1. jvaracikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana jvaracikitsitAdhyAyaH (2) · Śloka 2

અથાતો જ્વરચિકિત્સિતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે)|૨|

Adhikarana jvarasaMprAptiHla~gghanakAraNam la~gghanAvasthA (1-2) · Śloka 2

આમાશયસ્થો હત્વાઽગ્નિં સામો માર્ગાન્ પિધાય યત્| વિદધાતિ જ્વરં દોષસ્તસ્માત્કુર્વીત લઙ્ઘનમ્||૧|| પ્રાગૂપેષુ જ્વરાદૌ વા, બલં યત્નેન પાલયન્| બલાધિષ્ઠાનમારોગ્યમારોગ્યાર્થઃ ક્રિયાક્રમઃ||૨||

Adhikarana la~gghanaPalam (3) · Śloka 3

લઙ્ઘનૈઃ ક્ષપિતે દોષે દીપ્તેઽગ્નૌ લાઘવે સતિ| સ્વાસ્થ્યં ક્ષુત્તૃડ્ રુચિઃ પક્તિર્બલમોજશ્ચ જાયતે||૩||

Adhikarana jvaravisheShe vamanam (4-5) · Śloka 5

તત્રોત્કૃષ્ટે સમુત્ક્લિષ્ટે કફપ્રાયે ચલે મલે| સહૃલ્લાસપ્રસેકાન્નદ્વેષકાસવિષૂચિકે||૪|| સદ્યોભુક્તસ્ય સઞ્જાતે જ્વરે સામે વિશેષતઃ| વમનં વમનાર્હસ્ય શસ્તં|૫|

Adhikarana anyathAvamane doShaH (5-6) · Śloka 6

| કુર્યાત્તદન્યથા||૫|| શ્વાસાતીસારસમ્મોહહૃદ્ગોગવિષમજ્વરાન્| |૬|

Adhikarana vamanayogAH (6-8) · Śloka 8

| પિપ્પ્પલીભિર્યુતાન્ ગાલાન્ કલિઙ્ગૈર્મધુકેન વા||૬|| ઉષ્ણામ્ભસા સમધુના પિબેત્સલવણેન વા| પટોલનિમ્બકર્કોટવેત્રપત્રોદકેન વા||૭|| તર્પણેન રસેનેક્ષોર્મદ્યૈઃ કલ્પોદિતાનિ વ| વમનાનિ પ્રયુઞ્જીત બલકાલવિભાગવિત્||૮||

Adhikarana annavarjanam (9) · Śloka 9

કૃતેઽકૃતે વા વમને જ્વરી કુર્યાદ્વિશોષણમ્| દોષાણાં સમુદીર્ણાનાં પાચનાય શમાય ચ||૯||

Adhikarana annavarjane yuktiH (10) · Śloka 10

દોષેણ ભસ્મનેવાગ્નૌ છન્નેઽન્નં ન વિપચ્યતે| તસ્માદાદોષપચનાજ્જ્વરિતાનુપવાસયેત્||૧૦||

Adhikarana udakavarjanam uShNAmbudoShAH shItAmbudoShAH (11-13) · Śloka 13

તૃષ્ણગલ્પાલ્પમુષ્ણમ્બુ પિબેદ્વાતકફજ્વરે| તત્કફં વિલયં નીત્વા તૃષ્ણામાશુ નિવર્તયેત્||૧૧|| ઉદીર્ય ચાગ્નિં સ્ત્રોતાંસિ મૃદૂકૃત્ય વિશોધયેત્| લીનપિત્તાનિલસ્વેદશકૃન્મૂત્રાનુલોમનમ્||૧૨|| નિદ્રાજાડ્યારુચિહરં પ્રાણાનામવલમ્બનમ્| વિપરીતમતઃ શીતં દોષસઙ્ઘાતવર્દ્ધનમ્||૧૩||

Adhikarana javaravisheShe uShNAmbuniShedhaH (14-15) · Śloka 15

ઉષ્ણમેવંગુણત્વેઽપિ યુઞ્જ્યાન્નૈકાન્તપિત્તલે| ઉદ્રિક્તપિત્તે દવથુદાહમોહાતિસારિણિ||૧૪|| વિષમદ્યોત્થિતે ગ્રીષ્મે ક્ષતક્ષીણેઽસ્રપિત્તિનિ| |૧૫|

Adhikarana niShiddhoShNodakAnAM ShaDa~ggAdishrutaM shItodakam (15-16) · Śloka 16

| ઘનચન્દનશુણ્ઠ્યમ્બુપર્પટોશીરસાધિતમ્||૧૫|| શીતં તેભ્યો હિતં તોયં પાચનં તૃડ્જ્વરાપહમ્| |૧૬|

Adhikarana jvare pittavirUddhaniShedhaH (16-17) · Śloka 17

| ઊષ્મા પિત્તાદૃતે નાસ્તિ જ્વરો નાસ્ત્યૂષ્મણા વિના||૧૬|| તસ્માત્પિત્તવિરુદ્ધાનિ ત્યજેત્ પિત્તાધિકેઽધિકમ્| |૧૭|

Adhikarana jvare snAnAdiniShedhaH (17) · Śloka 17

| સ્નાનાભ્યઙ્ગપ્રદેહાંશ્ચ પરિશેષં ચ લઙ્ઘનમ્||૧૭||

Adhikarana niShedhe yuktiH (18-19) · Śloka 19

અજીર્ણ ઇવ શૂલઘ્નં સામે તીવ્રરુજિ જ્વરે| ન પિબેદૌષધં તદ્ધિ ભૂય એવામમાવહેત્||૧૮|| આમાભિભૂતકોષ્ઠસ્ય ક્ષીરં વિષમહેરિવ| |૧૯|

Adhikarana jvaravisheShe svedaH svedaguNAH (19-20) · Śloka 20

| સોદર્દપીનસશ્વાસે જઙ્ઘાપર્વાસ્થિશૂલિનિ||૧૯|| વાતશ્લેષ્માત્મકે સ્વેદઃ પ્રશસ્તઃ, સ પ્રવર્તયેત્| સ્વેદમૂત્રશકૃદ્વાતાન્ કુર્યાદગ્નેશ્ચ પાટવમ્||૨૦||

Adhikarana snehoktAcAravidhipAlanam (21) · Śloka 21

સ્નેહોક્તમાચારવિધિં સર્વશશ્ચાનુપલયેત્| |૨૧|

Adhikarana la~gghanAdInAM prayogakAlaH (21-22) · Śloka 22

| લઙ્ઘનં સ્વેદનં કાલો યવાગ્વસ્તિક્તકો રસઃ||૨૧|| મલાનાં પાચનાનિ સ્યુર્યથાવસ્થં ક્રમેણ વા| |૨૨|

Adhikarana jvaraviSheSe la~gghananiShedhaH (22-23) · Śloka 23

| શુદ્ધવાતક્ષયાગન્તુજીર્ણજ્વરિષુ લઙ્ઘનમ્||૨૨|| નેષ્યતે| |૨૩|

Adhikarana tatra bRuMhaNarUpaM shamanam (23) · Śloka 23

તેષુ હિ હિતં શમનં યન્ન કર્શનમ્| |૨૩|

Adhikarana ala~gghitalakShaNam (23-24) · Śloka 24

| તત્ર સામજ્વરાકૃત્યા જાનીયાદવિશોષિતમ્||૨૩|| દ્વિવિધોપક્રમજ્ઞાનમવેક્ષેત ચ લઙ્ઘને| |૨૪|

