Adhikarana jvaracikitsitAdhyAyaH (2) · Śloka 2
অথাতো জ্বরচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে)|২|
अथातो ज्वरचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasaMprAptiHla~gghanakAraNam la~gghanAvasthA (1-2) · Śloka 2
আমাশযস্থো হত্বাঽগ্নিং সামো মার্গান্ পিধায যত্| বিদধাতি জ্বরং দোষস্তস্মাত্কুর্বীত লঙ্ঘনম্||১|| প্রাগূপেষু জ্বরাদৌ বা, বলং যত্নেন পালযন্| বলাধিষ্ঠানমারোগ্যমারোগ্যার্থঃ ক্রিযাক্রমঃ||২||
आमाशयस्थो हत्वाऽग्निं सामो मार्गान् पिधाय यत्| विदधाति ज्वरं दोषस्तस्मात्कुर्वीत लङ्घनम्||१|| प्रागूपेषु ज्वरादौ वा, बलं यत्नेन पालयन्| बलाधिष्ठानमारोग्यमारोग्यार्थः क्रियाक्रमः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanaPalam (3) · Śloka 3
লঙ্ঘনৈঃ ক্ষপিতে দোষে দীপ্তেঽগ্নৌ লাঘবে সতি| স্বাস্থ্যং ক্ষুত্তৃড্ রুচিঃ পক্তির্বলমোজশ্চ জাযতে||৩||
लङ्घनैः क्षपिते दोषे दीप्तेऽग्नौ लाघवे सति| स्वास्थ्यं क्षुत्तृड् रुचिः पक्तिर्बलमोजश्च जायते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaravisheShe vamanam (4-5) · Śloka 5
তত্রোত্কৃষ্টে সমুত্ক্লিষ্টে কফপ্রাযে চলে মলে| সহৃল্লাসপ্রসেকান্নদ্বেষকাসবিষূচিকে||৪|| সদ্যোভুক্তস্য সঞ্জাতে জ্বরে সামে বিশেষতঃ| বমনং বমনার্হস্য শস্তং|৫|
तत्रोत्कृष्टे समुत्क्लिष्टे कफप्राये चले मले| सहृल्लासप्रसेकान्नद्वेषकासविषूचिके||४|| सद्योभुक्तस्य सञ्जाते ज्वरे सामे विशेषतः| वमनं वमनार्हस्य शस्तं|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyathAvamane doShaH (5-6) · Śloka 6
| কুর্যাত্তদন্যথা||৫|| শ্বাসাতীসারসম্মোহহৃদ্গোগবিষমজ্বরান্| |৬|
| कुर्यात्तदन्यथा||५|| श्वासातीसारसम्मोहहृद्गोगविषमज्वरान्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanayogAH (6-8) · Śloka 8
| পিপ্প্পলীভির্যুতান্ গালান্ কলিঙ্গৈর্মধুকেন বা||৬|| উষ্ণাম্ভসা সমধুনা পিবেত্সলবণেন বা| পটোলনিম্বকর্কোটবেত্রপত্রোদকেন বা||৭|| তর্পণেন রসেনেক্ষোর্মদ্যৈঃ কল্পোদিতানি ব| বমনানি প্রযুঞ্জীত বলকালবিভাগবিত্||৮||
| पिप्प्पलीभिर्युतान् गालान् कलिङ्गैर्मधुकेन वा||६|| उष्णाम्भसा समधुना पिबेत्सलवणेन वा| पटोलनिम्बकर्कोटवेत्रपत्रोदकेन वा||७|| तर्पणेन रसेनेक्षोर्मद्यैः कल्पोदितानि व| वमनानि प्रयुञ्जीत बलकालविभागवित्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annavarjanam (9) · Śloka 9
কৃতেঽকৃতে বা বমনে জ্বরী কুর্যাদ্বিশোষণম্| দোষাণাং সমুদীর্ণানাং পাচনায শমায চ||৯||
कृतेऽकृते वा वमने ज्वरी कुर्याद्विशोषणम्| दोषाणां समुदीर्णानां पाचनाय शमाय च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annavarjane yuktiH (10) · Śloka 10
দোষেণ ভস্মনেবাগ্নৌ ছন্নেঽন্নং ন বিপচ্যতে| তস্মাদাদোষপচনাজ্জ্বরিতানুপবাসযেত্||১০||
दोषेण भस्मनेवाग्नौ छन्नेऽन्नं न विपच्यते| तस्मादादोषपचनाज्ज्वरितानुपवासयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udakavarjanam uShNAmbudoShAH shItAmbudoShAH (11-13) · Śloka 13
তৃষ্ণগল্পাল্পমুষ্ণম্বু পিবেদ্বাতকফজ্বরে| তত্কফং বিলযং নীত্বা তৃষ্ণামাশু নিবর্তযেত্||১১|| উদীর্য চাগ্নিং স্ত্রোতাংসি মৃদূকৃত্য বিশোধযেত্| লীনপিত্তানিলস্বেদশকৃন্মূত্রানুলোমনম্||১২|| নিদ্রাজাড্যারুচিহরং প্রাণানামবলম্বনম্| বিপরীতমতঃ শীতং দোষসঙ্ঘাতবর্দ্ধনম্||১৩||
तृष्णगल्पाल्पमुष्णम्बु पिबेद्वातकफज्वरे| तत्कफं विलयं नीत्वा तृष्णामाशु निवर्तयेत्||११|| उदीर्य चाग्निं स्त्रोतांसि मृदूकृत्य विशोधयेत्| लीनपित्तानिलस्वेदशकृन्मूत्रानुलोमनम्||१२|| निद्राजाड्यारुचिहरं प्राणानामवलम्बनम्| विपरीतमतः शीतं दोषसङ्ग़ातवर्द्धनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana javaravisheShe uShNAmbuniShedhaH (14-15) · Śloka 15
উষ্ণমেবংগুণত্বেঽপি যুঞ্জ্যান্নৈকান্তপিত্তলে| উদ্রিক্তপিত্তে দবথুদাহমোহাতিসারিণি||১৪|| বিষমদ্যোত্থিতে গ্রীষ্মে ক্ষতক্ষীণেঽস্রপিত্তিনি| |১৫|
उष्णमेवंगुणत्वेऽपि युञ्ज्यान्नैकान्तपित्तले| उद्रिक्तपित्ते दवथुदाहमोहातिसारिणि||१४|| विषमद्योत्थिते ग्रीष्मे क्षतक्षीणेऽस्रपित्तिनि| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niShiddhoShNodakAnAM ShaDa~ggAdishrutaM shItodakam (15-16) · Śloka 16
| ঘনচন্দনশুণ্ঠ্যম্বুপর্পটোশীরসাধিতম্||১৫|| শীতং তেভ্যো হিতং তোযং পাচনং তৃড্জ্বরাপহম্| |১৬|
| घनचन्दनशुण्ठ्यम्बुपर्पटोशीरसाधितम्||१५|| शीतं तेभ्यो हितं तोयं पाचनं तृड्ज्वरापहम्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvare pittavirUddhaniShedhaH (16-17) · Śloka 17
| ঊষ্মা পিত্তাদৃতে নাস্তি জ্বরো নাস্ত্যূষ্মণা বিনা||১৬|| তস্মাত্পিত্তবিরুদ্ধানি ত্যজেত্ পিত্তাধিকেঽধিকম্| |১৭|
| ऊष्मा पित्तादृते नास्ति ज्वरो नास्त्यूष्मणा विना||१६|| तस्मात्पित्तविरुद्धानि त्यजेत् पित्ताधिकेऽधिकम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvare snAnAdiniShedhaH (17) · Śloka 17
| স্নানাভ্যঙ্গপ্রদেহাংশ্চ পরিশেষং চ লঙ্ঘনম্||১৭||
| स्नानाभ्यङ्गप्रदेहांश्च परिशेषं च लङ्घनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niShedhe yuktiH (18-19) · Śloka 19
অজীর্ণ ইব শূলঘ্নং সামে তীব্ররুজি জ্বরে| ন পিবেদৌষধং তদ্ধি ভূয এবামমাবহেত্||১৮|| আমাভিভূতকোষ্ঠস্য ক্ষীরং বিষমহেরিব| |১৯|
अजीर्ण इव शूलघ्नं सामे तीव्ररुजि ज्वरे| न पिबेदौषधं तद्धि भूय एवाममावहेत्||१८|| आमाभिभूतकोष्ठस्य क्षीरं विषमहेरिव| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaravisheShe svedaH svedaguNAH (19-20) · Śloka 20
| সোদর্দপীনসশ্বাসে জঙ্ঘাপর্বাস্থিশূলিনি||১৯|| বাতশ্লেষ্মাত্মকে স্বেদঃ প্রশস্তঃ, স প্রবর্তযেত্| স্বেদমূত্রশকৃদ্বাতান্ কুর্যাদগ্নেশ্চ পাটবম্||২০||
| सोदर्दपीनसश्वासे जङ्घापर्वास्थिशूलिनि||१९|| वातश्लेष्मात्मके स्वेदः प्रशस्तः, स प्रवर्तयेत्| स्वेदमूत्रशकृद्वातान् कुर्यादग्नेश्च पाटवम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehoktAcAravidhipAlanam (21) · Śloka 21
স্নেহোক্তমাচারবিধিং সর্বশশ্চানুপলযেত্| |২১|
स्नेहोक्तमाचारविधिं सर्वशश्चानुपलयेत्| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanAdInAM prayogakAlaH (21-22) · Śloka 22
| লঙ্ঘনং স্বেদনং কালো যবাগ্বস্তিক্তকো রসঃ||২১|| মলানাং পাচনানি স্যুর্যথাবস্থং ক্রমেণ বা| |২২|
| लङ्घनं स्वेदनं कालो यवाग्वस्तिक्तको रसः||२१|| मलानां पाचनानि स्युर्यथावस्थं क्रमेण वा| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaraviSheSe la~gghananiShedhaH (22-23) · Śloka 23
| শুদ্ধবাতক্ষযাগন্তুজীর্ণজ্বরিষু লঙ্ঘনম্||২২|| নেষ্যতে| |২৩|
| शुद्धवातक्षयागन्तुजीर्णज्वरिषु लङ्ग़नम्||२२|| नेष्यते| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra bRuMhaNarUpaM shamanam (23) · Śloka 23
তেষু হি হিতং শমনং যন্ন কর্শনম্| |২৩|
