Adhikarana jvaracikitsitAdhyAyaH (2) · Śloka 2
athātō jvaracikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē)|2|
अथातो ज्वरचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasaMprAptiHla~gghanakAraNam la~gghanAvasthA (1-2) · Śloka 2
āmāśayasthō hatvā'gniṁ sāmō mārgān pidhāya yat| vidadhāti jvaraṁ dōṣastasmātkurvīta laṅghanam||1|| prāgūpēṣu jvarādau vā, balaṁ yatnēna pālayan| balādhiṣṭhānamārōgyamārōgyārthaḥ kriyākramaḥ||2||
आमाशयस्थो हत्वाऽग्निं सामो मार्गान् पिधाय यत्| विदधाति ज्वरं दोषस्तस्मात्कुर्वीत लङ्घनम्||१|| प्रागूपेषु ज्वरादौ वा, बलं यत्नेन पालयन्| बलाधिष्ठानमारोग्यमारोग्यार्थः क्रियाक्रमः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanaPalam (3) · Śloka 3
laṅghanaiḥ kṣapitē dōṣē dīptē'gnau lāghavē sati| svāsthyaṁ kṣuttr̥ḍ ruciḥ paktirbalamōjaśca jāyatē||3||
लङ्घनैः क्षपिते दोषे दीप्तेऽग्नौ लाघवे सति| स्वास्थ्यं क्षुत्तृड् रुचिः पक्तिर्बलमोजश्च जायते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaravisheShe vamanam (4-5) · Śloka 5
tatrōtkr̥ṣṭē samutkliṣṭē kaphaprāyē calē malē| sahr̥llāsaprasēkānnadvēṣakāsaviṣūcikē||4|| sadyōbhuktasya sañjātē jvarē sāmē viśēṣataḥ| vamanaṁ vamanārhasya śastaṁ|5|
तत्रोत्कृष्टे समुत्क्लिष्टे कफप्राये चले मले| सहृल्लासप्रसेकान्नद्वेषकासविषूचिके||४|| सद्योभुक्तस्य सञ्जाते ज्वरे सामे विशेषतः| वमनं वमनार्हस्य शस्तं|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyathAvamane doShaH (5-6) · Śloka 6
| kuryāttadanyathā||5|| śvāsātīsārasammōhahr̥dgōgaviṣamajvarān| |6|
| कुर्यात्तदन्यथा||५|| श्वासातीसारसम्मोहहृद्गोगविषमज्वरान्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanayogAH (6-8) · Śloka 8
| pipppalībhiryutān gālān kaliṅgairmadhukēna vā||6|| uṣṇāmbhasā samadhunā pibētsalavaṇēna vā| paṭōlanimbakarkōṭavētrapatrōdakēna vā||7|| tarpaṇēna rasēnēkṣōrmadyaiḥ kalpōditāni va| vamanāni prayuñjīta balakālavibhāgavit||8||
| पिप्प्पलीभिर्युतान् गालान् कलिङ्गैर्मधुकेन वा||६|| उष्णाम्भसा समधुना पिबेत्सलवणेन वा| पटोलनिम्बकर्कोटवेत्रपत्रोदकेन वा||७|| तर्पणेन रसेनेक्षोर्मद्यैः कल्पोदितानि व| वमनानि प्रयुञ्जीत बलकालविभागवित्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annavarjanam (9) · Śloka 9
kr̥tē'kr̥tē vā vamanē jvarī kuryādviśōṣaṇam| dōṣāṇāṁ samudīrṇānāṁ pācanāya śamāya ca||9||
कृतेऽकृते वा वमने ज्वरी कुर्याद्विशोषणम्| दोषाणां समुदीर्णानां पाचनाय शमाय च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annavarjane yuktiH (10) · Śloka 10
dōṣēṇa bhasmanēvāgnau channē'nnaṁ na vipacyatē| tasmādādōṣapacanājjvaritānupavāsayēt||10||
दोषेण भस्मनेवाग्नौ छन्नेऽन्नं न विपच्यते| तस्मादादोषपचनाज्ज्वरितानुपवासयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udakavarjanam uShNAmbudoShAH shItAmbudoShAH (11-13) · Śloka 13
tr̥ṣṇagalpālpamuṣṇambu pibēdvātakaphajvarē| tatkaphaṁ vilayaṁ nītvā tr̥ṣṇāmāśu nivartayēt||11|| udīrya cāgniṁ strōtāṁsi mr̥dūkr̥tya viśōdhayēt| līnapittānilasvēdaśakr̥nmūtrānulōmanam||12|| nidrājāḍyāruciharaṁ prāṇānāmavalambanam| viparītamataḥ śītaṁ dōṣasaṅghātavarddhanam||13||
तृष्णगल्पाल्पमुष्णम्बु पिबेद्वातकफज्वरे| तत्कफं विलयं नीत्वा तृष्णामाशु निवर्तयेत्||११|| उदीर्य चाग्निं स्त्रोतांसि मृदूकृत्य विशोधयेत्| लीनपित्तानिलस्वेदशकृन्मूत्रानुलोमनम्||१२|| निद्राजाड्यारुचिहरं प्राणानामवलम्बनम्| विपरीतमतः शीतं दोषसङ्ग़ातवर्द्धनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana javaravisheShe uShNAmbuniShedhaH (14-15) · Śloka 15
uṣṇamēvaṁguṇatvē'pi yuñjyānnaikāntapittalē| udriktapittē davathudāhamōhātisāriṇi||14|| viṣamadyōtthitē grīṣmē kṣatakṣīṇē'srapittini| |15|
उष्णमेवंगुणत्वेऽपि युञ्ज्यान्नैकान्तपित्तले| उद्रिक्तपित्ते दवथुदाहमोहातिसारिणि||१४|| विषमद्योत्थिते ग्रीष्मे क्षतक्षीणेऽस्रपित्तिनि| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niShiddhoShNodakAnAM ShaDa~ggAdishrutaM shItodakam (15-16) · Śloka 16
| ghanacandanaśuṇṭhyambuparpaṭōśīrasādhitam||15|| śītaṁ tēbhyō hitaṁ tōyaṁ pācanaṁ tr̥ḍjvarāpaham| |16|
| घनचन्दनशुण्ठ्यम्बुपर्पटोशीरसाधितम्||१५|| शीतं तेभ्यो हितं तोयं पाचनं तृड्ज्वरापहम्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvare pittavirUddhaniShedhaH (16-17) · Śloka 17
| ūṣmā pittādr̥tē nāsti jvarō nāstyūṣmaṇā vinā||16|| tasmātpittaviruddhāni tyajēt pittādhikē'dhikam| |17|
| ऊष्मा पित्तादृते नास्ति ज्वरो नास्त्यूष्मणा विना||१६|| तस्मात्पित्तविरुद्धानि त्यजेत् पित्ताधिकेऽधिकम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvare snAnAdiniShedhaH (17) · Śloka 17
| snānābhyaṅgapradēhāṁśca pariśēṣaṁ ca laṅghanam||17||
| स्नानाभ्यङ्गप्रदेहांश्च परिशेषं च लङ्घनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niShedhe yuktiH (18-19) · Śloka 19
ajīrṇa iva śūlaghnaṁ sāmē tīvraruji jvarē| na pibēdauṣadhaṁ taddhi bhūya ēvāmamāvahēt||18|| āmābhibhūtakōṣṭhasya kṣīraṁ viṣamahēriva| |19|
अजीर्ण इव शूलघ्नं सामे तीव्ररुजि ज्वरे| न पिबेदौषधं तद्धि भूय एवाममावहेत्||१८|| आमाभिभूतकोष्ठस्य क्षीरं विषमहेरिव| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaravisheShe svedaH svedaguNAH (19-20) · Śloka 20
| sōdardapīnasaśvāsē jaṅghāparvāsthiśūlini||19|| vātaślēṣmātmakē svēdaḥ praśastaḥ, sa pravartayēt| svēdamūtraśakr̥dvātān kuryādagnēśca pāṭavam||20||
| सोदर्दपीनसश्वासे जङ्घापर्वास्थिशूलिनि||१९|| वातश्लेष्मात्मके स्वेदः प्रशस्तः, स प्रवर्तयेत्| स्वेदमूत्रशकृद्वातान् कुर्यादग्नेश्च पाटवम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehoktAcAravidhipAlanam (21) · Śloka 21
snēhōktamācāravidhiṁ sarvaśaścānupalayēt| |21|
स्नेहोक्तमाचारविधिं सर्वशश्चानुपलयेत्| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanAdInAM prayogakAlaH (21-22) · Śloka 22
| laṅghanaṁ svēdanaṁ kālō yavāgvastiktakō rasaḥ||21|| malānāṁ pācanāni syuryathāvasthaṁ kramēṇa vā| |22|
| लङ्घनं स्वेदनं कालो यवाग्वस्तिक्तको रसः||२१|| मलानां पाचनानि स्युर्यथावस्थं क्रमेण वा| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaraviSheSe la~gghananiShedhaH (22-23) · Śloka 23
| śuddhavātakṣayāgantujīrṇajvariṣu laṅghanam||22|| nēṣyatē| |23|
| शुद्धवातक्षयागन्तुजीर्णज्वरिषु लङ्ग़नम्||२२|| नेष्यते| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra bRuMhaNarUpaM shamanam (23) · Śloka 23
tēṣu hi hitaṁ śamanaṁ yanna karśanam| |23|
तेषु हि हितं शमनं यन्न कर्शनम्| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ala~gghitalakShaNam (23-24) · Śloka 24
