6. cardihr̥drōgatr̥ṣṇācikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana CardihradrogatRuShNAcikitsitAdhyAyaH CardiShu prAk la~gghanam,tato vamanam (2) · Śloka 2

അഥാത-ഛര്ദിഹൃദ്രോഗതൃഷ്ണാചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ഇതി ഹ സ്മാഹുരത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) ആമാശയോത്ക്ലേശഭവാഃ പ്രായശ്ച്ഛര്ദ്യോ ഹിതം തതഃ| ലങ്ഘനം പ്രാഗൃതേ വായോര്വമനം തത്ര യോജയേത്||൧|| ബലിനോ ബഹുദോഷസ്യ വമതഃ പ്രതതം ബഹു| |൨|

Adhikarana tato hRudyaM virecanam virecanaPalam tataH shamanauShadham rUkShadurbalasya shamanameva (2-3) · Śloka 3

| തതോ വിരേകം ക്രമശോ ഹൃദ്യം മദ്യൈഃ ഫലാമ്ബുഭിഃ||൨|| ക്ഷീരൈര്വാ സഹ സ ഹ്യൂര്ധ്വം ഗതം ദോഷം നയത്യധഃ| ശമനം ചൌഷധം രൂക്ഷദുര്ബലസ്യ തദേവ തു||൩||

Adhikarana CardiShu annashAkaPalAdikam (4-6) · Śloka 6

പരിശുഷ്കം പ്രിയം സാത്മ്യമന്നം ലഘു ച ശസ്യതേ| ഉപവാസസ്തഥാ യൂഷാ രസാഃ കാമ്ബലികാഃ ഖലാഃ||൪|| ശാകാനി ലേഹാ ഭോജ്യാനി രാഗഷാഡവപാനകാഃ| ഭക്ഷ്യാഃ ശുഷ്കാ വിചിത്രാശ്ച ഫലാനി സ്നാനഘര്ഷണമ്||൫|| ഗന്ധാഃ_ സുഗന്ധയോ ഗന്ധഫലപുഷ്പാന്നപാനജാഃ| ഭുക്തമാത്രസ്യ സഹസാ മുഖേ ശീതാമ്ബുസേചനമ്||൬||

Adhikarana vAtajAyAM CardyAM ghRutam, vAtajAyAM vyoShAdyaM ghRutam, vAtajAyAM dADimAdyaM ghRutam, vAtajAyAM tulyAmbukShIram, vAtajAyAM vaiShkiro rasaH, vAtajAyAM snigdhaM Bojanam, vAtajAyAM snehavirecanam (7-10) · Śloka 10

അധുനാ വിശേഷേണാഹ ഹന്തി മാരുതജാം ഛര്ദിം സര്പിഃ പീതം സസൈന്ധവമ്| കിഞ്ചിദുഷ്ണം വിശേഷേണ സകാസഹൃദയദ്രവാമ്||൭|| വ്യോഷത്രിലവണാഢ്യം വാ സിദ്ധം വാ ദാഡിമാമ്ബുനാ| സശുണ്ഠീദധിധാന്യേന ശൃതം തുല്യാമ്ബു വാ പയഃ||൮|| വ്യക്തസൈന്ധവസര്പിര്വാ ഫലാമ്ലോ വൈഷ്കിരോ രസഃ| സ്നിഗ്ധം ച ഭോജനം ശുണ്ഠീദധിദാഡിമസാധിതമ്||൯|| കോഷ്ണം സലവണം ചാത്ര ഹിതം സ്നേഹവിരേചനമ്| |൧൦|

