6. cardihr̥drōgatr̥ṣṇācikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana CardihradrogatRuShNAcikitsitAdhyAyaH CardiShu prAk la~gghanam,tato vamanam (2) · Śloka 2

అథాత-ఛర్దిహృద్రోగతృష్ణాచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః ఇతి హ స్మాహురత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2| ) ఆమాశయోత్క్లేశభవాః ప్రాయశ్చ్ఛర్ద్యో హితం తతః| లంఘనం ప్రాగృతే వాయోర్వమనం తత్ర యోజయేత్||1|| బలినో బహుదోషస్య వమతః ప్రతతం బహు| |2|

Adhikarana tato hRudyaM virecanam virecanaPalam tataH shamanauShadham rUkShadurbalasya shamanameva (2-3) · Śloka 3

| తతో విరేకం క్రమశో హృద్యం మద్యైః ఫలాంబుభిః||2|| క్షీరైర్వా సహ స హ్యూర్ధ్వం గతం దోషం నయత్యధః| శమనం చౌషధం రూక్షదుర్బలస్య తదేవ తు||3||

Adhikarana CardiShu annashAkaPalAdikam (4-6) · Śloka 6

పరిశుష్కం ప్రియం సాత్మ్యమన్నం లఘు చ శస్యతే| ఉపవాసస్తథా యూషా రసాః కాంబలికాః ఖలాః||4|| శాకాని లేహా భోజ్యాని రాగషాడవపానకాః| భక్ష్యాః శుష్కా విచిత్రాశ్చ ఫలాని స్నానఘర్షణం||5|| గంధాః_ సుగంధయో గంధఫలపుష్పాన్నపానజాః| భుక్తమాత్రస్య సహసా ముఖే శీతాంబుసేచనం||6||

Adhikarana vAtajAyAM CardyAM ghRutam, vAtajAyAM vyoShAdyaM ghRutam, vAtajAyAM dADimAdyaM ghRutam, vAtajAyAM tulyAmbukShIram, vAtajAyAM vaiShkiro rasaH, vAtajAyAM snigdhaM Bojanam, vAtajAyAM snehavirecanam (7-10) · Śloka 10

అధునా విశేషేణాహ హంతి మారుతజాం ఛర్దిం సర్పిః పీతం ససైంధవం| కించిదుష్ణం విశేషేణ సకాసహృదయద్రవాం||7|| వ్యోషత్రిలవణాఢ్యం వా సిద్ధం వా దాడిమాంబునా| సశుంఠీదధిధాన్యేన శృతం తుల్యాంబు వా పయః||8|| వ్యక్తసైంధవసర్పిర్వా ఫలామ్లో వైష్కిరో రసః| స్నిగ్ధం చ భోజనం శుంఠీదధిదాడిమసాధితం||9|| కోష్ణం సలవణం చాత్ర హితం స్నేహవిరేచనం| |10|

Adhikarana pittajAyAM CardyAM drAkShAdi virecanam, pittajAyAM tailvakaM dhRutam, pittajAyAM shleShmasthAnagate pitte vamanam, pittajAyAM shuddhau annapAnam, pittajAyAM jambAmrAdikkAthaH, pittajAyAM sacandano dhAtrIrasaH, pittajAyAM mugdadalakvAtaH, pittajAyAM kolAdilehaH, pittajAyAMpathyAdilehatrayam (10-17) · Śloka 17

| పిత్తజాయాం విరేకార్థం ద్రాక్షేక్షుస్వరసైస్త్రివృత్||10|| సర్పిర్వా తైల్వకం యోజ్యం వృద్ధం చ శ్లేష్మధామగం| ఊర్ధ్వమేవ హరేత్ పిత్తం స్వాదుతిక్తైర్విశుద్ధిమాన్||11|| పిబేన్మంథం యవాగూం వా లాజైః సమధుశర్కరాం| ముద్గజాంగలజైరద్యాద్వ్యంజనైః శాలిషష్టికం||12|| మృద్భృష్టలోష్టప్రభవం సుశీతం సలిలం పిబేత్| ముద్గోశీరకణాధాన్యైః సహ వా సంస్థితం నిశాం||13|| ద్రాక్షారసం రసం వేక్షోర్గుడూచ్యంబు పయోఽపి వా| జంబ్వామ్రపల్లవోశీరవటశుంగావరోహజః||14|| క్వాథః క్షౌద్రయుతః పీతః శీతో వా వినియచ్ఛతి| ఛర్దిం జ్వరమతీసారం మూర్చ్ఛాం తృష్ణాం చ దుర్జయాం||15|| ధాత్రీరసేన వా శీతం పిబేన్ముద్గదలాంబు వా| కోలమజ్జసితాలాజామక్షికావిట్కణాంజనం||16|| లిహ్యాత్క్షౌద్రేణ పథ్యాం వా ద్రాక్షాం వా బదరాణి వా| |17|