| tatra sāmajvarākr̥tyā jānīyādaviśōṣitam||23|| dvividhōpakramajñānamavēkṣēta ca laṅghanē| |24|
| तत्र सामज्वराकृत्या जानीयादविशोषितम्||२३|| द्विविधोपक्रमज्ञानमवेक्षेत च लङ्घने| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyopacAraH peyopacAraPalam (24-26) · Śloka 26
| yuktaṁ laṅghitaliṅgaistu taṁ pēyābhirupācarēt||24|| yathāsvauṣadhasiddhābhirmaṇḍapūrvābhirāditaḥ| ṣaḍahaṁ vā mr̥dutvaṁ vā jvarō yāvadavāpnuyāt||25|| tasyāgnirdīpyatē tābhiḥ samidbhiriva pāvakaḥ| |26|
| युक्तं लङ्घितलिङ्गैस्तु तं पेयाभिरुपाचरेत्||२४|| यथास्वौषधसिद्धाभिर्मण्डपूर्वाभिरादितः| षडहं वा मृदुत्वं वा ज्वरो यावदवाप्नुयात्||२५|| तस्याग्निर्दीप्यते ताभिः समिद्भिरिव पावकः| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAjapeyA prathamaM yojyA amlArthinaH peyA (26-27) · Śloka 27
| prāglājapēyāṁ sujarāṁ saśuṇṭhīdhānyapippalīm||26|| sasaindhavāṁ, tathā'mlārthī tāṁ pibētsahadāḍimām| |27|
| प्राग्लाजपेयां सुजरां सशुण्ठीधान्यपिप्पलीम्||२६|| ससैन्धवां, तथाऽम्लार्थी तां पिबेत्सहदाडिमाम्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shithilamalapittottarayo peyA (27) · Śloka 27
| sr̥ṣṭaviḍ bahupittō vā saśuṇṭhīmākṣikāṁ himām||27||
| सृष्टविड् बहुपित्तो वा सशुण्ठीमाक्षिकां हिमाम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastyAdishUlinaH (28) · Śloka 28
bastipārśvaśiraḥśūlī vyāghrīgōkṣurasādhitām| |28|
बस्तिपार्श्वशिरःशूली व्याघ्रीगोक्षुरसाधिताम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarAtisAriNaH peyA (28-29) · Śloka 29
| pr̥śniparṇībalābilvanāgarōtpaladhānyakaiḥ||28|| siddhāṁ jvarātisāryamlāṁ pēyāṁ dīpanapācanīm| |29|
| पृश्निपर्णीबलाबिल्वनागरोत्पलधान्यकैः||२८|| सिद्धां ज्वरातिसार्यम्लां पेयां दीपनपाचनीम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hidhmAdiyuktasya peyA (29) · Śloka 29
| hrasvēna pañcamūlēna hikkārukśvāsakāsavān||29||
| ह्रस्वेन पञ्चमूलेन हिक्कारुक्श्वासकासवान्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPArtasya peyA (30-31) · Śloka 31
pañcamūlēna mahatā kaphārtō yavasādhitam| vibaddhavarchāḥ sayavāṁ pippalyāmalakaiḥ kr̥tām||30|| yavāgūṁ sarpiṣā bhr̥ṣṭāṁ maladōṣānulōmanīm| |31|
पञ्चमूलेन महता कफार्तो यवसाधितम्| विबद्धवर्छाः सयवां पिप्पल्यामलकैः कृताम्||३०|| यवागूं सर्पिषा भृष्टां मलदोषानुलोमनीम्| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vibaddhashUlayuktasya peyA (31-32) · Śloka 32
| cavikāpippalīmūladrākṣāmalakanāgaraiḥ||31|| kōṣṭhē vibaddhē saruji| |32|
| चविकापिप्पलीमूलद्राक्षामलकनागरैः||३१|| कोष्ठे विबद्धे सरुजि| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parikartinaH peyA (32) · Śloka 32
pibēttu parikartini| kōlavr̥kṣāmlakalaśīdhāvanīśrīphalaiḥ kr̥tām||32||
पिबेत्तु परिकर्तिनि| कोलवृक्षाम्लकलशीधावनीश्रीफलैः कृताम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asvedanidrAtRuShNArtasya peyA (33-34) · Śloka 34
asvēdanidrastr̥ṣṇārtaḥ sitāmalakanāgaraiḥ| sitābadaramr̥dvīkāsārivāmustacandanaiḥ||33|| tr̥ṣṇāchchardiparīdāhajvaraghnīṁ kṣaudrasaṁyutām| |34|
अस्वेदनिद्रस्तृष्णार्तः सितामलकनागरैः| सिताबदरमृद्वीकासारिवामुस्तचन्दनैः||३३|| तृष्णाछ्छर्दिपरीदाहज्वरघ्नीं क्षौद्रसंयुताम्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyauShadhairevarasayUShAdikAnapi kuryAt (34) · Śloka 34
| kuryātpēyauṣadhairēva rasayūṣādikānapi||34||
| कुर्यात्पेयौषधैरेव रसयूषादिकानपि||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaravisheShe peyAniShedhaH (35-36) · Śloka 36
madyōdbhavē madyanityē pittasthānagatē kaphē| grīṣmē tayōrvā'dhikayōstr̥ṭchardirdāhapīḍitē||35|| ūrdhvaṁ pravr̥ttē raktē ca pēyāṁ nēcchanti| |36|
मद्योद्भवे मद्यनित्ये पित्तस्थानगते कफे| ग्रीष्मे तयोर्वाऽधिकयोस्तृट्छर्दिर्दाहपीडिते||३५|| ऊर्ध्वं प्रवृत्ते रक्ते च पेयां नेच्छन्ति| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niShiddhapeyasya tarpaNam (36-37) · Śloka 37
tēṣu tu| jvarāpahaiḥ phalarasairadbhirvā lājatarpaṇān||36|| pibētsaśarkarākṣaudrān| |37|
तेषु तु| ज्वरापहैः फलरसैरद्भिर्वा लाजतर्पणान्||३६|| पिबेत्सशर्कराक्षौद्रान्| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tato yUShaudananarasaudanau (37-38) · Śloka 38
tatō jīrṇē tu tarpaṇē| yavāgvāṁ vaudanaṁ kṣudvānaśnīyādbhr̥ṣṭataṇḍulam||37|| dakalāvaṇikairyūṣai rasairvā mudgalāvajaiḥ| |38|
ततो जीर्णे तु तर्पणे| यवाग्वां वौदनं क्षुद्वानश्नीयाद्भृष्टतण्डुलम्||३७|| दकलावणिकैर्यूषै रसैर्वा मुद्गलावजैः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDAdyupacArasyopasaMhAraH (38) · Śloka 38
| ityayaṁ ṣaḍahō nēyō balaṁ dōṣaṁ ca rakṣatā||38||
| इत्ययं षडहो नेयो बलं दोषं च रक्षता||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tataH kaShAyaH (39) · Śloka 39
tataḥ pakvēṣu dōṣēṣu laṅghanādyaiḥ praśasyatē| kaṣāyō dōṣaśēṣasya pācanaḥ śamanō'thavā||39||
ततः पक्वेषु दोषेषु लङ्घनाद्यैः प्रशस्यते| कषायो दोषशेषस्य पाचनः शमनोऽथवा||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShavisheShe kaShAyavisheShaH (40) · Śloka 40
tiktaḥ pittē viśēṣēṇa prayōjyaḥ, kaṭukaḥ kaphē| |40|
तिक्तः पित्ते विशेषेण प्रयोज्यः, कटुकः कफे| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyakaShAyasya niShedhaH niShedhAtikrame doShaH (40-41) · Śloka 41
| pittaślēṣmaharatvē'pi kaṣāyaḥ sa na śasyatē||40|| navajvarē, malastambhātkaṣāyō viṣamajvaram| kurutē'rucihr̥llāsahidhmādhmānādikānapi||41||
| पित्तश्लेष्महरत्वेऽपि कषायः स न शस्यते||४०|| नवज्वरे, मलस्तम्भात्कषायो विषमज्वरम्| कुरुतेऽरुचिहृल्लासहिध्माध्मानादिकानपि||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktauShadhakAlasya matAntareNa nirAkaraNam (42) · Śloka 42
saptāhādauṣadhaṁ kēcidāhuranyē daśāhataḥ| kēcillaghvannabhuktasya yōjyamāmōlbaṇē na tu||42||
सप्ताहादौषधं केचिदाहुरन्ये दशाहतः| केचिल्लघ्वन्नभुक्तस्य योज्यमामोल्बणे न तु||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svasiddhAnte yuktiH (43-44) · Śloka 44
tīvrajvaraparītasya dōṣavēgōdayē yataḥ| dōṣē'thavā'tinicitē tandrāstaimityakāriṇi||43|| apacyamānaṁ bhaiṣajyaṁ bhūyō jvalayati jvaram| |44|
तीव्रज्वरपरीतस्य दोषवेगोदये यतः| दोषेऽथवाऽतिनिचिते तन्द्रास्तैमित्यकारिणि||४३|| अपच्यमानं भैषज्यं भूयो ज्वलयति ज्वरम्| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhayogyA jvarAvasthA (44-45) · Śloka 45