Adhikarana pittajAyAM CardyAM drAkShAdi virecanam, pittajAyAM tailvakaM dhRutam, pittajAyAM shleShmasthAnagate pitte vamanam, pittajAyAM shuddhau annapAnam, pittajAyAM jambAmrAdikkAthaH, pittajAyAM sacandano dhAtrIrasaH, pittajAyAM mugdadalakvAtaH, pittajAyAM kolAdilehaH, pittajAyAMpathyAdilehatrayam (10-17) · Śloka 17

| പിത്തജായാം വിരേകാര്ഥം ദ്രാക്ഷേക്ഷുസ്വരസൈസ്ത്രിവൃത്||൧൦|| സര്പിര്വാ തൈല്വകം യോജ്യം വൃദ്ധം ച ശ്ലേഷ്മധാമഗമ്| ഊര്ധ്വമേവ ഹരേത് പിത്തം സ്വാദുതിക്തൈര്വിശുദ്ധിമാന്||൧൧|| പിബേന്മന്ഥം യവാഗൂം വാ ലാജൈഃ സമധുശര്കരാമ്| മുദ്ഗജാങ്ഗലജൈരദ്യാദ്വ്യഞ്ജനൈഃ ശാലിഷഷ്ടികമ്||൧൨|| മൃദ്ഭൃഷ്ടലോഷ്ടപ്രഭവം സുശീതം സലിലം പിബേത്| മുദ്ഗോശീരകണാധാന്യൈഃ സഹ വാ സംസ്ഥിതം നിശാമ്||൧൩|| ദ്രാക്ഷാരസം രസം വേക്ഷോര്ഗുഡൂച്യമ്ബു പയോऽപി വാ| ജമ്ബ്വാമ്രപല്ലവോശീരവടശുങ്ഗാവരോഹജഃ||൧൪|| ക്വാഥഃ ക്ഷൌദ്രയുതഃ പീതഃ ശീതോ വാ വിനിയച്ഛതി| ഛര്ദിം ജ്വരമതീസാരം മൂര്ച്ഛാം തൃഷ്ണാം ച ദുര്ജയാമ്||൧൫|| ധാത്രീരസേന വാ ശീതം പിബേന്മുദ്ഗദലാമ്ബു വാ| കോലമജ്ജസിതാലാജാമക്ഷികാവിട്കണാഞ്ജനമ്||൧൬|| ലിഹ്യാത്ക്ഷൌദ്രേണ പഥ്യാം വാ ദ്രാക്ഷാം വാ ബദരാണി വാ| |൧൭|

Adhikarana kaPajAyAM CardyAM nimbAdi vamanam, kaPajAyAM upavAsaH, kaPajAyAM AragvadhAdiniryUhaH, kaPajAyAM manthAH, annaM rAgAH, kaPajAyAM manaHshilAdilehaH, kaPajAyAM kapitthayogaH, kaPajAyAM durAlaBAlehaH, kaPajAyAM maricAdilehaH (17-21) · Śloka 21

| കഫജായാം വമേന്നിമ്ബകൃഷ്ണാപിണ്ഡീതസര്ഷപൈഃ||൧൭|| യുക്തേന കോഷ്ണതോയേന, ദുര്ബലം ചോപവാസയേത്| ആരഗ്വധാദിനിര്യൂഹം ശീതം ക്ഷൌദ്രയുതം പിബേത്||൧൮|| മന്ഥാന് യവൈര്വാ ബഹുശശ്ച്ഛര്ദിഘ്നൌഷധഭാവിതൈഃ| കഫഘ്നമന്നം ഹൃദ്യം ച രാഗാഃ സാര്ജകഭൂസ്തൃണാഃ||൧൯|| ലീഢം മനഃശിലാകൃഷ്ണാമരിചം ബീജപൂരകാത്| സ്വരസേന കപിത്ഥസ്യ സക്ഷൌദ്രേണ വമിം ജയേത്||൨൦|| ഖാദേത്കപിത്ഥം സവ്യോഷം, മധുനാ വാ ദുരാലഭാമ്| ലിഹ്യാന്മരിചചോചൈലാഗോശകൃദ്രസമാക്ഷികമ്||൨൧||