Adhikarana peyopacAraH peyopacAraPalam (24-26) · Śloka 26

| યુક્તં લઙ્ઘિતલિઙ્ગૈસ્તુ તં પેયાભિરુપાચરેત્||૨૪|| યથાસ્વૌષધસિદ્ધાભિર્મણ્ડપૂર્વાભિરાદિતઃ| ષડહં વા મૃદુત્વં વા જ્વરો યાવદવાપ્નુયાત્||૨૫|| તસ્યાગ્નિર્દીપ્યતે તાભિઃ સમિદ્ભિરિવ પાવકઃ| |૨૬|

Adhikarana lAjapeyA prathamaM yojyA amlArthinaH peyA (26-27) · Śloka 27

| પ્રાગ્લાજપેયાં સુજરાં સશુણ્ઠીધાન્યપિપ્પલીમ્||૨૬|| સસૈન્ધવાં, તથાઽમ્લાર્થી તાં પિબેત્સહદાડિમામ્| |૨૭|

Adhikarana shithilamalapittottarayo peyA (27) · Śloka 27

| સૃષ્ટવિડ્ બહુપિત્તો વા સશુણ્ઠીમાક્ષિકાં હિમામ્||૨૭||

Adhikarana bastyAdishUlinaH (28) · Śloka 28

બસ્તિપાર્શ્વશિરઃશૂલી વ્યાઘ્રીગોક્ષુરસાધિતામ્| |૨૮|

Adhikarana jvarAtisAriNaH peyA (28-29) · Śloka 29

| પૃશ્નિપર્ણીબલાબિલ્વનાગરોત્પલધાન્યકૈઃ||૨૮|| સિદ્ધાં જ્વરાતિસાર્યમ્લાં પેયાં દીપનપાચનીમ્| |૨૯|

Adhikarana hidhmAdiyuktasya peyA (29) · Śloka 29

| હ્રસ્વેન પઞ્ચમૂલેન હિક્કારુક્શ્વાસકાસવાન્||૨૯||

Adhikarana kaPArtasya peyA (30-31) · Śloka 31

પઞ્ચમૂલેન મહતા કફાર્તો યવસાધિતમ્| વિબદ્ધવર્છાઃ સયવાં પિપ્પલ્યામલકૈઃ કૃતામ્||૩૦|| યવાગૂં સર્પિષા ભૃષ્ટાં મલદોષાનુલોમનીમ્| |૩૧|

Adhikarana vibaddhashUlayuktasya peyA (31-32) · Śloka 32

| ચવિકાપિપ્પલીમૂલદ્રાક્ષામલકનાગરૈઃ||૩૧|| કોષ્ઠે વિબદ્ધે સરુજિ| |૩૨|

Adhikarana parikartinaH peyA (32) · Śloka 32

પિબેત્તુ પરિકર્તિનિ| કોલવૃક્ષામ્લકલશીધાવનીશ્રીફલૈઃ કૃતામ્||૩૨||

Adhikarana asvedanidrAtRuShNArtasya peyA (33-34) · Śloka 34

અસ્વેદનિદ્રસ્તૃષ્ણાર્તઃ સિતામલકનાગરૈઃ| સિતાબદરમૃદ્વીકાસારિવામુસ્તચન્દનૈઃ||૩૩|| તૃષ્ણાછ્છર્દિપરીદાહજ્વરઘ્નીં ક્ષૌદ્રસંયુતામ્| |૩૪|

Adhikarana peyauShadhairevarasayUShAdikAnapi kuryAt (34) · Śloka 34

| કુર્યાત્પેયૌષધૈરેવ રસયૂષાદિકાનપિ||૩૪||

Adhikarana jvaravisheShe peyAniShedhaH (35-36) · Śloka 36

મદ્યોદ્ભવે મદ્યનિત્યે પિત્તસ્થાનગતે કફે| ગ્રીષ્મે તયોર્વાઽધિકયોસ્તૃટ્છર્દિર્દાહપીડિતે||૩૫|| ઊર્ધ્વં પ્રવૃત્તે રક્તે ચ પેયાં નેચ્છન્તિ| |૩૬|

Adhikarana niShiddhapeyasya tarpaNam (36-37) · Śloka 37

તેષુ તુ| જ્વરાપહૈઃ ફલરસૈરદ્ભિર્વા લાજતર્પણાન્||૩૬|| પિબેત્સશર્કરાક્ષૌદ્રાન્| |૩૭|

Adhikarana tato yUShaudananarasaudanau (37-38) · Śloka 38

તતો જીર્ણે તુ તર્પણે| યવાગ્વાં વૌદનં ક્ષુદ્વાનશ્નીયાદ્ભૃષ્ટતણ્ડુલમ્||૩૭|| દકલાવણિકૈર્યૂષૈ રસૈર્વા મુદ્ગલાવજૈઃ| |૩૮|

Adhikarana maNDAdyupacArasyopasaMhAraH (38) · Śloka 38

| ઇત્યયં ષડહો નેયો બલં દોષં ચ રક્ષતા||૩૮||

Adhikarana tataH kaShAyaH (39) · Śloka 39

તતઃ પક્વેષુ દોષેષુ લઙ્ઘનાદ્યૈઃ પ્રશસ્યતે| કષાયો દોષશેષસ્ય પાચનઃ શમનોઽથવા||૩૯||

Adhikarana doShavisheShe kaShAyavisheShaH (40) · Śloka 40

તિક્તઃ પિત્તે વિશેષેણ પ્રયોજ્યઃ, કટુકઃ કફે| |૪૦|

Adhikarana kaShAyakaShAyasya niShedhaH niShedhAtikrame doShaH (40-41) · Śloka 41

| પિત્તશ્લેષ્મહરત્વેઽપિ કષાયઃ સ ન શસ્યતે||૪૦|| નવજ્વરે, મલસ્તમ્ભાત્કષાયો વિષમજ્વરમ્| કુરુતેઽરુચિહૃલ્લાસહિધ્માધ્માનાદિકાનપિ||૪૧||

Adhikarana uktauShadhakAlasya matAntareNa nirAkaraNam (42) · Śloka 42

સપ્તાહાદૌષધં કેચિદાહુરન્યે દશાહતઃ| કેચિલ્લઘ્વન્નભુક્તસ્ય યોજ્યમામોલ્બણે ન તુ||૪૨||

Adhikarana svasiddhAnte yuktiH (43-44) · Śloka 44

તીવ્રજ્વરપરીતસ્ય દોષવેગોદયે યતઃ| દોષેઽથવાઽતિનિચિતે તન્દ્રાસ્તૈમિત્યકારિણિ||૪૩|| અપચ્યમાનં ભૈષજ્યં ભૂયો જ્વલયતિ જ્વરમ્| |૪૪|

