Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

54. kr̥mirōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-6) · Śloka 6

அதாதஃ கமிரோகப்ரதிஷேதமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨|| அஜீர்ணாத்யஶநாஸாத்ம்யவிருத்தமலிநாஶநைஃ | அவ்யாயாமதிவாஸ்வப்நகுர்வதிஸ்நிக்தஶீதலைஃ ||௩|| மாஷபிஷ்டாந்நவிதலபிஸஶாலூகஸேருகைஃ | பர்ணஶாகஸுராஶுக்தததிக்ஷீரகுடேக்ஷுபிஃ ||௪|| பலலாநூபபிஶிதபிண்யாகபதுகாதிபிஃ | ஸ்வாத்வம்லத்ரவபாநைஶ்ச ஶ்லேஷ்மா பித்தஂ ச குப்யதி ||௫|| கமீந் பஹுவிதாகாராந் கரோதி விவிதாஶ்ரயாந் | ஆமபக்வாஶயே தேஷாஂ கபவிட்ஜந்மநாஂ புநஃ | தமந்யாஂ ரக்தஜாநாஂ ச ப்ரஸவஃ ப்ராயஶஃ ஸ்மதஃ ||௬||

View original

अथातः कृमिरोगप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| अजीर्णाध्यशनासात्म्यविरुद्धमलिनाशनैः | अव्यायामदिवास्वप्नगुर्वतिस्निग्धशीतलैः ||३|| माषपिष्टान्नविदलबिसशालूकसेरुकैः | पर्णशाकसुराशुक्तदधिक्षीरगुडेक्षुभिः ||४|| पललानूपपिशितपिण्याकपृथुकादिभिः | स्वाद्वम्लद्रवपानैश्च श्लेष्मा पित्तं च कुप्यति ||५|| कृमीन् बहुविधाकारान् करोति विविधाश्रयान् | आमपक्वाशये तेषां कफविड्जन्मनां पुनः | धमन्यां रक्तजानां च प्रसवः प्रायशः स्मृतः ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (7) · Śloka 7

விஂஶதேஃ கமிஜாதீநாஂ த்ரிவிதஃ ஸம்பவஃ ஸ்மதஃ | புரீஷகபரக்தாநி, தாஸாஂ வக்ஷ்யாமி விஸ்தரம் ||௭||

View original

विंशतेः कृमिजातीनां त्रिविधः सम्भवः स्मृतः | पुरीषकफरक्तानि, तासां वक्ष्यामि विस्तरम् ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (8) · Śloka 8

அஜவா விஜவாஃ கிப்யாஶ்சிப்யா கண்டூபதாஸ்ததா | சூரவோ த்விமுகாஶ்சைவ ஜ்ஞேயாஃ ஸப்த புரீஷஜாஃ ||௮||

View original

अजवा विजवाः किप्याश्चिप्या गण्डूपदास्तथा | चूरवो द्विमुखाश्चैव ज्ञेयाः सप्त पुरीषजाः ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (9-10) · Śloka 10

ஶ்வேதாஃ ஸூக்ஷ்மாஸ்துதந்த்யேதே குதஂ ப்ரதிஸரந்தி ச | தேஷாமேவாபரே புச்சைஃ பதவஶ்ச பவந்தி ஹி ||௯|| ஶூலாக்நிமாந்த்யபாண்டுத்வவிஷ்டம்பபலஸங்க்ஷயாஃ | ப்ரஸேகாருசிஹத்ரோகவிட்பேதாஸ்து புரீஷஜைஃ ||௧௦||

View original

श्वेताः सूक्ष्मास्तुदन्त्येते गुदं प्रतिसरन्ति च | तेषामेवापरे पुच्छैः पृथवश्च भवन्ति हि ||९|| शूलाग्निमान्द्यपाण्डुत्वविष्टम्भबलसङ्क्षयाः | प्रसेकारुचिहृद्रोगविड्भेदास्तु पुरीषजैः ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (11) · Śloka 11

