Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో రసభేదవికల్పమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो रसभेदविकल्पमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
63. rasabhēdavikalpādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
దోషాణాం పంచదశధా ప్రసరోఽభిహితస్తు యః | త్రిషష్ట్యా రసాభేదానాం తత్ప్రయోజనముచ్యతే ||3||
View original
दोषाणां पञ्चदशधा प्रसरोऽभिहितस्तु यः | त्रिषष्ट्या रसाभेदानां तत्प्रयोजनमुच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
అవిదగ్ధా విదగ్ధాశ్చ భిద్యంతే తే త్రిషష్టిధా | రసభేదత్రిషష్టిం తు వీక్ష్య వీక్ష్యావచారయేత్ ||4||
View original
अविदग्धा विदग्धाश्च भिद्यन्ते ते त्रिषष्टिधा | रसभेदत्रिषष्टिं तु वीक्ष्य वीक्ष्यावचारयेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ఏకైకేనానుగమనం భాగశో యదుదీరితం | దోషాణాం , తత్ర మతిమాన్ త్రిషష్టిం తు ప్రయోజయేత్ ||5||
View original
एकैकेनानुगमनं भागशो यदुदीरितम् | दोषाणां , तत्र मतिमान् त्रिषष्टिं तु प्रयोजयेत् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-8) · Śloka 8
యథాక్రమప్రవృత్తానాం ద్వికేషు మధురో రసః | పంచానుక్రమతే యోగానమ్లశ్చతుర ఏవ తు ||6|| త్రీంశ్చానుగచ్ఛతి రసో లవణః కటుకో ద్వయం | తిక్తః కషాయమన్వేతి తే ద్వికా దశ పంచ చ ||7|| తద్యథా- మధురామ్లః(1), మధురలవణః(2), మధురకటుకః(3), మధురతిక్తః(4), మధురకషాయః(5), ఏతేపంచానుక్రాంతా మధురేణ; అమ్లలవణః(1), అమ్లకటుకః(2), అమ్లతిక్తః(3), అమ్లకషాయః(4), ఏతే చత్వారోఽనుక్రాంతా అమ్లేన; లవణకటుకః(1), లవణతిక్తః(2), లవణకషాయః(3), ఏతే త్రయోఽనుక్రాంతా లవణేన; కటుతిక్తః(1), కటుకషాయః(2), ద్వావేతావనుక్రాంతౌ కటుకేన; తిక్తకషాయః(1) ఏక ఏవానుక్రాంతస్తిక్తేన; ఏవమేతే పంచదశ ద్వికసంయోగా వ్యాఖ్యాతాః ||8||
View original
यथाक्रमप्रवृत्तानां द्विकेषु मधुरो रसः | पञ्चानुक्रमते योगानम्लश्चतुर एव तु ||६|| त्रींश्चानुगच्छति रसो लवणः कटुको द्वयम् | तिक्तः कषायमन्वेति ते द्विका दश पञ्च च ||७|| तद्यथा- मधुराम्लः(१), मधुरलवणः(२), मधुरकटुकः(३), मधुरतिक्तः(४), मधुरकषायः(५), एतेपञ्चानुक्रान्ता मधुरेण; अम्ललवणः(१), अम्लकटुकः(२), अम्लतिक्तः(३), अम्लकषायः(४), एते चत्वारोऽनुक्रान्ता अम्लेन; लवणकटुकः(१), लवणतिक्तः(२), लवणकषायः(३), एते त्रयोऽनुक्रान्ता लवणेन; कटुतिक्तः(१), कटुकषायः(२), द्वावेतावनुक्रान्तौ कटुकेन; तिक्तकषायः(१) एक एवानुक्रान्तस्तिक्तेन; एवमेते पञ्चदश द्विकसंयोगा व्याख्याताः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9-10) · Śloka 10