Adhikarana dviShTArthajAyAmauShadham (22) · Śloka 22

അനൂകൂലോപചാരേണ യാതി ദ്വിഷ്ടാര്ഥജാ ശമമ്| |൨൨|

Adhikarana kRumijAyAmauShadham, sheShacCardirogANAmauShadham, CardyupadravANAmauShadham (22-23) · Śloka 23

| കൃമിജാ കൃമിഹൃദ്രോഗഗദിതൈശ്ച ഭിഷഗ്ജിതൈഃ||൨൨|| യഥാസ്വം പരിശേഷാശ്ച, തത്കൃതാശ്ച തഥാऽऽമയാഃ| |൨൩|

Adhikarana prasaktAyAM CardyAmauShadham (23-25) · Śloka 25

ഛര്ദിപ്രസങ്ഗേന ഹി മാതരിശ്വാ ധാതുക്ഷയാത്കോപമുപൈത്യവശ്യമ്| കുര്യാദതോऽസ്മിന് വമനാതിയോഗ- പ്രോക്തം വിധിം സ്തമ്ഭനബൃംഹണീയമ്||൨൩|| സര്പിര്ഗുഡാ മാംസരസാ ഘൃതാനി കല്യാണകത്ര്യൂഷണജീവനാനി| പയാംസി പഥ്യോപഹിതാനി ലേഹാശ്ഛര്ദിം പ്രസക്താം പ്രശമം നയന്തി||൨൪|| ഇതി ഛര്ദിചികിത്സിതമ്|൨൫|

Adhikarana vAtaje hradroge mastvAdi tailam (25-26) · Śloka 26

ഛര്ദിചികിത്സിതാദനന്തരം ഹൃദ്രോഗസാധനമുച്യതേ, ഹൃദ്രോഗശബ്ദശ്രവണസമ്ബന്ധാത്| അഥ ഹൃദ്രോഗചികിത്സിതമ്| | ഹൃദ്രോഗേ വാതജേ തൈലം മസ്തുസൌവീരതക്രവത്||൨൫|| പിബേത്സുഖോഷ്ണം സബിഡം ഗുല്മാനാഹാര്തിജിച്ച തത്| |൨൬|

Adhikarana vAtaje hRudroge lavaNatailam (26) · Śloka 26

| തൈലം ച ലവണൈഃ സിദ്ധം സമൂത്രാമ്ലം തഥാഗുണമ്||൨൬||

Adhikarana vAtaje hRudroge bilvAditailam (27-28) · Śloka 28

ബില്വം രാസ്നാം യവാന് കോലം ദേവദാരും പുനര്നവാമ്| കുലത്ഥാന് പഞ്ചമൂലം ച പക്ത്വാ തസ്മിന്പചേജ്ജലേ||൨൭|| തൈലം തന്നാവനേ പാനേ ബസ്തൌ ച വിനിയോജയേത്| |൨൮|

Adhikarana vAtaje hRudroge shuNThyAdighRutam (28-29) · Śloka 29

| ശുണ്ഠീവയസ്ഥാലവണകായസ്ഥാഹിങ്ഗുപൌഷ്കരൈഃ||൨൮|| പഥ്യയാ ച ശൃതം പാര്ശ്വഹൃദ്രുജാഗുല്മജിദ്ഘൃതമ്| |൨൯|

Adhikarana vAtaje hRudroge sauvarcalAdighRutam (29-30) · Śloka 30

| സൌവര്ചലസ്യ ദ്വിപലേ പഥ്യാപഞ്ചാശദന്വിതേ||൨൯|| ഘൃതസ്യ സാധിതഃ പ്രസ്ഥോ ഹൃദ്രോഗശ്വാസഗുല്മജിത്| |൩൦|

Adhikarana vAtaje dADimAdicUrNam (30-31) · Śloka 31

| ദാഡിമം കൃഷ്ണലവണം ശുണ്ഠീ ഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസമ്||൩൦|| അപതന്ത്രകഹൃദ്രോഗശ്വാസഘ്നം ചൂര്ണമുത്തമമ്| |൩൧|

Adhikarana vAtaje puShkarAdikalkaH (31-32) · Śloka 32

| പുഷ്കരാഹ്വശഠീശുണ്ഠീബീജപൂരജടാഭയാഃ||൩൧|| പീതാഃ കല്കീകൃതാഃ ക്ഷാരഘൃതാമ്ലലവണൈര്യുതാഃ| വികര്തികാശൂലഹരാഃ|൩൨|