| mr̥durjvarō laghurdēhaścalitāśca malā yadā||44|| acirajvaritasyāpi bhēṣajaṁ yōjayēttadā| |45|
| मृदुर्ज्वरो लघुर्देहश्चलिताश्च मला यदा||४४|| अचिरज्वरितस्यापि भेषजं योजयेत्तदा| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadham (45-46) · Śloka 46
| mustayā parpaṭaṁ yuktaṁ śuṇṭhyā duḥsparśayā'pi vā||45|| pākyaṁ śītakaṣāyaṁ vā pāṭhōśīraṁ savālakam| pibēttadvcchabhūnimbaguḍūcīmustanāgaram||46||
| मुस्तया पर्पटं युक्तं शुण्ठ्या दुःस्पर्शयाऽपि वा||४५|| पाक्यं शीतकषायं वा पाठोशीरं सवालकम्| पिबेत्तद्व्च्छभूनिम्बगुडूचीमुस्तनागरम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktauShadhAnAM viShayaM viBAgaM PalaM ca (47) · Śloka 47
yathāyōgamimē yōjyāḥ kaṣāyā dōṣapācanāḥ| jvarārōcakatr̥ṣṇāsyavairasyāpaktināśanāḥ||47||
यथायोगमिमे योज्याः कषाया दोषपाचनाः| ज्वरारोचकतृष्णास्यवैरस्यापक्तिनाशनाः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatAdInAM viShamajvarAnAM shamanAH pa~jca kaShAyAH (48-51) · Śloka 51
| kaliṅgakāḥ paṭōlasya patraṁ kaṭukarōhiṇī||48|| paṭōlaṁ sārivā mustā pāṭhā kaṭukarōhiṇī| paṭōlanimbatriphalāmr̥dvīkāmustavatsakāḥ||49|| kirātatiktamamr̥tā candanaṁ viśvabhēṣajam| dhātrīmustāmr̥tākṣaudramardhaślōkasamāpanāṇ||50|| pañcatē santatādīnāṁ pañcānāṁ śamanā matāḥ| |51|
| कलिङ्गकाः पटोलस्य पत्रं कटुकरोहिणी||४८|| पटोलं सारिवा मुस्ता पाठा कटुकरोहिणी| पटोलनिम्बत्रिफलामृद्वीकामुस्तवत्सकाः||४९|| किराततिक्तममृता चन्दनं विश्वभेषजम्| धात्रीमुस्तामृताक्षौद्रमर्धश्लोकसमापनाण्||५०|| पञ्चते सन्ततादीनां पञ्चानां शमना मताः| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvarasya auShadham (51-52) · Śloka 52
| durālabhāmr̥tāmustānāgaraṁ vātajē jvarē||51|| athavā pippalīmūlaguḍūcīviśvabhēṣajam| kanīyaḥ pañcamūlaṁ ca|52|
| दुरालभामृतामुस्तानागरं वातजे ज्वरे||५१|| अथवा पिप्पलीमूलगुडूचीविश्वभेषजम्| कनीयः पञ्चमूलं च|५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajvarasya auShadham (52-53) · Śloka 53
| pittē śakrayavāghanam||52|| kaṭukā cēti sakṣaudraṁ mustāparpaṭakaṁ tathā| sadhanvayāsabhūnimbaṁ|53|
| पित्ते शक्रयवाघनम्||५२|| कटुका चेति सक्षौद्रं मुस्तापर्पटकं तथा| सधन्वयासभूनिम्बं|५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPajvarasya auShadham (53-54) · Śloka 54
| vatsakādyō gaṇaḥ kaphē||53|| athavā vr̥ṣagāṅgēyīśr̥ṅgabēradurālabhāḥ| |54|
| वत्सकाद्यो गणः कफे||५३|| अथवा वृषगाङ्गेयीशृङ्गबेरदुरालभाः| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sashUlavibindhasya kaPavAta jvarasya auShadham vAtapittajvarasya auShadham pittajvarasya auShadham kaPajvarasya auShadham sashUlavibandhasya kaPavAta jvarasya auShadham (54-55) · Śloka 55
| rugvibandhānilaślēṣmayuktē dīpanapācanam||54|| abhayāpippalīmūlaśamyākakaṭukāghanam| |55|
| रुग्विबन्धानिलश्लेष्मयुक्ते दीपनपाचनम्||५४|| अभयापिप्पलीमूलशम्याककटुकाघनम्| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittajvarasya auShadham (55-58) · Śloka 58
| drākṣāmadhūkamadhukatōdhrākāśmaryasārivāḥ||55|| mustāmalakahrībērapadmakēsarapadmakam| mr̥ṇālacandanōśīranīlōtpalaparūṣakam||56|| phāṇṭō himō vā drākṣādirjātīkusumavāsitaḥ| yuktō madhusitālājairjayatyanilapittajam||57|| jvaraṁ madātyayaṁ chardiṁ mūrcchāṁ dāhaṁ śramaṁ bhramam| ūrdhvagaṁ raktapittaṁ ca pipāsāṁ kāmalāmapi||58||
| द्राक्षामधूकमधुकतोध्राकाश्मर्यसारिवाः||५५|| मुस्तामलकह्रीबेरपद्मकेसरपद्मकम्| मृणालचन्दनोशीरनीलोत्पलपरूषकम्||५६|| फाण्टो हिमो वा द्राक्षादिर्जातीकुसुमवासितः| युक्तो मधुसितालाजैर्जयत्यनिलपित्तजम्||५७|| ज्वरं मदात्ययं छर्दिं मूर्च्छां दाहं श्रमं भ्रमम्| ऊर्ध्वगं रक्तपित्तं च पिपासां कामलामपि||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittajvarasya anyat auShadham (59) · Śloka 59
pācayētkaṭukāṁ piṣṭvā karparē'bhinavē śucau| niṣpīḍitō ghr̥tayutastadgasō jvaradāhajit||59||
पाचयेत्कटुकां पिष्ट्वा कर्परेऽभिनवे शुचौ| निष्पीडितो ग़ृतयुतस्तद्गसो ज्वरदाहजित्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPavAtajvarasya auShadham (60) · Śloka 60
kaphavātē vacātiktāpāṭhāragvadhavatsakāḥ| pippalīcūrṇayuktō vā kvāthaścchinnōdbhavōdbhavaḥ||60||
कफवाते वचातिक्तापाठारग्वधवत्सकाः| पिप्पलीचूर्णयुक्तो वा क्वाथश्च्छिन्नोद्भवोद्भवः||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPavAta anyat auShadham (61-63) · Śloka 63
vyāghrīśuṇṭhyamr̥tākvāthaḥ pippalīcūrṇasaṁyutaḥ| vātaślēṣmajvaraśvāsakāsapīnasaśūlajit||61|| pathyākustumbarīmustāśuṇṭhīkaṭtr̥ṇaparpaṭam| sakaṭphalavacābhārṅgīdēvāhvaṁ madhuhiṅgumat||62|| kaphavātajvaraṣṭhīvakukṣihr̥tpārśvavēdanāḥ| kaṇṭhāmayāsyaśvayathukāsaśvāsānniyacchati||63||
व्याघ्रीशुण्ठ्यमृताक्वाथः पिप्पलीचूर्णसंयुतः| वातश्लेष्मज्वरश्वासकासपीनसशूलजित्||६१|| पथ्याकुस्तुम्बरीमुस्ताशुण्ठीकट्तृणपर्पटम्| सकट्फलवचाभार्ङ्गीदेवाह्वं मधुहिङ्गुमत्||६२|| कफवातज्वरष्ठीवकुक्षिहृत्पार्श्ववेदनाः| कण्ठामयास्यश्वयथुकासश्वासान्नियच्छति||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittakaPajvarasya auShadham pittakaPa anyat auShadham (64-65) · Śloka 65
āragvadhādiḥ sakṣaudgaḥ kaphapittajvaraṁ jayēt| tathā tiktāvr̥ṣōśīratrāyantītriphalāmr̥tāḥ||64|| paṭōlātiviṣānimbamūrvādhanvayavāsakāḥ| |65|
आरग्वधादिः सक्षौद्गः कफपित्तज्वरं जयेत्| तथा तिक्तावृषोशीरत्रायन्तीत्रिफलामृताः||६४|| पटोलातिविषानिम्बमूर्वाधन्वयवासकाः| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvarasya auShadham (65-66) · Śloka 66
| sannipātajvarē vyāghrīdēvadāruniśāghanam||65|| paṭōlapatranimbatvaktriphalākaṭukāyutam| |66|
| सन्निपातज्वरे व्याघ्रीदेवदारुनिशाग़नम्||६५|| पटोलपत्रनिम्बत्वक्त्रिफलाकटुकायुतम्| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashleShmottarasya auShadham (66-67) · Śloka 67
| nāgaraṁ pauṣkaraṁ mūlaṁ guḍūcī kaṇṭakārikā||66|| sakāsaśvāsapārśvārtau vātaślēṣmōttarē jvarē| |67|
| नागरं पौष्करं मूलं गुडूची कण्टकारिका||६६|| सकासश्वासपार्श्वार्तौ वातश्लेष्मोत्तरे ज्वरे| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajvarasya auShadham (67-69) · Śloka 69
| madhūkapuṣpamr̥dvīkātrāyamāṇāparūṣakam||67|| sōśīratiktātriphalākāśmaryaṁ kalpayēddhimam| kaṣāyaṁ taṁ piban kālē jvarān sarvānapōhati||68|| jātyāmalakamustāni tadvaddhanvayavāsakam| |69|
| मधूकपुष्पमृद्वीकात्रायमाणापरूषकम्||६७|| सोशीरतिक्तात्रिफलाकाश्मर्यं कल्पयेद्धिमम्| कषायं तं पिबन् काले ज्वरान् सर्वानपोहति||६८|| जात्यामलकमुस्तानि तद्वद्धन्वयवासकम्| |६९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baddhaviTkasya auShadham (69) · Śloka 69
