Adhikarana 1 (1-6) · Śloka 6
అథాతః కృమిరోగప్రతిషేధమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1||
యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
అజీర్ణాధ్యశనాసాత్మ్యవిరుద్ధమలినాశనైః |
అవ్యాయామదివాస్వప్నగుర్వతిస్నిగ్ధశీతలైః ||3||
మాషపిష్టాన్నవిదలబిసశాలూకసేరుకైః |
పర్ణశాకసురాశుక్తదధిక్షీరగుడేక్షుభిః ||4||
పలలానూపపిశితపిణ్యాకపృథుకాదిభిః |
స్వాద్వమ్లద్రవపానైశ్చ శ్లేష్మా పిత్తం చ కుప్యతి ||5||
కృమీన్ బహువిధాకారాన్ కరోతి వివిధాశ్రయాన్ |
ఆమపక్వాశయే తేషాం కఫవిడ్జన్మనాం పునః |
ధమన్యాం రక్తజానాం చ ప్రసవః ప్రాయశః స్మృతః ||6||
View original
अथातः कृमिरोगप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
अजीर्णाध्यशनासात्म्यविरुद्धमलिनाशनैः |
अव्यायामदिवास्वप्नगुर्वतिस्निग्धशीतलैः ||३||
माषपिष्टान्नविदलबिसशालूकसेरुकैः |
पर्णशाकसुराशुक्तदधिक्षीरगुडेक्षुभिः ||४||
पललानूपपिशितपिण्याकपृथुकादिभिः |
स्वाद्वम्लद्रवपानैश्च श्लेष्मा पित्तं च कुप्यति ||५||
कृमीन् बहुविधाकारान् करोति विविधाश्रयान् |
आमपक्वाशये तेषां कफविड्जन्मनां पुनः |
धमन्यां रक्तजानां च प्रसवः प्रायशः स्मृतः ||६||
Adhikarana 2 (7) · Śloka 7
వింశతేః కృమిజాతీనాం త్రివిధః సంభవః స్మృతః |
పురీషకఫరక్తాని, తాసాం వక్ష్యామి విస్తరం ||7||
View original
विंशतेः कृमिजातीनां त्रिविधः सम्भवः स्मृतः |
पुरीषकफरक्तानि, तासां वक्ष्यामि विस्तरम् ||७||
Adhikarana 3 (8) · Śloka 8
అజవా విజవాః కిప్యాశ్చిప్యా గండూపదాస్తథా |
చూరవో ద్విముఖాశ్చైవ జ్ఞేయాః సప్త పురీషజాః ||8||
View original
अजवा विजवाः किप्याश्चिप्या गण्डूपदास्तथा |
चूरवो द्विमुखाश्चैव ज्ञेयाः सप्त पुरीषजाः ||८||
Adhikarana 4 (9-10) · Śloka 10
శ్వేతాః సూక్ష్మాస్తుదంత్యేతే గుదం ప్రతిసరంతి చ |
తేషామేవాపరే పుచ్ఛైః పృథవశ్చ భవంతి హి ||9||
శూలాగ్నిమాంద్యపాండుత్వవిష్టంభబలసంక్షయాః |
ప్రసేకారుచిహృద్రోగవిడ్భేదాస్తు పురీషజైః ||10||
View original
श्वेताः सूक्ष्मास्तुदन्त्येते गुदं प्रतिसरन्ति च |
तेषामेवापरे पुच्छैः पृथवश्च भवन्ति हि ||९||
शूलाग्निमान्द्यपाण्डुत्वविष्टम्भबलसङ्क्षयाः |
प्रसेकारुचिहृद्रोगविड्भेदास्तु पुरीषजैः ||१०||
Adhikarana 5 (11) · Śloka 11
రక్తా గండూపదా దీర్ఘా గుదకండూనిపాతినః |
శూలాటోపశకృద్భేదపక్తినాశకరాశ్చ తే ||11||
View original
रक्ता गण्डूपदा दीर्घा गुदकण्डूनिपातिनः |
शूलाटोपशकृद्भेदपक्तिनाशकराश्च ते ||११||
Adhikarana 6 (12) · Śloka 12
దర్భపుష్పా మహాపుష్పాః ప్రలూనాశ్చిపిటాస్తథా |
పిపీలికా దారుణాశ్చ కఫకోపసముద్భవాః ||12||
View original
दर्भपुष्पा महापुष्पाः प्रलूनाश्चिपिटास्तथा |
पिपीलिका दारुणाश्च कफकोपसमुद्भवाः ||१२||
Adhikarana 7 (13) · Śloka 13
రోమశా రోమమూర్ధానః సపుచ్ఛాః శ్యావమండలాః |