Adhikarana vAtaje yavAnyAdikvAthaH,vAtaje yavakShArAdipAnam (32-1.5) · Śloka 1

ക്വാഥഃ കോഷ്ണശ്ച തദ്ഗുണഃ||൩൨|| യവാനീലവണക്ഷാരവചാജാജ്യൌഷധൈഃ കൃതഃ| സപൂതിദാരുബീജാഹ്വപലാശശഠിപൌഷ്കരൈഃ||൩൩|| (യവക്ഷാരോ യവാനീ ച പിബേദുഷ്ണേന വാരിണാ| ഏതേന വാതജം ശൂലം ഗുല്മം ചൈവ ചിരോത്ഥിതമ്||൧|| ഭിദ്യതേ സപ്തരാത്രേണ പവനേന യഥാ ഘനഃ| )||൧.൫||

Adhikarana vAtaje pa~jjakolAdicUrNam (34-35) · Śloka 35

പഞ്ചകോലശഠീപഥ്യാഗുഡബീജാഹ്വപൌഷ്കരമ്| വാരുണീകല്കിതം ഭൃഷ്ടം യമകേ ലവണാന്വിതമ്||൩൪|| ഹൃത്പാര്ശ്വയോനിശൂലേഷു ഖാദേദ്ഗുല്മോദരേഷു ച| |൩൫|

Adhikarana vAtaje snehasvedau (35) · Śloka 35

| സ്നിഗ്ധാശ്ചേഹ ഹിതാഃ സ്വേദാഃ സംസ്കൃതാനി ഘൃതാനി ച||൩൫||

Adhikarana vAtaje pa~jcamUlAdipAnapa~jcakaM (36) · Śloka 36

ലഘുനാ പഞ്ചമൂലേന ശുണ്ഠ്യാ വാ സാധിതം ജലമ്| വാരുണീദധിമണ്ഡം വാ ധാന്യാമ്ലം വാ പിബേത്തൃഷി||൩൬||

Adhikarana uktAnAmauShadhAnAM viShayaH (37) · Śloka 37

സായാമസ്തമ്ഭശൂലാമേ ഹൃദി മാരുതദൂഷിതേ| ക്രിയൈഷാ|൩൭|

Adhikarana sadravAyAmapramohe vAtahRudroge tittiryAdirasAH (37-38) · Śloka 38

| സദ്രവായാമപ്രമോഹേ തു ഹിതാ രസാഃ||൩൭|| സ്നേഹാഢ്യാസ്തിത്തിരിക്രൌഞ്ചശിഖിവര്തകദക്ഷജാഃ| |൩൮|

Adhikarana sadravAyAmapramohe balAtailAdisnehacatuShkam (38-39) · Śloka 39

| ബലാതൈലം സഹൃദ്രോഗഃ പിബേദ്വാ സുകുമാരകമ്||൩൮|| യഷ്ട്യാഹ്വശതപാകം വാ മഹാസ്നേഹം തഥോത്തമമ്| |൩൯|

Adhikarana sadravAyAmapramohe rAsnAdimahAsnehaH (39-41) · Śloka 41

തദേവ ചാഹ | രാസ്നാജീവകജീവന്തീബലാവ്യാഘ്രീപുനര്നവൈഃ||൩൯|| ഭാര്ങ്ഗീസ്ഥിരാവചാവ്യോഷൈര്മഹാസ്നേഹം വിപാചയേത്| ദധിപാദം തഥാമ്ലൈശ്ച ലാഭതഃ സ നിഷേവിതഃ||൪൦|| തര്പണോ ബൃംഹണോ ബല്യോ വാതഹൃദ്രോഗനാശനഃ| |൪൧|