| baddhaviṭ kaṭukādrākṣātrāyantītriphalāguḍam||69||
| बद्धविट् कटुकाद्राक्षात्रायन्तीत्रिफलागुडम्||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdyamannam auShadham (70) · Śloka 70
jīrṇauṣadhō'nnaṁ pēyādyamācarēt| |70|
जीर्णौषधोऽन्नं पेयाद्यमाचरेत्| |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmajvare peyAniShedhaHpeyAniShedhe yuktiH (70) · Śloka 70
ślēṣmavānna tu| pēyā kaphaṁ vardhayati paṅkaṁ pāṁsuṣu vr̥ṣṭivat||70||
श्लेष्मवान्न तु| पेया कफं वर्धयति पङ्कं पांसुषु वृष्टिवत्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyasthAne yUShaH (71-72) · Śloka 72
ślēṣmābhiṣyaṇṇadēhānāmataḥ prāgapi yōjayēt| yūṣān kulatthacaṇakakalāyādikr̥tān laghūn||71|| rūkṣāṁstiktarasōpētān hr̥dyān rucikarān paṭūn| |72|
श्लेष्माभिष्यण्णदेहानामतः प्रागपि योजयेत्| यूषान् कुलत्थचणककलायादिकृतान् लघून्||७१|| रूक्षांस्तिक्तरसोपेतान् हृद्यान् रुचिकरान् पटून्| |७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyayogyaM dhAnyam (72-73) · Śloka 73
| raktādyāḥ śālayō jīrṇāḥ ṣaṣṭikāśca jvarē hitāḥ||72|| ślēṣmōttarē vītatuṣāstathā vāṭīkr̥tā yavāḥ| |73|
| रक्ताद्याः शालयो जीर्णाः षष्टिकाश्च ज्वरे हिताः||७२|| श्लेष्मोत्तरे वीततुषास्तथा वाटीकृता यवाः| |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana odanavidhiH (73-74) · Śloka 74
| ōdanastaiḥ srutō dvistriḥ prayōktavyō yathāyatham||73|| dōṣadūṣyādibalatō jvaraghnakvāthasādhitaḥ| |74|
| ओदनस्तैः स्रुतो द्विस्त्रिः प्रयोक्तव्यो यथायथम्||७३|| दोषदूष्यादिबलतो ज्वरघ्नक्वाथसाधितः| |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yUShadravyANi (74) · Śloka 74
| mudgādyairlaghubhiryūṣāḥ kulatthaiśca jvarāpahāḥ||74||
| मुद्गाद्यैर्लघुभिर्यूषाः कुलत्थैश्च ज्वरापहाः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khaladravyANi rasadravyANi yUShAdInamupakaraNadravyANi (75-77) · Śloka 77
kāravēllakakarkōṭabālamūlakaparpaṭaiḥ| vārtākanimbakusumapaṭōlaphalapallavaiḥ||75|| atyantalaghubhirmāṁsairjāṅgalaiśca hitā rasāḥ| vyāghrīparūṣatarkārīdgākṣāmalakadāḍimaiḥ||76|| saṁskr̥tāḥ pippalīśuṇṭhīdhānyajīrakasaindhavaiḥ| sitāmadhubhyāṁ prāyēṇa saṁyutā vā kr̥tākr̥tāḥ||77||
कारवेल्लककर्कोटबालमूलकपर्पटैः| वार्ताकनिम्बकुसुमपटोलफलपल्लवैः||७५|| अत्यन्तलग़ुभिर्मांसैर्जाङ्गलैश्च हिता रसाः| व्याघ्रीपरूषतर्कारीद्गाक्षामलकदाडिमैः||७६|| संस्कृताः पिप्पलीशुण्ठीधान्यजीरकसैन्धवैः| सितामधुभ्यां प्रायेण संयुता वा कृताकृताः||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~jjanavidhiH (78) · Śloka 78
anamlatakrasiddhāni rucyāni vyañjanāni ca| acchānyanalasampannāni|78|
अनम्लतक्रसिद्धानि रुच्यानि व्यञ्जनानि च| अच्छान्यनलसम्पन्नानि|७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupAnAni (78-79) · Śloka 79
| anupānē'pi yōjayēt||78|| tāni kvathitaśītaṁ ca vāti madyaṁ ca sātmyataḥ| |79|
| अनुपानेऽपि योजयेत्||७८|| तानि क्वथितशीतं च वाति मद्यं च सात्म्यतः| |७९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annagrahaNakAlaH (79-80) · Śloka 80
| sajvaraṁ jvaramuktaṁ vā dināntē bhōjayēllaghu||79|| ślēṣmakṣayavivr̥ddhōṣmā balavānanalastadā| |80|
| सज्वरं ज्वरमुक्तं वा दिनान्ते भोजयेल्लघु||७९|| श्लेष्मक्षयविवृद्धोष्मा बलवाननलस्तदा| |८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dinAntarasyApavAdaH (80) · Śloka 80
| yathōcitē'thavā kālē dēśasātmyānurōdhataḥ||80||
| यथोचितेऽथवा काले देशसात्म्यानुरोधतः||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apavAdApavAdaH (81) · Śloka 81
prāgalpavahnirbhuñjānō na hyajīrṇēna pīḍyatē| |81|
प्रागल्पवह्निर्भुञ्जानो न ह्यजीर्णेन पीड्यते| |८१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutadAnakAlaH akAle tat viShopamam (81-83) · Śloka 83
| kaṣāyapānapathyānnairdaśāha iti laṅghitē||81|| sarpirdadyātkaphē mandē vātapittōttarē jvarē| pakvēṣu dōṣēṣvamr̥taṁ tadviṣōpamamanyathā||82|| daśāhē syādatītē'pi jvarōpadravavr̥ddhikr̥t| laṅghanādikramaṁ tatra kuryādākaphasaṅkṣyāt||83||
| कषायपानपथ्यान्नैर्दशाह इति लङ्घिते||८१|| सर्पिर्दद्यात्कफे मन्दे वातपित्तोत्तरे ज्वरे| पक्वेषु दोषेष्वमृतं तद्विषोपममन्यथा||८२|| दशाहे स्यादतीतेऽपि ज्वरोपद्रववृद्धिकृत्| लङ्घनादिक्रमं तत्र कुर्यादाकफसङ्क्ष्यात्||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNajvarAnuvRuttau hetuH (84) · Śloka 84
dēhadhātvabalatvācca jvarō jīrṇō'nuvartatē| |84|
देहधात्वबलत्वाच्च ज्वरो जीर्णोऽनुवर्तते| |८४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpiH kvAthaiH prayoge yuktiH (84-86) · Śloka 86
| rūkṣaṁ hi tējō jvarakr̥ttējasā rūkṣitasya ca||84|| vamanasvēdakālāmbukaṣāyalaghubhōjanaiḥ| yaḥ syādatibalō dhātuḥ sahacārī sadāgatiḥ||85|| tasya saṁśamanaṁ sarpirdīptasyēvāmbu vēśmanaḥ| |86|
| रूक्षं हि तेजो ज्वरकृत्तेजसा रूक्षितस्य च||८४|| वमनस्वेदकालाम्बुकषायलग़ुभोजनैः| यः स्यादतिबलो धातुः सहचारी सदागतिः||८५|| तस्य संशमनं सर्पिर्दीप्तस्येवाम्बु वेश्मनः| |८६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpirdAnam (86-87) · Śloka 87
| vātapittajitāṁgryaṁ saṁskāraṁ cānurudhyatē||86|| sutarāṁ taddhyatō dadyādyathāsvauṣadhasādhitam| |87|
| वातपित्तजितांग्र्यं संस्कारं चानुरुध्यते||८६|| सुतरां तद्ध्यतो दद्याद्यथास्वौषधसाधितम्| |८७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpiSho hetuvyAdhiviparItatvam (87-88) · Śloka 88
| viparītaṁ jvarōṣmāṇaṁ jayētpittaṁ ca śaityataḥ||87|| snēhādvātaṁ ghr̥taṁ tulyaṁ yōgasaṁskārataḥ kapham| |88|
| विपरीतं ज्वरोष्माणं जयेत्पित्तं च शैत्यतः||८७|| स्नेहाद्वातं घृतं तुल्यं योगसंस्कारतः कफम्| |८८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktiH kvAthaiH sarpiH pAnam (88) · Śloka 88
| pūrvē kaṣāyāḥ saghr̥tāḥ sarvē yōjyā yathāmalam||88||
| पूर्वे कषायाः सघृताः सर्वे योज्या यथामलम्||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsopadravake jvare sarpiH prayogaH (89) · Śloka 89
triphalāpicumandatvaṅmādhukaṁ br̥hatīdvayam| samasūradalaṁ kvāthaḥ saghr̥tō jvarakāsahā||89||
त्रिफलापिचुमन्दत्वङ्माधुकं बृहतीद्वयम्| समसूरदलं क्वाथः सघृतो ज्वरकासहा||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pippalyAdisiddhaM ghRutam (90-91) · Śloka 91
pippalīndrayavadhāvanitiktā- sārivāmalakatāmalakībhiḥ| bilvamustahimapālanisēvyai- rdrākṣayā'tiviṣayā sthirayā ca||90|| ghr̥tamāśu nihanti sādhitaṁ jvaramagniṁ viṣamaṁ halīmakam| aruciṁ bhr̥śatāpamaṁsayō- rvamathuṁ pārśvaśirōrujaṁ kṣayam||91||