రూఢధాన్యాంకురాకారాః శుక్లాస్తే తనవస్తథా ||13||
View original
रोमशा रोममूर्धानः सपुच्छाः श्यावमण्डलाः |
रूढधान्याङ्कुराकाराः शुक्लास्ते तनवस्तथा ||१३||
Adhikarana 8 (14) · Śloka 14
మజ్జాదా నేత్రలేఢారస్తాలుశ్రోత్రభుజస్తథా |14|
View original
मज्जादा नेत्रलेढारस्तालुश्रोत्रभुजस्तथा |१४|
Adhikarana 9 (14) · Śloka 14
శిరోహృద్రోగవమథుప్రతిశ్యాయకరాశ్చ తే ||14||
View original
शिरोहृद्रोगवमथुप्रतिश्यायकराश्च ते ||१४||
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
కేశరోమనఖాదాశ్చ దంతాదాః కిక్కిశాస్తథా |
కుష్ఠజాః సపరీసర్పా జ్ఞేయాః శోణితసంభవాః ||15||
View original
केशरोमनखादाश्च दन्तादाः किक्किशास्तथा |
कुष्ठजाः सपरीसर्पा ज्ञेयाः शोणितसम्भवाः ||१५||
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
తే సరక్తాశ్చ కృష్ణాశ్చ స్నిగ్ధాశ్చ పృథవస్తథా |16|
View original
ते सरक्ताश्च कृष्णाश्च स्निग्धाश्च पृथवस्तथा |१६|
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
రక్తాధిష్ఠానజాన్ ప్రాయో వికారాన్ జనయంతి తే ||16||
View original
रक्ताधिष्ठानजान् प्रायो विकारान् जनयन्ति ते ||१६||
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 19
మాషపిష్టాన్నవిదలపర్ణశాకైః పురీషజాః |
మాంసమాషగుడక్షీరదధితైలైః కఫోద్భవాః ||17||
విరుద్ధాజీర్ణశాకాద్యైః శోణితోత్థా భవంతి హి |
జ్వరో వివర్ణతా శూలం హృద్రోగః సదనం భ్రమః ||18||
భక్తద్వేషోఽతిసారశ్చ సంజాతకృమిలక్షణం |19|
View original
माषपिष्टान्नविदलपर्णशाकैः पुरीषजाः |
मांसमाषगुडक्षीरदधितैलैः कफोद्भवाः ||१७||
विरुद्धाजीर्णशाकाद्यैः शोणितोत्था भवन्ति हि |
ज्वरो विवर्णता शूलं हृद्रोगः सदनं भ्रमः ||१८||
भक्तद्वेषोऽतिसारश्च सञ्जातकृमिलक्षणम् |१९|
Adhikarana 14 (19) · Śloka 20
దృశ్యాస్త్రయోదశాద్యాస్తు కృమీణాం పరికీర్తితాః ||19||
కేశాదాద్యాస్త్వదృశ్యాస్తే ద్వావాద్యౌ పరివర్జయేత్ |20|
View original
दृश्यास्त्रयोदशाद्यास्तु कृमीणां परिकीर्तिताः ||१९||
केशादाद्यास्त्वदृश्यास्ते द्वावाद्यौ परिवर्जयेत् |२०|
Adhikarana 15 (20) · Śloka 21
ఏషామన్యతమం జ్ఞాత్వా జిఘాంసుః స్నిగ్ధమాతురం ||20||
సురసాదివిపక్వేన సర్పిషా వాంతమాదితః |
విరేచయేత్తీక్ష్ణతరైర్యోగై ... |21|
View original
एषामन्यतमं ज्ञात्वा जिघांसुः स्निग्धमातुरम् ||२०||
सुरसादिविपक्वेन सर्पिषा वान्तमादितः |
विरेचयेत्तीक्ष्णतरैर्योगै ... |२१|
Adhikarana 16 (21-22) · Śloka 22
... రాస్థాపయేచ్చ తం ||21||
యవకోలకులత్థానాం సురసాదేర్గణస్య చ |
విడంగస్నేహయుక్తేన క్వాథేన లవణేన చ ||22||
View original
... रास्थापयेच्च तम् ||२१||
यवकोलकुलत्थानां सुरसादेर्गणस्य च |
विडङ्गस्नेहयुक्तेन क्वाथेन लवणेन च ||२२||
Adhikarana 17 (23) · Śloka 24
ప్రత్యాగతే నిరూహే తు నరం స్నాతం సుఖాంబునా |