Adhikarana dIpte~angau kShIrAdi hitam (41-42) · Śloka 42

| ദീപ്തേऽഗ്നൌ സദ്രവായാമേ ഹൃദ്രോഗേ വാതികേ ഹിതമ്||൪൧|| ക്ഷീരം ദധിഗുഡഃ സര്പിരൌദകാനൂപമാമിഷമ്| |൪൨|

Adhikarana sheSheShu hRudrogeShvetadahitam (42-43) · Śloka 43

| ഏതാന്യേവ ച വര്ജ്യാനി ഹൃദ്രോഗേഷു ചതുര്ഷ്വപി||൪൨|| ശേഷേഷു, സ്തമ്ഭജാഡ്യാമസംയുക്തേऽപി ച വാതികേ| |൪൩|

Adhikarana sakaPe hRudroge virecanam (43) · Śloka 43

| കഫാനുബന്ധേ തസ്മിംസ്തു രൂക്ഷോഷ്ണാമാചരേത്ക്രിയാമ്||൪൩||

Adhikarana pittaje virecanAnantaraM peyAdikramaH, pittajekShatapittajvaroktaM shodhanam, pittaje kaTvImadhukakalkaH (44-45) · Śloka 45

പൈത്തേ ദ്രാക്ഷേക്ഷുനിര്യാസസിതാക്ഷൌദ്രപരൂഷകൈഃ| യുക്തോ വിരേകോ ഹൃദ്യഃ സ്യാത്ക്രമഃ ശുദ്ധേ ച പിത്തഹാ||൪൪|| ക്ഷതപിത്തജ്വരോക്തം ച ബാഹ്യാന്തഃ പരിമാര്ജനമ്| കട്വീമധുകകല്കം ച പിബേത്സസിതമമ്ഭസാ||൪൫||

Adhikarana pittaje shreyasyAdighRutam (46-47) · Śloka 47

ശ്രേയസീശര്കരാദ്രാക്ഷാജീവകര്ഷഭകോത്പലൈഃ| ബലാഖര്ജൂരകാകോലീമേദായുഗ്മൈശ്ച സാധിതമ്||൪൬|| സക്ഷീരം മാഹിഷം സര്പിഃ പിത്തഹൃദ്രോഗനാശനമ്| |൪൭|

Adhikarana pittaje prapauNDarIkAdi, pittaje svAduvargakRutaM ghRutam, pittaje anuvAsanabastiH (47-49) · Śloka 49

| പ്രപൌണ്ഡരീകമധുകബിസഗ്രന്ഥികസേരുകാഃ||൪൭|| സശുണ്ഠീശൈവലാസ്താഭിഃ സക്ഷീരം വിപചേദ്ഘൃതമ്| ശീതം സമധു തച്ചേഷ്ടം സ്വാദുവര്ഗകൃതം ച യത്||൪൮|| ബസ്തിം ച ദദ്യാത്സക്ഷൌദ്രം തൈലം മധുകസാധിതമ്| |൪൯|

Adhikarana pittaje picumandAdinA vamanam,pittaje kulatthAdi annapAnam (49-50) · Śloka 50

| കഫോദ്ഭവേ വമേത്സ്വിന്നഃ പിചുമന്ദവചാമ്ഭസാ||൪൯|| കുലത്ഥധന്വോത്ഥരസതീക്ഷ്ണമദ്യയവാശനഃ| |൫൦|

Adhikarana pittaje vacAdicUrNam, pittaje puShkarAdicUrNam, pittaje aBayAdikvAthaH (50-52) · Śloka 52

| പിബേച്ചൂര്ണം വചാഹിങ്ഗുലവണദ്വയനാഗരാത്||൫൦|| സൈലായവാനകകണായവക്ഷാരാത്സുഖാമ്ബുനാ| ഫലധാന്യാമ്ലകൌലത്ഥയൂഷമൂത്രാസവൈസ്തഥാ||൫൧|| പുഷ്കരാഹ്വാഭയാശുണ്ഠീശഠീരാസ്നാവചാകണാത്| ക്വാഥം തഥാऽഭയാശുണ്ഠീമാദ്രീപീതദ്രുകട്ഫലാത്||൫൨||