पिप्पलीन्द्रयवधावनितिक्ता- सारिवामलकतामलकीभिः| बिल्वमुस्तहिमपालनिसेव्यै- र्द्राक्षयाऽतिविषया स्थिरया च||९०|| घृतमाशु निहन्ति साधितं ज्वरमग्निं विषमं हलीमकम्| अरुचिं भृशतापमंसयो- र्वमथुं पार्श्वशिरोरुजं क्षयम्||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailvakAdighRutAni (92) · Śloka 92
tailvakaṁ pavanajanmani jvarē yōjayētrivr̥tayā viyōjitam| tiktakaṁ vr̥ṣaghr̥taṁ ca paittikē yacca pālanikayā śr̥taṁ haviḥ||92||
तैल्वकं पवनजन्मनि ज्वरे योजयेत्रिवृतया वियोजितम्| तिक्तकं वृषघृतं च पैत्तिके यच्च पालनिकया शृतं हविः||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNakaPajvaraghnaM ghRutam (93) · Śloka 93
viḍaṅgasauvarcalacavyapāṭhā- vyōṣāgnisindhūdbhavayāvaśūkaiḥ| palāṁśakaiḥ kṣīrasamaṁ ghr̥tasya prasthaṁ pacējjīrṇakaphajvaraghnam||93||
विडङ्गसौवर्चलचव्यपाठा- व्योषाग्निसिन्धूद्भवयावशूकैः| पलांशकैः क्षीरसमं घृतस्य प्रस्थं पचेज्जीर्णकफज्वरघ्नम्||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guDUcIghRutAdipa~jcakam (94) · Śloka 94
guḍūcyā rasakalkābhyāṁ triphalāyā vr̥ṣasya ca| mr̥dvīkāyā balāyāśca snēhāḥ siddhā jvaracchidaḥ||94||
गुडूच्या रसकल्काभ्यां त्रिफलाया वृषस्य च| मृद्वीकाया बलायाश्च स्नेहाः सिद्धा ज्वरच्छिदः||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNai ghRute mAMsarasAshanam (95) · Śloka 95
jīrṇē ghr̥tē ca bhuñjīta mr̥dumāṁsarasaudanam| balaṁ hyalaṁ dōṣaharaṁ paraṁ tacca balapradam||95||
जीर्णे घृते च भुञ्जीत मृदुमांसरसौदनम्| बलं ह्यलं दोषहरं परं तच्च बलप्रदम्||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtottare jIrNajvare yUShaKalayorniShedhaH (96-97) · Śloka 97
kaphapittaharā mudgakāravēllādijā rasāḥ| prāyēṇa tasmānna hitā jīrṇē vātōttarē jvarē||96|| śūlōdāvartaviṣṭambhajananā jvaravardhanāḥ| |97|
कफपित्तहरा मुद्गकारवेल्लादिजा रसाः| प्रायेण तस्मान्न हिता जीर्णे वातोत्तरे ज्वरे||९६|| शूलोदावर्तविष्टम्भजनना ज्वरवर्धनाः| |९७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNajvare shodhanakAlaH (97-98) · Śloka 98
| na śāmyatyēvamapi cējjvaraḥ kurvīta śōdhanam||97|| śōdhanārhasya, vamanaṁ prāguktaṁ tasya yōjayēt| āmāśayagatē dōṣē balinaḥ pālayanbalam||98||
| न शाम्यत्येवमपि चेज्ज्वरः कुर्वीत शोधनम्||९७|| शोधनार्हस्य, वमनं प्रागुक्तं तस्य योजयेत्| आमाशयगते दोषे बलिनः पालयन्बलम्||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanamauShadhAni (99-101) · Śloka 101
pakvē tu śithilē dōṣē jvarē vā viṣamadyajē| mōdakaṁ triphalāśyāmātrivr̥tpippalikēsaraiḥ||99|| sasitāmadhubhirdadyāhyōṣādyaṁ vā virēcanam| (lihyādvā traivr̥taṁ saṁyuktaṁ madhusarpiṣā| ) drākṣādhātrīrasaṁ tadvatsadrākṣāṁ vā harītakīm||100|| āragvadhaṁ vā payasā mr̥dvīkānāṁ rasēna vā| triphalāṁ trāyamāṇāṁ vā payasā jvaritaḥpibēt||101||
पक्वे तु शिथिले दोषे ज्वरे वा विषमद्यजे| मोदकं त्रिफलाश्यामात्रिवृत्पिप्पलिकेसरैः||९९|| ससितामधुभिर्दद्याह्योषाद्यं वा विरेचनम्| (लिह्याद्वा त्रैवृतं संयुक्तं मधुसर्पिषा| ) द्राक्षाधात्रीरसं तद्वत्सद्राक्षां वा हरीतकीम्||१००|| आरग्वधं वा पयसा मृद्वीकानां रसेन वा| त्रिफलां त्रायमाणां वा पयसा ज्वरितःपिबेत्||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecAnAnantaraM saMsargIkramaH (102) · Śloka 102
viriktānāṁ ca saṁsargī maṇḍapūrvā yathākramam| |102|
विरिक्तानां च संसर्गी मण्डपूर्वा यथाक्रमम्| |१०२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svayaMpravRutteH stamBananiShedhaH (102-103) · Śloka 103
| cyavamānaṁ jvarōtkliṣṭamupēkṣēta malaṁ sadā||102|| pakvō'pi hi vikurvīta dōṣaḥ kōṣṭhē kr̥tāspadaḥ| |103|
| च्यवमानं ज्वरोत्क्लिष्टमुपेक्षेत मलं सदा||१०२|| पक्वोऽपि हि विकुर्वीत दोषः कोष्ठे कृतास्पदः| |१०३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atipravRuttau pAcanapUrvakaM stambhanaM kAryam (103-104) · Śloka 104
| atipravartamānaṁ vā pācayan saṅgrahaṁ nayēt||103|| āmasaṅgrahaṇē dōṣā dōṣōpakrama īritāḥ| |104|
| अतिप्रवर्तमानं वा पाचयन् सङ्ग्रहं नयेत्||१०३|| आमसङ्ग्रहणे दोषा दोषोपक्रम ईरिताः| |१०४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Amajvare shodhananiShedhaH (104-105) · Śloka 105
| pāyayēddōṣaharaṇaṁ mōhādāmajvarē tu yaḥ||104|| prasuptaṁ kr̥ṣṇasarpaṁ sa karāgrēṇa parāmr̥śēt| |105|
| पाययेद्दोषहरणं मोहादामज्वरे तु यः||१०४|| प्रसुप्तं कृष्णसर्पं स कराग्रेण परामृशेत्| |१०५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarakShINasya niShedhaH (105) · Śloka 105
| jvarakṣīṇasya na hitaṁ vamanaṁ na virēcanam||105||
| ज्वरक्षीणस्य न हितं वमनं न विरेचनम्||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya payasA nirUhairvA shodhanam (2) · Śloka 2
kāmaṁ tu payasā tasya niruhairvā harēnmalān| ||2||
कामं तु पयसा तस्य निरुहैर्वा हरेन्मलान्| ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana payaH pAne adhikArI (106-107) · Śloka 107
| kṣīrōcitasya prakṣīṇaślēṣmaṇō dāhatr̥ṅvataḥ||106|| kṣīraṁ pittānilārtasya pathyamapyatisāriṇaḥ| |107|
| क्षीरोचितस्य प्रक्षीणश्लेष्मणो दाहतृङ्वतः||१०६|| क्षीरं पित्तानिलार्तस्य पथ्यमप्यतिसारिणः| |१०७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIraguNAH (107-108) · Śloka 108
| tadvapurlaṅghanōttaptaṁ pluṣṭaṁ vanamivāgninā||107|| divyāmbu jīvayēttasya jvaraṁ cāśu niyacchati| |108|
| तद्वपुर्लङ्घनोत्तप्तं प्लुष्टं वनमिवाग्निना||१०७|| दिव्याम्बु जीवयेत्तस्य ज्वरं चाशु नियच्छति| |१०८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIravisheShe niyamaH (108-109) · Śloka 109
| saṁskr̥taṁ śītamuṣṇaṁ vā tasmāddhārōṣṇamēva vā||108|| vibhajya kālē yuñjīta jvariṇaṁ hantyatō'nyathā| |109|
| संस्कृतं शीतमुष्णं वा तस्माद्धारोष्णमेव वा||१०८|| विभज्य काले युञ्जीत ज्वरिणं हन्त्यतोऽन्यथा| |१०९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuDAdinAshanaM kShIram (109-110) · Śloka 110
| payaḥ saśuṇṭhīkharjūramr̥dvīkāśarkarāghr̥tam||109|| śr̥taśītaṁ madhuyutaṁ tuḍdāhajvaranāśanam| |110|
| पयः सशुण्ठीखर्जूरमृद्वीकाशर्कराघृतम्||१०९|| शृतशीतं मधुयुतं तुड्दाहज्वरनाशनम्| |११०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuDAdinAshanaM anyatkShIratrayam (110-111) · Śloka 111
| tadvad drākṣābalāyaṣṭīsārivākaṇacandanaiḥ||110|| caturguṇēnāmbhasā vā pippalyā vā śr̥taṁ pibēt| |111|
| तद्वद् द्राक्षाबलायष्टीसारिवाकणचन्दनैः||११०|| चतुर्गुणेनाम्भसा वा पिप्पल्या वा शृतं पिबेत्| |१११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsAdijit kShIram (111-112) · Śloka 112