యుంజ్యాత్ కృమిఘ్నైరశనైస్తతః శీఘ్రం భిషగ్వరః ||23||
స్నేహేనోక్తేన చైనం తు యోజయేత్ స్నేహబస్తినా |24|
View original
प्रत्यागते निरूहे तु नरं स्नातं सुखाम्बुना |
युञ्ज्यात् कृमिघ्नैरशनैस्ततः शीघ्रं भिषग्वरः ||२३||
स्नेहेनोक्तेन चैनं तु योजयेत् स्नेहबस्तिना |२४|
Adhikarana 18 (24) · Śloka 24
తతః శిరీషకిణిహీరసం క్షౌద్రయుతం పిబేత్ ||24||
View original
ततः शिरीषकिणिहीरसं क्षौद्रयुतं पिबेत् ||२४||
Adhikarana 19 (25) · Śloka 25
కేవూకస్వరసం వాఽపి పూర్వవత్తీక్ష్ణభోజనః |25|
View original
केवूकस्वरसं वाऽपि पूर्ववत्तीक्ष्णभोजनः |२५|
Adhikarana 20 (25) · Śloka 25
పలాశబీజస్వరసం కల్కం వా తండులాంబునా ||25||
View original
पलाशबीजस्वरसं कल्कं वा तण्डुलाम्बुना ||२५||
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
పారిభద్రకపత్రాణాం క్షౌద్రేణ స్వరసం పిబేత్ |
పత్తూరస్వరసం వాఽపి పిబేద్వా సురసాదిజం ||26||
View original
पारिभद्रकपत्राणां क्षौद्रेण स्वरसं पिबेत् |
पत्तूरस्वरसं वाऽपि पिबेद्वा सुरसादिजम् ||२६||
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
లిహ్యాదశ్వశకృచ్చూర్ణం వైడంగం వా సమాక్షికం |27|
View original
लिह्यादश्वशकृच्चूर्णं वैडङ्गं वा समाक्षिकम् |२७|
Adhikarana 23 (27) · Śloka 28
పత్రైర్మూషికపర్ణ్యా వా సుపిష్టైః పిష్టమిశ్రితైః ||27||
ఖాదేత్ పూపలికాః పక్వా ధాన్యామ్లం చ పిబేదను |28|
View original
पत्रैर्मूषिकपर्ण्या वा सुपिष्टैः पिष्टमिश्रितैः ||२७||
खादेत् पूपलिकाः पक्वा धान्याम्लं च पिबेदनु |२८|
Adhikarana 24 (28) · Śloka 29
సురసాదిగణే పక్వం తైలం వా పానమిష్యతే ||28||
విడంగచూర్ణయుక్తైర్వా పిష్టైర్భక్ష్యాంస్తు కారయేత్ |29|
View original
सुरसादिगणे पक्वं तैलं वा पानमिष्यते ||२८||
विडङ्गचूर्णयुक्तैर्वा पिष्टैर्भक्ष्यांस्तु कारयेत् |२९|
Adhikarana 25 (29) · Śloka 29
తత్కషాయప్రపీతానాం తిలానాం స్నేహమేవ వా ||29||
View original
तत्कषायप्रपीतानां तिलानां स्नेहमेव वा ||२९||
Adhikarana 26 (31) · Śloka 31
శ్వావిధః శకృతశ్చూర్ణం సప్తకృత్వః సుభావితం |
విడంగానాం కషాయేణ త్రైఫలేన తథైవ చ ||30||
క్షౌద్రేణ లీఢ్వాఽనుపిబేద్రసమామలకోద్భవం |
అక్షాభయారసం వాఽపి... |31|
View original
श्वाविधः शकृतश्चूर्णं सप्तकृत्वः सुभावितम् |
विडङ्गानां कषायेण त्रैफलेन तथैव च ||३०||
क्षौद्रेण लीढ्वाऽनुपिबेद्रसमामलकोद्भवम् |
अक्षाभयारसं वाऽपि... |३१|
Adhikarana 27 (31) · Śloka 31
... విధిరేషోఽయసామపి ||31||
View original
... विधिरेषोऽयसामपि ||३१||
Adhikarana 28 (32) · Śloka 33
పూతీకస్వరసం వాఽపి పిబేద్వా మధునా సహ |
పిబేద్వా పిప్పలీమూలమజామూత్రేణ సంయుతం ||32||
సప్తరాత్రం పిబేద్ధృష్టం త్రపు వా దధిమస్తునా |33|
View original
पूतीकस्वरसं वाऽपि पिबेद्वा मधुना सह |