ரக்தா கண்டூபதா தீர்கா குதகண்டூநிபாதிநஃ | ஶூலாடோபஶகத்பேதபக்திநாஶகராஶ்ச தே ||௧௧||

View original

रक्ता गण्डूपदा दीर्घा गुदकण्डूनिपातिनः | शूलाटोपशकृद्भेदपक्तिनाशकराश्च ते ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (12) · Śloka 12

தர்பபுஷ்பா மஹாபுஷ்பாஃ ப்ரலூநாஶ்சிபிடாஸ்ததா | பிபீலிகா தாருணாஶ்ச கபகோபஸமுத்பவாஃ ||௧௨||

View original

दर्भपुष्पा महापुष्पाः प्रलूनाश्चिपिटास्तथा | पिपीलिका दारुणाश्च कफकोपसमुद्भवाः ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (13) · Śloka 13

ரோமஶா ரோமமூர்தாநஃ ஸபுச்சாஃ ஶ்யாவமண்டலாஃ | ரூடதாந்யாங்குராகாராஃ ஶுக்லாஸ்தே தநவஸ்ததா ||௧௩||

View original

रोमशा रोममूर्धानः सपुच्छाः श्यावमण्डलाः | रूढधान्याङ्कुराकाराः शुक्लास्ते तनवस्तथा ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (14) · Śloka 14

மஜ்ஜாதா நேத்ரலேடாரஸ்தாலுஶ்ரோத்ரபுஜஸ்ததா |௧௪|

View original

मज्जादा नेत्रलेढारस्तालुश्रोत्रभुजस्तथा |१४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (14) · Śloka 14

ஶிரோஹத்ரோகவமதுப்ரதிஶ்யாயகராஶ்ச தே ||௧௪||

View original

शिरोहृद्रोगवमथुप्रतिश्यायकराश्च ते ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (15) · Śloka 15

கேஶரோமநகாதாஶ்ச தந்தாதாஃ கிக்கிஶாஸ்ததா | குஷ்டஜாஃ ஸபரீஸர்பா ஜ்ஞேயாஃ ஶோணிதஸம்பவாஃ ||௧௫||

View original

केशरोमनखादाश्च दन्तादाः किक्किशास्तथा | कुष्ठजाः सपरीसर्पा ज्ञेयाः शोणितसम्भवाः ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (16) · Śloka 16

தே ஸரக்தாஶ்ச கஷ்ணாஶ்ச ஸ்நிக்தாஶ்ச பதவஸ்ததா |௧௬|

View original

ते सरक्ताश्च कृष्णाश्च स्निग्धाश्च पृथवस्तथा |१६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (16) · Śloka 16

ரக்தாதிஷ்டாநஜாந் ப்ராயோ விகாராந் ஜநயந்தி தே ||௧௬||

View original

रक्ताधिष्ठानजान् प्रायो विकारान् जनयन्ति ते ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 19

மாஷபிஷ்டாந்நவிதலபர்ணஶாகைஃ புரீஷஜாஃ | மாஂஸமாஷகுடக்ஷீரததிதைலைஃ கபோத்பவாஃ ||௧௭|| விருத்தாஜீர்ணஶாகாத்யைஃ ஶோணிதோத்தா பவந்தி ஹி | ஜ்வரோ விவர்ணதா ஶூலஂ ஹத்ரோகஃ ஸதநஂ ப்ரமஃ ||௧௮|| பக்தத்வேஷோऽதிஸாரஶ்ச ஸஞ்ஜாதகமிலக்ஷணம் |௧௯|

View original

माषपिष्टान्नविदलपर्णशाकैः पुरीषजाः | मांसमाषगुडक्षीरदधितैलैः कफोद्भवाः ||१७|| विरुद्धाजीर्णशाकाद्यैः शोणितोत्था भवन्ति हि | ज्वरो विवर्णता शूलं हृद्रोगः सदनं भ्रमः ||१८|| भक्तद्वेषोऽतिसारश्च सञ्जातकृमिलक्षणम् |१९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (19) · Śloka 20

