Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਨਾਸਾਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो नासागतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
22. nāsāgatarōgavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ਅਪੀਨਸਃ ਪੂਤਿਨਸ੍ਯਂ ਨਾਸਾਪਾਕਸ੍ਤਥੈਵ ਚ | ਤਥਾ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਪੂਯਸ਼ੋਣਿਤਮੇਵ ਚ ||੩|| ਕ੍ਸਵਥੁਰ੍ਭ੍ਰਂਸ਼ਥੁਰ੍ਦੀਪ੍ਤੋ ਨਾਸਾਨਾਹਃ ਪਰਿਸ੍ਰਵਃ | ਨਾਸਾਸ਼ੋਸੇਣ ਸਹਿਤਾ ਦਸ਼ੈਕਾਸ਼੍ਚੇਰਿਤਾ ਗਦਾਃ ||੪|| ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸ਼ੋਫਾਃ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਚ | ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਪਞ੍ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਃ | ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਿਤਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਨਾਸਾਰੋਗਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ||੫||
View original
अपीनसः पूतिनस्यं नासापाकस्तथैव च | तथा शोणितपित्तं च पूयशोणितमेव च ||३|| क्षवथुर्भ्रंशथुर्दीप्तो नासानाहः परिस्रवः | नासाशोषेण सहिता दशैकाश्चेरिता गदाः ||४|| चत्वार्यर्शांसि चत्वारः शोफाः सप्तार्बुदानि च | प्रतिश्यायाश्च ये पञ्च वक्ष्यन्ते सचिकित्सिताः | एकत्रिंशन्मितास्ते तु नासारोगाः प्रकीर्तिताः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 7
ਆਨਹ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਵਿਧੂਪ੍ਯਤੇ ਚ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਚਾਪਿ ਨਾਸਾ | ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯੋ ਗਨ੍ਧਰਸਾਂਸ਼੍ਚ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਜੁਸ੍ਟਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ਤਮਪੀਨਸੇਨ ||੬|| ਤਂ ਚਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭਵਂ ਵਿਕਾਰਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸਮਾਨਲਿਙ੍ਗਮ੍ |੭|
View original
आनह्यते यस्य विधूप्यते च प्रक्लिद्यते शुष्यति चापि नासा | न वेत्ति यो गन्धरसांश्च जन्तुर्जुष्टं व्यवस्येत्तमपीनसेन ||६|| तं चानिलश्लेष्मभवं विकारं ब्रूयात् प्रतिश्यायसमानलिङ्गम् |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 8
ਦੋਸੈਰ੍ਵਿਦਗ੍ਧੈਰ੍ਗਲਤਾਲੁਮੂਲੇ ਸਂਵਾਸਿਤੋ ਯਸ੍ਯ ਸਮੀਰਣਸ੍ਤੁ ||੭|| ਨਿਰੇਤਿ ਪੂਤਿਰ੍ਮੁਖਨਾਸਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਤਂ ਪੂਤਿਨਾਸਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਰੋਗਮ੍ |੮|
View original
दोषैर्विदग्धैर्गलतालुमूले संवासितो यस्य समीरणस्तु ||७|| निरेति पूतिर्मुखनासिकाभ्यां तं पूतिनासं प्रवदन्ति रोगम् |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 9
ਘ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮਰੂਂਸਿ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਕਾਰੇ ਬਲਵਾਂਸ਼੍ਚ ਪਾਕਃ ||੮|| ਤਂ ਨਾਸਿਕਾਪਾਕਮਿਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਦ੍ਵਿਕ੍ਲੇਦਕੋਥਾਵਪਿ ਯਤ੍ਰ ਦਸ੍ਟੌ |੯|
View original
घ्राणाश्रितं पित्तमरूंषि कुर्याद्यस्मिन् विकारे बलवांश्च पाकः ||८|| तं नासिकापाकमिति व्यवस्येद्विक्लेदकोथावपि यत्र दृष्टौ |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਭਵਂ ਦ੍ਵਿਮਾਰ੍ਗਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਭੂਯਃ ਖਲੁ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮ੍ ||੯||
View original
चतुर्विधं द्विप्रभवं द्विमार्गं वक्ष्यामि भूयः खलु रक्तपित्तम् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ਦੋਸੈਰ੍ਵਿਦਗ੍ਧੈਰਥਵਾਪਿ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਲਲਾਟਦੇਸ਼ੇਭਿਹਤਸ੍ਯ ਤੈਸ੍ਤੁ | ਨਾਸਾ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ ਪੂਯਮਸਗ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਤਂ ਪੂਯਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਰੋਗਮ੍ ||੧੦||
View original
दोषैर्विदग्धैरथवाऽपि जन्तोर्ललाटदेशेऽभिहतस्य तैस्तु | नासा स्रवेत् पूयमसृग्विमिश्रं तं पूयरक्तं प्रवदन्ति रोगम् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 12
ਘ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਮਰ੍ਮਣਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇ ਯਸ੍ਯਾਨਿਲੋ ਨਾਸਿਕਯਾ ਨਿਰੇਤਿ ||੧੧|| ਕਫਾਨੁਯਾਤੋ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤਂ ਰੋਗਮਾਹੁਃ ਕ੍ਸਵਥੁਂ ਵਿਧਿਜ੍ਞਾਃ |੧੨|
View original
घ्राणाश्रिते मर्मणि सम्प्रदुष्टे यस्यानिलो नासिकया निरेति ||११|| कफानुयातो बहुशः सशब्दस्तं रोगमाहुः क्षवथुं विधिज्ञाः |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 13
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਪਯੋਗਾਦਤਿਜਿਘ੍ਰਤੋ ਵਾ ਭਾਵਾਨ੍ ਕਟੂਨਰ੍ਕਨਿਰੀਕ੍ਸਣਾਦ੍ਵਾ ||੧੨|| ਸੂਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਤਰੁਣਾਸ੍ਥਿਮਰ੍ਮਣ੍ਯੁਦ੍ਘਾਟਿਤੇਨ੍ਯਃ ਕ੍ਸਵਥੁਰ੍ਨਿਰੇਤਿ |੧੩|
View original
तीक्ष्णोपयोगादतिजिघ्रतो वा भावान् कटूनर्कनिरीक्षणाद्वा ||१२|| सूत्रादिभिर्वा तरुणास्थिमर्मण्युद्घाटितेऽन्यः क्षवथुर्निरेति |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 14
ਪ੍ਰਭ੍ਰਸ਼੍ਯਤੇ ਨਾਸਿਕਯੈਵ ਯਸ਼੍ਚ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਿਦਗ੍ਧੋ ਲਵਣਃ ਕਫਸ੍ਤੁ ||੧੩|| ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸਞ੍ਚਿਤੋ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ਪਿਤ੍ਤਤਪ੍ਤਸ੍ਤਂ ਭ੍ਰਂਸ਼ਥੁਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ |੧੪|
View original
प्रभ्रश्यते नासिकयैव यश्च सान्द्रो विदग्धो लवणः कफस्तु ||१३|| प्राक् सञ्चितो मूर्धनि पित्ततप्तस्तं भ्रंशथुं व्याधिमुदाहरन्ति |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (14) · Śloka 15
ਘ੍ਰਾਣੇ ਭਸ਼ਂ ਦਾਹਸਮਨ੍ਵਿਤੇ ਤੁ ਵਿਨਿਃਸਰੇਦ੍ਧੂਮ ਇਵੇਹ ਵਾਯੁਃ ||੧੪|| ਨਾਸਾ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੇਵ ਚ ਯਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਤੁ ਤਂ ਦੀਪ੍ਤਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ |੧੫|
View original
घ्राणे भृशं दाहसमन्विते तु विनिःसरेद्धूम इवेह वायुः ||१४|| नासा प्रदीप्तेव च यस्य जन्तोर्व्याधिं तु तं दीप्तमुदाहरन्ति |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 16
ਕਫਾਵਤੋ ਵਾਯੁਰੁਦਾਨਸਞ੍ਜ੍ਞੋ ਯਦਾ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗੇ ਵਿਗੁਣਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ||੧੫|| ਘ੍ਰਾਣਂ ਵਣੋਤੀਵ ਤਦਾ ਸ ਰੋਗੋ ਨਾਸਾਪ੍ਰਤੀਨਾਹ ਇਤਿ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਃ |੧੬|
View original
कफावृतो वायुरुदानसञ्ज्ञो यदा स्वमार्गे विगुणः स्थितः स्यात् ||१५|| घ्राणं वृणोतीव तदा स रोगो नासाप्रतीनाह इति प्रदिष्टः |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 17