| kāsācchvāsācchiraḥśūlātpārśvaśūlāccirajvarāt| mucyatē jvaritaḥ pītvā||111|| pañcamūlīśr̥taṁ payaḥ| |112|
| कासाच्छ्वासाच्छिरःशूलात्पार्श्वशूलाच्चिरज्वरात्| मुच्यते ज्वरितः पीत्वा||१११|| पञ्चमूलीशृतं पयः| |११२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vibaddhavAtAdijit kShIram (112-113) · Śloka 113
| śr̥tamēraṇḍamūlēna bālabilvēna vā jvarāt||112|| dhārōṣṇaṁ vā payaḥ pītvā vibaddhānilavarcasaḥ| saraktapicchātisr̥tēḥ satr̥ṭśūlapravāhikāt||113||
| शृतमेरण्डमूलेन बालबिल्वेन वा ज्वरात्||११२|| धारोष्णं वा पयः पीत्वा विबद्धानिलवर्चसः| सरक्तपिच्छातिसृतेः सतृट्शूलप्रवाहिकात्||११३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shoPAdijit kShIram (114) · Śloka 114
siddhaṁ śuṇṭhībalāvyāghrīgōkaṇṭakaguḍaiḥ payaḥ| śōphamūtraśakr̥dvātavibandhajvarakāsajit||114||
सिद्धं शुण्ठीबलाव्याघ्रीगोकण्टकगुडैः पयः| शोफमूत्रशकृद्वातविबन्धज्वरकासजित्||११४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarashoPanut kShIram (115) · Śloka 115
vr̥ścīvabilvavarṣābhūsādhitaṁ jvaraśōphanut| |115|
वृश्चीवबिल्ववर्षाभूसाधितं ज्वरशोफनुत्| |११५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ASujvarApaham kShIram (115) · Śloka 115
| śiṁśipāsārasiddhaṁ ca kṣīramāśu jvarāpaham||115||
| शिंशिपासारसिद्धं च क्षीरमाशु ज्वरापहम्||११५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhaguNAH kShIram (116-117) · Śloka 117
niruhastu balaṁ vahniṁ vijvaratvaṁ mudaṁ rucim| dōṣē yuktaḥ karōtyāśu pakvē pakvāśāyaṁ gatē||116|| pittaṁ vā kaphapittaṁ vā pakvāśayagataṁ harēt| sraṁsanaṁ trīnapi malān bastiḥ pakvāśayāśrayān||117||
निरुहस्तु बलं वह्निं विज्वरत्वं मुदं रुचिम्| दोषे युक्तः करोत्याशु पक्वे पक्वाशायं गते||११६|| पित्तं वा कफपित्तं वा पक्वाशयगतं हरेत्| स्रंसनं त्रीनपि मलान् बस्तिः पक्वाशयाश्रयान्||११७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsane adhikarI (118) · Śloka 118
prakṣīṇakaphapittasya trikapr̥ṣṭhakaṭigrahē| dīptāgnērbaddhaśakr̥taḥ prayuñjītānuvāsanam||118||
प्रक्षीणकफपित्तस्य त्रिकपृष्ठकटिग्रहे| दीप्ताग्नेर्बद्धशकृतः प्रयुञ्जीतानुवासनम्||११८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaranAshako nirUhaH (119-121) · Śloka 121
paṭōlanimbacchadanakaṭukācaturaṅgulaiḥ| sthirābalāgōkṣurakamadanōśīravālakaiḥ||119|| payasyardhōdakē kvāthaṁ kṣīraśēṣaṁ vimiśritam| kalkitairmustamadanakr̥ṣṇāmadhukavatsakaiḥ||120|| basti madhughr̥tābhyāṁ ca pīḍyējjvaranāśanam| ||121||
पटोलनिम्बच्छदनकटुकाचतुरङ्गुलैः| स्थिराबलागोक्षुरकमदनोशीरवालकैः||११९|| पयस्यर्धोदके क्वाथं क्षीरशेषं विमिश्रितम्| कल्कितैर्मुस्तमदनकृष्णामधुकवत्सकैः||१२०|| बस्ति मधुघृताभ्यां च पीड्येज्ज्वरनाशनम्| ||१२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaranAshako anyo nirUhaH (121-122) · Śloka 122
| catasraḥ parṇinīryaṣṭīphalōśīranr̥padrumān||121|| kvāthayētkalkayēdyaśṭīṣatāhvāphalinīphalam| mustaṁ ca bastiḥ saguḍakṣaudrasarpirjvarāpahaḥ||122||
| चतस्रः पर्णिनीर्यष्टीफलोशीरनृपद्रुमान्||१२१|| क्वाथयेत्कल्कयेद्यश्टीषताह्वाफलिनीफलम्| मुस्तं च बस्तिः सगुडक्षौद्रसर्पिर्ज्वरापहः||१२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaranAshakamanuvAsanam (123-124) · Śloka 124
jīvantīṁ madanaṁ mēdāṁ pippplīṁ madhukaṁ vacām| r̥ddhiṁ rāsrāṁ balāṁ bilvaṁ śatapuṣpāṁ śatāvarīm||123|| piṣṭvā kṣīraṁ jalaṁ sarpistailaṁ caikatra sādhitam| jvarē'nuvāsanaṁ dadyādyathāsnēhaṁ yathāmalam||124||
जीवन्तीं मदनं मेदां पिप्प्प्लीं मधुकं वचाम्| ऋद्धिं रास्रां बलां बिल्वं शतपुष्पां शतावरीम्||१२३|| पिष्ट्वा क्षीरं जलं सर्पिस्तैलं चैकत्र साधितम्| ज्वरेऽनुवासनं दद्याद्यथास्नेहं यथामलम्||१२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaranASakAanye bastayaH (125) · Śloka 125
yē ca siddhiṣu vakṣyantē bastayō jvaranāśanāḥ| |125|
ये च सिद्धिषु वक्ष्यन्ते बस्तयो ज्वरनाशनाः| |१२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiraH shUlAdiShu nasyam (125-126) · Śloka 126
| śirōruggauravaślēṣmaharamindriyabōdhanam||125|| jīrṇajvarē rucikaraṁ dadyānnasyaṁ virēcanam| snaihikaṁ śūnyaśirasō dāhārtē pittanāśanam||126||
| शिरोरुग्गौरवश्लेष्महरमिन्द्रियबोधनम्||१२५|| जीर्णज्वरे रुचिकरं दद्यान्नस्यं विरेचनम्| स्नैहिकं शून्यशिरसो दाहार्ते पित्तनाशनम्||१२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratishyAyAdau dhUmAdayaH (127) · Śloka 127
dhūmagaṇḍūṣakavalān yathādōṣaṁ ca kalpayēt| pratiśyāyāsyavairasyaśiraḥ kaṇṭhāmayāpahān||127||
धूमगण्डूषकवलान् यथादोषं च कल्पयेत्| प्रतिश्यायास्यवैरस्यशिरः कण्ठामयापहान्||१२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUcau kalkadvayam (128) · Śloka 128
arucau mātuluṅgasya kēsaraṁ sājyasaindhavam| dhātrīdrākṣāsitānāṁ vā kalkamāsyēna dhārayēt||128||
अरुचौ मातुलुङ्गस्य केसरं साज्यसैन्धवम्| धात्रीद्राक्षासितानां वा कल्कमास्येन धारयेत्||१२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvaggate jvare aBya~ggAdayaH (129-130) · Śloka 130
yathōpaśayasaṁsparśān śītōṣṇadravyakalpitān| abhyaṅgālēpasēkādīn jvarē jīrṇē tvagāśritē||129|| kuryādañjanadhūmāṁśca tathaivāgantujē'pi tān| |130|
यथोपशयसंस्पर्शान् शीतोष्णद्रव्यकल्पितान्| अभ्यङ्गालेपसेकादीन् ज्वरे जीर्णे त्वगाश्रिते||१२९|| कुर्यादञ्जनधूमांश्च तथैवागन्तुजेऽपि तान्| |१३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhe sahastradhautaghRutam (130) · Śloka 130
| dāhē sahasradhautēna sarpiṣā'bhyaṅgamācarēt||130||
| दाहे सहस्रधौतेन सर्पिषाऽभ्यङ्गमाचरेत्||१३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBya~ggArthaM tailam (131-133) · Śloka 133
sūtrōktaiśca gaṇaistaistairmadhurāmlakaṣāyakaiḥ| dūrvādibhirvā pittaghnaiḥ śōdhanādigaṇōditaiḥ||131|| śītavīryairhimasparśaiḥ kvāthakalkīkr̥taiḥ pacēt| tailaṁ sakṣīramabhyaṅgātsadyō dāhajvarāpaham||132|| śirō gātraṁ ca tairēva nātipiṣṭaiḥ pralēpayēt| tatkvāthēna parīṣēkamavagāhaṁ ca yōjayēt||133|| tathā''ranālasalilakṣīraśuktaghr̥tādibhiḥ| ||133||
सूत्रोक्तैश्च गणैस्तैस्तैर्मधुराम्लकषायकैः| दूर्वादिभिर्वा पित्तघ्नैः शोधनादिगणोदितैः||१३१|| शीतवीर्यैर्हिमस्पर्शैः क्वाथकल्कीकृतैः पचेत्| तैलं सक्षीरमभ्यङ्गात्सद्यो दाहज्वरापहम्||१३२|| शिरो गात्रं च तैरेव नातिपिष्टैः प्रलेपयेत्| तत्क्वाथेन परीषेकमवगाहं च योजयेत्||१३३|| तथाऽऽरनालसलिलक्षीरशुक्तघृतादिभिः| ||१३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhAdighnaM lepatrayam (134-135) · Śloka 135
