्योतनं शूले द्विरह्नः क्षौद्रसंयुतम् | मधुकोत्पलकिञ्जल्कदूर्वाकल्कैश्च मूर्धनि ||१५|| प्रलेपः सघृतः शीतः क्षीरपिष्टः प्रशस्यते |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (16) · Śloka 16
লেখ্যাঞ্জনৈরপহরেদর্মশেষং ভবেদ্যদি ||১৬||
View original
लेख्याञ्जनैरपहरेदर्मशेषं भवेद्यदि ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (17) · Śloka 17
অর্ম চাল্পং দধিনিভং নীলং রক্তমথাপি বা | ধূসরং তনু যচ্চাপি শুক্রবত্তদুপাচরেত্ ||১৭||
View original
अर्म चाल्पं दधिनिभं नीलं रक्तमथापि वा | धूसरं तनु यच्चापि शुक्रवत्तदुपाचरेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (18) · Śloka 18
চর্মাভং বহলং যত্তু স্নাযুমাংসঘনাবৃতম্ | ছেদ্যমেব তদর্ম স্যাত্ কৃষ্ণমণ্ডলগং চ যত্ ||১৮||
View original
चर्माभं बहलं यत्तु स्नायुमांसघनावृतम् | छेद्यमेव तदर्म स्यात् कृष्णमण्डलगं च यत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (19) · Śloka 19
বিশুদ্ধবর্ণমক্লিষ্টং ক্রিযাস্বক্ষি গতক্লমম্ | ছিন্নেঽর্মণি ভবেত্ সম্যগ্যথাস্বমনুপদ্রবম্ ||১৯||
View original
विशुद्धवर्णमक्लिष्टं क्रियास्वक्षि गतक्लमम् | छिन्नेऽर्मणि भवेत् सम्यग्यथास्वमनुपद्रवम् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (20) · Śloka 20
সিরাজালে সিরা যাস্তু কঠিনাস্তাশ্চ বুদ্ধিমান্ | উল্লিখেন্মণ্ডলাগ্রেণ বডিশেনাবলম্বিতাঃ ||২০||
View original
सिराजाले सिरा यास्तु कठिनास्ताश्च बुद्धिमान् | उल्लिखेन्मण्डलाग्रेण बडिशेनावलम्बिताः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (21) · Śloka 21
সিরাসু পিডকা জাতা যা ন সিধ্যন্তি ভেষজৈঃ | অর্মবন্মণ্ডলাগ্রেণ তাসাং ছেদনমিষ্যতে ||২১||
View original
सिरासु पिडका जाता या न सिध्यन्ति भेषजैः | अर्मवन्मण्डलाग्रेण तासां छेदनमिष्यते ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (22) · Śloka 22
রোগযোশ্চৈতযোঃ কার্যমর্মোক্তং প্রতিসারণম্ | বিধিশ্চাপি যথাদোষং লেখনদ্রব্যসম্ভৃতঃ ||২২||
View original
रोगयोश्चैतयोः कार्यमर्मोक्तं प्रतिसारणम् | विधिश्चापि यथादोषं लेखनद्रव्यसम्भृतः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (13-14) · Śloka 25
সন্ধৌ সংস্বেদ্য শস্ত্রেণ পর্বণীকাং বিচক্ষণঃ | উত্তরে চ ত্রিভাগে চ বডিশেনাবলম্বিতাম্ ||২৩|| ছিন্দ্যাত্ততোঽর্ধমগ্রে, স্যাদশ্রুনাডী হ্যতোঽন্যথা | প্রতিসারণমত্রাপি সৈন্ধবক্ষৌদ্রমিষ্যতে ||২৪|| লেখনীযানি চূর্ণানি ব্যাধিশেষস্য ভেষজম্ |২৫|
View original
सन्धौ संस्वेद्य शस्त्रेण पर्वणीकां विचक्षणः | उत्तरे च त्रिभागे च बडिशेनावलम्बिताम् ||२३|| छिन्द्यात्ततोऽर्धमग्रे, स्यादश्रुनाडी ह्यतोऽन्यथा | प्रतिसारणमत्रापि सैन्धवक्षौद्रमिष्यते ||२४|| लेखनीयानि चूर्णानि व्याधिशेषस्य भेषजम् |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (25-28) · Śloka 28