Adhikarana kaPajAyAM CardyAM nimbAdi vamanam, kaPajAyAM upavAsaH, kaPajAyAM AragvadhAdiniryUhaH, kaPajAyAM manthAH, annaM rAgAH, kaPajAyAM manaHshilAdilehaH, kaPajAyAM kapitthayogaH, kaPajAyAM durAlaBAlehaH, kaPajAyAM maricAdilehaH (17-21) · Śloka 21

| కఫజాయాం వమేన్నింబకృష్ణాపిండీతసర్షపైః||17|| యుక్తేన కోష్ణతోయేన, దుర్బలం చోపవాసయేత్| ఆరగ్వధాదినిర్యూహం శీతం క్షౌద్రయుతం పిబేత్||18|| మంథాన్ యవైర్వా బహుశశ్చ్ఛర్దిఘ్నౌషధభావితైః| కఫఘ్నమన్నం హృద్యం చ రాగాః సార్జకభూస్తృణాః||19|| లీఢం మనఃశిలాకృష్ణామరిచం బీజపూరకాత్| స్వరసేన కపిత్థస్య సక్షౌద్రేణ వమిం జయేత్||20|| ఖాదేత్కపిత్థం సవ్యోషం, మధునా వా దురాలభాం| లిహ్యాన్మరిచచోచైలాగోశకృద్రసమాక్షికం||21||

Adhikarana dviShTArthajAyAmauShadham (22) · Śloka 22

అనూకూలోపచారేణ యాతి ద్విష్టార్థజా శమం| |22|

Adhikarana kRumijAyAmauShadham, sheShacCardirogANAmauShadham, CardyupadravANAmauShadham (22-23) · Śloka 23

| కృమిజా కృమిహృద్రోగగదితైశ్చ భిషగ్జితైః||22|| యథాస్వం పరిశేషాశ్చ, తత్కృతాశ్చ తథాఽఽమయాః| |23|

Adhikarana prasaktAyAM CardyAmauShadham (23-25) · Śloka 25

ఛర్దిప్రసంగేన హి మాతరిశ్వా ధాతుక్షయాత్కోపముపైత్యవశ్యం| కుర్యాదతోఽస్మిన్ వమనాతియోగ- ప్రోక్తం విధిం స్తంభనబృంహణీయం||23|| సర్పిర్గుడా మాంసరసా ఘృతాని కల్యాణకత్ర్యూషణజీవనాని| పయాంసి పథ్యోపహితాని లేహాశ్ఛర్దిం ప్రసక్తాం ప్రశమం నయంతి||24|| ఇతి ఛర్దిచికిత్సితం|25|

Adhikarana vAtaje hradroge mastvAdi tailam (25-26) · Śloka 26

ఛర్దిచికిత్సితాదనంతరం హృద్రోగసాధనముచ్యతే, హృద్రోగశబ్దశ్రవణసంబంధాత్| అథ హృద్రోగచికిత్సితం| | హృద్రోగే వాతజే తైలం మస్తుసౌవీరతక్రవత్||25|| పిబేత్సుఖోష్ణం సబిడం గుల్మానాహార్తిజిచ్చ తత్| |26|

Adhikarana vAtaje hRudroge lavaNatailam (26) · Śloka 26

| తైలం చ లవణైః సిద్ధం సమూత్రామ్లం తథాగుణం||26||

Adhikarana vAtaje hRudroge bilvAditailam (27-28) · Śloka 28

బిల్వం రాస్నాం యవాన్ కోలం దేవదారుం పునర్నవాం| కులత్థాన్ పంచమూలం చ పక్త్వా తస్మింపచేజ్జలే||27|| తైలం తన్నావనే పానే బస్తౌ చ వినియోజయేత్| |28|