Adhikarana auShadhayogyA jvarAvasthA (44-45) · Śloka 45

| મૃદુર્જ્વરો લઘુર્દેહશ્ચલિતાશ્ચ મલા યદા||૪૪|| અચિરજ્વરિતસ્યાપિ ભેષજં યોજયેત્તદા| |૪૫|

Adhikarana auShadham (45-46) · Śloka 46

| મુસ્તયા પર્પટં યુક્તં શુણ્ઠ્યા દુઃસ્પર્શયાઽપિ વા||૪૫|| પાક્યં શીતકષાયં વા પાઠોશીરં સવાલકમ્| પિબેત્તદ્વ્ચ્છભૂનિમ્બગુડૂચીમુસ્તનાગરમ્||૪૬||

Adhikarana uktauShadhAnAM viShayaM viBAgaM PalaM ca (47) · Śloka 47

યથાયોગમિમે યોજ્યાઃ કષાયા દોષપાચનાઃ| જ્વરારોચકતૃષ્ણાસ્યવૈરસ્યાપક્તિનાશનાઃ||૪૭||

Adhikarana santatAdInAM viShamajvarAnAM shamanAH pa~jca kaShAyAH (48-51) · Śloka 51

| કલિઙ્ગકાઃ પટોલસ્ય પત્રં કટુકરોહિણી||૪૮|| પટોલં સારિવા મુસ્તા પાઠા કટુકરોહિણી| પટોલનિમ્બત્રિફલામૃદ્વીકામુસ્તવત્સકાઃ||૪૯|| કિરાતતિક્તમમૃતા ચન્દનં વિશ્વભેષજમ્| ધાત્રીમુસ્તામૃતાક્ષૌદ્રમર્ધશ્લોકસમાપનાણ્||૫૦|| પઞ્ચતે સન્તતાદીનાં પઞ્ચાનાં શમના મતાઃ| |૫૧|

Adhikarana vAtajvarasya auShadham (51-52) · Śloka 52

| દુરાલભામૃતામુસ્તાનાગરં વાતજે જ્વરે||૫૧|| અથવા પિપ્પલીમૂલગુડૂચીવિશ્વભેષજમ્| કનીયઃ પઞ્ચમૂલં ચ|૫૨|

Adhikarana pittajvarasya auShadham (52-53) · Śloka 53

| પિત્તે શક્રયવાઘનમ્||૫૨|| કટુકા ચેતિ સક્ષૌદ્રં મુસ્તાપર્પટકં તથા| સધન્વયાસભૂનિમ્બં|૫૩|

Adhikarana kaPajvarasya auShadham (53-54) · Śloka 54

| વત્સકાદ્યો ગણઃ કફે||૫૩|| અથવા વૃષગાઙ્ગેયીશૃઙ્ગબેરદુરાલભાઃ| |૫૪|

Adhikarana sashUlavibindhasya kaPavAta jvarasya auShadham vAtapittajvarasya auShadham pittajvarasya auShadham kaPajvarasya auShadham sashUlavibandhasya kaPavAta jvarasya auShadham (54-55) · Śloka 55

| રુગ્વિબન્ધાનિલશ્લેષ્મયુક્તે દીપનપાચનમ્||૫૪|| અભયાપિપ્પલીમૂલશમ્યાકકટુકાઘનમ્| |૫૫|

Adhikarana vAtapittajvarasya auShadham (55-58) · Śloka 58

| દ્રાક્ષામધૂકમધુકતોધ્રાકાશ્મર્યસારિવાઃ||૫૫|| મુસ્તામલકહ્રીબેરપદ્મકેસરપદ્મકમ્| મૃણાલચન્દનોશીરનીલોત્પલપરૂષકમ્||૫૬|| ફાણ્ટો હિમો વા દ્રાક્ષાદિર્જાતીકુસુમવાસિતઃ| યુક્તો મધુસિતાલાજૈર્જયત્યનિલપિત્તજમ્||૫૭|| જ્વરં મદાત્યયં છર્દિં મૂર્ચ્છાં દાહં શ્રમં ભ્રમમ્| ઊર્ધ્વગં રક્તપિત્તં ચ પિપાસાં કામલામપિ||૫૮||

Adhikarana vAtapittajvarasya anyat auShadham (59) · Śloka 59

પાચયેત્કટુકાં પિષ્ટ્વા કર્પરેઽભિનવે શુચૌ| નિષ્પીડિતો ઘૃતયુતસ્તદ્ગસો જ્વરદાહજિત્||૫૯||

Adhikarana kaPavAtajvarasya auShadham (60) · Śloka 60

કફવાતે વચાતિક્તાપાઠારગ્વધવત્સકાઃ| પિપ્પલીચૂર્ણયુક્તો વા ક્વાથશ્ચ્છિન્નોદ્ભવોદ્ભવઃ||૬૦||

Adhikarana kaPavAta anyat auShadham (61-63) · Śloka 63

વ્યાઘ્રીશુણ્ઠ્યમૃતાક્વાથઃ પિપ્પલીચૂર્ણસંયુતઃ| વાતશ્લેષ્મજ્વરશ્વાસકાસપીનસશૂલજિત્||૬૧|| પથ્યાકુસ્તુમ્બરીમુસ્તાશુણ્ઠીકટ્તૃણપર્પટમ્| સકટ્ફલવચાભાર્ઙ્ગીદેવાહ્વં મધુહિઙ્ગુમત્||૬૨|| કફવાતજ્વરષ્ઠીવકુક્ષિહૃત્પાર્શ્વવેદનાઃ| કણ્ઠામયાસ્યશ્વયથુકાસશ્વાસાન્નિયચ્છતિ||૬૩||

Adhikarana pittakaPajvarasya auShadham pittakaPa anyat auShadham (64-65) · Śloka 65

આરગ્વધાદિઃ સક્ષૌદ્ગઃ કફપિત્તજ્વરં જયેત્| તથા તિક્તાવૃષોશીરત્રાયન્તીત્રિફલામૃતાઃ||૬૪|| પટોલાતિવિષાનિમ્બમૂર્વાધન્વયવાસકાઃ| |૬૫|

Adhikarana sannipAtajvarasya auShadham (65-66) · Śloka 66

| સન્નિપાતજ્વરે વ્યાઘ્રીદેવદારુનિશાઘનમ્||૬૫|| પટોલપત્રનિમ્બત્વક્ત્રિફલાકટુકાયુતમ્| |૬૬|

Adhikarana vAtashleShmottarasya auShadham (66-67) · Śloka 67

| નાગરં પૌષ્કરં મૂલં ગુડૂચી કણ્ટકારિકા||૬૬|| સકાસશ્વાસપાર્શ્વાર્તૌ વાતશ્લેષ્મોત્તરે જ્વરે| |૬૭|

Adhikarana sarvajvarasya auShadham (67-69) · Śloka 69

| મધૂકપુષ્પમૃદ્વીકાત્રાયમાણાપરૂષકમ્||૬૭|| સોશીરતિક્તાત્રિફલાકાશ્મર્યં કલ્પયેદ્ધિમમ્| કષાયં તં પિબન્ કાલે જ્વરાન્ સર્વાનપોહતિ||૬૮|| જાત્યામલકમુસ્તાનિ તદ્વદ્ધન્વયવાસકમ્| |૬૯|