শঙ্খং সমুদ্রফেনং চ মণ্ডূকীং চ সমুদ্রজাম্ ||২৫|| স্ফটিকং কুরুবিন্দং চ প্রবালাশ্মন্তকং তথা | বৈদূর্যং পুলকং মুক্তামযস্তাম্ররজাংসি চ ||২৬|| সমভাগানি সম্পিষ্য সার্ধং স্রোতোঞ্জনেন তু | চূর্ণাঞ্জনং কারযিত্বা ভাজনে মেষশৃঙ্গজে ||২৭|| সংস্থাপ্যোভযতঃ কালমঞ্জযেত্ সততং বুধঃ | অর্মাণি পিডকাং হন্যাত্ সিরাজালানি তেন বৈ ||২৮||
View original
शङ्खं समुद्रफेनं च मण्डूकीं च समुद्रजाम् ||२५|| स्फटिकं कुरुविन्दं च प्रवालाश्मन्तकं तथा | वैदूर्यं पुलकं मुक्तामयस्ताम्ररजांसि च ||२६|| समभागानि सम्पिष्य सार्धं स्रोतोञ्जनेन तु | चूर्णाञ्जनं कारयित्वा भाजने मेषशृङ्गजे ||२७|| संस्थाप्योभयतः कालमञ्जयेत् सततं बुधः | अर्माणि पिडकां हन्यात् सिराजालानि तेन वै ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (29) · Śloka 29
অর্শস্তথা যচ্চ নাম্না শুষ্কার্শোঽর্বুদমেব চ | অভ্যন্তরং বর্ত্মশযা বিধানং তেষু বক্ষ্যতে ||২৯||
View original
अर्शस्तथा यच्च नाम्ना शुष्कार्शोऽर्बुदमेव च | अभ्यन्तरं वर्त्मशया विधानं तेषु वक्ष्यते ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (30-32) · Śloka 33
বর্ত্মোপস্বেদ্য নির্ভুজ্য সূচ্যোত্ক্ষিপ্য প্রযত্নতঃ | মণ্ডলাগ্রেণ তীক্ষ্ণেন মূলে ভিন্দ্যাদ্ভিষগ্বরঃ ||৩০|| ততঃ সৈন্ধবকাসীসকৃষ্ণাভিঃ প্রতিসারযেত্ | স্থিতে চ রুধিরে বর্ত্ম দহেত্ সম্যক্ শলাকযা ||৩১|| ক্ষারেণাবলিখেচ্চাপি ব্যাধিশেষো ভবেদ্যদি | তীক্ষ্ণৈরুভযতোভাগৈস্ততো দোষমধিক্ষিপেত্ ||৩২|| বিতরেচ্চ যথাদোষমভিষ্যন্দক্রিযাবিধিম্ |৩৩|
View original
वर्त्मोपस्वेद्य निर्भुज्य सूच्योत्क्षिप्य प्रयत्नतः | मण्डलाग्रेण तीक्ष्णेन मूले भिन्द्याद्भिषग्वरः ||३०|| ततः सैन्धवकासीसकृष्णाभिः प्रतिसारयेत् | स्थिते च रुधिरे वर्त्म दहेत् सम्यक् शलाकया ||३१|| क्षारेणावलिखेच्चापि व्याधिशेषो भवेद्यदि | तीक्ष्णैरुभयतोभागैस्ततो दोषमधिक्षिपेत् ||३२|| वितरेच्च यथादोषमभिष्यन्दक्रियाविधिम् |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (33) · Śloka 33
শস্ত্রকর্মণ্যুপরতে মাসং চ স্যাত্ সুযন্ত্রিতঃ ||৩৩||
View original
शस्त्रकर्मण्युपरते मासं च स्यात् सुयन्त्रितः ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 15
ইতি সুশ্রুতসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রান্তর্গতে শালাক্যতন্ত্রে ছেদ্যরোগপ্রতিষেধো নাম পঞ্চদশোঽধ্যাযঃ ||১৫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे छेद्यरोगप्रतिषेधो नाम पञ्चदशोऽध्यायः ||१५||
🔊 Audio coming soon