தஶ்யாஸ்த்ரயோதஶாத்யாஸ்து கமீணாஂ பரிகீர்திதாஃ ||௧௯|| கேஶாதாத்யாஸ்த்வதஶ்யாஸ்தே த்வாவாத்யௌ பரிவர்ஜயேத் |௨௦|

View original

दृश्यास्त्रयोदशाद्यास्तु कृमीणां परिकीर्तिताः ||१९|| केशादाद्यास्त्वदृश्यास्ते द्वावाद्यौ परिवर्जयेत् |२०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (20) · Śloka 21

ஏஷாமந்யதமஂ ஜ்ஞாத்வா ஜிகாஂஸுஃ ஸ்நிக்தமாதுரம் ||௨௦|| ஸுரஸாதிவிபக்வேந ஸர்பிஷா வாந்தமாதிதஃ | விரேசயேத்தீக்ஷ்ணதரைர்யோகை ... |௨௧|

View original

एषामन्यतमं ज्ञात्वा जिघांसुः स्निग्धमातुरम् ||२०|| सुरसादिविपक्वेन सर्पिषा वान्तमादितः | विरेचयेत्तीक्ष्णतरैर्योगै ... |२१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (21-22) · Śloka 22

... ராஸ்தாபயேச்ச தம் ||௨௧|| யவகோலகுலத்தாநாஂ ஸுரஸாதேர்கணஸ்ய ச | விடங்கஸ்நேஹயுக்தேந க்வாதேந லவணேந ச ||௨௨||

View original

... रास्थापयेच्च तम् ||२१|| यवकोलकुलत्थानां सुरसादेर्गणस्य च | विडङ्गस्नेहयुक्तेन क्वाथेन लवणेन च ||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (23) · Śloka 24

ப்ரத்யாகதே நிரூஹே து நரஂ ஸ்நாதஂ ஸுகாம்புநா | யுஞ்ஜ்யாத் கமிக்நைரஶநைஸ்ததஃ ஶீக்ரஂ பிஷக்வரஃ ||௨௩|| ஸ்நேஹேநோக்தேந சைநஂ து யோஜயேத் ஸ்நேஹபஸ்திநா |௨௪|

View original

प्रत्यागते निरूहे तु नरं स्नातं सुखाम्बुना | युञ्ज्यात् कृमिघ्नैरशनैस्ततः शीघ्रं भिषग्वरः ||२३|| स्नेहेनोक्तेन चैनं तु योजयेत् स्नेहबस्तिना |२४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (24) · Śloka 24

ததஃ ஶிரீஷகிணிஹீரஸஂ க்ஷௌத்ரயுதஂ பிபேத் ||௨௪||

View original

ततः शिरीषकिणिहीरसं क्षौद्रयुतं पिबेत् ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (25) · Śloka 25

கேவூகஸ்வரஸஂ வாऽபி பூர்வவத்தீக்ஷ்ணபோஜநஃ |௨௫|

View original

केवूकस्वरसं वाऽपि पूर्ववत्तीक्ष्णभोजनः |२५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (25) · Śloka 25

பலாஶபீஜஸ்வரஸஂ கல்கஂ வா தண்டுலாம்புநா ||௨௫||

View original

पलाशबीजस्वरसं कल्कं वा तण्डुलाम्बुना ||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (26) · Śloka 26

பாரிபத்ரகபத்ராணாஂ க்ஷௌத்ரேண ஸ்வரஸஂ பிபேத் | பத்தூரஸ்வரஸஂ வாऽபி பிபேத்வா ஸுரஸாதிஜம் ||௨௬||

View original

पारिभद्रकपत्राणां क्षौद्रेण स्वरसं पिबेत् | पत्तूरस्वरसं वाऽपि पिबेद्वा सुरसादिजम् ||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (27) · Śloka 27