Adhikarana vAtaje hRudroge shuNThyAdighRutam (28-29) · Śloka 29

| శుంఠీవయస్థాలవణకాయస్థాహింగుపౌష్కరైః||28|| పథ్యయా చ శృతం పార్శ్వహృద్రుజాగుల్మజిద్ఘృతం| |29|

Adhikarana vAtaje hRudroge sauvarcalAdighRutam (29-30) · Śloka 30

| సౌవర్చలస్య ద్విపలే పథ్యాపంచాశదన్వితే||29|| ఘృతస్య సాధితః ప్రస్థో హృద్రోగశ్వాసగుల్మజిత్| |30|

Adhikarana vAtaje dADimAdicUrNam (30-31) · Śloka 31

| దాడిమం కృష్ణలవణం శుంఠీ హింగ్వమ్లవేతసం||30|| అపతంత్రకహృద్రోగశ్వాసఘ్నం చూర్ణముత్తమం| |31|

Adhikarana vAtaje puShkarAdikalkaH (31-32) · Śloka 32

| పుష్కరాహ్వశఠీశుంఠీబీజపూరజటాభయాః||31|| పీతాః కల్కీకృతాః క్షారఘృతామ్లలవణైర్యుతాః| వికర్తికాశూలహరాః|32|

Adhikarana vAtaje yavAnyAdikvAthaH,vAtaje yavakShArAdipAnam (32-1.5) · Śloka 1

క్వాథః కోష్ణశ్చ తద్గుణః||32|| యవానీలవణక్షారవచాజాజ్యౌషధైః కృతః| సపూతిదారుబీజాహ్వపలాశశఠిపౌష్కరైః||33|| (యవక్షారో యవానీ చ పిబేదుష్ణేన వారిణా| ఏతేన వాతజం శూలం గుల్మం చైవ చిరోత్థితం||1|| భిద్యతే సప్తరాత్రేణ పవనేన యథా ఘనః| )||1.5||

Adhikarana vAtaje pa~jjakolAdicUrNam (34-35) · Śloka 35

పంచకోలశఠీపథ్యాగుడబీజాహ్వపౌష్కరం| వారుణీకల్కితం భృష్టం యమకే లవణాన్వితం||34|| హృత్పార్శ్వయోనిశూలేషు ఖాదేద్గుల్మోదరేషు చ| |35|

Adhikarana vAtaje snehasvedau (35) · Śloka 35

| స్నిగ్ధాశ్చేహ హితాః స్వేదాః సంస్కృతాని ఘృతాని చ||35||

Adhikarana vAtaje pa~jcamUlAdipAnapa~jcakaM (36) · Śloka 36

లఘునా పంచమూలేన శుంఠ్యా వా సాధితం జలం| వారుణీదధిమండం వా ధాన్యామ్లం వా పిబేత్తృషి||36||

Adhikarana uktAnAmauShadhAnAM viShayaH (37) · Śloka 37

సాయామస్తంభశూలామే హృది మారుతదూషితే| క్రియైషా|37|

Adhikarana sadravAyAmapramohe vAtahRudroge tittiryAdirasAH (37-38) · Śloka 38

| సద్రవాయామప్రమోహే తు హితా రసాః||37|| స్నేహాఢ్యాస్తిత్తిరిక్రౌంచశిఖివర్తకదక్షజాః| |38|

Adhikarana sadravAyAmapramohe balAtailAdisnehacatuShkam (38-39) · Śloka 39

| బలాతైలం సహృద్రోగః పిబేద్వా సుకుమారకం||38|| యష్ట్యాహ్వశతపాకం వా మహాస్నేహం తథోత్తమం| |39|

Adhikarana sadravAyAmapramohe rAsnAdimahAsnehaH (39-41) · Śloka 41

తదేవ చాహ | రాస్నాజీవకజీవంతీబలావ్యాఘ్రీపునర్నవైః||39|| భారంగీస్థిరావచావ్యోషైర్మహాస్నేహం విపాచయేత్| దధిపాదం తథామ్లైశ్చ లాభతః స నిషేవితః||40|| తర్పణో బృంహణో బల్యో వాతహృద్రోగనాశనః| |41|

Adhikarana dIpte~angau kShIrAdi hitam (41-42) · Śloka 42

| దీప్తేఽగ్నౌ సద్రవాయామే హృద్రోగే వాతికే హితం||41|| క్షీరం దధిగుడః సర్పిరౌదకానూపమామిషం| |42|