త్రికాన్ వక్ష్యామః- ఆదౌ ప్రయుజ్యమానస్తు మధురో దశ గచ్ఛతి | షడమ్లో లవణస్తస్మాదర్ధమేకం తథా కటుః ||9|| తద్యథా- మధురామ్లలవణః(1), మధురామ్లకటుకః(2), మధురామ్లతిక్తః(3), మధురామ్లకషాయః(4), మధురలవణకటుకః(5), మధురలవణతిక్తాః(6), మధురలవణకషాయః(7), మధురకటుకతిక్తః(8), మధురకటుకషాయః(9), మధురతిక్తకషాయః(10), ఏవమేషాం దశానాం త్రికసంయోగానామాదౌ మధురః ప్రయుజ్యతే; అమ్లలవణకటుకః(1), అమ్లలవణతిక్తః(2), అమ్లలవణకషాయః(3), అమ్లకటుతిక్తః(4), అమ్లకటుకషాయః(5), అమ్లతిక్తకషాయః(6), ఏవమేషాం షణ్ణామాదావమ్లః ప్రయుజ్యతే; లవణకటుతిక్తః(1), లవణకటుకషాయః(2), లవణతిక్తకషాయః(3), ఏవమేషాం త్రయాణామాదౌ లవణః ప్రయుజ్యతే; కటుతిక్తకషాయః(1), ఏవమేకస్యాదౌ కటుకః ప్రయుజ్యతే; ఏవమేతే త్రికసంయోగా వింశతిర్వ్యాఖ్యాతాః ||10||
View original
त्रिकान् वक्ष्यामः- आदौ प्रयुज्यमानस्तु मधुरो दश गच्छति | षडम्लो लवणस्तस्मादर्धमेकं तथा कटुः ||९|| तद्यथा- मधुराम्ललवणः(१), मधुराम्लकटुकः(२), मधुराम्लतिक्तः(३), मधुराम्लकषायः(४), मधुरलवणकटुकः(५), मधुरलवणतिक्ताः(६), मधुरलवणकषायः(७), मधुरकटुकतिक्तः(८), मधुरकटुकषायः(९), मधुरतिक्तकषायः(१०), एवमेषां दशानां त्रिकसंयोगानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुकः(१), अम्ललवणतिक्तः(२), अम्ललवणकषायः(३), अम्लकटुतिक्तः(४), अम्लकटुकषायः(५), अम्लतिक्तकषायः(६), एवमेषां षण्णामादावम्लः प्रयुज्यते; लवणकटुतिक्तः(१), लवणकटुकषायः(२), लवणतिक्तकषायः(३), एवमेषां त्रयाणामादौ लवणः प्रयुज्यते; कटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादौ कटुकः प्रयुज्यते; एवमेते त्रिकसंयोगा विंशतिर्व्याख्याताः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11-12) · Śloka 12
చతుష్కాన్ వక్ష్యామః | చతుష్కరససంయోగాన్మధురో దశ గచ్ఛతి | చతురోఽమ్లోఽనుగచ్ఛేచ్చ లవణస్త్వేకమేవ తు ||11|| మధురామ్లలవణకటుకః(1), మధురామ్లలవణతిక్తః(2), మధురామ్లలవణకషాయః(3), మధురామ్లకటుకతిక్తః(4), మధురామ్లకటుకషాయః(5), మధురామ్లతిక్తకషాయః(6), మధురలవణకటుకతిక్తః(7), మధురలవణకటుకషాయః(8), మధురలవణతిక్తకషాయః(9), మధురకటుతిక్తకషాయః(10), ఏవమేషాం దశానామాదౌ మధురః ప్రయుజ్యతే; అమ్లలవణకటుతిక్తః(1), అమ్లలవణకటుకషాయః(2), అమ్లలవణతిక్తకషాయః(3), అమ్లకటుతిక్తకషాయః(4), ఏవమేషాం చతుర్ణామాదావమ్లః; లవణకటుతిక్తకషాయః(1), ఏవమేకస్యాదౌ లవణః; ఏవమేతే చతుష్కరససంయోగాః పంచదశ కీర్తితాః ||12||
View original