Adhikarana baddhaviTkasya auShadham (69) · Śloka 69

| બદ્ધવિટ્ કટુકાદ્રાક્ષાત્રાયન્તીત્રિફલાગુડમ્||૬૯||

Adhikarana peyAdyamannam auShadham (70) · Śloka 70

જીર્ણૌષધોઽન્નં પેયાદ્યમાચરેત્| |૭૦|

Adhikarana shleShmajvare peyAniShedhaHpeyAniShedhe yuktiH (70) · Śloka 70

શ્લેષ્મવાન્ન તુ| પેયા કફં વર્ધયતિ પઙ્કં પાંસુષુ વૃષ્ટિવત્||૭૦||

Adhikarana peyasthAne yUShaH (71-72) · Śloka 72

શ્લેષ્માભિષ્યણ્ણદેહાનામતઃ પ્રાગપિ યોજયેત્| યૂષાન્ કુલત્થચણકકલાયાદિકૃતાન્ લઘૂન્||૭૧|| રૂક્ષાંસ્તિક્તરસોપેતાન્ હૃદ્યાન્ રુચિકરાન્ પટૂન્| |૭૨|

Adhikarana pathyayogyaM dhAnyam (72-73) · Śloka 73

| રક્તાદ્યાઃ શાલયો જીર્ણાઃ ષષ્ટિકાશ્ચ જ્વરે હિતાઃ||૭૨|| શ્લેષ્મોત્તરે વીતતુષાસ્તથા વાટીકૃતા યવાઃ| |૭૩|

Adhikarana odanavidhiH (73-74) · Śloka 74

| ઓદનસ્તૈઃ સ્રુતો દ્વિસ્ત્રિઃ પ્રયોક્તવ્યો યથાયથમ્||૭૩|| દોષદૂષ્યાદિબલતો જ્વરઘ્નક્વાથસાધિતઃ| |૭૪|

Adhikarana yUShadravyANi (74) · Śloka 74

| મુદ્ગાદ્યૈર્લઘુભિર્યૂષાઃ કુલત્થૈશ્ચ જ્વરાપહાઃ||૭૪||

Adhikarana khaladravyANi rasadravyANi yUShAdInamupakaraNadravyANi (75-77) · Śloka 77

કારવેલ્લકકર્કોટબાલમૂલકપર્પટૈઃ| વાર્તાકનિમ્બકુસુમપટોલફલપલ્લવૈઃ||૭૫|| અત્યન્તલઘુભિર્માંસૈર્જાઙ્ગલૈશ્ચ હિતા રસાઃ| વ્યાઘ્રીપરૂષતર્કારીદ્ગાક્ષામલકદાડિમૈઃ||૭૬|| સંસ્કૃતાઃ પિપ્પલીશુણ્ઠીધાન્યજીરકસૈન્ધવૈઃ| સિતામધુભ્યાં પ્રાયેણ સંયુતા વા કૃતાકૃતાઃ||૭૭||

Adhikarana vya~jjanavidhiH (78) · Śloka 78

અનમ્લતક્રસિદ્ધાનિ રુચ્યાનિ વ્યઞ્જનાનિ ચ| અચ્છાન્યનલસમ્પન્નાનિ|૭૮|

Adhikarana anupAnAni (78-79) · Śloka 79

| અનુપાનેઽપિ યોજયેત્||૭૮|| તાનિ ક્વથિતશીતં ચ વાતિ મદ્યં ચ સાત્મ્યતઃ| |૭૯|

Adhikarana annagrahaNakAlaH (79-80) · Śloka 80

| સજ્વરં જ્વરમુક્તં વા દિનાન્તે ભોજયેલ્લઘુ||૭૯|| શ્લેષ્મક્ષયવિવૃદ્ધોષ્મા બલવાનનલસ્તદા| |૮૦|

Adhikarana dinAntarasyApavAdaH (80) · Śloka 80

| યથોચિતેઽથવા કાલે દેશસાત્મ્યાનુરોધતઃ||૮૦||

Adhikarana apavAdApavAdaH (81) · Śloka 81

પ્રાગલ્પવહ્નિર્ભુઞ્જાનો ન હ્યજીર્ણેન પીડ્યતે| |૮૧|

Adhikarana ghRutadAnakAlaH akAle tat viShopamam (81-83) · Śloka 83

| કષાયપાનપથ્યાન્નૈર્દશાહ ઇતિ લઙ્ઘિતે||૮૧|| સર્પિર્દદ્યાત્કફે મન્દે વાતપિત્તોત્તરે જ્વરે| પક્વેષુ દોષેષ્વમૃતં તદ્વિષોપમમન્યથા||૮૨|| દશાહે સ્યાદતીતેઽપિ જ્વરોપદ્રવવૃદ્ધિકૃત્| લઙ્ઘનાદિક્રમં તત્ર કુર્યાદાકફસઙ્ક્ષ્યાત્||૮૩||

Adhikarana jIrNajvarAnuvRuttau hetuH (84) · Śloka 84

દેહધાત્વબલત્વાચ્ચ જ્વરો જીર્ણોઽનુવર્તતે| |૮૪|

Adhikarana sarpiH kvAthaiH prayoge yuktiH (84-86) · Śloka 86

| રૂક્ષં હિ તેજો જ્વરકૃત્તેજસા રૂક્ષિતસ્ય ચ||૮૪|| વમનસ્વેદકાલામ્બુકષાયલઘુભોજનૈઃ| યઃ સ્યાદતિબલો ધાતુઃ સહચારી સદાગતિઃ||૮૫|| તસ્ય સંશમનં સર્પિર્દીપ્તસ્યેવામ્બુ વેશ્મનઃ| |૮૬|

Adhikarana sarpirdAnam (86-87) · Śloka 87

| વાતપિત્તજિતાંગ્ર્યં સંસ્કારં ચાનુરુધ્યતે||૮૬|| સુતરાં તદ્ધ્યતો દદ્યાદ્યથાસ્વૌષધસાધિતમ્| |૮૭|

Adhikarana sarpiSho hetuvyAdhiviparItatvam (87-88) · Śloka 88

| વિપરીતં જ્વરોષ્માણં જયેત્પિત્તં ચ શૈત્યતઃ||૮૭|| સ્નેહાદ્વાતં ઘૃતં તુલ્યં યોગસંસ્કારતઃ કફમ્| |૮૮|

Adhikarana uktiH kvAthaiH sarpiH pAnam (88) · Śloka 88

| પૂર્વે કષાયાઃ સઘૃતાઃ સર્વે યોજ્યા યથામલમ્||૮૮||

Adhikarana kAsopadravake jvare sarpiH prayogaH (89) · Śloka 89

ત્રિફલાપિચુમન્દત્વઙ્માધુકં બૃહતીદ્વયમ્| સમસૂરદલં ક્વાથઃ સઘૃતો જ્વરકાસહા||૮૯||

Adhikarana pippalyAdisiddhaM ghRutam (90-91) · Śloka 91

પિપ્પલીન્દ્રયવધાવનિતિક્તા- સારિવામલકતામલકીભિઃ| બિલ્વમુસ્તહિમપાલનિસેવ્યૈ- ર્દ્રાક્ષયાઽતિવિષયા સ્થિરયા ચ||૯૦|| ઘૃતમાશુ નિહન્તિ સાધિતં જ્વરમગ્નિં વિષમં હલીમકમ્| અરુચિં ભૃશતાપમંસયો- ર્વમથું પાર્શ્વશિરોરુજં ક્ષયમ્||૯૧||