Adhikarana sheSheShu hRudrogeShvetadahitam (42-43) · Śloka 43

| ఏతాన్యేవ చ వర్జ్యాని హృద్రోగేషు చతుర్ష్వపి||42|| శేషేషు, స్తంభజాడ్యామసంయుక్తేఽపి చ వాతికే| |43|

Adhikarana sakaPe hRudroge virecanam (43) · Śloka 43

| కఫానుబంధే తస్మింస్తు రూక్షోష్ణామాచరేత్క్రియాం||43||

Adhikarana pittaje virecanAnantaraM peyAdikramaH, pittajekShatapittajvaroktaM shodhanam, pittaje kaTvImadhukakalkaH (44-45) · Śloka 45

పైత్తే ద్రాక్షేక్షునిర్యాససితాక్షౌద్రపరూషకైః| యుక్తో విరేకో హృద్యః స్యాత్క్రమః శుద్ధే చ పిత్తహా||44|| క్షతపిత్తజ్వరోక్తం చ బాహ్యాంతః పరిమార్జనం| కట్వీమధుకకల్కం చ పిబేత్ససితమంభసా||45||

Adhikarana pittaje shreyasyAdighRutam (46-47) · Śloka 47

శ్రేయసీశర్కరాద్రాక్షాజీవకర్షభకోత్పలైః| బలాఖర్జూరకాకోలీమేదాయుగ్మైశ్చ సాధితం||46|| సక్షీరం మాహిషం సర్పిః పిత్తహృద్రోగనాశనం| |47|

Adhikarana pittaje prapauNDarIkAdi, pittaje svAduvargakRutaM ghRutam, pittaje anuvAsanabastiH (47-49) · Śloka 49

| ప్రపౌండరీకమధుకబిసగ్రంథికసేరుకాః||47|| సశుంఠీశైవలాస్తాభిః సక్షీరం విపచేద్ఘృతం| శీతం సమధు తచ్చేష్టం స్వాదువర్గకృతం చ యత్||48|| బస్తిం చ దద్యాత్సక్షౌద్రం తైలం మధుకసాధితం| |49|

Adhikarana pittaje picumandAdinA vamanam,pittaje kulatthAdi annapAnam (49-50) · Śloka 50

| కఫోద్భవే వమేత్స్విన్నః పిచుమందవచాంభసా||49|| కులత్థధన్వోత్థరసతీక్ష్ణమద్యయవాశనః| |50|

Adhikarana pittaje vacAdicUrNam, pittaje puShkarAdicUrNam, pittaje aBayAdikvAthaH (50-52) · Śloka 52

| పిబేచ్చూర్ణం వచాహింగులవణద్వయనాగరాత్||50|| సైలాయవానకకణాయవక్షారాత్సుఖాంబునా| ఫలధాన్యామ్లకౌలత్థయూషమూత్రాసవైస్తథా||51|| పుష్కరాహ్వాభయాశుంఠీశఠీరాస్నావచాకణాత్| క్వాథం తథాఽభయాశుంఠీమాద్రీపీతద్రుకట్ఫలాత్||52||

Adhikarana pittaje rohitakAdilehaH (53-54) · Śloka 54

క్వాథే రోహితకాశ్వత్థఖదిరోదుంబరార్జునే| సపలాశవటే వ్యోషత్రివృచ్చూర్ణాన్వితే కృతః||53|| సుఖోదకానుపానశ్చ లేహః కఫవికారహా| |54|

Adhikarana pittaje shleShmagulmoktaghRutAdIni, pittaje shilAhvAdirasAyanAni (54-55) · Śloka 55

| శ్లేష్మగుల్మోదితాజ్యాని క్షారాంశ్చ వివిధాన్ పిబేత్||54|| ప్రయోజయేచ్ఛిలాహ్వం వా బ్రాహ్మం వాఽత్ర రసాయనం| తథాఽఽమలకలేహం వా ప్రాశం వాఽగస్త్యనిర్మితం||55||