तेषु हि हितं शमनं यन्न कर्शनम्| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ala~gghitalakShaNam (23-24) · Śloka 24
| তত্র সামজ্বরাকৃত্যা জানীযাদবিশোষিতম্||২৩|| দ্বিবিধোপক্রমজ্ঞানমবেক্ষেত চ লঙ্ঘনে| |২৪|
| तत्र सामज्वराकृत्या जानीयादविशोषितम्||२३|| द्विविधोपक्रमज्ञानमवेक्षेत च लङ्घने| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyopacAraH peyopacAraPalam (24-26) · Śloka 26
| যুক্তং লঙ্ঘিতলিঙ্গৈস্তু তং পেযাভিরুপাচরেত্||২৪|| যথাস্বৌষধসিদ্ধাভির্মণ্ডপূর্বাভিরাদিতঃ| ষডহং বা মৃদুত্বং বা জ্বরো যাবদবাপ্নুযাত্||২৫|| তস্যাগ্নির্দীপ্যতে তাভিঃ সমিদ্ভিরিব পাবকঃ| |২৬|
| युक्तं लङ्घितलिङ्गैस्तु तं पेयाभिरुपाचरेत्||२४|| यथास्वौषधसिद्धाभिर्मण्डपूर्वाभिरादितः| षडहं वा मृदुत्वं वा ज्वरो यावदवाप्नुयात्||२५|| तस्याग्निर्दीप्यते ताभिः समिद्भिरिव पावकः| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAjapeyA prathamaM yojyA amlArthinaH peyA (26-27) · Śloka 27
| প্রাগ্লাজপেযাং সুজরাং সশুণ্ঠীধান্যপিপ্পলীম্||২৬|| সসৈন্ধবাং, তথাঽম্লার্থী তাং পিবেত্সহদাডিমাম্| |২৭|
| प्राग्लाजपेयां सुजरां सशुण्ठीधान्यपिप्पलीम्||२६|| ससैन्धवां, तथाऽम्लार्थी तां पिबेत्सहदाडिमाम्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shithilamalapittottarayo peyA (27) · Śloka 27
| সৃষ্টবিড্ বহুপিত্তো বা সশুণ্ঠীমাক্ষিকাং হিমাম্||২৭||
| सृष्टविड् बहुपित्तो वा सशुण्ठीमाक्षिकां हिमाम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastyAdishUlinaH (28) · Śloka 28
বস্তিপার্শ্বশিরঃশূলী ব্যাঘ্রীগোক্ষুরসাধিতাম্| |২৮|
बस्तिपार्श्वशिरःशूली व्याघ्रीगोक्षुरसाधिताम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarAtisAriNaH peyA (28-29) · Śloka 29
| পৃশ্নিপর্ণীবলাবিল্বনাগরোত্পলধান্যকৈঃ||২৮|| সিদ্ধাং জ্বরাতিসার্যম্লাং পেযাং দীপনপাচনীম্| |২৯|
| पृश्निपर्णीबलाबिल्वनागरोत्पलधान्यकैः||२८|| सिद्धां ज्वरातिसार्यम्लां पेयां दीपनपाचनीम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hidhmAdiyuktasya peyA (29) · Śloka 29
| হ্রস্বেন পঞ্চমূলেন হিক্কারুক্শ্বাসকাসবান্||২৯||
| ह्रस्वेन पञ्चमूलेन हिक्कारुक्श्वासकासवान्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPArtasya peyA (30-31) · Śloka 31
পঞ্চমূলেন মহতা কফার্তো যবসাধিতম্| বিবদ্ধবর্ছাঃ সযবাং পিপ্পল্যামলকৈঃ কৃতাম্||৩০|| যবাগূং সর্পিষা ভৃষ্টাং মলদোষানুলোমনীম্| |৩১|
पञ्चमूलेन महता कफार्तो यवसाधितम्| विबद्धवर्छाः सयवां पिप्पल्यामलकैः कृताम्||३०|| यवागूं सर्पिषा भृष्टां मलदोषानुलोमनीम्| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vibaddhashUlayuktasya peyA (31-32) · Śloka 32
| চবিকাপিপ্পলীমূলদ্রাক্ষামলকনাগরৈঃ||৩১|| কোষ্ঠে বিবদ্ধে সরুজি| |৩২|
| चविकापिप्पलीमूलद्राक्षामलकनागरैः||३१|| कोष्ठे विबद्धे सरुजि| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parikartinaH peyA (32) · Śloka 32
পিবেত্তু পরিকর্তিনি| কোলবৃক্ষাম্লকলশীধাবনীশ্রীফলৈঃ কৃতাম্||৩২||
पिबेत्तु परिकर्तिनि| कोलवृक्षाम्लकलशीधावनीश्रीफलैः कृताम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asvedanidrAtRuShNArtasya peyA (33-34) · Śloka 34
অস্বেদনিদ্রস্তৃষ্ণার্তঃ সিতামলকনাগরৈঃ| সিতাবদরমৃদ্বীকাসারিবামুস্তচন্দনৈঃ||৩৩|| তৃষ্ণাছ্ছর্দিপরীদাহজ্বরঘ্নীং ক্ষৌদ্রসংযুতাম্| |৩৪|
अस्वेदनिद्रस्तृष्णार्तः सितामलकनागरैः| सिताबदरमृद्वीकासारिवामुस्तचन्दनैः||३३|| तृष्णाछ्छर्दिपरीदाहज्वरघ्नीं क्षौद्रसंयुताम्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyauShadhairevarasayUShAdikAnapi kuryAt (34) · Śloka 34
| কুর্যাত্পেযৌষধৈরেব রসযূষাদিকানপি||৩৪||
| कुर्यात्पेयौषधैरेव रसयूषादिकानपि||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaravisheShe peyAniShedhaH (35-36) · Śloka 36
মদ্যোদ্ভবে মদ্যনিত্যে পিত্তস্থানগতে কফে| গ্রীষ্মে তযোর্বাঽধিকযোস্তৃট্ছর্দির্দাহপীডিতে||৩৫|| ঊর্ধ্বং প্রবৃত্তে রক্তে চ পেযাং নেচ্ছন্তি| |৩৬|
मद्योद्भवे मद्यनित्ये पित्तस्थानगते कफे| ग्रीष्मे तयोर्वाऽधिकयोस्तृट्छर्दिर्दाहपीडिते||३५|| ऊर्ध्वं प्रवृत्ते रक्ते च पेयां नेच्छन्ति| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niShiddhapeyasya tarpaNam (36-37) · Śloka 37
তেষু তু| জ্বরাপহৈঃ ফলরসৈরদ্ভির্বা লাজতর্পণান্||৩৬|| পিবেত্সশর্করাক্ষৌদ্রান্| |৩৭|
तेषु तु| ज्वरापहैः फलरसैरद्भिर्वा लाजतर्पणान्||३६|| पिबेत्सशर्कराक्षौद्रान्| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tato yUShaudananarasaudanau (37-38) · Śloka 38
ততো জীর্ণে তু তর্পণে| যবাগ্বাং বৌদনং ক্ষুদ্বানশ্নীযাদ্ভৃষ্টতণ্ডুলম্||৩৭|| দকলাবণিকৈর্যূষৈ রসৈর্বা মুদ্গলাবজৈঃ| |৩৮|
ततो जीर्णे तु तर्पणे| यवाग्वां वौदनं क्षुद्वानश्नीयाद्भृष्टतण्डुलम्||३७|| दकलावणिकैर्यूषै रसैर्वा मुद्गलावजैः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDAdyupacArasyopasaMhAraH (38) · Śloka 38
| ইত্যযং ষডহো নেযো বলং দোষং চ রক্ষতা||৩৮||
| इत्ययं षडहो नेयो बलं दोषं च रक्षता||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tataH kaShAyaH (39) · Śloka 39
ততঃ পক্বেষু দোষেষু লঙ্ঘনাদ্যৈঃ প্রশস্যতে| কষাযো দোষশেষস্য পাচনঃ শমনোঽথবা||৩৯||
ततः पक्वेषु दोषेषु लङ्घनाद्यैः प्रशस्यते| कषायो दोषशेषस्य पाचनः शमनोऽथवा||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShavisheShe kaShAyavisheShaH (40) · Śloka 40
তিক্তঃ পিত্তে বিশেষেণ প্রযোজ্যঃ, কটুকঃ কফে| |৪০|
तिक्तः पित्ते विशेषेण प्रयोज्यः, कटुकः कफे| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyakaShAyasya niShedhaH niShedhAtikrame doShaH (40-41) · Śloka 41
| পিত্তশ্লেষ্মহরত্বেঽপি কষাযঃ স ন শস্যতে||৪০|| নবজ্বরে, মলস্তম্ভাত্কষাযো বিষমজ্বরম্| কুরুতেঽরুচিহৃল্লাসহিধ্মাধ্মানাদিকানপি||৪১||
| पित्तश्लेष्महरत्वेऽपि कषायः स न शस्यते||४०|| नवज्वरे, मलस्तम्भात्कषायो विषमज्वरम्| कुरुतेऽरुचिहृल्लासहिध्माध्मानादिकानपि||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktauShadhakAlasya matAntareNa nirAkaraNam (42) · Śloka 42
সপ্তাহাদৌষধং কেচিদাহুরন্যে দশাহতঃ| কেচিল্লঘ্বন্নভুক্তস্য যোজ্যমামোল্বণে ন তু||৪২||
सप्ताहादौषधं केचिदाहुरन्ये दशाहतः| केचिल्लघ्वन्नभुक्तस्य योज्यमामोल्बणे न तु||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svasiddhAnte yuktiH (43-44) · Śloka 44
তীব্রজ্বরপরীতস্য দোষবেগোদযে যতঃ| দোষেঽথবাঽতিনিচিতে তন্দ্রাস্তৈমিত্যকারিণি||৪৩|| অপচ্যমানং ভৈষজ্যং ভূযো জ্বলযতি জ্বরম্| |৪৪|
तीव्रज्वरपरीतस्य दोषवेगोदये यतः| दोषेऽथवाऽतिनिचिते तन्द्रास्तैमित्यकारिणि||४३|| अपच्यमानं भैषज्यं भूयो ज्वलयति ज्वरम्| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhayogyA jvarAvasthA (44-45) · Śloka 45