| kapitthamātuluṅgāmlavidārīrōdhradāḍimaiḥ||134|| badarīpallavōtthēna phēnēnāriṣṭakasya vā| liptē'ṅgē dāharuṅmōhāśracchardistr̥ṣṇā ca śāmyati||135||
| कपित्थमातुलुङ्गाम्लविदारीरोध्रदाडिमैः||१३४|| बदरीपल्लवोत्थेन फेनेनारिष्टकस्य वा| लिप्तेऽङ्गे दाहरुङ्मोहाश्रच्छर्दिस्तृष्णा च शाम्यति||१३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaharaH kramaH (136) · Śloka 136
yō varṇitaḥ pittaharō dōṣōpakramaṇē kramaḥ| taṁ ca śīlayataḥ śīghraṁ sadāhō naśyati jvaraḥ||136||
यो वर्णितः पित्तहरो दोषोपक्रमणे क्रमः| तं च शीलयतः शीघ्रं सदाहो नश्यति ज्वरः||१३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItajvare tailalepasvedAdInyauShadhAni (137-147) · Śloka 147
vīryōṣṇairuṣṇasaṁsparśaistagarāgurukuṅkumaiḥ| kuṣṭhasthauṇēyaśailēyasaralāmaradārubhiḥ||137|| nakharāsnāpuravacācaṇḍailādvayacōrakaiḥ| pr̥thvīkāśigrusurasāhiṁsrādhyāmakasarṣapaiḥ||138|| daśamūlāmr̥tairaṇḍadvayapattūrarōhiṣaiḥ| tamālapatrabhūtīkaśallakīdhānyadīpyakaiḥ||139|| miśimāṣakulatthāgniprakīryānākulīdvayaiḥ| anyaiśca tadvidhairdravyaiḥ śītē tailaṁ jvarē pacēt||140|| kvathitaiḥ kalkitairyuktaiḥ surāsauvīrakādibhiḥ| tēnābhyañjayātsukhōṣṇēna, taiḥ supiṣṭaiśca lēpayēt||141|| kavōṣṇaistaiḥ parīṣēkamavagāhaṁ ca kalpayēt| kēvalairapi tadvacca suktagōmūtramastubhiḥ||142|| āragvadhādivargaṁ ca pānābhyañjanalēpanē| dhūpānagarujān yāṁśca vakṣyantē viṣamajvarē||143|| agnyanagnikr̥tān svēdān svēdi bhēṣajabhōjanam| garbhabhūvēśmaśayanaṁ kuthakambalarallakān||144|| nirdhūmadīptairaṅgārairhasantīśca hasantikāḥ| madyaṁ satryūṣaṇaṁ takraṁ kulatthavrīhikōdgavān||145|| saṁśīlayēdvēpathumān yaccānyadapi pittalam| dayitāḥ stanaśālinyaḥ pīnā vibhramabhūṣaṇāḥ||146|| yauvanāsavamattāśca tamāliṅgēyuraṅganāḥ| vītaśītaṁ ca vijñāya tāstatō'panayētpunaḥ||147||
वीर्योष्णैरुष्णसंस्पर्शैस्तगरागुरुकुङ्कुमैः| कुष्ठस्थौणेयशैलेयसरलामरदारुभिः||१३७|| नख़रास्नापुरवचाचण्डैलाद्वयचोरकैः| पृथ्वीकाशिग्रुसुरसाहिंस्राध्यामकसर्षपैः||१३८|| दशमूलामृतैरण्डद्वयपत्तूररोहिषैः| तमालपत्रभूतीकशल्लकीधान्यदीप्यकैः||१३९|| मिशिमाषकुलत्थाग्निप्रकीर्यानाकुलीद्वयैः| अन्यैश्च तद्विधैर्द्रव्यैः शीते तैलं ज्वरे पचेत्||१४०|| क्वथितैः कल्कितैर्युक्तैः सुरासौवीरकादिभिः| तेनाभ्यञ्जयात्सुख़ोष्णेन, तैः सुपिष्टैश्च लेपयेत्||१४१|| कवोष्णैस्तैः परीषेकमवगाहं च कल्पयेत्| केवलैरपि तद्वच्च सुक्तगोमूत्रमस्तुभिः||१४२|| आरग्वधादिवर्गं च पानाभ्यञ्जनलेपने| धूपानगरुजान् यांश्च वक्ष्यन्ते विषमज्वरे||१४३|| अग्न्यनग्निकृतान् स्वेदान् स्वेदि भेषजभोजनम्| गर्भभूवेश्मशयनं कुथकम्बलरल्लकान्||१४४|| निर्धूमदीप्तैरङ्गारैर्हसन्तीश्च हसन्तिकाः| मद्यं सत्र्यूषणं तक्रं कुलत्थव्रीहिकोद्गवान्||१४५|| संशीलयेद्वेपथुमान् यच्चान्यदपि पित्तलम्| दयिताः स्तनशालिन्यः पीना विभ्रमभूषणाः||१४६|| यौवनासवमत्ताश्च तमालिङ्गेयुरङ्गनाः| वीतशीतं च विज्ञाय तास्ततोऽपनयेत्पुनः||१४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtacikitsAkramaH (148) · Śloka 148
vardhanēnaikadōṣasya kṣapaṇēnōcchritasya vā| kaphasthānānupūrvyā vā tulyakakṣāñjayēnmalān||148||
वर्धनेनैकदोषस्य क्षपणेनोच्छ्रितस्य वा| कफस्थानानुपूर्व्या वा तुल्यकक्षाञ्जयेन्मलान्||१४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtAtopadravakarNamUlam (149) · Śloka 149
sannipātajvarasyāntē karṇamūlē sudāruṇaḥ| śōphaḥ sañjāyatē yēna kaścidēva vimucyatē||149||
सन्निपातज्वरस्यान्ते कर्णमूले सुदारुणः| शोफः सञ्जायते येन कश्चिदेव विमुच्यते||१४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNamUlacikitsA (150) · Śloka 150
raktāvasēcanaiḥ śīghraṁ sarpiḥpānaiśca taṁ jayēt| pradēhaiḥ kaphapittaghnairnāvanaiḥ kavalagrahaiḥ||150||
रक्तावसेचनैः शीघ्रं सर्पिःपानैश्च तं जयेत्| प्रदेहैः कफपित्तघ्नैर्नावनैः कवलग्रहैः||१५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAnusArI jvaraH asya cikitsA bAhushirAmokShaH (151) · Śloka 151
śītōṣṇasnigdharūkṣādyairjvarō yasya na śāmyati| śākhānusārī tasyāśu muñcēdvāhvōḥ kramācchirām||151||
शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैर्ज्वरो यस्य न शाम्यति| शाख़ानुसारी तस्याशु मुञ्चेद्वाह्वोः क्रमाच्छिराम्||१५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare~apyayameva vidhiH (152) · Śloka 152
ayamēva vidhiḥ kāryō viṣamē'pi yathāyatham| jvarē vibhajya vātādīn yaścānantaramucyatē||152||
अयमेव विधिः कार्यो विषमेऽपि यथायथम्| ज्वरे विभज्य वातादीन् यश्चानन्तरमुच्यते||१५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare kvAthAH (153) · Śloka 153
paṭōlakaṭukāmustāprāṇadāmadhukaiḥ kr̥tāḥ| tricatuḥpañcaśaḥ kvāthā viṣamajvaranāśanāḥ||153||
पटोलकटुकामुस्ताप्राणदामधुकैः कृताः| त्रिचतुःपञ्चशः क्वाथा विषमज्वरनाशनाः||१५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare triPalAdirasAyanAni (154) · Śloka 154
yōjayētriphalāṁ pathyāṁ guḍūcīṁ pippalīṁ pr̥thak| taistairvidhānaiḥ saguḍaṁ bhallātakamathāpi vā||154||
योजयेत्रिफलां पथ्यां गुडूचीं पिप्पलीं पृथक्| तैस्तैर्विधानैः सगुडं भल्लातकमथापि वा||१५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvrarotpattidine la~gghanaM bRuMhaNaM vA (155) · Śloka 155
laṅghanaṁ br̥ṁhaṇaṁ vā''dau jvarāgamanavāsarē| |155|
लङ्घनं बृंहणं वाऽऽदौ ज्वरागमनवासरे| |१५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarotpattidine prAtaH kAle ojanAdoy vAlashuna purAnadhRutadadhikShIratakraNiShaTrapalAdIni ghRutAni ca (155-156) · Śloka 156
prātaḥ satailaṁ laśunaṁ prāgbhakraṁ vā tathā ghr̥tam||155|| jīrṇaṁ tadvaddadhi payastakraṁ sarpiśca ṣaṭpalam| kalyāṇakaṁ pañcagavyaṁ tiktākhyaṁ vr̥ṣasādhitam||156||
प्रातः सतैलं लशुनं प्राग्भक्रं वा तथा ग़ृतम्||१५५|| जीर्णं तद्वद्दधि पयस्तक्रं सर्पिश्च षट्पलम्| कल्याणकं पञ्चगव्यं तिक्ताख़्यं वृषसाधितम्||१५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajjarajit triPalAdi ghRutam (157) · Śloka 157
triphalākōlatarkārīkvāthē dadhnā śr̥taṁ ghr̥tam| tilvakatvakkr̥tāvāpa viṣamajvarajitparam||157||
त्रिफलाकोलतर्कारीक्वाथे दध्ना शृतं घृतम्| तिल्वकत्वक्कृतावाप विषमज्वरजित्परम्||१५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare prayogAntaram (158-159) · Śloka 159
surāṁ tīkṣṇaṁ ca yanmadyaṁ śikhitittiridakṣajam| māṁsaṁ mēdyōṣṇavīryaṁ ca sahānnēna prakāmataḥ||158|| sēvitvā tadahaḥ svapyādathavā punarullikhēt| |159|
सुरां तीक्ष्णं च यन्मद्यं शिख़ितित्तिरिदक्षजम्| मांसं मेद्योष्णवीर्यं च सहान्नेन प्रकामतः||१५८|| सेवित्वा तदहः स्वप्यादथवा पुनरुल्लिख़ेत्| |१५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare sarpirvamantaram (159) · Śloka 159