லிஹ்யாதஶ்வஶகச்சூர்ணஂ வைடங்கஂ வா ஸமாக்ஷிகம் |௨௭|

View original

लिह्यादश्वशकृच्चूर्णं वैडङ्गं वा समाक्षिकम् |२७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (27) · Śloka 28

பத்ரைர்மூஷிகபர்ண்யா வா ஸுபிஷ்டைஃ பிஷ்டமிஶ்ரிதைஃ ||௨௭|| காதேத் பூபலிகாஃ பக்வா தாந்யாம்லஂ ச பிபேதநு |௨௮|

View original

पत्रैर्मूषिकपर्ण्या वा सुपिष्टैः पिष्टमिश्रितैः ||२७|| खादेत् पूपलिकाः पक्वा धान्याम्लं च पिबेदनु |२८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (28) · Śloka 29

ஸுரஸாதிகணே பக்வஂ தைலஂ வா பாநமிஷ்யதே ||௨௮|| விடங்கசூர்ணயுக்தைர்வா பிஷ்டைர்பக்ஷ்யாஂஸ்து காரயேத் |௨௯|

View original

सुरसादिगणे पक्वं तैलं वा पानमिष्यते ||२८|| विडङ्गचूर्णयुक्तैर्वा पिष्टैर्भक्ष्यांस्तु कारयेत् |२९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (29) · Śloka 29

தத்கஷாயப்ரபீதாநாஂ திலாநாஂ ஸ்நேஹமேவ வா ||௨௯||

View original

तत्कषायप्रपीतानां तिलानां स्नेहमेव वा ||२९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (31) · Śloka 31

ஶ்வாவிதஃ ஶகதஶ்சூர்ணஂ ஸப்தகத்வஃ ஸுபாவிதம் | விடங்காநாஂ கஷாயேண த்ரைபலேந ததைவ ச ||௩௦|| க்ஷௌத்ரேண லீட்வாऽநுபிபேத்ரஸமாமலகோத்பவம் | அக்ஷாபயாரஸஂ வாऽபி... |௩௧|

View original

श्वाविधः शकृतश्चूर्णं सप्तकृत्वः सुभावितम् | विडङ्गानां कषायेण त्रैफलेन तथैव च ||३०|| क्षौद्रेण लीढ्वाऽनुपिबेद्रसमामलकोद्भवम् | अक्षाभयारसं वाऽपि... |३१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 27 (31) · Śloka 31

... விதிரேஷோऽயஸாமபி ||௩௧||

View original

... विधिरेषोऽयसामपि ||३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 28 (32) · Śloka 33

பூதீகஸ்வரஸஂ வாऽபி பிபேத்வா மதுநா ஸஹ | பிபேத்வா பிப்பலீமூலமஜாமூத்ரேண ஸஂயுதம் ||௩௨|| ஸப்தராத்ரஂ பிபேத்தஷ்டஂ த்ரபு வா ததிமஸ்துநா |௩௩|

View original

पूतीकस्वरसं वाऽपि पिबेद्वा मधुना सह | पिबेद्वा पिप्पलीमूलमजामूत्रेण संयुतम् ||३२|| सप्तरात्रं पिबेद्धृष्टं त्रपु वा दधिमस्तुना |३३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 29 (33) · Śloka 33

புரீஷஜாந் கபோத்தாஂஶ்ச ஹந்யாதேவஂ கமீந் பிஷக் ||௩௩||

View original

पुरीषजान् कफोत्थांश्च हन्यादेवं कृमीन् भिषक् ||३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 30 (34) · Śloka 34

ஶிரோஹத்க்ராணகர்ணாக்ஷிஸஂஶ்ரிதாஂஶ்ச பதக்விதாந் | விஶேஷேணாஞ்ஜநைர்நஸ்யைரவபீடைஶ்ச ஸாதயேத் ||௩௪||