Adhikarana tailvakAdighRutAni (92) · Śloka 92

તૈલ્વકં પવનજન્મનિ જ્વરે યોજયેત્રિવૃતયા વિયોજિતમ્| તિક્તકં વૃષઘૃતં ચ પૈત્તિકે યચ્ચ પાલનિકયા શૃતં હવિઃ||૯૨||

Adhikarana jIrNakaPajvaraghnaM ghRutam (93) · Śloka 93

વિડઙ્ગસૌવર્ચલચવ્યપાઠા- વ્યોષાગ્નિસિન્ધૂદ્ભવયાવશૂકૈઃ| પલાંશકૈઃ ક્ષીરસમં ઘૃતસ્ય પ્રસ્થં પચેજ્જીર્ણકફજ્વરઘ્નમ્||૯૩||

Adhikarana guDUcIghRutAdipa~jcakam (94) · Śloka 94

ગુડૂચ્યા રસકલ્કાભ્યાં ત્રિફલાયા વૃષસ્ય ચ| મૃદ્વીકાયા બલાયાશ્ચ સ્નેહાઃ સિદ્ધા જ્વરચ્છિદઃ||૯૪||

Adhikarana jIrNai ghRute mAMsarasAshanam (95) · Śloka 95

જીર્ણે ઘૃતે ચ ભુઞ્જીત મૃદુમાંસરસૌદનમ્| બલં હ્યલં દોષહરં પરં તચ્ચ બલપ્રદમ્||૯૫||

Adhikarana vAtottare jIrNajvare yUShaKalayorniShedhaH (96-97) · Śloka 97

કફપિત્તહરા મુદ્ગકારવેલ્લાદિજા રસાઃ| પ્રાયેણ તસ્માન્ન હિતા જીર્ણે વાતોત્તરે જ્વરે||૯૬|| શૂલોદાવર્તવિષ્ટમ્ભજનના જ્વરવર્ધનાઃ| |૯૭|

Adhikarana jIrNajvare shodhanakAlaH (97-98) · Śloka 98

| ન શામ્યત્યેવમપિ ચેજ્જ્વરઃ કુર્વીત શોધનમ્||૯૭|| શોધનાર્હસ્ય, વમનં પ્રાગુક્તં તસ્ય યોજયેત્| આમાશયગતે દોષે બલિનઃ પાલયન્બલમ્||૯૮||

Adhikarana virecanamauShadhAni (99-101) · Śloka 101

પક્વે તુ શિથિલે દોષે જ્વરે વા વિષમદ્યજે| મોદકં ત્રિફલાશ્યામાત્રિવૃત્પિપ્પલિકેસરૈઃ||૯૯|| સસિતામધુભિર્દદ્યાહ્યોષાદ્યં વા વિરેચનમ્| (લિહ્યાદ્વા ત્રૈવૃતં સંયુક્તં મધુસર્પિષા| ) દ્રાક્ષાધાત્રીરસં તદ્વત્સદ્રાક્ષાં વા હરીતકીમ્||૧૦૦|| આરગ્વધં વા પયસા મૃદ્વીકાનાં રસેન વા| ત્રિફલાં ત્રાયમાણાં વા પયસા જ્વરિતઃપિબેત્||૧૦૧||

Adhikarana virecAnAnantaraM saMsargIkramaH (102) · Śloka 102

વિરિક્તાનાં ચ સંસર્ગી મણ્ડપૂર્વા યથાક્રમમ્| |૧૦૨|

Adhikarana svayaMpravRutteH stamBananiShedhaH (102-103) · Śloka 103

| ચ્યવમાનં જ્વરોત્ક્લિષ્ટમુપેક્ષેત મલં સદા||૧૦૨|| પક્વોઽપિ હિ વિકુર્વીત દોષઃ કોષ્ઠે કૃતાસ્પદઃ| |૧૦૩|

Adhikarana atipravRuttau pAcanapUrvakaM stambhanaM kAryam (103-104) · Śloka 104

| અતિપ્રવર્તમાનં વા પાચયન્ સઙ્ગ્રહં નયેત્||૧૦૩|| આમસઙ્ગ્રહણે દોષા દોષોપક્રમ ઈરિતાઃ| |૧૦૪|

Adhikarana Amajvare shodhananiShedhaH (104-105) · Śloka 105

| પાયયેદ્દોષહરણં મોહાદામજ્વરે તુ યઃ||૧૦૪|| પ્રસુપ્તં કૃષ્ણસર્પં સ કરાગ્રેણ પરામૃશેત્| |૧૦૫|

Adhikarana jvarakShINasya niShedhaH (105) · Śloka 105

| જ્વરક્ષીણસ્ય ન હિતં વમનં ન વિરેચનમ્||૧૦૫||

Adhikarana tasya payasA nirUhairvA shodhanam (2) · Śloka 2

કામં તુ પયસા તસ્ય નિરુહૈર્વા હરેન્મલાન્| ||૨||

Adhikarana payaH pAne adhikArI (106-107) · Śloka 107

| ક્ષીરોચિતસ્ય પ્રક્ષીણશ્લેષ્મણો દાહતૃઙ્વતઃ||૧૦૬|| ક્ષીરં પિત્તાનિલાર્તસ્ય પથ્યમપ્યતિસારિણઃ| |૧૦૭|

Adhikarana kShIraguNAH (107-108) · Śloka 108

| તદ્વપુર્લઙ્ઘનોત્તપ્તં પ્લુષ્ટં વનમિવાગ્નિના||૧૦૭|| દિવ્યામ્બુ જીવયેત્તસ્ય જ્વરં ચાશુ નિયચ્છતિ| |૧૦૮|

Adhikarana kShIravisheShe niyamaH (108-109) · Śloka 109

| સંસ્કૃતં શીતમુષ્ણં વા તસ્માદ્ધારોષ્ણમેવ વા||૧૦૮|| વિભજ્ય કાલે યુઞ્જીત જ્વરિણં હન્ત્યતોઽન્યથા| |૧૦૯|

Adhikarana tRuDAdinAshanaM kShIram (109-110) · Śloka 110

| પયઃ સશુણ્ઠીખર્જૂરમૃદ્વીકાશર્કરાઘૃતમ્||૧૦૯|| શૃતશીતં મધુયુતં તુડ્દાહજ્વરનાશનમ્| |૧૧૦|

Adhikarana tRuDAdinAshanaM anyatkShIratrayam (110-111) · Śloka 111

| તદ્વદ્ દ્રાક્ષાબલાયષ્ટીસારિવાકણચન્દનૈઃ||૧૧૦|| ચતુર્ગુણેનામ્ભસા વા પિપ્પલ્યા વા શૃતં પિબેત્| |૧૧૧|