| মৃদুর্জ্বরো লঘুর্দেহশ্চলিতাশ্চ মলা যদা||৪৪|| অচিরজ্বরিতস্যাপি ভেষজং যোজযেত্তদা| |৪৫|
| मृदुर्ज्वरो लघुर्देहश्चलिताश्च मला यदा||४४|| अचिरज्वरितस्यापि भेषजं योजयेत्तदा| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadham (45-46) · Śloka 46
| মুস্তযা পর্পটং যুক্তং শুণ্ঠ্যা দুঃস্পর্শযাঽপি বা||৪৫|| পাক্যং শীতকষাযং বা পাঠোশীরং সবালকম্| পিবেত্তদ্ব্চ্ছভূনিম্বগুডূচীমুস্তনাগরম্||৪৬||
| मुस्तया पर्पटं युक्तं शुण्ठ्या दुःस्पर्शयाऽपि वा||४५|| पाक्यं शीतकषायं वा पाठोशीरं सवालकम्| पिबेत्तद्व्च्छभूनिम्बगुडूचीमुस्तनागरम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktauShadhAnAM viShayaM viBAgaM PalaM ca (47) · Śloka 47
যথাযোগমিমে যোজ্যাঃ কষাযা দোষপাচনাঃ| জ্বরারোচকতৃষ্ণাস্যবৈরস্যাপক্তিনাশনাঃ||৪৭||
यथायोगमिमे योज्याः कषाया दोषपाचनाः| ज्वरारोचकतृष्णास्यवैरस्यापक्तिनाशनाः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatAdInAM viShamajvarAnAM shamanAH pa~jca kaShAyAH (48-51) · Śloka 51
| কলিঙ্গকাঃ পটোলস্য পত্রং কটুকরোহিণী||৪৮|| পটোলং সারিবা মুস্তা পাঠা কটুকরোহিণী| পটোলনিম্বত্রিফলামৃদ্বীকামুস্তবত্সকাঃ||৪৯|| কিরাততিক্তমমৃতা চন্দনং বিশ্বভেষজম্| ধাত্রীমুস্তামৃতাক্ষৌদ্রমর্ধশ্লোকসমাপনাণ্||৫০|| পঞ্চতে সন্ততাদীনাং পঞ্চানাং শমনা মতাঃ| |৫১|
| कलिङ्गकाः पटोलस्य पत्रं कटुकरोहिणी||४८|| पटोलं सारिवा मुस्ता पाठा कटुकरोहिणी| पटोलनिम्बत्रिफलामृद्वीकामुस्तवत्सकाः||४९|| किराततिक्तममृता चन्दनं विश्वभेषजम्| धात्रीमुस्तामृताक्षौद्रमर्धश्लोकसमापनाण्||५०|| पञ्चते सन्ततादीनां पञ्चानां शमना मताः| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvarasya auShadham (51-52) · Śloka 52
| দুরালভামৃতামুস্তানাগরং বাতজে জ্বরে||৫১|| অথবা পিপ্পলীমূলগুডূচীবিশ্বভেষজম্| কনীযঃ পঞ্চমূলং চ|৫২|
| दुरालभामृतामुस्तानागरं वातजे ज्वरे||५१|| अथवा पिप्पलीमूलगुडूचीविश्वभेषजम्| कनीयः पञ्चमूलं च|५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajvarasya auShadham (52-53) · Śloka 53
| পিত্তে শক্রযবাঘনম্||৫২|| কটুকা চেতি সক্ষৌদ্রং মুস্তাপর্পটকং তথা| সধন্বযাসভূনিম্বং|৫৩|
| पित्ते शक्रयवाघनम्||५२|| कटुका चेति सक्षौद्रं मुस्तापर्पटकं तथा| सधन्वयासभूनिम्बं|५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPajvarasya auShadham (53-54) · Śloka 54
| বত্সকাদ্যো গণঃ কফে||৫৩|| অথবা বৃষগাঙ্গেযীশৃঙ্গবেরদুরালভাঃ| |৫৪|
| वत्सकाद्यो गणः कफे||५३|| अथवा वृषगाङ्गेयीशृङ्गबेरदुरालभाः| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sashUlavibindhasya kaPavAta jvarasya auShadham vAtapittajvarasya auShadham pittajvarasya auShadham kaPajvarasya auShadham sashUlavibandhasya kaPavAta jvarasya auShadham (54-55) · Śloka 55
| রুগ্বিবন্ধানিলশ্লেষ্মযুক্তে দীপনপাচনম্||৫৪|| অভযাপিপ্পলীমূলশম্যাককটুকাঘনম্| |৫৫|
| रुग्विबन्धानिलश्लेष्मयुक्ते दीपनपाचनम्||५४|| अभयापिप्पलीमूलशम्याककटुकाघनम्| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittajvarasya auShadham (55-58) · Śloka 58
| দ্রাক্ষামধূকমধুকতোধ্রাকাশ্মর্যসারিবাঃ||৫৫|| মুস্তামলকহ্রীবেরপদ্মকেসরপদ্মকম্| মৃণালচন্দনোশীরনীলোত্পলপরূষকম্||৫৬|| ফাণ্টো হিমো বা দ্রাক্ষাদির্জাতীকুসুমবাসিতঃ| যুক্তো মধুসিতালাজৈর্জযত্যনিলপিত্তজম্||৫৭|| জ্বরং মদাত্যযং ছর্দিং মূর্চ্ছাং দাহং শ্রমং ভ্রমম্| ঊর্ধ্বগং রক্তপিত্তং চ পিপাসাং কামলামপি||৫৮||
| द्राक्षामधूकमधुकतोध्राकाश्मर्यसारिवाः||५५|| मुस्तामलकह्रीबेरपद्मकेसरपद्मकम्| मृणालचन्दनोशीरनीलोत्पलपरूषकम्||५६|| फाण्टो हिमो वा द्राक्षादिर्जातीकुसुमवासितः| युक्तो मधुसितालाजैर्जयत्यनिलपित्तजम्||५७|| ज्वरं मदात्ययं छर्दिं मूर्च्छां दाहं श्रमं भ्रमम्| ऊर्ध्वगं रक्तपित्तं च पिपासां कामलामपि||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittajvarasya anyat auShadham (59) · Śloka 59
পাচযেত্কটুকাং পিষ্ট্বা কর্পরেঽভিনবে শুচৌ| নিষ্পীডিতো ঘৃতযুতস্তদ্গসো জ্বরদাহজিত্||৫৯||
पाचयेत्कटुकां पिष्ट्वा कर्परेऽभिनवे शुचौ| निष्पीडितो ग़ृतयुतस्तद्गसो ज्वरदाहजित्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPavAtajvarasya auShadham (60) · Śloka 60
কফবাতে বচাতিক্তাপাঠারগ্বধবত্সকাঃ| পিপ্পলীচূর্ণযুক্তো বা ক্বাথশ্চ্ছিন্নোদ্ভবোদ্ভবঃ||৬০||
कफवाते वचातिक्तापाठारग्वधवत्सकाः| पिप्पलीचूर्णयुक्तो वा क्वाथश्च्छिन्नोद्भवोद्भवः||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPavAta anyat auShadham (61-63) · Śloka 63
ব্যাঘ্রীশুণ্ঠ্যমৃতাক্বাথঃ পিপ্পলীচূর্ণসংযুতঃ| বাতশ্লেষ্মজ্বরশ্বাসকাসপীনসশূলজিত্||৬১|| পথ্যাকুস্তুম্বরীমুস্তাশুণ্ঠীকট্তৃণপর্পটম্| সকট্ফলবচাভার্ঙ্গীদেবাহ্বং মধুহিঙ্গুমত্||৬২|| কফবাতজ্বরষ্ঠীবকুক্ষিহৃত্পার্শ্ববেদনাঃ| কণ্ঠামযাস্যশ্বযথুকাসশ্বাসান্নিযচ্ছতি||৬৩||
व्याघ्रीशुण्ठ्यमृताक्वाथः पिप्पलीचूर्णसंयुतः| वातश्लेष्मज्वरश्वासकासपीनसशूलजित्||६१|| पथ्याकुस्तुम्बरीमुस्ताशुण्ठीकट्तृणपर्पटम्| सकट्फलवचाभार्ङ्गीदेवाह्वं मधुहिङ्गुमत्||६२|| कफवातज्वरष्ठीवकुक्षिहृत्पार्श्ववेदनाः| कण्ठामयास्यश्वयथुकासश्वासान्नियच्छति||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittakaPajvarasya auShadham pittakaPa anyat auShadham (64-65) · Śloka 65
আরগ্বধাদিঃ সক্ষৌদ্গঃ কফপিত্তজ্বরং জযেত্| তথা তিক্তাবৃষোশীরত্রাযন্তীত্রিফলামৃতাঃ||৬৪|| পটোলাতিবিষানিম্বমূর্বাধন্বযবাসকাঃ| |৬৫|
आरग्वधादिः सक्षौद्गः कफपित्तज्वरं जयेत्| तथा तिक्तावृषोशीरत्रायन्तीत्रिफलामृताः||६४|| पटोलातिविषानिम्बमूर्वाधन्वयवासकाः| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvarasya auShadham (65-66) · Śloka 66
| সন্নিপাতজ্বরে ব্যাঘ্রীদেবদারুনিশাঘনম্||৬৫|| পটোলপত্রনিম্বত্বক্ত্রিফলাকটুকাযুতম্| |৬৬|
| सन्निपातज्वरे व्याघ्रीदेवदारुनिशाग़नम्||६५|| पटोलपत्रनिम्बत्वक्त्रिफलाकटुकायुतम्| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashleShmottarasya auShadham (66-67) · Śloka 67
| নাগরং পৌষ্করং মূলং গুডূচী কণ্টকারিকা||৬৬|| সকাসশ্বাসপার্শ্বার্তৌ বাতশ্লেষ্মোত্তরে জ্বরে| |৬৭|
| नागरं पौष्करं मूलं गुडूची कण्टकारिका||६६|| सकासश्वासपार्श्वार्तौ वातश्लेष्मोत्तरे ज्वरे| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajvarasya auShadham (67-69) · Śloka 69
| মধূকপুষ্পমৃদ্বীকাত্রাযমাণাপরূষকম্||৬৭|| সোশীরতিক্তাত্রিফলাকাশ্মর্যং কল্পযেদ্ধিমম্| কষাযং তং পিবন্ কালে জ্বরান্ সর্বানপোহতি||৬৮|| জাত্যামলকমুস্তানি তদ্বদ্ধন্বযবাসকম্| |৬৯|
| मधूकपुष्पमृद्वीकात्रायमाणापरूषकम्||६७|| सोशीरतिक्तात्रिफलाकाश्मर्यं कल्पयेद्धिमम्| कषायं तं पिबन् काले ज्वरान् सर्वानपोहति||६८|| जात्यामलकमुस्तानि तद्वद्धन्वयवासकम्| |६९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baddhaviTkasya auShadham (69) · Śloka 69