चतुष्कान् वक्ष्यामः | चतुष्करससंयोगान्मधुरो दश गच्छति | चतुरोऽम्लोऽनुगच्छेच्च लवणस्त्वेकमेव तु ||११|| मधुराम्ललवणकटुकः(१), मधुराम्ललवणतिक्तः(२), मधुराम्ललवणकषायः(३), मधुराम्लकटुकतिक्तः(४), मधुराम्लकटुकषायः(५), मधुराम्लतिक्तकषायः(६), मधुरलवणकटुकतिक्तः(७), मधुरलवणकटुकषायः(८), मधुरलवणतिक्तकषायः(९), मधुरकटुतिक्तकषायः(१०), एवमेषां दशानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुतिक्तः(१), अम्ललवणकटुकषायः(२), अम्ललवणतिक्तकषायः(३), अम्लकटुतिक्तकषायः(४), एवमेषां चतुर्णामादावम्लः; लवणकटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादौ लवणः; एवमेते चतुष्करससंयोगाः पञ्चदश कीर्तिताः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
పంచకాన్ వక్ష్యామః | పంచకాన్ పంచ మధుర ఏకమమ్లస్తు గచ్ఛతి ||13|| మధురామ్లలవణకటుతిక్తః(1), మధురామ్లలవణకటుకషాయః(2), మధురామ్లలవణతిక్తకషాయః(3), మధురామ్లకటుతిక్తకషాయః(4), మధురలవణకటుతిక్తకషాయః(5), ఏవమేషాం పంచానామాదౌ మధురః ప్రయుజ్యతే; అమ్లలవణకటుతిక్తకషాయః(1), ఏవమేకస్యాదావమ్లః; ఏవమేతే షట్ పంచకసంయోగా వ్యాఖ్యాతాః ||14||
View original
पञ्चकान् वक्ष्यामः | पञ्चकान् पञ्च मधुर एकमम्लस्तु गच्छति ||१३|| मधुराम्ललवणकटुतिक्तः(१), मधुराम्ललवणकटुकषायः(२), मधुराम्ललवणतिक्तकषायः(३), मधुराम्लकटुतिक्तकषायः(४), मधुरलवणकटुतिक्तकषायः(५), एवमेषां पञ्चानामादौ मधुरः प्रयुज्यते; अम्ललवणकटुतिक्तकषायः(१), एवमेकस्यादावम्लः; एवमेते षट् पञ्चकसंयोगा व्याख्याताः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
షట్కమేకం వక్ష్యామః; ఏకస్తు షట్కసంయోగః- మధురామ్లలవణకటుతిక్తకషాయః; ఏష ఏక ఏవ షట్సంయోగః ||15||
View original
षट्कमेकं वक्ष्यामः; एकस्तु षट्कसंयोगः- मधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायः; एष एक एव षट्संयोगः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
ఏకైకశ్చ షడ్రసా భవంతి- మధురః(1), అమ్లః(2), లవణః(3), కటుకః(4), తిక్తః(5), కషాయః(6), ఇతి ||16||
View original
एकैकश्च षड्रसा भवन्ति- मधुरः(१), अम्लः(२), लवणः(३), कटुकः(४), तिक्तः(५), कषायः(६), इति ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (17) · Śloka 17
భవంతి చాత్ర- ఏషా త్రిషష్టిర్వ్యాఖ్యాతా రసానాం రసచింతకైః | దోషభేదత్రిషష్ట్యాం తు ప్రయోక్తవ్యా విచక్షణైః ||17||
View original
भवन्ति चात्र- एषा त्रिषष्टिर्व्याख्याता रसानां रसचिन्तकैः | दोषभेदत्रिषष्ट्यां तु प्रयोक्तव्या विचक्षणैः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 63
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రే తంత్రభూషణాధ్యాయేషు రసభేదవికల్పాధ్యాయో నామ (ప్రథమః, ఆదితః) త్రిషష్టితమోఽధ్యాయః ||63||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रे तन्त्रभूषणाध्यायेषु रसभेदविकल्पाध्यायो नाम (प्रथमः, आदितः) त्रिषष्टितमोऽध्यायः ||६३||
🔊 Audio coming soon