Adhikarana kAsAdijit kShIram (111-112) · Śloka 112

| કાસાચ્છ્વાસાચ્છિરઃશૂલાત્પાર્શ્વશૂલાચ્ચિરજ્વરાત્| મુચ્યતે જ્વરિતઃ પીત્વા||૧૧૧|| પઞ્ચમૂલીશૃતં પયઃ| |૧૧૨|

Adhikarana vibaddhavAtAdijit kShIram (112-113) · Śloka 113

| શૃતમેરણ્ડમૂલેન બાલબિલ્વેન વા જ્વરાત્||૧૧૨|| ધારોષ્ણં વા પયઃ પીત્વા વિબદ્ધાનિલવર્ચસઃ| સરક્તપિચ્છાતિસૃતેઃ સતૃટ્શૂલપ્રવાહિકાત્||૧૧૩||

Adhikarana shoPAdijit kShIram (114) · Śloka 114

સિદ્ધં શુણ્ઠીબલાવ્યાઘ્રીગોકણ્ટકગુડૈઃ પયઃ| શોફમૂત્રશકૃદ્વાતવિબન્ધજ્વરકાસજિત્||૧૧૪||

Adhikarana jvarashoPanut kShIram (115) · Śloka 115

વૃશ્ચીવબિલ્વવર્ષાભૂસાધિતં જ્વરશોફનુત્| |૧૧૫|

Adhikarana ASujvarApaham kShIram (115) · Śloka 115

| શિંશિપાસારસિદ્ધં ચ ક્ષીરમાશુ જ્વરાપહમ્||૧૧૫||

Adhikarana nirUhaguNAH kShIram (116-117) · Śloka 117

નિરુહસ્તુ બલં વહ્નિં વિજ્વરત્વં મુદં રુચિમ્| દોષે યુક્તઃ કરોત્યાશુ પક્વે પક્વાશાયં ગતે||૧૧૬|| પિત્તં વા કફપિત્તં વા પક્વાશયગતં હરેત્| સ્રંસનં ત્રીનપિ મલાન્ બસ્તિઃ પક્વાશયાશ્રયાન્||૧૧૭||

Adhikarana anuvAsane adhikarI (118) · Śloka 118

પ્રક્ષીણકફપિત્તસ્ય ત્રિકપૃષ્ઠકટિગ્રહે| દીપ્તાગ્નેર્બદ્ધશકૃતઃ પ્રયુઞ્જીતાનુવાસનમ્||૧૧૮||

Adhikarana jvaranAshako nirUhaH (119-121) · Śloka 121

પટોલનિમ્બચ્છદનકટુકાચતુરઙ્ગુલૈઃ| સ્થિરાબલાગોક્ષુરકમદનોશીરવાલકૈઃ||૧૧૯|| પયસ્યર્ધોદકે ક્વાથં ક્ષીરશેષં વિમિશ્રિતમ્| કલ્કિતૈર્મુસ્તમદનકૃષ્ણામધુકવત્સકૈઃ||૧૨૦|| બસ્તિ મધુઘૃતાભ્યાં ચ પીડ્યેજ્જ્વરનાશનમ્| ||૧૨૧||

Adhikarana jvaranAshako anyo nirUhaH (121-122) · Śloka 122

| ચતસ્રઃ પર્ણિનીર્યષ્ટીફલોશીરનૃપદ્રુમાન્||૧૨૧|| ક્વાથયેત્કલ્કયેદ્યશ્ટીષતાહ્વાફલિનીફલમ્| મુસ્તં ચ બસ્તિઃ સગુડક્ષૌદ્રસર્પિર્જ્વરાપહઃ||૧૨૨||

Adhikarana jvaranAshakamanuvAsanam (123-124) · Śloka 124

જીવન્તીં મદનં મેદાં પિપ્પ્પ્લીં મધુકં વચામ્| ઋદ્ધિં રાસ્રાં બલાં બિલ્વં શતપુષ્પાં શતાવરીમ્||૧૨૩|| પિષ્ટ્વા ક્ષીરં જલં સર્પિસ્તૈલં ચૈકત્ર સાધિતમ્| જ્વરેઽનુવાસનં દદ્યાદ્યથાસ્નેહં યથામલમ્||૧૨૪||

Adhikarana jvaranASakAanye bastayaH (125) · Śloka 125

યે ચ સિદ્ધિષુ વક્ષ્યન્તે બસ્તયો જ્વરનાશનાઃ| |૧૨૫|

Adhikarana shiraH shUlAdiShu nasyam (125-126) · Śloka 126

| શિરોરુગ્ગૌરવશ્લેષ્મહરમિન્દ્રિયબોધનમ્||૧૨૫|| જીર્ણજ્વરે રુચિકરં દદ્યાન્નસ્યં વિરેચનમ્| સ્નૈહિકં શૂન્યશિરસો દાહાર્તે પિત્તનાશનમ્||૧૨૬||

Adhikarana pratishyAyAdau dhUmAdayaH (127) · Śloka 127

ધૂમગણ્ડૂષકવલાન્ યથાદોષં ચ કલ્પયેત્| પ્રતિશ્યાયાસ્યવૈરસ્યશિરઃ કણ્ઠામયાપહાન્||૧૨૭||

Adhikarana arUcau kalkadvayam (128) · Śloka 128

અરુચૌ માતુલુઙ્ગસ્ય કેસરં સાજ્યસૈન્ધવમ્| ધાત્રીદ્રાક્ષાસિતાનાં વા કલ્કમાસ્યેન ધારયેત્||૧૨૮||

Adhikarana tvaggate jvare aBya~ggAdayaH (129-130) · Śloka 130

યથોપશયસંસ્પર્શાન્ શીતોષ્ણદ્રવ્યકલ્પિતાન્| અભ્યઙ્ગાલેપસેકાદીન્ જ્વરે જીર્ણે ત્વગાશ્રિતે||૧૨૯|| કુર્યાદઞ્જનધૂમાંશ્ચ તથૈવાગન્તુજેઽપિ તાન્| |૧૩૦|

Adhikarana dAhe sahastradhautaghRutam (130) · Śloka 130

| દાહે સહસ્રધૌતેન સર્પિષાઽભ્યઙ્ગમાચરેત્||૧૩૦||

Adhikarana aBya~ggArthaM tailam (131-133) · Śloka 133

સૂત્રોક્તૈશ્ચ ગણૈસ્તૈસ્તૈર્મધુરામ્લકષાયકૈઃ| દૂર્વાદિભિર્વા પિત્તઘ્નૈઃ શોધનાદિગણોદિતૈઃ||૧૩૧|| શીતવીર્યૈર્હિમસ્પર્શૈઃ ક્વાથકલ્કીકૃતૈઃ પચેત્| તૈલં સક્ષીરમભ્યઙ્ગાત્સદ્યો દાહજ્વરાપહમ્||૧૩૨|| શિરો ગાત્રં ચ તૈરેવ નાતિપિષ્ટૈઃ પ્રલેપયેત્| તત્ક્વાથેન પરીષેકમવગાહં ચ યોજયેત્||૧૩૩|| તથાઽઽરનાલસલિલક્ષીરશુક્તઘૃતાદિભિઃ| ||૧૩૩||