| বদ্ধবিট্ কটুকাদ্রাক্ষাত্রাযন্তীত্রিফলাগুডম্||৬৯||
| बद्धविट् कटुकाद्राक्षात्रायन्तीत्रिफलागुडम्||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdyamannam auShadham (70) · Śloka 70
জীর্ণৌষধোঽন্নং পেযাদ্যমাচরেত্| |৭০|
जीर्णौषधोऽन्नं पेयाद्यमाचरेत्| |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmajvare peyAniShedhaHpeyAniShedhe yuktiH (70) · Śloka 70
শ্লেষ্মবান্ন তু| পেযা কফং বর্ধযতি পঙ্কং পাংসুষু বৃষ্টিবত্||৭০||
श्लेष्मवान्न तु| पेया कफं वर्धयति पङ्कं पांसुषु वृष्टिवत्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyasthAne yUShaH (71-72) · Śloka 72
শ্লেষ্মাভিষ্যণ্ণদেহানামতঃ প্রাগপি যোজযেত্| যূষান্ কুলত্থচণককলাযাদিকৃতান্ লঘূন্||৭১|| রূক্ষাংস্তিক্তরসোপেতান্ হৃদ্যান্ রুচিকরান্ পটূন্| |৭২|
श्लेष्माभिष्यण्णदेहानामतः प्रागपि योजयेत्| यूषान् कुलत्थचणककलायादिकृतान् लघून्||७१|| रूक्षांस्तिक्तरसोपेतान् हृद्यान् रुचिकरान् पटून्| |७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyayogyaM dhAnyam (72-73) · Śloka 73
| রক্তাদ্যাঃ শালযো জীর্ণাঃ ষষ্টিকাশ্চ জ্বরে হিতাঃ||৭২|| শ্লেষ্মোত্তরে বীততুষাস্তথা বাটীকৃতা যবাঃ| |৭৩|
| रक्ताद्याः शालयो जीर्णाः षष्टिकाश्च ज्वरे हिताः||७२|| श्लेष्मोत्तरे वीततुषास्तथा वाटीकृता यवाः| |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana odanavidhiH (73-74) · Śloka 74
| ওদনস্তৈঃ স্রুতো দ্বিস্ত্রিঃ প্রযোক্তব্যো যথাযথম্||৭৩|| দোষদূষ্যাদিবলতো জ্বরঘ্নক্বাথসাধিতঃ| |৭৪|
| ओदनस्तैः स्रुतो द्विस्त्रिः प्रयोक्तव्यो यथायथम्||७३|| दोषदूष्यादिबलतो ज्वरघ्नक्वाथसाधितः| |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yUShadravyANi (74) · Śloka 74
| মুদ্গাদ্যৈর্লঘুভির্যূষাঃ কুলত্থৈশ্চ জ্বরাপহাঃ||৭৪||
| मुद्गाद्यैर्लघुभिर्यूषाः कुलत्थैश्च ज्वरापहाः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khaladravyANi rasadravyANi yUShAdInamupakaraNadravyANi (75-77) · Śloka 77
কারবেল্লককর্কোটবালমূলকপর্পটৈঃ| বার্তাকনিম্বকুসুমপটোলফলপল্লবৈঃ||৭৫|| অত্যন্তলঘুভির্মাংসৈর্জাঙ্গলৈশ্চ হিতা রসাঃ| ব্যাঘ্রীপরূষতর্কারীদ্গাক্ষামলকদাডিমৈঃ||৭৬|| সংস্কৃতাঃ পিপ্পলীশুণ্ঠীধান্যজীরকসৈন্ধবৈঃ| সিতামধুভ্যাং প্রাযেণ সংযুতা বা কৃতাকৃতাঃ||৭৭||
कारवेल्लककर्कोटबालमूलकपर्पटैः| वार्ताकनिम्बकुसुमपटोलफलपल्लवैः||७५|| अत्यन्तलग़ुभिर्मांसैर्जाङ्गलैश्च हिता रसाः| व्याघ्रीपरूषतर्कारीद्गाक्षामलकदाडिमैः||७६|| संस्कृताः पिप्पलीशुण्ठीधान्यजीरकसैन्धवैः| सितामधुभ्यां प्रायेण संयुता वा कृताकृताः||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~jjanavidhiH (78) · Śloka 78
অনম্লতক্রসিদ্ধানি রুচ্যানি ব্যঞ্জনানি চ| অচ্ছান্যনলসম্পন্নানি|৭৮|
अनम्लतक्रसिद्धानि रुच्यानि व्यञ्जनानि च| अच्छान्यनलसम्पन्नानि|७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupAnAni (78-79) · Śloka 79
| অনুপানেঽপি যোজযেত্||৭৮|| তানি ক্বথিতশীতং চ বাতি মদ্যং চ সাত্ম্যতঃ| |৭৯|
| अनुपानेऽपि योजयेत्||७८|| तानि क्वथितशीतं च वाति मद्यं च सात्म्यतः| |७९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annagrahaNakAlaH (79-80) · Śloka 80
| সজ্বরং জ্বরমুক্তং বা দিনান্তে ভোজযেল্লঘু||৭৯|| শ্লেষ্মক্ষযবিবৃদ্ধোষ্মা বলবাননলস্তদা| |৮০|
| सज्वरं ज्वरमुक्तं वा दिनान्ते भोजयेल्लघु||७९|| श्लेष्मक्षयविवृद्धोष्मा बलवाननलस्तदा| |८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dinAntarasyApavAdaH (80) · Śloka 80
| যথোচিতেঽথবা কালে দেশসাত্ম্যানুরোধতঃ||৮০||
| यथोचितेऽथवा काले देशसात्म्यानुरोधतः||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apavAdApavAdaH (81) · Śloka 81
প্রাগল্পবহ্নির্ভুঞ্জানো ন হ্যজীর্ণেন পীড্যতে| |৮১|
प्रागल्पवह्निर्भुञ्जानो न ह्यजीर्णेन पीड्यते| |८१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutadAnakAlaH akAle tat viShopamam (81-83) · Śloka 83
| কষাযপানপথ্যান্নৈর্দশাহ ইতি লঙ্ঘিতে||৮১|| সর্পির্দদ্যাত্কফে মন্দে বাতপিত্তোত্তরে জ্বরে| পক্বেষু দোষেষ্বমৃতং তদ্বিষোপমমন্যথা||৮২|| দশাহে স্যাদতীতেঽপি জ্বরোপদ্রববৃদ্ধিকৃত্| লঙ্ঘনাদিক্রমং তত্র কুর্যাদাকফসঙ্ক্ষ্যাত্||৮৩||
| कषायपानपथ्यान्नैर्दशाह इति लङ्घिते||८१|| सर्पिर्दद्यात्कफे मन्दे वातपित्तोत्तरे ज्वरे| पक्वेषु दोषेष्वमृतं तद्विषोपममन्यथा||८२|| दशाहे स्यादतीतेऽपि ज्वरोपद्रववृद्धिकृत्| लङ्घनादिक्रमं तत्र कुर्यादाकफसङ्क्ष्यात्||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNajvarAnuvRuttau hetuH (84) · Śloka 84
দেহধাত্ববলত্বাচ্চ জ্বরো জীর্ণোঽনুবর্ততে| |৮৪|
देहधात्वबलत्वाच्च ज्वरो जीर्णोऽनुवर्तते| |८४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpiH kvAthaiH prayoge yuktiH (84-86) · Śloka 86
| রূক্ষং হি তেজো জ্বরকৃত্তেজসা রূক্ষিতস্য চ||৮৪|| বমনস্বেদকালাম্বুকষাযলঘুভোজনৈঃ| যঃ স্যাদতিবলো ধাতুঃ সহচারী সদাগতিঃ||৮৫|| তস্য সংশমনং সর্পির্দীপ্তস্যেবাম্বু বেশ্মনঃ| |৮৬|
| रूक्षं हि तेजो ज्वरकृत्तेजसा रूक्षितस्य च||८४|| वमनस्वेदकालाम्बुकषायलग़ुभोजनैः| यः स्यादतिबलो धातुः सहचारी सदागतिः||८५|| तस्य संशमनं सर्पिर्दीप्तस्येवाम्बु वेश्मनः| |८६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpirdAnam (86-87) · Śloka 87
| বাতপিত্তজিতাংগ্র্যং সংস্কারং চানুরুধ্যতে||৮৬|| সুতরাং তদ্ধ্যতো দদ্যাদ্যথাস্বৌষধসাধিতম্| |৮৭|
| वातपित्तजितांग्र्यं संस्कारं चानुरुध्यते||८६|| सुतरां तद्ध्यतो दद्याद्यथास्वौषधसाधितम्| |८७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpiSho hetuvyAdhiviparItatvam (87-88) · Śloka 88
| বিপরীতং জ্বরোষ্মাণং জযেত্পিত্তং চ শৈত্যতঃ||৮৭|| স্নেহাদ্বাতং ঘৃতং তুল্যং যোগসংস্কারতঃ কফম্| |৮৮|
| विपरीतं ज्वरोष्माणं जयेत्पित्तं च शैत्यतः||८७|| स्नेहाद्वातं घृतं तुल्यं योगसंस्कारतः कफम्| |८८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktiH kvAthaiH sarpiH pAnam (88) · Śloka 88
| পূর্বে কষাযাঃ সঘৃতাঃ সর্বে যোজ্যা যথামলম্||৮৮||
| पूर्वे कषायाः सघृताः सर्वे योज्या यथामलम्||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsopadravake jvare sarpiH prayogaH (89) · Śloka 89
ত্রিফলাপিচুমন্দত্বঙ্মাধুকং বৃহতীদ্বযম্| সমসূরদলং ক্বাথঃ সঘৃতো জ্বরকাসহা||৮৯||
त्रिफलापिचुमन्दत्वङ्माधुकं बृहतीद्वयम्| समसूरदलं क्वाथः सघृतो ज्वरकासहा||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pippalyAdisiddhaM ghRutam (90-91) · Śloka 91
পিপ্পলীন্দ্রযবধাবনিতিক্তা- সারিবামলকতামলকীভিঃ| বিল্বমুস্তহিমপালনিসেব্যৈ- র্দ্রাক্ষযাঽতিবিষযা স্থিরযা চ||৯০|| ঘৃতমাশু নিহন্তি সাধিতং জ্বরমগ্নিং বিষমং হলীমকম্| অরুচিং ভৃশতাপমংসযো- র্বমথুং পার্শ্বশিরোরুজং ক্ষযম্||৯১||