Adhikarana pittaje rohitakAdilehaH (53-54) · Śloka 54

ക്വാഥേ രോഹിതകാശ്വത്ഥഖദിരോദുമ്ബരാര്ജുനേ| സപലാശവടേ വ്യോഷത്രിവൃച്ചൂര്ണാന്വിതേ കൃതഃ||൫൩|| സുഖോദകാനുപാനശ്ച ലേഹഃ കഫവികാരഹാ| |൫൪|

Adhikarana pittaje shleShmagulmoktaghRutAdIni, pittaje shilAhvAdirasAyanAni (54-55) · Śloka 55

| ശ്ലേഷ്മഗുല്മോദിതാജ്യാനി ക്ഷാരാംശ്ച വിവിധാന് പിബേത്||൫൪|| പ്രയോജയേച്ഛിലാഹ്വം വാ ബ്രാഹ്മം വാऽത്ര രസായനമ്| തഥാऽऽമലകലേഹം വാ പ്രാശം വാऽഗസ്ത്യനിര്മിതമ്||൫൫||

Adhikarana shUlacikitsA, ajIrNashUlasya auShadham (56-57) · Śloka 57

സ്യാച്ഛൂലം യസ്യ ഭുക്തേऽതി, ജീര്യത്യല്പം, ജരാം ഗതേ| ശാമ്യേത്സ കുഷ്ഠകൃമിജില്ലവണദ്വയതില്വകൈഃ||൫൬|| സദേവദാര്വതിവിഷൈശ്ചൂര്ണമുഷ്ണാമ്ബുനാ പിബേത്| |൫൭|

Adhikarana jIrNashUlasya auShadham, jIryacchUlasya auShadham (57-58) · Śloka 58

| യസ്യ ജീര്ണേऽധികം സ്നേഹൈഃ സ വിരേച്യഃ, ഫലൈഃപുനഃ||൫൭|| ജീര്യത്യന്നേ, തഥാ മൂലൈസ്തീക്ഷ്ണൈഃ ശൂലേ സദാऽധികേ| |൫൮|

Adhikarana rUddhagatAvanile anulomanam (58-59) · Śloka 59

| പ്രായോऽനിലോ രുദ്ധഗതിഃ കുപ്യത്യാമാശയേ ഗതഃ||൫൮|| തസ്യാനുലോമനം കാര്യം ശുദ്ധിലങ്ഘനപാചനൈഃ| |൫൯|

Adhikarana kRumije hRudroge auShadham (59-60) · Śloka 60

| കൃമിഘ്നമൌഷധം സര്വം കൃമിജേ ഹൃദയാമയേ||൫൯|| ഇതി ഹൃദ്രോഗചികിത്സിതമ്|൬൦|

Adhikarana tRuShNAcikitsA, sarvAsu tRuShNAsu sAmAnyamauShadham (60-67) · Śloka 67

അഥ തൃഷ്ണാചികിത്സിതമ്| തൃഷ്ണാസു വാതപിത്തഘ്നോ വിധിഃ പ്രായേണ ശസ്യതേ| സര്വാസു ശീതോ ബാഹ്യാന്തസ്തഥാ ശമനശോധനഃ||൬൦|| ദിവ്യാമ്ബു ശീതം സക്ഷൌദ്രം തദ്വദ്ഭോമം ച തദ്ഗുണമ്| നിര്വാപിതം തപ്തലോഷ്ടകപാലസികതാദിഭിഃ||൬൧|| സശര്കരം വാ ക്വഥിതം പഞ്ചമൂലേന വാ ജലമ്| ദര്ഭഫൂര്വേണ മന്ഥശ്ച പ്രശസ്തോ ലാജസക്തുഭിഃ||൬൨|| വാട്യശ്ചാമയവൈഃ ശീതഃ ശര്കരാമാക്ഷികാന്വിതഃ| യവാഗൂഃ ശാലിഭിസ്തദ്വത്കോദ്രവൈശ്ച ചിരന്തനൈഃ||൬൩|| ശീതേന ശീതവീര്യൈശ്ച ദ്രവ്യൈഃ സിദ്ധേന ഭോജനമ്| ഹിമാമ്ബുപരിഷിക്തസ്യ പയസാ സസിതാമധു||൬൪|| രസൈശ്ചാനമ്ലലവണൈര്ജാങ്ഗലൈര്ഘൃതഭര്ജിതൈഃ| മുദ്ഗാദീനാം തഥാ യൂഷൈര്ജീവനീയരസാന്വിതൈഃ||൬൫|| നസ്യം ക്ഷീരഘൃതം സിദ്ധം ശീതൈരിക്ഷോസ്തഥാ രസഃ| നിര്വാപണാശ്ച ഗണ്ഡൂഷാഃ സൂത്രസ്ഥാനോദിതാ ഹിതാഃ||൬൬|| ദാഹജ്വരോക്താ ലേപാദ്യാ നിരീഹത്വം മനോരതിഃ| മഹാസരിദ്ധ്രദാദീനാം ദര്ശനരുമരണാനി ച||൬൭||