ਅਜਸ੍ਰਮਚ੍ਛਂ ਸਲਿਲਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਯਸ੍ਯਾਵਿਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਰਵਤੀਹ ਨਾਸਾ ||੧੬|| ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਹਿ ਤਂ ਵਿਕਾਰਂ ਨਾਸਾਪਰਿਸ੍ਰਾਵਮਿਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ |੧੭|
View original
अजस्रमच्छं सलिलप्रकाशं यस्याविवर्णं स्रवतीह नासा ||१६|| रात्रौ विशेषेण हि तं विकारं नासापरिस्रावमिति व्यवस्येत् |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 18
ਘ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਮਾਰੁਤੇਨ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਗਾਢਂ ਪਰਿਸ਼ੋਸਿਤੇ ਚ ||੧੭|| ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਵਸਿਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਸਾਪਰਿਸ਼ੋਸ ਉਕ੍ਤਃ |੧੮|
View original
घ्राणाश्रिते श्लेष्मणि मारुतेन पित्तेन गाढं परिशोषिते च ||१७|| समुच्छ्वसित्यूर्ध्वमधश्च कृच्छ्राद्यस्तस्य नासापरिशोष उक्तः |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18) · Śloka 19
ਦੋਸੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤੈਃ ਪਥਗੇਕਸ਼ਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਤਥਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਤਥੈਵ ਸ਼ੋਫਾਨ੍ ||੧੮|| ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਚਾਪਿ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਸਪ੍ਤਮਮਰ੍ਬੁਦਂ ਤੁ |੧੯|
View original
दोषैस्त्रिभिस्तैः पृथगेकशश्च ब्रूयात्तथाऽर्शांसि तथैव शोफान् ||१८|| शालाक्यसिद्धान्तमवेक्ष्य चापि सर्वात्मकं सप्तममर्बुदं तु |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19) · Śloka 19
ਰੋਗਃ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯ ਇਹੋਪਦਿਸ੍ਟਃ ਸ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਪਞ੍ਚਵਿਧਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ||੧੯||
View original
रोगः प्रतिश्याय इहोपदिष्टः स वक्ष्यते पञ्चविधः पुरस्तात् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (20) · Śloka 20
(ਨਾਸਾਸ੍ਰੋਤੋਗਤਾ ਰੋਗਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੇਕਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ |੨੦|
View original
(नासास्रोतोगता रोगास्त्रिंशदेकश्च कीर्तिताः |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
ਸ੍ਰੋਤਃਪਥੇ ਯਦ੍ਵਿਪੁਲਂ ਕੋਸ਼ਵਚ੍ਚਾਰ੍ਬੁਦਂ ਭਵੇਤ੍ ) ||੨੦||
View original
स्रोतःपथे यद्विपुलं कोशवच्चार्बुदं भवेत् ) ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
ਸ਼ੋਫਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ੋਫਵਿਜ੍ਞਾਨਾ ਨਾਸਾਸ੍ਰੋਤੋਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ | ਨਿਦਾਨੇਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨ੍ਯੇਵਂ ਤਾਨਿ ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍ ||੨੧||
View original
शोफास्तु शोफविज्ञाना नासास्रोतोव्यवस्थिताः | निदानेऽर्शांसि निर्दिष्टान्येवं तानि विभावयेत् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 22
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਨਾਸਾਗਤਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨੨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे नासागतरोगविज्ञानीयो नाम द्वाविंशोऽध्यायः ||२२||
🔊 Audio coming soon