पिप्पलीन्द्रयवधावनितिक्ता- सारिवामलकतामलकीभिः| बिल्वमुस्तहिमपालनिसेव्यै- र्द्राक्षयाऽतिविषया स्थिरया च||९०|| घृतमाशु निहन्ति साधितं ज्वरमग्निं विषमं हलीमकम्| अरुचिं भृशतापमंसयो- र्वमथुं पार्श्वशिरोरुजं क्षयम्||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailvakAdighRutAni (92) · Śloka 92
তৈল্বকং পবনজন্মনি জ্বরে যোজযেত্রিবৃতযা বিযোজিতম্| তিক্তকং বৃষঘৃতং চ পৈত্তিকে যচ্চ পালনিকযা শৃতং হবিঃ||৯২||
तैल्वकं पवनजन्मनि ज्वरे योजयेत्रिवृतया वियोजितम्| तिक्तकं वृषघृतं च पैत्तिके यच्च पालनिकया शृतं हविः||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNakaPajvaraghnaM ghRutam (93) · Śloka 93
বিডঙ্গসৌবর্চলচব্যপাঠা- ব্যোষাগ্নিসিন্ধূদ্ভবযাবশূকৈঃ| পলাংশকৈঃ ক্ষীরসমং ঘৃতস্য প্রস্থং পচেজ্জীর্ণকফজ্বরঘ্নম্||৯৩||
विडङ्गसौवर्चलचव्यपाठा- व्योषाग्निसिन्धूद्भवयावशूकैः| पलांशकैः क्षीरसमं घृतस्य प्रस्थं पचेज्जीर्णकफज्वरघ्नम्||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guDUcIghRutAdipa~jcakam (94) · Śloka 94
গুডূচ্যা রসকল্কাভ্যাং ত্রিফলাযা বৃষস্য চ| মৃদ্বীকাযা বলাযাশ্চ স্নেহাঃ সিদ্ধা জ্বরচ্ছিদঃ||৯৪||
गुडूच्या रसकल्काभ्यां त्रिफलाया वृषस्य च| मृद्वीकाया बलायाश्च स्नेहाः सिद्धा ज्वरच्छिदः||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNai ghRute mAMsarasAshanam (95) · Śloka 95
জীর্ণে ঘৃতে চ ভুঞ্জীত মৃদুমাংসরসৌদনম্| বলং হ্যলং দোষহরং পরং তচ্চ বলপ্রদম্||৯৫||
जीर्णे घृते च भुञ्जीत मृदुमांसरसौदनम्| बलं ह्यलं दोषहरं परं तच्च बलप्रदम्||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtottare jIrNajvare yUShaKalayorniShedhaH (96-97) · Śloka 97
কফপিত্তহরা মুদ্গকারবেল্লাদিজা রসাঃ| প্রাযেণ তস্মান্ন হিতা জীর্ণে বাতোত্তরে জ্বরে||৯৬|| শূলোদাবর্তবিষ্টম্ভজননা জ্বরবর্ধনাঃ| |৯৭|
कफपित्तहरा मुद्गकारवेल्लादिजा रसाः| प्रायेण तस्मान्न हिता जीर्णे वातोत्तरे ज्वरे||९६|| शूलोदावर्तविष्टम्भजनना ज्वरवर्धनाः| |९७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNajvare shodhanakAlaH (97-98) · Śloka 98
| ন শাম্যত্যেবমপি চেজ্জ্বরঃ কুর্বীত শোধনম্||৯৭|| শোধনার্হস্য, বমনং প্রাগুক্তং তস্য যোজযেত্| আমাশযগতে দোষে বলিনঃ পালযন্বলম্||৯৮||
| न शाम्यत्येवमपि चेज्ज्वरः कुर्वीत शोधनम्||९७|| शोधनार्हस्य, वमनं प्रागुक्तं तस्य योजयेत्| आमाशयगते दोषे बलिनः पालयन्बलम्||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanamauShadhAni (99-101) · Śloka 101
পক্বে তু শিথিলে দোষে জ্বরে বা বিষমদ্যজে| মোদকং ত্রিফলাশ্যামাত্রিবৃত্পিপ্পলিকেসরৈঃ||৯৯|| সসিতামধুভির্দদ্যাহ্যোষাদ্যং বা বিরেচনম্| (লিহ্যাদ্বা ত্রৈবৃতং সংযুক্তং মধুসর্পিষা| ) দ্রাক্ষাধাত্রীরসং তদ্বত্সদ্রাক্ষাং বা হরীতকীম্||১০০|| আরগ্বধং বা পযসা মৃদ্বীকানাং রসেন বা| ত্রিফলাং ত্রাযমাণাং বা পযসা জ্বরিতঃপিবেত্||১০১||
पक्वे तु शिथिले दोषे ज्वरे वा विषमद्यजे| मोदकं त्रिफलाश्यामात्रिवृत्पिप्पलिकेसरैः||९९|| ससितामधुभिर्दद्याह्योषाद्यं वा विरेचनम्| (लिह्याद्वा त्रैवृतं संयुक्तं मधुसर्पिषा| ) द्राक्षाधात्रीरसं तद्वत्सद्राक्षां वा हरीतकीम्||१००|| आरग्वधं वा पयसा मृद्वीकानां रसेन वा| त्रिफलां त्रायमाणां वा पयसा ज्वरितःपिबेत्||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecAnAnantaraM saMsargIkramaH (102) · Śloka 102
বিরিক্তানাং চ সংসর্গী মণ্ডপূর্বা যথাক্রমম্| |১০২|
विरिक्तानां च संसर्गी मण्डपूर्वा यथाक्रमम्| |१०२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svayaMpravRutteH stamBananiShedhaH (102-103) · Śloka 103
| চ্যবমানং জ্বরোত্ক্লিষ্টমুপেক্ষেত মলং সদা||১০২|| পক্বোঽপি হি বিকুর্বীত দোষঃ কোষ্ঠে কৃতাস্পদঃ| |১০৩|
| च्यवमानं ज्वरोत्क्लिष्टमुपेक्षेत मलं सदा||१०२|| पक्वोऽपि हि विकुर्वीत दोषः कोष्ठे कृतास्पदः| |१०३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atipravRuttau pAcanapUrvakaM stambhanaM kAryam (103-104) · Śloka 104
| অতিপ্রবর্তমানং বা পাচযন্ সঙ্গ্রহং নযেত্||১০৩|| আমসঙ্গ্রহণে দোষা দোষোপক্রম ঈরিতাঃ| |১০৪|
| अतिप्रवर्तमानं वा पाचयन् सङ्ग्रहं नयेत्||१०३|| आमसङ्ग्रहणे दोषा दोषोपक्रम ईरिताः| |१०४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Amajvare shodhananiShedhaH (104-105) · Śloka 105
| পাযযেদ্দোষহরণং মোহাদামজ্বরে তু যঃ||১০৪|| প্রসুপ্তং কৃষ্ণসর্পং স করাগ্রেণ পরামৃশেত্| |১০৫|
| पाययेद्दोषहरणं मोहादामज्वरे तु यः||१०४|| प्रसुप्तं कृष्णसर्पं स कराग्रेण परामृशेत्| |१०५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarakShINasya niShedhaH (105) · Śloka 105
| জ্বরক্ষীণস্য ন হিতং বমনং ন বিরেচনম্||১০৫||
| ज्वरक्षीणस्य न हितं वमनं न विरेचनम्||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya payasA nirUhairvA shodhanam (2) · Śloka 2
কামং তু পযসা তস্য নিরুহৈর্বা হরেন্মলান্| ||২||
कामं तु पयसा तस्य निरुहैर्वा हरेन्मलान्| ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana payaH pAne adhikArI (106-107) · Śloka 107
| ক্ষীরোচিতস্য প্রক্ষীণশ্লেষ্মণো দাহতৃঙ্বতঃ||১০৬|| ক্ষীরং পিত্তানিলার্তস্য পথ্যমপ্যতিসারিণঃ| |১০৭|
| क्षीरोचितस्य प्रक्षीणश्लेष्मणो दाहतृङ्वतः||१०६|| क्षीरं पित्तानिलार्तस्य पथ्यमप्यतिसारिणः| |१०७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIraguNAH (107-108) · Śloka 108
| তদ্বপুর্লঙ্ঘনোত্তপ্তং প্লুষ্টং বনমিবাগ্নিনা||১০৭|| দিব্যাম্বু জীবযেত্তস্য জ্বরং চাশু নিযচ্ছতি| |১০৮|
| तद्वपुर्लङ्घनोत्तप्तं प्लुष्टं वनमिवाग्निना||१०७|| दिव्याम्बु जीवयेत्तस्य ज्वरं चाशु नियच्छति| |१०८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIravisheShe niyamaH (108-109) · Śloka 109
| সংস্কৃতং শীতমুষ্ণং বা তস্মাদ্ধারোষ্ণমেব বা||১০৮|| বিভজ্য কালে যুঞ্জীত জ্বরিণং হন্ত্যতোঽন্যথা| |১০৯|
| संस्कृतं शीतमुष्णं वा तस्माद्धारोष्णमेव वा||१०८|| विभज्य काले युञ्जीत ज्वरिणं हन्त्यतोऽन्यथा| |१०९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuDAdinAshanaM kShIram (109-110) · Śloka 110
| পযঃ সশুণ্ঠীখর্জূরমৃদ্বীকাশর্করাঘৃতম্||১০৯|| শৃতশীতং মধুযুতং তুড্দাহজ্বরনাশনম্| |১১০|
| पयः सशुण्ठीखर्जूरमृद्वीकाशर्कराघृतम्||१०९|| शृतशीतं मधुयुतं तुड्दाहज्वरनाशनम्| |११०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuDAdinAshanaM anyatkShIratrayam (110-111) · Śloka 111
| তদ্বদ্ দ্রাক্ষাবলাযষ্টীসারিবাকণচন্দনৈঃ||১১০|| চতুর্গুণেনাম্ভসা বা পিপ্পল্যা বা শৃতং পিবেত্| |১১১|
| तद्वद् द्राक्षाबलायष्टीसारिवाकणचन्दनैः||११०|| चतुर्गुणेनाम्भसा वा पिप्पल्या वा शृतं पिबेत्| |१११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsAdijit kShIram (111-112) · Śloka 112