Adhikarana shUlacikitsA, ajIrNashUlasya auShadham (56-57) · Śloka 57

స్యాచ్ఛూలం యస్య భుక్తేఽతి, జీర్యత్యల్పం, జరాం గతే| శామ్యేత్స కుష్ఠకృమిజిల్లవణద్వయతిల్వకైః||56|| సదేవదార్వతివిషైశ్చూర్ణముష్ణాంబునా పిబేత్| |57|

Adhikarana jIrNashUlasya auShadham, jIryacchUlasya auShadham (57-58) · Śloka 58

| యస్య జీర్ణేఽధికం స్నేహైః స విరేచ్యః, ఫలైఃపునః||57|| జీర్యత్యన్నే, తథా మూలైస్తీక్ష్ణైః శూలే సదాఽధికే| |58|

Adhikarana rUddhagatAvanile anulomanam (58-59) · Śloka 59

| ప్రాయోఽనిలో రుద్ధగతిః కుప్యత్యామాశయే గతః||58|| తస్యానులోమనం కార్యం శుద్ధిలంఘనపాచనైః| |59|

Adhikarana kRumije hRudroge auShadham (59-60) · Śloka 60

| కృమిఘ్నమౌషధం సర్వం కృమిజే హృదయామయే||59|| ఇతి హృద్రోగచికిత్సితం|60|

Adhikarana tRuShNAcikitsA, sarvAsu tRuShNAsu sAmAnyamauShadham (60-67) · Śloka 67

అథ తృష్ణాచికిత్సితం| తృష్ణాసు వాతపిత్తఘ్నో విధిః ప్రాయేణ శస్యతే| సర్వాసు శీతో బాహ్యాంతస్తథా శమనశోధనః||60|| దివ్యాంబు శీతం సక్షౌద్రం తద్వద్భోమం చ తద్గుణం| నిర్వాపితం తప్తలోష్టకపాలసికతాదిభిః||61|| సశర్కరం వా క్వథితం పంచమూలేన వా జలం| దర్భఫూర్వేణ మంథశ్చ ప్రశస్తో లాజసక్తుభిః||62|| వాట్యశ్చామయవైః శీతః శర్కరామాక్షికాన్వితః| యవాగూః శాలిభిస్తద్వత్కోద్రవైశ్చ చిరంతనైః||63|| శీతేన శీతవీర్యైశ్చ ద్రవ్యైః సిద్ధేన భోజనం| హిమాంబుపరిషిక్తస్య పయసా ససితామధు||64|| రసైశ్చానమ్లలవణైర్జాంగలైర్ఘృతభర్జితైః| ముద్గాదీనాం తథా యూషైర్జీవనీయరసాన్వితైః||65|| నస్యం క్షీరఘృతం సిద్ధం శీతైరిక్షోస్తథా రసః| నిర్వాపణాశ్చ గండూషాః సూత్రస్థానోదితా హితాః||66|| దాహజ్వరోక్తా లేపాద్యా నిరీహత్వం మనోరతిః| మహాసరిద్ధ్రదాదీనాం దర్శనరుమరణాని చ||67||

Adhikarana vAtajAyAM tRuShNAyAmauShadham (68) · Śloka 68

ఇతి తృష్ణాసు సామాన్యేన చికిత్సితముక్తం| విశేషేణాహ తృష్ణాయాం పవనోత్థాయాం సగుడం దధి శస్యతే| రసాశ్చ బృంహణాః శీతా విదార్యాదిగణాంబు చ||68||

Adhikarana pittajAyAM auShadham (69-72) · Śloka 72

పిత్తాజాయాం సితాయుక్తః పక్వోదుంబరజో రసః| తత్క్వాథో వా హిమస్తద్వత్సారివాదిగణాంబు వా||69|| తద్విధైశ్చ గణైః శీతకషాయాన్ ససితామధూన్| మధురైరౌషధైస్తద్వత్ క్షీరివృక్షైశ్చ కల్పితాన్||70|| బీజపూరకమృద్వీకావటవేతసపల్లవాన్| మూలాని కుశకాశానాం యష్ట్యాహ్వం చ జలే శృతం||71|| జ్వరోదితం వా ద్రాక్షాది పంచసారాంబు వా పిబేత్| |72|

Adhikarana kaPajAyAM auShadham (72-74) · Śloka 74

| కఫోద్భవాయాం వమనం నింబప్రసవవారిణా||72|| బిల్వాఢకీపంచకోలదర్భపంచకసాధితం| జలం పిబేద్రజన్యా వా సిద్ధం సక్షౌద్రశర్కరం||73|| ముద్గయూషం చ సవ్యోషపటోలీనింబపల్లవం| యవాన్నం తీక్ష్ణకవలనస్యలేహాంశ్చ శీలయేత్||74||