| sarpiṣō mahatīm mātrāṁ pītvā vā chhardayētpunaḥ||159||
| सर्पिषो महतीम् मात्रां पीत्वा वा छ्हर्दयेत्पुनः||१५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare virecanam (160) · Śloka 160
nīlinībhajagandhāṁ ca trivr̥tāṁ kaṭurōhiṇīm| pibējjvarasyāgamanē snēhasvēdōpapāditaḥ||160||
नीलिनीभजगन्धां च त्रिवृतां कटुरोहिणीम्| पिबेज्ज्वरस्यागमने स्नेहस्वेदोपपादितः||१६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare a~jjanam (162) · Śloka 162
manōhvā saindhavaṁ kr̥ṣṇā tailēna nayanāñjanam| yōjyaṁ|162|
मनोह्वा सैन्धवं कृष्णा तैलेन नयनाञ्जनम्| योज्यं|१६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare nasyatrayam (161-162) · Śloka 162
| hiṅgusamā vyāghrīvasā nasyaṁ sasaindhavam||161|| purāṇasarpiḥ siṁhasya vasā tadvatsasaindhavā| |162|
| हिङ्गुसमा व्याघ्रीवसा नस्यं ससैन्धवम्||१६१|| पुराणसर्पिः सिंहस्य वसा तद्वत्ससैन्धवा| |१६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare dhUpadvayam (162-163) · Śloka 163
| palaṅkaṣā nimbapatraṁ vacā kuṣṭhaṁ harītakī||162|| sarṣapāḥ sayavāḥ sarpirdhūpō viḍvā biḍālajā| |163|
| पलङ्कषा निम्बपत्रं वचा कुष्ठं हरीतकी||१६२|| सर्षपाः सयवाः सर्पिर्धूपो विड्वा बिडालजा| |१६३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajvare~aparAjito dhUpaH (163-164) · Śloka 164
| puradhyāmavacāsarjanimbārkāgarudārubhiḥ||163|| dhūpō jvarēṣu sarvēṣu kāryō'yamaparājitaḥ| |164|
| पुरध्यामवचासर्जनिम्बार्कागरुदारुभिः||१६३|| धूपो ज्वरेषु सर्वेषु कार्योऽयमपराजितः| |१६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana unmAdAdiShUkto dhUpAdiH (164) · Śloka 164
| dhūpanasyāñjanōstrāsā yē cōktāścittavaikr̥tē||164||
| धूपनस्याञ्जनोस्त्रासा ये चोक्ताश्चित्तवैकृते||१६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivavyapAshryayamauShadham (165) · Śloka 165
daivāśrayaṁ ca bhaiṣajyaṁ jvarān sarvān vyapōhati| viṣēṣādviṣamān prāyastē hyāgantvanubandhajāḥ||165||
दैवाश्रयं च भैषज्यं ज्वरान् सर्वान् व्यपोहति| विषेषाद्विषमान् प्रायस्ते ह्यागन्त्वनुबन्धजाः||१६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvare shirAvyadhaH (166) · Śloka 166
yathāsvaṁ ca sirāṁ vidhyēdaśāntau viṣamajvarē| |166|
यथास्वं च सिरां विध्येदशान्तौ विषमज्वरे| |१६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBighAtaje Agantujvare auShadham (166-167) · Śloka 167
| kēvalānilavīsarpavisphōṭābhihatajvarē||166|| sarpiḥpānahimālēpasēkamāṁsarasāśanam| kuryādyathāsvamuktaṁ ca raktamōkṣādi sādhanam||167||
| केवलानिलवीसर्पविस्फोटाभिहतज्वरे||१६६|| सर्पिःपानहिमालेपसेकमांसरसाशनम्| कुर्याद्यथास्वमुक्तं च रक्तमोक्षादि साधनम्||१६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahAveshaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168
grahōtthēbhūtavidyōktaṁ balimantrādi sādhanam| |168|
ग्रहोत्थेभूतविद्योक्तं बलिमन्त्रादि साधनम्| |१६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhigandhaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168
| ōṣadhīgandhajē pittaśamanaṁ|168|
| ओषधीगन्धजे पित्तशमनं|१६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168
| viṣajidviṣē||168||
| विषजिद्विषे||१६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krodhAdije Agantujvare auShadham (169-170) · Śloka 170
iṣṭairarthairmanōjñaiśca yathādōṣaśamēna ca| hitāhitavivēkaiśca jvaraṁ krōdhādijaṁ jayēt||169|| krōdhajō yāti kāmēna śāntiṁ krōdhēna kāmajaḥ| bhayōśōkōdbhavau tābhyāṁ bhīśōkābhyaṁ tathētarau||170||
इष्टैरर्थैर्मनोज्ञैश्च यथादोषशमेन च| हिताहितविवेकैश्च ज्वरं क्रोधादिजं जयेत्||१६९|| क्रोधजो याति कामेन शान्तिं क्रोधेन कामजः| भयोशोकोद्भवौ ताभ्यां भीशोकाभ्यं तथेतरौ||१७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shApaje~aBicAraje ca Agantujvare auShadham (171-172) · Śloka 172
śāpātharvaṇamantrōtthē vidhirdaivavyapāśrayaḥ| tē jvarāḥ kēvalāḥ pūrvaṁ vyāpyantē'nantaraṁ malaiḥ||171|| tasmāddōṣānusārēṇa tēṣvāhārādi kalpayēt| na hi jvarō'nubadhnāti mārutādyairvinā kr̥taḥ||172||
शापाथर्वणमन्त्रोत्थे विधिर्दैवव्यपाश्रयः| ते ज्वराः केवलाः पूर्वं व्याप्यन्तेऽनन्तरं मलैः||१७१|| तस्माद्दोषानुसारेण तेष्वाहारादि कल्पयेत्| न हि ज्वरोऽनुबध्नाति मारुताद्यैर्विना कृतः||१७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajvare manoharaviShayasevanam (173) · Śloka 173
jvarakālasmr̥tiṁ cāsya hāribhirviṣayairharēt| |173|
ज्वरकालस्मृतिं चास्य हारिभिर्विषयैर्हरेत्| |१७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajvare manasaH shuddhatvaM karUNAdratvaM ca (173) · Śloka 173
| karuṇārdraṁ manaḥ śuddhaṁ sarvajvaravināśanam||173||
| करुणार्द्रं मनः शुद्धं सर्वज्वरविनाशनम्||१७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajvare vyAyAmAdivarjanam (174) · Śloka 174
tyajēdābalalābhācca vyāyāmasnānamaithunam| gurvasātmyavidāhyannaṁ yaccānyajjavarakāraṇam||174||
त्यजेदाबललाभाच्च व्यायामस्नानमैथुनम्| गुर्वसात्म्यविदाह्यन्नं यच्चान्यज्जवरकारणम्||१७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajvare sahasA~a~ahAravRuddiniShedhaHniShedhAtikrame doShaH (175) · Śloka 175
na vijvarō'pi sahasā sarvānnīnō bhavēttathā| nivr̥ttō'pi jvaraḥ śīghraṁ vyāpādayati durbalam||175||
न विज्वरोऽपि सहसा सर्वान्नीनो भवेत्तथा| निवृत्तोऽपि ज्वरः शीग़्रं व्यापादयति दुर्बलम्||१७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarAvasthAyAM sAvadhAnatA (176) · Śloka 176
sadyaḥ prāṇaharō yasmāttasmāttasya viśēṣataḥ| tasyāṁ tasyāmavasthāyāṁ tattatkuryādbhīṣagjitam||176||
सद्यः प्राणहरो यस्मात्तस्मात्तस्य विशेषतः| तस्यां तस्यामवस्थायां तत्तत्कुर्याद्भीषग्जितम्||१७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvare siddhauShadhAdidhAraNam (1) · Śloka 2
auṣadhayō maṇayaśca sumantrāḥ sādhugurudvijadaivatapūjāḥ| prītikarā manasō viṣayāśca ghnantyapi viṣṇukr̥taṁ jvaramugram||177|| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitā yāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ caturthē cititsitasthānē jvaracikitsitaṁ nāma prathamō'dhyāyaḥ||1|| g||2||
औषधयो मणयश्च सुमन्त्राः साधुगुरुद्विजदैवतपूजाः| प्रीतिकरा मनसो विषयाश्च घ्नन्त्यपि विष्णुकृतं ज्वरमुग्रम्||१७७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चितित्सितस्थाने ज्वरचिकित्सितं नाम प्रथमोऽध्यायः||१|| ग्||२||
🔊 Audio coming soon