| কাসাচ্ছ্বাসাচ্ছিরঃশূলাত্পার্শ্বশূলাচ্চিরজ্বরাত্| মুচ্যতে জ্বরিতঃ পীত্বা||১১১|| পঞ্চমূলীশৃতং পযঃ| |১১২|
| कासाच्छ्वासाच्छिरःशूलात्पार्श्वशूलाच्चिरज्वरात्| मुच्यते ज्वरितः पीत्वा||१११|| पञ्चमूलीशृतं पयः| |११२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vibaddhavAtAdijit kShIram (112-113) · Śloka 113
| শৃতমেরণ্ডমূলেন বালবিল্বেন বা জ্বরাত্||১১২|| ধারোষ্ণং বা পযঃ পীত্বা বিবদ্ধানিলবর্চসঃ| সরক্তপিচ্ছাতিসৃতেঃ সতৃট্শূলপ্রবাহিকাত্||১১৩||
| शृतमेरण्डमूलेन बालबिल्वेन वा ज्वरात्||११२|| धारोष्णं वा पयः पीत्वा विबद्धानिलवर्चसः| सरक्तपिच्छातिसृतेः सतृट्शूलप्रवाहिकात्||११३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shoPAdijit kShIram (114) · Śloka 114
সিদ্ধং শুণ্ঠীবলাব্যাঘ্রীগোকণ্টকগুডৈঃ পযঃ| শোফমূত্রশকৃদ্বাতবিবন্ধজ্বরকাসজিত্||১১৪||
सिद्धं शुण्ठीबलाव्याघ्रीगोकण्टकगुडैः पयः| शोफमूत्रशकृद्वातविबन्धज्वरकासजित्||११४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarashoPanut kShIram (115) · Śloka 115
বৃশ্চীববিল্ববর্ষাভূসাধিতং জ্বরশোফনুত্| |১১৫|
वृश्चीवबिल्ववर्षाभूसाधितं ज्वरशोफनुत्| |११५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ASujvarApaham kShIram (115) · Śloka 115
| শিংশিপাসারসিদ্ধং চ ক্ষীরমাশু জ্বরাপহম্||১১৫||
| शिंशिपासारसिद्धं च क्षीरमाशु ज्वरापहम्||११५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhaguNAH kShIram (116-117) · Śloka 117
নিরুহস্তু বলং বহ্নিং বিজ্বরত্বং মুদং রুচিম্| দোষে যুক্তঃ করোত্যাশু পক্বে পক্বাশাযং গতে||১১৬|| পিত্তং বা কফপিত্তং বা পক্বাশযগতং হরেত্| স্রংসনং ত্রীনপি মলান্ বস্তিঃ পক্বাশযাশ্রযান্||১১৭||
निरुहस्तु बलं वह्निं विज्वरत्वं मुदं रुचिम्| दोषे युक्तः करोत्याशु पक्वे पक्वाशायं गते||११६|| पित्तं वा कफपित्तं वा पक्वाशयगतं हरेत्| स्रंसनं त्रीनपि मलान् बस्तिः पक्वाशयाश्रयान्||११७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsane adhikarI (118) · Śloka 118
প্রক্ষীণকফপিত্তস্য ত্রিকপৃষ্ঠকটিগ্রহে| দীপ্তাগ্নের্বদ্ধশকৃতঃ প্রযুঞ্জীতানুবাসনম্||১১৮||
प्रक्षीणकफपित्तस्य त्रिकपृष्ठकटिग्रहे| दीप्ताग्नेर्बद्धशकृतः प्रयुञ्जीतानुवासनम्||११८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaranAshako nirUhaH (119-121) · Śloka 121
পটোলনিম্বচ্ছদনকটুকাচতুরঙ্গুলৈঃ| স্থিরাবলাগোক্ষুরকমদনোশীরবালকৈঃ||১১৯|| পযস্যর্ধোদকে ক্বাথং ক্ষীরশেষং বিমিশ্রিতম্| কল্কিতৈর্মুস্তমদনকৃষ্ণামধুকবত্সকৈঃ||১২০|| বস্তি মধুঘৃতাভ্যাং চ পীড্যেজ্জ্বরনাশনম্| ||১২১||
पटोलनिम्बच्छदनकटुकाचतुरङ्गुलैः| स्थिराबलागोक्षुरकमदनोशीरवालकैः||११९|| पयस्यर्धोदके क्वाथं क्षीरशेषं विमिश्रितम्| कल्कितैर्मुस्तमदनकृष्णामधुकवत्सकैः||१२०|| बस्ति मधुघृताभ्यां च पीड्येज्ज्वरनाशनम्| ||१२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaranAshako anyo nirUhaH (121-122) · Śloka 122
| চতস্রঃ পর্ণিনীর্যষ্টীফলোশীরনৃপদ্রুমান্||১২১|| ক্বাথযেত্কল্কযেদ্যশ্টীষতাহ্বাফলিনীফলম্| মুস্তং চ বস্তিঃ সগুডক্ষৌদ্রসর্পির্জ্বরাপহঃ||১২২||
| चतस्रः पर्णिनीर्यष्टीफलोशीरनृपद्रुमान्||१२१|| क्वाथयेत्कल्कयेद्यश्टीषताह्वाफलिनीफलम्| मुस्तं च बस्तिः सगुडक्षौद्रसर्पिर्ज्वरापहः||१२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaranAshakamanuvAsanam (123-124) · Śloka 124
জীবন্তীং মদনং মেদাং পিপ্প্প্লীং মধুকং বচাম্| ঋদ্ধিং রাস্রাং বলাং বিল্বং শতপুষ্পাং শতাবরীম্||১২৩|| পিষ্ট্বা ক্ষীরং জলং সর্পিস্তৈলং চৈকত্র সাধিতম্| জ্বরেঽনুবাসনং দদ্যাদ্যথাস্নেহং যথামলম্||১২৪||
जीवन्तीं मदनं मेदां पिप्प्प्लीं मधुकं वचाम्| ऋद्धिं रास्रां बलां बिल्वं शतपुष्पां शतावरीम्||१२३|| पिष्ट्वा क्षीरं जलं सर्पिस्तैलं चैकत्र साधितम्| ज्वरेऽनुवासनं दद्याद्यथास्नेहं यथामलम्||१२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaranASakAanye bastayaH (125) · Śloka 125
যে চ সিদ্ধিষু বক্ষ্যন্তে বস্তযো জ্বরনাশনাঃ| |১২৫|
ये च सिद्धिषु वक्ष्यन्ते बस्तयो ज्वरनाशनाः| |१२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiraH shUlAdiShu nasyam (125-126) · Śloka 126
| শিরোরুগ্গৌরবশ্লেষ্মহরমিন্দ্রিযবোধনম্||১২৫|| জীর্ণজ্বরে রুচিকরং দদ্যান্নস্যং বিরেচনম্| স্নৈহিকং শূন্যশিরসো দাহার্তে পিত্তনাশনম্||১২৬||
| शिरोरुग्गौरवश्लेष्महरमिन्द्रियबोधनम्||१२५|| जीर्णज्वरे रुचिकरं दद्यान्नस्यं विरेचनम्| स्नैहिकं शून्यशिरसो दाहार्ते पित्तनाशनम्||१२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratishyAyAdau dhUmAdayaH (127) · Śloka 127
ধূমগণ্ডূষকবলান্ যথাদোষং চ কল্পযেত্| প্রতিশ্যাযাস্যবৈরস্যশিরঃ কণ্ঠামযাপহান্||১২৭||
धूमगण्डूषकवलान् यथादोषं च कल्पयेत्| प्रतिश्यायास्यवैरस्यशिरः कण्ठामयापहान्||१२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUcau kalkadvayam (128) · Śloka 128
অরুচৌ মাতুলুঙ্গস্য কেসরং সাজ্যসৈন্ধবম্| ধাত্রীদ্রাক্ষাসিতানাং বা কল্কমাস্যেন ধারযেত্||১২৮||
अरुचौ मातुलुङ्गस्य केसरं साज्यसैन्धवम्| धात्रीद्राक्षासितानां वा कल्कमास्येन धारयेत्||१२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvaggate jvare aBya~ggAdayaH (129-130) · Śloka 130
যথোপশযসংস্পর্শান্ শীতোষ্ণদ্রব্যকল্পিতান্| অভ্যঙ্গালেপসেকাদীন্ জ্বরে জীর্ণে ত্বগাশ্রিতে||১২৯|| কুর্যাদঞ্জনধূমাংশ্চ তথৈবাগন্তুজেঽপি তান্| |১৩০|
यथोपशयसंस्पर्शान् शीतोष्णद्रव्यकल्पितान्| अभ्यङ्गालेपसेकादीन् ज्वरे जीर्णे त्वगाश्रिते||१२९|| कुर्यादञ्जनधूमांश्च तथैवागन्तुजेऽपि तान्| |१३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhe sahastradhautaghRutam (130) · Śloka 130
| দাহে সহস্রধৌতেন সর্পিষাঽভ্যঙ্গমাচরেত্||১৩০||
| दाहे सहस्रधौतेन सर्पिषाऽभ्यङ्गमाचरेत्||१३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBya~ggArthaM tailam (131-133) · Śloka 133
সূত্রোক্তৈশ্চ গণৈস্তৈস্তৈর্মধুরাম্লকষাযকৈঃ| দূর্বাদিভির্বা পিত্তঘ্নৈঃ শোধনাদিগণোদিতৈঃ||১৩১|| শীতবীর্যৈর্হিমস্পর্শৈঃ ক্বাথকল্কীকৃতৈঃ পচেত্| তৈলং সক্ষীরমভ্যঙ্গাত্সদ্যো দাহজ্বরাপহম্||১৩২|| শিরো গাত্রং চ তৈরেব নাতিপিষ্টৈঃ প্রলেপযেত্| তত্ক্বাথেন পরীষেকমবগাহং চ যোজযেত্||১৩৩|| তথাঽঽরনালসলিলক্ষীরশুক্তঘৃতাদিভিঃ| ||১৩৩||
सूत्रोक्तैश्च गणैस्तैस्तैर्मधुराम्लकषायकैः| दूर्वादिभिर्वा पित्तघ्नैः शोधनादिगणोदितैः||१३१|| शीतवीर्यैर्हिमस्पर्शैः क्वाथकल्कीकृतैः पचेत्| तैलं सक्षीरमभ्यङ्गात्सद्यो दाहज्वरापहम्||१३२|| शिरो गात्रं च तैरेव नातिपिष्टैः प्रलेपयेत्| तत्क्वाथेन परीषेकमवगाहं च योजयेत्||१३३|| तथाऽऽरनालसलिलक्षीरशुक्तघृतादिभिः| ||१३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhAdighnaM lepatrayam (134-135) · Śloka 135