Adhikarana vAtajAyAM tRuShNAyAmauShadham (68) · Śloka 68

ഇതി തൃഷ്ണാസു സാമാന്യേന ചികിത്സിതമുക്തമ്| വിശേഷേണാഹ തൃഷ്ണായാം പവനോത്ഥായാം സഗുഡം ദധി ശസ്യതേ| രസാശ്ച ബൃംഹണാഃ ശീതാ വിദാര്യാദിഗണാമ്ബു ച||൬൮||

Adhikarana pittajAyAM auShadham (69-72) · Śloka 72

പിത്താജായാം സിതായുക്തഃ പക്വോദുമ്ബരജോ രസഃ| തത്ക്വാഥോ വാ ഹിമസ്തദ്വത്സാരിവാദിഗണാമ്ബു വാ||൬൯|| തദ്വിധൈശ്ച ഗണൈഃ ശീതകഷായാന് സസിതാമധൂന്| മധുരൈരൌഷധൈസ്തദ്വത് ക്ഷീരിവൃക്ഷൈശ്ച കല്പിതാന്||൭൦|| ബീജപൂരകമൃദ്വീകാവടവേതസപല്ലവാന്| മൂലാനി കുശകാശാനാം യഷ്ട്യാഹ്വം ച ജലേ ശൃതമ്||൭൧|| ജ്വരോദിതം വാ ദ്രാക്ഷാദി പഞ്ചസാരാമ്ബു വാ പിബേത്| |൭൨|

Adhikarana kaPajAyAM auShadham (72-74) · Śloka 74

| കഫോദ്ഭവായാം വമനം നിമ്ബപ്രസവവാരിണാ||൭൨|| ബില്വാഢകീപഞ്ചകോലദര്ഭപഞ്ചകസാധിതമ്| ജലം പിബേദ്രജന്യാ വാ സിദ്ധം സക്ഷൌദ്രശര്കരമ്||൭൩|| മുദ്ഗയൂഷം ച സവ്യോഷപടോലീനിമ്ബപല്ലവമ്| യവാന്നം തീക്ഷ്ണകവലനസ്യലേഹാംശ്ച ശീലയേത്||൭൪||

Adhikarana sannipAtajAyAM auShadham,AmrajAyAM auShadham (75) · Śloka 75

സര്വൈരാമാച്ച തദ്ധന്ത്രീ ക്രിയേഷ്ടാ വമനം തഥാ| ത്ര്യൂഷണാരുഷ്കരവചാഫലാമ്ലോഷ്ണാമ്ബുമസ്തുഭിഃ||൭൫||