पिबेद्वा पिप्पलीमूलमजामूत्रेण संयुतम् ||३२||
सप्तरात्रं पिबेद्धृष्टं त्रपु वा दधिमस्तुना |३३|
Adhikarana 29 (33) · Śloka 33
పురీషజాన్ కఫోత్థాంశ్చ హన్యాదేవం కృమీన్ భిషక్ ||33||
View original
पुरीषजान् कफोत्थांश्च हन्यादेवं कृमीन् भिषक् ||३३||
Adhikarana 30 (34) · Śloka 34
శిరోహృద్ఘ్రాణకర్ణాక్షిసంశ్రితాంశ్చ పృథగ్విధాన్ |
విశేషేణాంజనైర్నస్యైరవపీడైశ్చ సాధయేత్ ||34||
View original
शिरोहृद्घ्राणकर्णाक्षिसंश्रितांश्च पृथग्विधान् |
विशेषेणाञ्जनैर्नस्यैरवपीडैश्च साधयेत् ||३४||
Adhikarana 31 (35) · Śloka 35
శకృద్రసం తురంగస్య సుశుష్కం భావయేదతి |
నిష్క్వాథేన విడంగానాం చూర్ణం ప్రధమనం తు తత్ ||35||
View original
शकृद्रसं तुरङ्गस्य सुशुष्कं भावयेदति |
निष्क्वाथेन विडङ्गानां चूर्णं प्रधमनं तु तत् ||३५||
Adhikarana 32 (36) · Śloka 36
అయశ్చూర్ణాన్యనేనైవ విధినా యోజయేద్భిషక్ |
సకాంస్యనీలం తైలం చ నస్యం స్యాత్సురసాదికే ||36||
View original
अयश्चूर्णान्यनेनैव विधिना योजयेद्भिषक् |
सकांस्यनीलं तैलं च नस्यं स्यात्सुरसादिके ||३६||
Adhikarana 33 (37) · Śloka 37
ఇంద్రలుప్తవిధిశ్చాపి విధేయో రోమభోజిషు |37|
View original
इन्द्रलुप्तविधिश्चापि विधेयो रोमभोजिषु |३७|
Adhikarana 34 (37) · Śloka 37
దంతాదానాం సముద్దిష్టం విధానం ముఖరోగికం ||37||
View original
दन्तादानां समुद्दिष्टं विधानं मुखरोगिकम् ||३७||
Adhikarana 35 (38) · Śloka 38
రక్తజానాం ప్రతీకారం కుర్యాత్ కుష్ఠచికిత్సితే |38|
View original
रक्तजानां प्रतीकारं कुर्यात् कुष्ठचिकित्सिते |३८|
Adhikarana 36 (38) · Śloka 38
సురసాదిం తు సర్వేషు సర్వథైవోపయోజయేత్ ||38||
View original
सुरसादिं तु सर्वेषु सर्वथैवोपयोजयेत् ||३८||
Adhikarana 37 (39) · Śloka 39
ప్రవ్యక్తతిక్తకటుకం భోజనం చ హితం భవేత్ |39|
View original
प्रव्यक्ततिक्तकटुकं भोजनं च हितं भवेत् |३९|
Adhikarana 38 (39) · Śloka 39
కులత్థక్షారసంసృష్టం క్షారపానం చ పూజితం ||39||
View original
कुलत्थक्षारसंसृष्टं क्षारपानं च पूजितम् ||३९||
Adhikarana 39 (40) · Śloka 40
క్షీరాణి మాంసాని ఘృతాని చైవ దధీని శాకాని చ పర్ణవంతి |
సమాసతోఽమ్లాన్మధురాన్ హిమాంశ్చ కృమీన్ జిఘాంసుః పరివర్జయేత్తు ||40||
View original
क्षीराणि मांसानि घृतानि चैव दधीनि शाकानि च पर्णवन्ति |
समासतोऽम्लान्मधुरान् हिमांश्च कृमीन् जिघांसुः परिवर्जयेत्तु ||४०||
Adhikarana puShpikA · Śloka 54
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే కాయచికిత్సాతంత్రే కృమిప్రతిషేధో నామ (షోడశోఽధ్యాయః, ఆదితః) చతుఃపంచాశత్తమోఽధ్యాయః ||54||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे कृमिप्रतिषेधो नाम (षोडशोऽध्यायः, आदितः) चतुःपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५४||