| কপিত্থমাতুলুঙ্গাম্লবিদারীরোধ্রদাডিমৈঃ||১৩৪|| বদরীপল্লবোত্থেন ফেনেনারিষ্টকস্য বা| লিপ্তেঽঙ্গে দাহরুঙ্মোহাশ্রচ্ছর্দিস্তৃষ্ণা চ শাম্যতি||১৩৫||
| कपित्थमातुलुङ्गाम्लविदारीरोध्रदाडिमैः||१३४|| बदरीपल्लवोत्थेन फेनेनारिष्टकस्य वा| लिप्तेऽङ्गे दाहरुङ्मोहाश्रच्छर्दिस्तृष्णा च शाम्यति||१३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaharaH kramaH (136) · Śloka 136
যো বর্ণিতঃ পিত্তহরো দোষোপক্রমণে ক্রমঃ| তং চ শীলযতঃ শীঘ্রং সদাহো নশ্যতি জ্বরঃ||১৩৬||
यो वर्णितः पित्तहरो दोषोपक्रमणे क्रमः| तं च शीलयतः शीघ्रं सदाहो नश्यति ज्वरः||१३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItajvare tailalepasvedAdInyauShadhAni (137-147) · Śloka 147
বীর্যোষ্ণৈরুষ্ণসংস্পর্শৈস্তগরাগুরুকুঙ্কুমৈঃ| কুষ্ঠস্থৌণেযশৈলেযসরলামরদারুভিঃ||১৩৭|| নখরাস্নাপুরবচাচণ্ডৈলাদ্বযচোরকৈঃ| পৃথ্বীকাশিগ্রুসুরসাহিংস্রাধ্যামকসর্ষপৈঃ||১৩৮|| দশমূলামৃতৈরণ্ডদ্বযপত্তূররোহিষৈঃ| তমালপত্রভূতীকশল্লকীধান্যদীপ্যকৈঃ||১৩৯|| মিশিমাষকুলত্থাগ্নিপ্রকীর্যানাকুলীদ্বযৈঃ| অন্যৈশ্চ তদ্বিধৈর্দ্রব্যৈঃ শীতে তৈলং জ্বরে পচেত্||১৪০|| ক্বথিতৈঃ কল্কিতৈর্যুক্তৈঃ সুরাসৌবীরকাদিভিঃ| তেনাভ্যঞ্জযাত্সুখোষ্ণেন, তৈঃ সুপিষ্টৈশ্চ লেপযেত্||১৪১|| কবোষ্ণৈস্তৈঃ পরীষেকমবগাহং চ কল্পযেত্| কেবলৈরপি তদ্বচ্চ সুক্তগোমূত্রমস্তুভিঃ||১৪২|| আরগ্বধাদিবর্গং চ পানাভ্যঞ্জনলেপনে| ধূপানগরুজান্ যাংশ্চ বক্ষ্যন্তে বিষমজ্বরে||১৪৩|| অগ্ন্যনগ্নিকৃতান্ স্বেদান্ স্বেদি ভেষজভোজনম্| গর্ভভূবেশ্মশযনং কুথকম্বলরল্লকান্||১৪৪|| নির্ধূমদীপ্তৈরঙ্গারৈর্হসন্তীশ্চ হসন্তিকাঃ| মদ্যং সত্র্যূষণং তক্রং কুলত্থব্রীহিকোদ্গবান্||১৪৫|| সংশীলযেদ্বেপথুমান্ যচ্চান্যদপি পিত্তলম্| দযিতাঃ স্তনশালিন্যঃ পীনা বিভ্রমভূষণাঃ||১৪৬|| যৌবনাসবমত্তাশ্চ তমালিঙ্গেযুরঙ্গনাঃ| বীতশীতং চ বিজ্ঞায তাস্ততোঽপনযেত্পুনঃ||১৪৭||
वीर्योष्णैरुष्णसंस्पर्शैस्तगरागुरुकुङ्कुमैः| कुष्ठस्थौणेयशैलेयसरलामरदारुभिः||१३७|| नख़रास्नापुरवचाचण्डैलाद्वयचोरकैः| पृथ्वीकाशिग्रुसुरसाहिंस्राध्यामकसर्षपैः||१३८|| दशमूलामृतैरण्डद्वयपत्तूररोहिषैः| तमालपत्रभूतीकशल्लकीधान्यदीप्यकैः||१३९|| मिशिमाषकुलत्थाग्निप्रकीर्यानाकुलीद्वयैः| अन्यैश्च तद्विधैर्द्रव्यैः शीते तैलं ज्वरे पचेत्||१४०|| क्वथितैः कल्कितैर्युक्तैः सुरासौवीरकादिभिः| तेनाभ्यञ्जयात्सुख़ोष्णेन, तैः सुपिष्टैश्च लेपयेत्||१४१|| कवोष्णैस्तैः परीषेकमवगाहं च कल्पयेत्| केवलैरपि तद्वच्च सुक्तगोमूत्रमस्तुभिः||१४२|| आरग्वधादिवर्गं च पानाभ्यञ्जनलेपने| धूपानगरुजान् यांश्च वक्ष्यन्ते विषमज्वरे||१४३|| अग्न्यनग्निकृतान् स्वेदान् स्वेदि भेषजभोजनम्| गर्भभूवेश्मशयनं कुथकम्बलरल्लकान्||१४४|| निर्धूमदीप्तैरङ्गारैर्हसन्तीश्च हसन्तिकाः| मद्यं सत्र्यूषणं तक्रं कुलत्थव्रीहिकोद्गवान्||१४५|| संशीलयेद्वेपथुमान् यच्चान्यदपि पित्तलम्| दयिताः स्तनशालिन्यः पीना विभ्रमभूषणाः||१४६|| यौवनासवमत्ताश्च तमालिङ्गेयुरङ्गनाः| वीतशीतं च विज्ञाय तास्ततोऽपनयेत्पुनः||१४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtacikitsAkramaH (148) · Śloka 148
বর্ধনেনৈকদোষস্য ক্ষপণেনোচ্ছ্রিতস্য বা| কফস্থানানুপূর্ব্যা বা তুল্যকক্ষাঞ্জযেন্মলান্||১৪৮||
वर्धनेनैकदोषस्य क्षपणेनोच्छ्रितस्य वा| कफस्थानानुपूर्व्या वा तुल्यकक्षाञ्जयेन्मलान्||१४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtAtopadravakarNamUlam (149) · Śloka 149
সন্নিপাতজ্বরস্যান্তে কর্ণমূলে সুদারুণঃ| শোফঃ সঞ্জাযতে যেন কশ্চিদেব বিমুচ্যতে||১৪৯||
सन्निपातज्वरस्यान्ते कर्णमूले सुदारुणः| शोफः सञ्जायते येन कश्चिदेव विमुच्यते||१४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNamUlacikitsA (150) · Śloka 150
রক্তাবসেচনৈঃ শীঘ্রং সর্পিঃপানৈশ্চ তং জযেত্| প্রদেহৈঃ কফপিত্তঘ্নৈর্নাবনৈঃ কবলগ্রহৈঃ||১৫০||
रक्तावसेचनैः शीघ्रं सर्पिःपानैश्च तं जयेत्| प्रदेहैः कफपित्तघ्नैर्नावनैः कवलग्रहैः||१५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAnusArI jvaraH asya cikitsA bAhushirAmokShaH (151) · Śloka 151
শীতোষ্ণস্নিগ্ধরূক্ষাদ্যৈর্জ্বরো যস্য ন শাম্যতি| শাখানুসারী তস্যাশু মুঞ্চেদ্বাহ্বোঃ ক্রমাচ্ছিরাম্||১৫১||
शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैर्ज्वरो यस्य न शाम्यति| शाख़ानुसारी तस्याशु मुञ्चेद्वाह्वोः क्रमाच्छिराम्||१५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare~apyayameva vidhiH (152) · Śloka 152
অযমেব বিধিঃ কার্যো বিষমেঽপি যথাযথম্| জ্বরে বিভজ্য বাতাদীন্ যশ্চানন্তরমুচ্যতে||১৫২||
अयमेव विधिः कार्यो विषमेऽपि यथायथम्| ज्वरे विभज्य वातादीन् यश्चानन्तरमुच्यते||१५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare kvAthAH (153) · Śloka 153
পটোলকটুকামুস্তাপ্রাণদামধুকৈঃ কৃতাঃ| ত্রিচতুঃপঞ্চশঃ ক্বাথা বিষমজ্বরনাশনাঃ||১৫৩||
पटोलकटुकामुस्ताप्राणदामधुकैः कृताः| त्रिचतुःपञ्चशः क्वाथा विषमज्वरनाशनाः||१५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare triPalAdirasAyanAni (154) · Śloka 154
যোজযেত্রিফলাং পথ্যাং গুডূচীং পিপ্পলীং পৃথক্| তৈস্তৈর্বিধানৈঃ সগুডং ভল্লাতকমথাপি বা||১৫৪||
योजयेत्रिफलां पथ्यां गुडूचीं पिप्पलीं पृथक्| तैस्तैर्विधानैः सगुडं भल्लातकमथापि वा||१५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvrarotpattidine la~gghanaM bRuMhaNaM vA (155) · Śloka 155
লঙ্ঘনং বৃংহণং বাঽঽদৌ জ্বরাগমনবাসরে| |১৫৫|
लङ्घनं बृंहणं वाऽऽदौ ज्वरागमनवासरे| |१५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarotpattidine prAtaH kAle ojanAdoy vAlashuna purAnadhRutadadhikShIratakraNiShaTrapalAdIni ghRutAni ca (155-156) · Śloka 156
প্রাতঃ সতৈলং লশুনং প্রাগ্ভক্রং বা তথা ঘৃতম্||১৫৫|| জীর্ণং তদ্বদ্দধি পযস্তক্রং সর্পিশ্চ ষট্পলম্| কল্যাণকং পঞ্চগব্যং তিক্তাখ্যং বৃষসাধিতম্||১৫৬||
प्रातः सतैलं लशुनं प्राग्भक्रं वा तथा ग़ृतम्||१५५|| जीर्णं तद्वद्दधि पयस्तक्रं सर्पिश्च षट्पलम्| कल्याणकं पञ्चगव्यं तिक्ताख़्यं वृषसाधितम्||१५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajjarajit triPalAdi ghRutam (157) · Śloka 157
ত্রিফলাকোলতর্কারীক্বাথে দধ্না শৃতং ঘৃতম্| তিল্বকত্বক্কৃতাবাপ বিষমজ্বরজিত্পরম্||১৫৭||
त्रिफलाकोलतर्कारीक्वाथे दध्ना शृतं घृतम्| तिल्वकत्वक्कृतावाप विषमज्वरजित्परम्||१५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare prayogAntaram (158-159) · Śloka 159
সুরাং তীক্ষ্ণং চ যন্মদ্যং শিখিতিত্তিরিদক্ষজম্| মাংসং মেদ্যোষ্ণবীর্যং চ সহান্নেন প্রকামতঃ||১৫৮|| সেবিত্বা তদহঃ স্বপ্যাদথবা পুনরুল্লিখেত্| |১৫৯|
सुरां तीक्ष्णं च यन्मद्यं शिख़ितित्तिरिदक्षजम्| मांसं मेद्योष्णवीर्यं च सहान्नेन प्रकामतः||१५८|| सेवित्वा तदहः स्वप्यादथवा पुनरुल्लिख़ेत्| |१५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare sarpirvamantaram (159) · Śloka 159