Adhikarana dAhAdighnaM lepatrayam (134-135) · Śloka 135

| કપિત્થમાતુલુઙ્ગામ્લવિદારીરોધ્રદાડિમૈઃ||૧૩૪|| બદરીપલ્લવોત્થેન ફેનેનારિષ્ટકસ્ય વા| લિપ્તેઽઙ્ગે દાહરુઙ્મોહાશ્રચ્છર્દિસ્તૃષ્ણા ચ શામ્યતિ||૧૩૫||

Adhikarana pittaharaH kramaH (136) · Śloka 136

યો વર્ણિતઃ પિત્તહરો દોષોપક્રમણે ક્રમઃ| તં ચ શીલયતઃ શીઘ્રં સદાહો નશ્યતિ જ્વરઃ||૧૩૬||

Adhikarana shItajvare tailalepasvedAdInyauShadhAni (137-147) · Śloka 147

વીર્યોષ્ણૈરુષ્ણસંસ્પર્શૈસ્તગરાગુરુકુઙ્કુમૈઃ| કુષ્ઠસ્થૌણેયશૈલેયસરલામરદારુભિઃ||૧૩૭|| નખરાસ્નાપુરવચાચણ્ડૈલાદ્વયચોરકૈઃ| પૃથ્વીકાશિગ્રુસુરસાહિંસ્રાધ્યામકસર્ષપૈઃ||૧૩૮|| દશમૂલામૃતૈરણ્ડદ્વયપત્તૂરરોહિષૈઃ| તમાલપત્રભૂતીકશલ્લકીધાન્યદીપ્યકૈઃ||૧૩૯|| મિશિમાષકુલત્થાગ્નિપ્રકીર્યાનાકુલીદ્વયૈઃ| અન્યૈશ્ચ તદ્વિધૈર્દ્રવ્યૈઃ શીતે તૈલં જ્વરે પચેત્||૧૪૦|| ક્વથિતૈઃ કલ્કિતૈર્યુક્તૈઃ સુરાસૌવીરકાદિભિઃ| તેનાભ્યઞ્જયાત્સુખોષ્ણેન, તૈઃ સુપિષ્ટૈશ્ચ લેપયેત્||૧૪૧|| કવોષ્ણૈસ્તૈઃ પરીષેકમવગાહં ચ કલ્પયેત્| કેવલૈરપિ તદ્વચ્ચ સુક્તગોમૂત્રમસ્તુભિઃ||૧૪૨|| આરગ્વધાદિવર્ગં ચ પાનાભ્યઞ્જનલેપને| ધૂપાનગરુજાન્ યાંશ્ચ વક્ષ્યન્તે વિષમજ્વરે||૧૪૩|| અગ્ન્યનગ્નિકૃતાન્ સ્વેદાન્ સ્વેદિ ભેષજભોજનમ્| ગર્ભભૂવેશ્મશયનં કુથકમ્બલરલ્લકાન્||૧૪૪|| નિર્ધૂમદીપ્તૈરઙ્ગારૈર્હસન્તીશ્ચ હસન્તિકાઃ| મદ્યં સત્ર્યૂષણં તક્રં કુલત્થવ્રીહિકોદ્ગવાન્||૧૪૫|| સંશીલયેદ્વેપથુમાન્ યચ્ચાન્યદપિ પિત્તલમ્| દયિતાઃ સ્તનશાલિન્યઃ પીના વિભ્રમભૂષણાઃ||૧૪૬|| યૌવનાસવમત્તાશ્ચ તમાલિઙ્ગેયુરઙ્ગનાઃ| વીતશીતં ચ વિજ્ઞાય તાસ્તતોઽપનયેત્પુનઃ||૧૪૭||

Adhikarana sannipAtacikitsAkramaH (148) · Śloka 148

વર્ધનેનૈકદોષસ્ય ક્ષપણેનોચ્છ્રિતસ્ય વા| કફસ્થાનાનુપૂર્વ્યા વા તુલ્યકક્ષાઞ્જયેન્મલાન્||૧૪૮||

Adhikarana sannipAtAtopadravakarNamUlam (149) · Śloka 149

સન્નિપાતજ્વરસ્યાન્તે કર્ણમૂલે સુદારુણઃ| શોફઃ સઞ્જાયતે યેન કશ્ચિદેવ વિમુચ્યતે||૧૪૯||

Adhikarana karNamUlacikitsA (150) · Śloka 150

રક્તાવસેચનૈઃ શીઘ્રં સર્પિઃપાનૈશ્ચ તં જયેત્| પ્રદેહૈઃ કફપિત્તઘ્નૈર્નાવનૈઃ કવલગ્રહૈઃ||૧૫૦||

Adhikarana shAkhAnusArI jvaraH asya cikitsA bAhushirAmokShaH (151) · Śloka 151

શીતોષ્ણસ્નિગ્ધરૂક્ષાદ્યૈર્જ્વરો યસ્ય ન શામ્યતિ| શાખાનુસારી તસ્યાશુ મુઞ્ચેદ્વાહ્વોઃ ક્રમાચ્છિરામ્||૧૫૧||

Adhikarana viShamajvare~apyayameva vidhiH (152) · Śloka 152

અયમેવ વિધિઃ કાર્યો વિષમેઽપિ યથાયથમ્| જ્વરે વિભજ્ય વાતાદીન્ યશ્ચાનન્તરમુચ્યતે||૧૫૨||

Adhikarana viShamajvare kvAthAH (153) · Śloka 153

પટોલકટુકામુસ્તાપ્રાણદામધુકૈઃ કૃતાઃ| ત્રિચતુઃપઞ્ચશઃ ક્વાથા વિષમજ્વરનાશનાઃ||૧૫૩||

Adhikarana viShamajvare triPalAdirasAyanAni (154) · Śloka 154

યોજયેત્રિફલાં પથ્યાં ગુડૂચીં પિપ્પલીં પૃથક્| તૈસ્તૈર્વિધાનૈઃ સગુડં ભલ્લાતકમથાપિ વા||૧૫૪||

Adhikarana jvrarotpattidine la~gghanaM bRuMhaNaM vA (155) · Śloka 155

લઙ્ઘનં બૃંહણં વાઽઽદૌ જ્વરાગમનવાસરે| |૧૫૫|

Adhikarana jvarotpattidine prAtaH kAle ojanAdoy vAlashuna purAnadhRutadadhikShIratakraNiShaTrapalAdIni ghRutAni ca (155-156) · Śloka 156

પ્રાતઃ સતૈલં લશુનં પ્રાગ્ભક્રં વા તથા ઘૃતમ્||૧૫૫|| જીર્ણં તદ્વદ્દધિ પયસ્તક્રં સર્પિશ્ચ ષટ્પલમ્| કલ્યાણકં પઞ્ચગવ્યં તિક્તાખ્યં વૃષસાધિતમ્||૧૫૬||

Adhikarana viShamajjarajit triPalAdi ghRutam (157) · Śloka 157

ત્રિફલાકોલતર્કારીક્વાથે દધ્ના શૃતં ઘૃતમ્| તિલ્વકત્વક્કૃતાવાપ વિષમજ્વરજિત્પરમ્||૧૫૭||