Adhikarana upavAsajAyAM auShadham (76) · Śloka 76

അന്നാത്യയാന്മണ്ഡമുഷ്ണം ഹിമം മന്ഥം ച കാലവിത്| |൭൬|

Adhikarana shramajAyAM auShadham (76) · Śloka 76

| തൃഷി ശ്രമാന്മാംസരസം മന്ഥം വാ സസിതം പിബേത്||൭൬||

Adhikarana AtapajAyAM tRuShNAyAmau (77) · Śloka 77

ആതപാത്സസിതം മന്ഥം യവകോലജസക്തുഭിഃ| സര്വാണ്യങ്ഗാനി ലിമ്പേച്ച തിലപിണ്യാകകാഞ്ജികൈഃ||൭൭||

Adhikarana shItasnAnajAyAM tRuShNAyAmau (78) · Śloka 78

ശീതസ്നാനാച്ച മദ്യാമ്ബു പിബേത്തൃണ്മാന് ഗുഡാമ്ബു വാ| |൭൮|

Adhikarana madyajAyAM tRuShNAyAmau (78) · Śloka 78

| മദ്യാദര്ധജലം മദ്യം സ്നാതോऽമ്ലലവണൈര്യുതമ്||൭൮||

Adhikarana snehatIkShNAgnijAyAM tRuShNAyAmau (79) · Śloka 79

സ്നേഹതീക്ഷ്ണതരാഗ്നിസ്തു സ്വഭാവശിശിരം ജലമ്| |൭൯|

Adhikarana ajIrNasnehajAyAM tRuShNAyAmau (79) · Śloka 79

| സ്നേഹാദുഷ്ണാമ്ബ്വജീര്ണാത്തു ജീര്ണാന്മണ്ഡം പിപാസിതഃ||൭൯||

Adhikarana snigdhAnnajAyAM tRuShNAyAmau (80) · Śloka 80

പിബേത്സ്നിഗ്ധാന്നതൃഷിതോ ഹിമസ്പര്ധി ഗുഡോദകമ്| |൮൦|

Adhikarana gurvAdyannajAyAM tRuShNAyAmau (80) · Śloka 80

| ഗുര്വാദ്യന്നേന തൃഷിതഃ പീത്വോഷ്ണാമ്ബു തദുല്ലിഖേത്||൮൦||

Adhikarana rasakShayajAyAM tRuShNAyAmau (81) · Śloka 81

ക്ഷയജായാം ക്ഷയഹിതം സര്വം ബൃംഹണമൌഷധമ്| |൮൧|

Adhikarana kRushAdijAyAM tRuShNAyAmauShadham (81) · Śloka 81

| കൃശദുര്ബലരൂക്ഷാണാം ക്ഷീരം ഛാഗോ രസോऽഥവാ||൮൧||

Adhikarana sordhvavAtAyAM tRuShNAyAmauShadham (82) · Śloka 82

ക്ഷീരം ച സോര്ധ്വവാതായാം ക്ഷയകാസഹരൈഃ ശൃതമ്| |൮൨|

Adhikarana rogopasargajAyAM tRuShNAyAmauShadham (82-83) · Śloka 83

| രോഗോപസര്ഗാജ്ജാതായാം ധാന്യാമ്ബു സസിതാമധു||൮൨|| പാനേ പ്രശസ്തം സര്വാ ച ക്രിയാ രോഗാദ്യപേക്ഷയാ| |൮൩|

Adhikarana pUrvAmayakShINajAyAM tvaritaM auShadham (6) · Śloka 6

| തൃഷ്യന് പൂര്വാമയക്ഷീണോ ന ലഭേത ജലം യദി||൮൩|| മരണം ദീര്ഘരോഗം വാ പ്രാപ്നുയാത്ത്വരിതം തതഃ| സാത്മ്യാന്നപാനഭൈഷജ്യൈസ്തൃഷ്ണാം തസ്യ ജയേത്പുരാ||൮൪|| തസ്യാം ജിതായാമന്യോऽപി വ്യാധിഃ ശക്യശ്ചികിത്സിതുമ്| ൮൪ ൧/൨| ഇതി തൃഷ്ണാരോഗചികിത്സിതമ്| ഇതി ശ്രിവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ഛര്ദിഹൃദ്രോഗതൃഷ്ണാചികിത്സിതം നാമ ഷഷ്ഠോऽധ്യായഃ||൬||