| সর্পিষো মহতীম্ মাত্রাং পীত্বা বা ছ্হর্দযেত্পুনঃ||১৫৯||
| सर्पिषो महतीम् मात्रां पीत्वा वा छ्हर्दयेत्पुनः||१५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare virecanam (160) · Śloka 160
নীলিনীভজগন্ধাং চ ত্রিবৃতাং কটুরোহিণীম্| পিবেজ্জ্বরস্যাগমনে স্নেহস্বেদোপপাদিতঃ||১৬০||
नीलिनीभजगन्धां च त्रिवृतां कटुरोहिणीम्| पिबेज्ज्वरस्यागमने स्नेहस्वेदोपपादितः||१६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare a~jjanam (162) · Śloka 162
মনোহ্বা সৈন্ধবং কৃষ্ণা তৈলেন নযনাঞ্জনম্| যোজ্যং|১৬২|
मनोह्वा सैन्धवं कृष्णा तैलेन नयनाञ्जनम्| योज्यं|१६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare nasyatrayam (161-162) · Śloka 162
| হিঙ্গুসমা ব্যাঘ্রীবসা নস্যং সসৈন্ধবম্||১৬১|| পুরাণসর্পিঃ সিংহস্য বসা তদ্বত্সসৈন্ধবা| |১৬২|
| हिङ्गुसमा व्याघ्रीवसा नस्यं ससैन्धवम्||१६१|| पुराणसर्पिः सिंहस्य वसा तद्वत्ससैन्धवा| |१६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare dhUpadvayam (162-163) · Śloka 163
| পলঙ্কষা নিম্বপত্রং বচা কুষ্ঠং হরীতকী||১৬২|| সর্ষপাঃ সযবাঃ সর্পির্ধূপো বিড্বা বিডালজা| |১৬৩|
| पलङ्कषा निम्बपत्रं वचा कुष्ठं हरीतकी||१६२|| सर्षपाः सयवाः सर्पिर्धूपो विड्वा बिडालजा| |१६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajvare~aparAjito dhUpaH (163-164) · Śloka 164
| পুরধ্যামবচাসর্জনিম্বার্কাগরুদারুভিঃ||১৬৩|| ধূপো জ্বরেষু সর্বেষু কার্যোঽযমপরাজিতঃ| |১৬৪|
| पुरध्यामवचासर्जनिम्बार्कागरुदारुभिः||१६३|| धूपो ज्वरेषु सर्वेषु कार्योऽयमपराजितः| |१६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdAdiShUkto dhUpAdiH (164) · Śloka 164
| ধূপনস্যাঞ্জনোস্ত্রাসা যে চোক্তাশ্চিত্তবৈকৃতে||১৬৪||
| धूपनस्याञ्जनोस्त्रासा ये चोक्ताश्चित्तवैकृते||१६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivavyapAshryayamauShadham (165) · Śloka 165
দৈবাশ্রযং চ ভৈষজ্যং জ্বরান্ সর্বান্ ব্যপোহতি| বিষেষাদ্বিষমান্ প্রাযস্তে হ্যাগন্ত্বনুবন্ধজাঃ||১৬৫||
दैवाश्रयं च भैषज्यं ज्वरान् सर्वान् व्यपोहति| विषेषाद्विषमान् प्रायस्ते ह्यागन्त्वनुबन्धजाः||१६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare shirAvyadhaH (166) · Śloka 166
যথাস্বং চ সিরাং বিধ্যেদশান্তৌ বিষমজ্বরে| |১৬৬|
यथास्वं च सिरां विध्येदशान्तौ विषमज्वरे| |१६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBighAtaje Agantujvare auShadham (166-167) · Śloka 167
| কেবলানিলবীসর্পবিস্ফোটাভিহতজ্বরে||১৬৬|| সর্পিঃপানহিমালেপসেকমাংসরসাশনম্| কুর্যাদ্যথাস্বমুক্তং চ রক্তমোক্ষাদি সাধনম্||১৬৭||
| केवलानिलवीसर्पविस्फोटाभिहतज्वरे||१६६|| सर्पिःपानहिमालेपसेकमांसरसाशनम्| कुर्याद्यथास्वमुक्तं च रक्तमोक्षादि साधनम्||१६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahAveshaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168
গ্রহোত্থেভূতবিদ্যোক্তং বলিমন্ত্রাদি সাধনম্| |১৬৮|
ग्रहोत्थेभूतविद्योक्तं बलिमन्त्रादि साधनम्| |१६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhigandhaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168
| ওষধীগন্ধজে পিত্তশমনং|১৬৮|
| ओषधीगन्धजे पित्तशमनं|१६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168
| বিষজিদ্বিষে||১৬৮||
| विषजिद्विषे||१६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krodhAdije Agantujvare auShadham (169-170) · Śloka 170
ইষ্টৈরর্থৈর্মনোজ্ঞৈশ্চ যথাদোষশমেন চ| হিতাহিতবিবেকৈশ্চ জ্বরং ক্রোধাদিজং জযেত্||১৬৯|| ক্রোধজো যাতি কামেন শান্তিং ক্রোধেন কামজঃ| ভযোশোকোদ্ভবৌ তাভ্যাং ভীশোকাভ্যং তথেতরৌ||১৭০||
इष्टैरर्थैर्मनोज्ञैश्च यथादोषशमेन च| हिताहितविवेकैश्च ज्वरं क्रोधादिजं जयेत्||१६९|| क्रोधजो याति कामेन शान्तिं क्रोधेन कामजः| भयोशोकोद्भवौ ताभ्यां भीशोकाभ्यं तथेतरौ||१७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shApaje~aBicAraje ca Agantujvare auShadham (171-172) · Śloka 172
শাপাথর্বণমন্ত্রোত্থে বিধির্দৈবব্যপাশ্রযঃ| তে জ্বরাঃ কেবলাঃ পূর্বং ব্যাপ্যন্তেঽনন্তরং মলৈঃ||১৭১|| তস্মাদ্দোষানুসারেণ তেষ্বাহারাদি কল্পযেত্| ন হি জ্বরোঽনুবধ্নাতি মারুতাদ্যৈর্বিনা কৃতঃ||১৭২||
शापाथर्वणमन्त्रोत्थे विधिर्दैवव्यपाश्रयः| ते ज्वराः केवलाः पूर्वं व्याप्यन्तेऽनन्तरं मलैः||१७१|| तस्माद्दोषानुसारेण तेष्वाहारादि कल्पयेत्| न हि ज्वरोऽनुबध्नाति मारुताद्यैर्विना कृतः||१७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajvare manoharaviShayasevanam (173) · Śloka 173
জ্বরকালস্মৃতিং চাস্য হারিভির্বিষযৈর্হরেত্| |১৭৩|
ज्वरकालस्मृतिं चास्य हारिभिर्विषयैर्हरेत्| |१७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajvare manasaH shuddhatvaM karUNAdratvaM ca (173) · Śloka 173
| করুণার্দ্রং মনঃ শুদ্ধং সর্বজ্বরবিনাশনম্||১৭৩||
| करुणार्द्रं मनः शुद्धं सर्वज्वरविनाशनम्||१७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajvare vyAyAmAdivarjanam (174) · Śloka 174
ত্যজেদাবললাভাচ্চ ব্যাযামস্নানমৈথুনম্| গুর্বসাত্ম্যবিদাহ্যন্নং যচ্চান্যজ্জবরকারণম্||১৭৪||
त्यजेदाबललाभाच्च व्यायामस्नानमैथुनम्| गुर्वसात्म्यविदाह्यन्नं यच्चान्यज्जवरकारणम्||१७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajvare sahasA~a~ahAravRuddiniShedhaHniShedhAtikrame doShaH (175) · Śloka 175
ন বিজ্বরোঽপি সহসা সর্বান্নীনো ভবেত্তথা| নিবৃত্তোঽপি জ্বরঃ শীঘ্রং ব্যাপাদযতি দুর্বলম্||১৭৫||
न विज्वरोऽपि सहसा सर्वान्नीनो भवेत्तथा| निवृत्तोऽपि ज्वरः शीग़्रं व्यापादयति दुर्बलम्||१७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarAvasthAyAM sAvadhAnatA (176) · Śloka 176
সদ্যঃ প্রাণহরো যস্মাত্তস্মাত্তস্য বিশেষতঃ| তস্যাং তস্যামবস্থাযাং তত্তত্কুর্যাদ্ভীষগ্জিতম্||১৭৬||
सद्यः प्राणहरो यस्मात्तस्मात्तस्य विशेषतः| तस्यां तस्यामवस्थायां तत्तत्कुर्याद्भीषग्जितम्||१७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvare siddhauShadhAdidhAraNam (1) · Śloka 2
ঔষধযো মণযশ্চ সুমন্ত্রাঃ সাধুগুরুদ্বিজদৈবতপূজাঃ| প্রীতিকরা মনসো বিষযাশ্চ ঘ্নন্ত্যপি বিষ্ণুকৃতং জ্বরমুগ্রম্||১৭৭|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতা যামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং চতুর্থে চিতিত্সিতস্থানে জ্বরচিকিত্সিতং নাম প্রথমোঽধ্যাযঃ||১|| গ্||২||
औषधयो मणयश्च सुमन्त्राः साधुगुरुद्विजदैवतपूजाः| प्रीतिकरा मनसो विषयाश्च घ्नन्त्यपि विष्णुकृतं ज्वरमुग्रम्||१७७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चितित्सितस्थाने ज्वरचिकित्सितं नाम प्रथमोऽध्यायः||१|| ग्||२||
🔊 Audio coming soon