Adhikarana viShamajvare prayogAntaram (158-159) · Śloka 159

સુરાં તીક્ષ્ણં ચ યન્મદ્યં શિખિતિત્તિરિદક્ષજમ્| માંસં મેદ્યોષ્ણવીર્યં ચ સહાન્નેન પ્રકામતઃ||૧૫૮|| સેવિત્વા તદહઃ સ્વપ્યાદથવા પુનરુલ્લિખેત્| |૧૫૯|

Adhikarana viShamajvare sarpirvamantaram (159) · Śloka 159

| સર્પિષો મહતીમ્ માત્રાં પીત્વા વા છ્હર્દયેત્પુનઃ||૧૫૯||

Adhikarana viShamajvare virecanam (160) · Śloka 160

નીલિનીભજગન્ધાં ચ ત્રિવૃતાં કટુરોહિણીમ્| પિબેજ્જ્વરસ્યાગમને સ્નેહસ્વેદોપપાદિતઃ||૧૬૦||

Adhikarana viShamajvare a~jjanam (162) · Śloka 162

મનોહ્વા સૈન્ધવં કૃષ્ણા તૈલેન નયનાઞ્જનમ્| યોજ્યં|૧૬૨|

Adhikarana viShamajvare nasyatrayam (161-162) · Śloka 162

| હિઙ્ગુસમા વ્યાઘ્રીવસા નસ્યં સસૈન્ધવમ્||૧૬૧|| પુરાણસર્પિઃ સિંહસ્ય વસા તદ્વત્સસૈન્ધવા| |૧૬૨|

Adhikarana viShamajvare dhUpadvayam (162-163) · Śloka 163

| પલઙ્કષા નિમ્બપત્રં વચા કુષ્ઠં હરીતકી||૧૬૨|| સર્ષપાઃ સયવાઃ સર્પિર્ધૂપો વિડ્વા બિડાલજા| |૧૬૩|

Adhikarana sarvajvare~aparAjito dhUpaH (163-164) · Śloka 164

| પુરધ્યામવચાસર્જનિમ્બાર્કાગરુદારુભિઃ||૧૬૩|| ધૂપો જ્વરેષુ સર્વેષુ કાર્યોઽયમપરાજિતઃ| |૧૬૪|

Adhikarana unmAdAdiShUkto dhUpAdiH (164) · Śloka 164

| ધૂપનસ્યાઞ્જનોસ્ત્રાસા યે ચોક્તાશ્ચિત્તવૈકૃતે||૧૬૪||

Adhikarana daivavyapAshryayamauShadham (165) · Śloka 165

દૈવાશ્રયં ચ ભૈષજ્યં જ્વરાન્ સર્વાન્ વ્યપોહતિ| વિષેષાદ્વિષમાન્ પ્રાયસ્તે હ્યાગન્ત્વનુબન્ધજાઃ||૧૬૫||

Adhikarana viShamajvare shirAvyadhaH (166) · Śloka 166

યથાસ્વં ચ સિરાં વિધ્યેદશાન્તૌ વિષમજ્વરે| |૧૬૬|

Adhikarana aBighAtaje Agantujvare auShadham (166-167) · Śloka 167

| કેવલાનિલવીસર્પવિસ્ફોટાભિહતજ્વરે||૧૬૬|| સર્પિઃપાનહિમાલેપસેકમાંસરસાશનમ્| કુર્યાદ્યથાસ્વમુક્તં ચ રક્તમોક્ષાદિ સાધનમ્||૧૬૭||

Adhikarana grahAveshaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168

ગ્રહોત્થેભૂતવિદ્યોક્તં બલિમન્ત્રાદિ સાધનમ્| |૧૬૮|

Adhikarana auShadhigandhaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168

| ઓષધીગન્ધજે પિત્તશમનં|૧૬૮|

Adhikarana viShaje Agantujvare auShadham (168) · Śloka 168

| વિષજિદ્વિષે||૧૬૮||

Adhikarana krodhAdije Agantujvare auShadham (169-170) · Śloka 170

ઇષ્ટૈરર્થૈર્મનોજ્ઞૈશ્ચ યથાદોષશમેન ચ| હિતાહિતવિવેકૈશ્ચ જ્વરં ક્રોધાદિજં જયેત્||૧૬૯|| ક્રોધજો યાતિ કામેન શાન્તિં ક્રોધેન કામજઃ| ભયોશોકોદ્ભવૌ તાભ્યાં ભીશોકાભ્યં તથેતરૌ||૧૭૦||

Adhikarana shApaje~aBicAraje ca Agantujvare auShadham (171-172) · Śloka 172

શાપાથર્વણમન્ત્રોત્થે વિધિર્દૈવવ્યપાશ્રયઃ| તે જ્વરાઃ કેવલાઃ પૂર્વં વ્યાપ્યન્તેઽનન્તરં મલૈઃ||૧૭૧|| તસ્માદ્દોષાનુસારેણ તેષ્વાહારાદિ કલ્પયેત્| ન હિ જ્વરોઽનુબધ્નાતિ મારુતાદ્યૈર્વિના કૃતઃ||૧૭૨||

Adhikarana sarvajvare manoharaviShayasevanam (173) · Śloka 173

જ્વરકાલસ્મૃતિં ચાસ્ય હારિભિર્વિષયૈર્હરેત્| |૧૭૩|

Adhikarana sarvajvare manasaH shuddhatvaM karUNAdratvaM ca (173) · Śloka 173

| કરુણાર્દ્રં મનઃ શુદ્ધં સર્વજ્વરવિનાશનમ્||૧૭૩||

Adhikarana sarvajvare vyAyAmAdivarjanam (174) · Śloka 174

ત્યજેદાબલલાભાચ્ચ વ્યાયામસ્નાનમૈથુનમ્| ગુર્વસાત્મ્યવિદાહ્યન્નં યચ્ચાન્યજ્જવરકારણમ્||૧૭૪||

Adhikarana sarvajvare sahasA~a~ahAravRuddiniShedhaHniShedhAtikrame doShaH (175) · Śloka 175

ન વિજ્વરોઽપિ સહસા સર્વાન્નીનો ભવેત્તથા| નિવૃત્તોઽપિ જ્વરઃ શીઘ્રં વ્યાપાદયતિ દુર્બલમ્||૧૭૫||

Adhikarana jvarAvasthAyAM sAvadhAnatA (176) · Śloka 176

સદ્યઃ પ્રાણહરો યસ્માત્તસ્માત્તસ્ય વિશેષતઃ| તસ્યાં તસ્યામવસ્થાયાં તત્તત્કુર્યાદ્ભીષગ્જિતમ્||૧૭૬||

Adhikarana jvare siddhauShadhAdidhAraNam (1) · Śloka 2

ઔષધયો મણયશ્ચ સુમન્ત્રાઃ સાધુગુરુદ્વિજદૈવતપૂજાઃ| પ્રીતિકરા મનસો વિષયાશ્ચ ઘ્નન્ત્યપિ વિષ્ણુકૃતં જ્વરમુગ્રમ્||૧૭૭|| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતા યામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં ચતુર્થે ચિતિત્સિતસ્થાને જ્વરચિકિત્સિતં નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ||૧|| ગ્||૨||