Adhikarana sannipAtajAyAM auShadham,AmrajAyAM auShadham (75) · Śloka 75

సర్వైరామాచ్చ తద్ధంత్రీ క్రియేష్టా వమనం తథా| త్ర్యూషణారుష్కరవచాఫలామ్లోష్ణాంబుమస్తుభిః||75||

Adhikarana upavAsajAyAM auShadham (76) · Śloka 76

అన్నాత్యయాన్మండముష్ణం హిమం మంథం చ కాలవిత్| |76|

Adhikarana shramajAyAM auShadham (76) · Śloka 76

| తృషి శ్రమాన్మాంసరసం మంథం వా ససితం పిబేత్||76||

Adhikarana AtapajAyAM tRuShNAyAmau (77) · Śloka 77

ఆతపాత్ససితం మంథం యవకోలజసక్తుభిః| సర్వాణ్యంగాని లింపేచ్చ తిలపిణ్యాకకాంజికైః||77||

Adhikarana shItasnAnajAyAM tRuShNAyAmau (78) · Śloka 78

శీతస్నానాచ్చ మద్యాంబు పిబేత్తృణ్మాన్ గుడాంబు వా| |78|

Adhikarana madyajAyAM tRuShNAyAmau (78) · Śloka 78

| మద్యాదర్ధజలం మద్యం స్నాతోఽమ్లలవణైర్యుతం||78||

Adhikarana snehatIkShNAgnijAyAM tRuShNAyAmau (79) · Śloka 79

స్నేహతీక్ష్ణతరాగ్నిస్తు స్వభావశిశిరం జలం| |79|

Adhikarana ajIrNasnehajAyAM tRuShNAyAmau (79) · Śloka 79

| స్నేహాదుష్ణాంబ్వజీర్ణాత్తు జీర్ణాన్మండం పిపాసితః||79||

Adhikarana snigdhAnnajAyAM tRuShNAyAmau (80) · Śloka 80

పిబేత్స్నిగ్ధాన్నతృషితో హిమస్పర్ధి గుడోదకం| |80|

Adhikarana gurvAdyannajAyAM tRuShNAyAmau (80) · Śloka 80

| గుర్వాద్యన్నేన తృషితః పీత్వోష్ణాంబు తదుల్లిఖేత్||80||

Adhikarana rasakShayajAyAM tRuShNAyAmau (81) · Śloka 81

క్షయజాయాం క్షయహితం సర్వం బృంహణమౌషధం| |81|

Adhikarana kRushAdijAyAM tRuShNAyAmauShadham (81) · Śloka 81

| కృశదుర్బలరూక్షాణాం క్షీరం ఛాగో రసోఽథవా||81||

Adhikarana sordhvavAtAyAM tRuShNAyAmauShadham (82) · Śloka 82

క్షీరం చ సోర్ధ్వవాతాయాం క్షయకాసహరైః శృతం| |82|

Adhikarana rogopasargajAyAM tRuShNAyAmauShadham (82-83) · Śloka 83

| రోగోపసర్గాజ్జాతాయాం ధాన్యాంబు ససితామధు||82|| పానే ప్రశస్తం సర్వా చ క్రియా రోగాద్యపేక్షయా| |83|

Adhikarana pUrvAmayakShINajAyAM tvaritaM auShadham (6) · Śloka 6

| తృష్యన్ పూర్వామయక్షీణో న లభేత జలం యది||83|| మరణం దీర్ఘరోగం వా ప్రాప్నుయాత్త్వరితం తతః| సాత్మ్యాన్నపానభైషజ్యైస్తృష్ణాం తస్య జయేత్పురా||84|| తస్యాం జితాయామన్యోఽపి వ్యాధిః శక్యశ్చికిత్సితుం| 84 1/2| ఇతి తృష్ణారోగచికిత్సితం| ఇతి శ్రివైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టంగహృదయసంహితాయాం చతుర్థే చికిత్సితస్థానే ఛర్దిహృద్రోగతృష్ణాచికిత్సితం నామ షష్ఠోఽధ్యాయః||6||