View original

शिरोहृद्घ्राणकर्णाक्षिसंश्रितांश्च पृथग्विधान् | विशेषेणाञ्जनैर्नस्यैरवपीडैश्च साधयेत् ||३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 31 (35) · Śloka 35

ஶகத்ரஸஂ துரங்கஸ்ய ஸுஶுஷ்கஂ பாவயேததி | நிஷ்க்வாதேந விடங்காநாஂ சூர்ணஂ ப்ரதமநஂ து தத் ||௩௫||

View original

शकृद्रसं तुरङ्गस्य सुशुष्कं भावयेदति | निष्क्वाथेन विडङ्गानां चूर्णं प्रधमनं तु तत् ||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 32 (36) · Śloka 36

அயஶ்சூர்ணாந்யநேநைவ விதிநா யோஜயேத்பிஷக் | ஸகாஂஸ்யநீலஂ தைலஂ ச நஸ்யஂ ஸ்யாத்ஸுரஸாதிகே ||௩௬||

View original

अयश्चूर्णान्यनेनैव विधिना योजयेद्भिषक् | सकांस्यनीलं तैलं च नस्यं स्यात्सुरसादिके ||३६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 33 (37) · Śloka 37

இந்த்ரலுப்தவிதிஶ்சாபி விதேயோ ரோமபோஜிஷு |௩௭|

View original

इन्द्रलुप्तविधिश्चापि विधेयो रोमभोजिषु |३७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 34 (37) · Śloka 37

தந்தாதாநாஂ ஸமுத்திஷ்டஂ விதாநஂ முகரோகிகம் ||௩௭||

View original

दन्तादानां समुद्दिष्टं विधानं मुखरोगिकम् ||३७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 35 (38) · Śloka 38

ரக்தஜாநாஂ ப்ரதீகாரஂ குர்யாத் குஷ்டசிகித்ஸிதே |௩௮|

View original

रक्तजानां प्रतीकारं कुर्यात् कुष्ठचिकित्सिते |३८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 36 (38) · Śloka 38

ஸுரஸாதிஂ து ஸர்வேஷு ஸர்வதைவோபயோஜயேத் ||௩௮||

View original

सुरसादिं तु सर्वेषु सर्वथैवोपयोजयेत् ||३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 37 (39) · Śloka 39

ப்ரவ்யக்ததிக்தகடுகஂ போஜநஂ ச ஹிதஂ பவேத் |௩௯|

View original

प्रव्यक्ततिक्तकटुकं भोजनं च हितं भवेत् |३९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 38 (39) · Śloka 39

குலத்தக்ஷாரஸஂஸஷ்டஂ க்ஷாரபாநஂ ச பூஜிதம் ||௩௯||

View original

कुलत्थक्षारसंसृष्टं क्षारपानं च पूजितम् ||३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 39 (40) · Śloka 40

க்ஷீராணி மாஂஸாநி கதாநி சைவ ததீநி ஶாகாநி ச பர்ணவந்தி | ஸமாஸதோऽம்லாந்மதுராந் ஹிமாஂஶ்ச கமீந் ஜிகாஂஸுஃ பரிவர்ஜயேத்து ||௪௦||

View original

क्षीराणि मांसानि घृतानि चैव दधीनि शाकानि च पर्णवन्ति | समासतोऽम्लान्मधुरान् हिमांश्च कृमीन् जिघांसुः परिवर्जयेत्तु ||४०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 54

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே காயசிகித்ஸாதந்த்ரே கமிப்ரதிஷேதோ நாம (ஷோடஶோऽத்யாயஃ, ஆதிதஃ) சதுஃபஞ்சாஶத்தமோऽத்யாயஃ ||௫௪||

View original

इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे कृमिप्रतिषेधो नाम (षोडशोऽध्यायः, आदितः) चतुःपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५४||

🔊 Audio coming soon

54. kr̥mirōgapratiṣēdhādhyāyaḥ — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi