Adhikarana pANDurogacikitsitAdhyAyaH pANDuroge Adau kalyANakA sarpiH pAnam (2-1) · Śloka 1
അഥാതഃ പാണ്ഡുരോഗചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) പാണ്ഡ്വാമയീ പിബേത്സര്പിരാദൌ കല്യാണകാഹ്വയമ്| പഞ്ചഗവ്യം മഹാതിക്തം ശൃതം വാऽऽരഗ്വധാദിനാ||൧||
अथातः पाण्डुरोगचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) पाण्ड्वामयी पिबेत्सर्पिरादौ कल्याणकाह्वयम्| पञ्चगव्यं महातिक्तं शृतं वाऽऽरग्वधादिना||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge dADimAdisiddhaM ghRutam pANDurogesnehite vamanam (2-4) · Śloka 4
ദാഡിമാത്കുഡവോ ധാന്യാത്കുഡവാര്ധം പലം പലമ്| ചിത്രകാച്ഛൃങ്ഗബേരാച്ച പിപ്പല്യര്ധപലം ച തൈഃ||൨|| കല്കിതൈര്വിംശതിപലം ഘൃതസ്യ സലിലാഢകേ| സിദ്ധം ഹൃത്പാണ്ഡുഗുല്മാര്ശഃപ്ലീഹവാതകഫാര്തിനുത്||൩|| ദീപനം ശ്വാസകാസഘ്നം മൂഢവാതാനുലോമനമ്| ദുഃഖപ്രസവിനീനാം ച ബന്ധ്യാനാം ച പ്രശസ്യതേ||൪||
दाडिमात्कुडवो धान्यात्कुडवार्धं पलं पलम्| चित्रकाच्छृङ्गबेराच्च पिप्पल्यर्धपलं च तैः||२|| कल्कितैर्विंशतिपलं घृतस्य सलिलाढके| सिद्धं हृत्पाण्डुगुल्मार्शःप्लीहवातकफार्तिनुत्||३|| दीपनं श्वासकासघ्नं मूढवातानुलोमनम्| दुःखप्रसविनीनां च बन्ध्यानां च प्रशस्यते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogepunaH snigdhe virecanam (5) · Śloka 5
സ്നേഹിതം വാമയേത്തീക്ഷ്ണൈഃ പുനഃ സ്നിഗ്ധം ച ശോധയേത്| പയസാ മൂത്രയുക്തേന ബഹുശഃ കേവലേന വാ||൫||
स्नेहितं वामयेत्तीक्ष्णैः पुनः स्निग्धं च शोधयेत्| पयसा मूत्रयुक्तेन बहुशः केवलेन वा||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogedantIPalAsAdayo virecanayogAH (6-7) · Śloka 7
ദന്തീഫലരസേ കോഷ്ണേ കാശ്മര്യാഞ്ജലിമാസുതമ്| ദ്രാക്ഷാഞ്ജലിം വാ മൃദിതം തത് പിബേത് പാണ്ഡുരോഗജിത്||൬|| മൂത്രേണ പിഷ്ടാം പഥ്യാം വാ തത്സിദ്ധം വാ ഫലത്രയമ്| |൭|
दन्तीफलरसे कोष्णे काश्मर्याञ्जलिमासुतम्| द्राक्षाञ्जलिं वा मृदितं तत् पिबेत् पाण्डुरोगजित्||६|| मूत्रेण पिष्टां पथ्यां वा तत्सिद्धं वा फलत्रयम्| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogesvarNakShIryAdayaH (7-8) · Śloka 8
| സ്വര്ണക്ഷീരീത്രിവൃച്ഛ്യാമാഭദ്രദാരുമഹൌഷധമ്||൭|| ഗോമൂത്രാഞ്ജലിനാ പിഷ്ടം ശ്രൃതം തേനൈവ വാ പിബേത്| സാധിതം ക്ഷീരമേഭിര്വാ പിബേദ്ദോഷാനുലോമനമ്||൮||
| स्वर्णक्षीरीत्रिवृच्छ्यामाभद्रदारुमहौषधम्||७|| गोमूत्राञ्जलिना पिष्टं श्रृतं तेनैव वा पिबेत्| साधितं क्षीरमेभिर्वा पिबेद्दोषानुलोमनम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogegomUtraBAvitamayorajaH (9) · Śloka 9
മൂത്രേ സ്ഥിതം വാ സപ്താഹം പയസാऽയോരജഃ പിബേത്| ജീര്ണേ ക്ഷീരേണ ഭുഞ്ജീത രസേന മധുരേണ വാ||൯||
मूत्रे स्थितं वा सप्ताहं पयसाऽयोरजः पिबेत्| जीर्णे क्षीरेण भुञ्जीत रसेन मधुरेण वा||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge shodhite pathyA (10) · Śloka 10
ശുദ്ധശ്ചോഭയതോ ലിഹ്യാത്പഥ്യാം മധുഘൃതദ്രുതാമ്| |൧൦|
शुद्धश्चोभयतो लिह्यात्पथ्यां मधुघृतद्रुताम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge vishAlAdi cUrNam (10-12) · Śloka 12
| വിശാലാകടുകാമുസ്താകുഷ്ഠദാരുകലിങ്ഗകാഃ||൧൦|| കര്ഷാംശാ ദ്വിപിചുര്മൂര്വാ കര്ഷാര്ധാംശാ ഘുണപ്രിയാ| പീത്വാ തച്ചൂര്ണമമ്ഭോഭിഃ സുഖൈര്ലിഹ്യാത്തതോ മധു||൧൧|| പാണ്ഡുരോഗം ജ്വരം ദാഹം കാസം ശ്വാസമരോചകമ്| ഗുല്മാനാഹാമവാതാംശ്ച രക്തപിത്തം ച തജ്ജയേത്||൧൨||
| विशालाकटुकामुस्ताकुष्ठदारुकलिङ्गकाः||१०|| कर्षांशा द्विपिचुर्मूर्वा कर्षार्धांशा घुणप्रिया| पीत्वा तच्चूर्णमम्भोभिः सुखैर्लिह्यात्ततो मधु||११|| पाण्डुरोगं ज्वरं दाहं कासं श्वासमरोचकम्| गुल्मानाहामवातांश्च रक्तपित्तं च तज्जयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge vAsAdikvAthaH (13) · Śloka 13
വാസാഗുഡൂചീത്രിഫലാകട്വീഭൂനിമ്ബനിമ്ബഹഃ| ക്വാഥഃ ക്ഷൌദ്രയുതോ ഹന്തി പാണ്ഡുപിത്താസ്രകാമലാഃ||൧൩||
वासागुडूचीत्रिफलाकट्वीभूनिम्बनिम्बहः| क्वाथः क्षौद्रयुतो हन्ति पाण्डुपित्तास्रकामलाः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge vyoShAdi cUrNam (14-15) · Śloka 15
വ്യോഷാഗ്നിവേല്ലത്രിഫലാമുസ്തൈസ്തുല്യമയോരജഃ| ചൂര്ണിതം തക്രമധ്വാജ്യകോഷ്ണാമ്ഭോഭിഃ പ്രയോജിതമ്||൧൪|| കാമലാപാണ്ഡുഹൃദ്രോഗകുഷ്ഠാര്ശോമേഹനാശനമ്| |൧൫|
व्योषाग्निवेल्लत्रिफलामुस्तैस्तुल्यमयोरजः| चूर्णितं तक्रमध्वाज्यकोष्णाम्भोभिः प्रयोजितम्||१४|| कामलापाण्डुहृद्रोगकुष्ठार्शोमेहनाशनम्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge guDAdi guTikA (15-16) · Śloka 16
| ഗുഡനാഗരമണ്ഡൂരതിലാംശാന് മാനതഃ സമാന്||൧൫|| പിപ്പലീദ്വിഗുണാന് ദദ്യാദ്ഗുടികാം പാണ്ഡുരോഗിണേ| |൧൬|
| गुडनागरमण्डूरतिलांशान् मानतः समान्||१५|| पिप्पलीद्विगुणान् दद्याद्गुटिकां पाण्डुरोगिणे| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge maNDUravaTakAH (16-20) · Śloka 20
| താപ്യം ദാര്വ്യാസ്ത്വചം ചവ്യം ഗ്രന്ഥികം ദേവദാരു ച||൧൬|| വ്യോഷാദിനവകം ചൈതച്ചൂര്ണയേദ് ദ്വിഗുണം തതഃ| മണ്ഡൂരം ചാഞ്ജനനിഭം സര്വതോऽഷ്ടഗുണേऽഥ തത്||൧൭|| പൃഥഗ്വിപക്വേ ഗോമൂത്രേ വടകീകരണക്ഷമേ| പ്രക്ഷിപ്യ വടകാന് കുര്യാത്താന് ഖാദേത്തക്രഭോജനഃ||൧൮|| ഏതേ മണ്ഡൂരവടകാഃ പ്രാണദാഃ പാണ്ഡുരോഗിണാം| കുഷ്ഠാന്യജരകം ശോഫമൂരുസ്തമ്ഭരോചകമ്||൧൯|| അര്ശാംസി കാമലാം മേഹാന് പ്ലീഹാനം ശമയന്തി ച| |൨൦|
| ताप्यं दार्व्यास्त्वचं चव्यं ग्रन्थिकं देवदारु च||१६|| व्योषादिनवकं चैतच्चूर्णयेद् द्विगुणं ततः| मण्डूरं चाञ्जननिभं सर्वतोऽष्टगुणेऽथ तत्||१७|| पृथग्विपक्वे गोमूत्रे वटकीकरणक्षमे| प्रक्षिप्य वटकान् कुर्यात्तान् ख़ादेत्तक्रभोजनः||१८|| एते मण्डूरवटकाः प्राणदाः पाण्डुरोगिणां| कुष्ठान्यजरकं शोफमूरुस्तम्भरोचकम्||१९|| अर्शांसि कामलां मेहान् प्लीहानं शमयन्ति च| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge tApyAdicUrNam (20-23) · Śloka 23
| താപ്യാദ്രിജതുരൌപ്യായോമലാഃ പഞ്ചപലാഃ പൃഥക്||൨൦|| ചിത്രകത്രിഫലാവ്യോഷവിഡങ്ഗൈഃ പാലികൈഃ സഹ| ശര്കരാഷ്ടപലോന്മിശ്രാശ്ചൂര്ണിതാ മധുനാ ദ്രുതാഃ||൨൧|| പാണ്ഡുരോഗം വിഷം കാസം യക്ഷ്മാണം വിഷമം ജ്വരമ്| കുഷ്ഠാന്യജരകം മേഹം ശോഫം ശ്വാസമരോചകമ്||൨൨|| വിശേഷാദ്ധന്ത്യപസ്മാരം കാമലാം ഗുദജാനി ച| |൨൩|
| ताप्याद्रिजतुरौप्यायोमलाः पञ्चपलाः पृथक्||२०|| चित्रकत्रिफलाव्योषविडङ्गैः पालिकैः सह| शर्कराष्टपलोन्मिश्राश्चूर्णिता मधुना द्रुताः||२१|| पाण्डुरोगं विषं कासं यक्ष्माणं विषमं ज्वरम्| कुष्ठान्यजरकं मेहं शोफं श्वासमरोचकम्||२२|| विशेषाद्धन्त्यपस्मारं कामलां गुदजानि च| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge kauTajAdiguDAH (23-29) · Śloka 29
| കൌടജത്രിഫലാനിമ്ബപടോലഘനനാഗരൈഃ||൨൩|| ഭാവിതാനി ദശാഹാനി രസൈര്ദ്വിത്രിഗുണാനി വാ| ശിലാജതുപലാന്യഷ്ടൌ താവതീ സിതശര്കരാ||൨൪|| ത്വക്ऽऽക്ഷീരീപിപ്പലീധാത്രീകര്കടാഖ്യാഃ പലോന്മിതാഃ| നിദിഗ്ധ്യാഃ ഫലമൂലാഭ്യാം പലം യുക്ത്യാ ത്രിജാതകമ്||൨൫|| മധുത്രിപലസംയുക്താന് കുര്യാദക്ഷസമാന് ഗുഡാന്| ദാഡിമാമ്ബുപയഃ പക്ഷിരസതോയസുരാസവാന്||൨൬|| താന് ഭക്ഷയിത്വാऽനു പിബേന്നിരന്നോ ഭുക്ത ഏവ വാ| പാണ്ഡുകുഷ്ഠജ്വരപ്ലീഹതമകാര്ശോഭഗന്ദരമ്||൨൭|| ഹൃന്മൂത്രപൂതിശുക്രാഗ്നിദോഷശോഷഗരോദരമ്| കാസാസൃഗ്ദരപിത്താസൃക്ശോഫഗുല്മഗലാമയാന്||൨൮|| മേഹവര്ധ്മഭ്രമാന് ഹന്യുഃ സര്വദോഷഹരാഃ ശിവാഃ| |൨൯|
| कौटजत्रिफलानिम्बपटोलघननागरैः||२३|| भावितानि दशाहानि रसैर्द्वित्रिगुणानि वा| शिलाजतुपलान्यष्टौ तावती सितशर्करा||२४|| त्वक्ऽऽक्षीरीपिप्पलीधात्रीकर्कटाख्याः पलोन्मिताः| निदिग्ध्याः फलमूलाभ्यां पलं युक्त्या त्रिजातकम्||२५|| मधुत्रिपलसंयुक्तान् कुर्यादक्षसमान् गुडान्| दाडिमाम्बुपयः पक्षिरसतोयसुरासवान्||२६|| तान् भक्षयित्वाऽनु पिबेन्निरन्नो भुक्त एव वा| पाण्डुकुष्ठज्वरप्लीहतमकार्शोभगन्दरम्||२७|| हृन्मूत्रपूतिशुक्राग्निदोषशोषगरोदरम्| कासासृग्दरपित्तासृक्शोफगुल्मगलामयान्||२८|| मेहवर्ध्मभ्रमान् हन्युः सर्वदोषहराः शिवाः| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge drAkShAdilehaH (29-31) · Śloka 31
| ദ്രാക്ഷാപ്രസ്ഥം കണാപ്രമ്ഥം ശര്കരാര്ധതുലാം തഥാ||൨൯|| ദ്വിപലം മധുകം ശുണ്ഠീം ത്വക്ഷീരീം ച വിചൂര്ണിതമ്| ധാത്രീഫലരസദ്രോണേ തത്ക്ഷിപ്ത്വാ ലേഹവത്പചേത്||൩൦|| ശീതാന്മധുപ്രസ്ഥയുതാദ് ലിഹ്യാത്പാണിതലം തതഃ| ഹലീമകം പാണ്ഡുരോഗം കാമലാം ച നിയച്ഛതി||൩൧||
| द्राक्षाप्रस्थं कणाप्रम्थं शर्करार्धतुलां तथा||२९|| द्विपलं मधुकं शुण्ठीं त्वक्षीरीं च विचूर्णितम्| धात्रीफलरसद्रोणे तत्क्षिप्त्वा लेहवत्पचेत्||३०|| शीतान्मधुप्रस्थयुताद् लिह्यात्पाणितलं ततः| हलीमकं पाण्डुरोगं कामलां च नियच्छति||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge pAnaBojane hRusvapa~jjamUlajalam pANDuroge kAmAlAyAM hRusvadrakShAmalakarasaH (32) · Śloka 32
കനീയഃപഞ്ചമൂലാമ്ബു ശസ്യതേ പാനഭോജനേ| പാണ്ഡൂനാം, കാമലാര്താനാം മൃദ്വീകാമലകാദ്രസഃ||൩൨||
कनीयःपञ्चमूलाम्बु शस्यते पानभोजने| पाण्डूनां, कामलार्तानां मृद्वीकामलकाद्रसः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge sAmAnyamauShadham (33) · Śloka 33
ഇതി സാമാന്യതഃ പ്രോക്തം പാണ്ഡുരോഗേ ഭിഷഗ്ऽऽജിതമ്| വികല്പ്യ യോജ്യം വിദുഷാ പൃഥഗ്ദോഷബലം പ്രതി||൩൩||
इति सामान्यतः प्रोक्तं पाण्डुरोगे भिषग्ऽऽजितम्| विकल्प्य योज्यं विदुषा पृथग्दोषबलं प्रति||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge vAtaje snehaprAyam pANDuroge pittaje tiktashItam pANDuroge kaPaje kaTurUkShoShNam pANDuroge tridoShaje miSram (34) · Śloka 34
സ്നേഹപ്രായം പവനജേ തിക്തശീതം തു പൈത്തികേ| ശ്ലൈഷ്മികേ കടുരൂക്ഷോഷ്ണം വിമിശ്രം സാന്നിപാതികേ||൩൪||
स्नेहप्रायं पवनजे तिक्तशीतं तु पैत्तिके| श्लैष्मिके कटुरूक्षोष्णं विमिश्रं सान्निपातिके||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge mRuttikAje tIkShNaM virecanam pANDuroge mRutti shuddhakoShThe ghRutani (35) · Śloka 35
മൃദം നിര്യാപയേത്കായാത്തീക്ഷ്ണൈഃ സംശോധനൈഃ പുരഃ| ബലാധാനാനി സര്പീംഷി ശുദ്ധേ കോഷ്ഠേ തു യോജയേത്||൩൫||
मृदं निर्यापयेत्कायात्तीक्ष्णैः संशोधनैः पुरः| बलाधानानि सर्पींषि शुद्धे कोष्ठे तु योजयेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge mRuttikAje vyoShAdighRutam (36-37) · Śloka 37
വ്യോഷബില്വദ്വിരജനീത്രിഫലാദ്വിപുനര്നവമ്| മുസ്താന്യയോരജഃ പാഠാ വിഡങ്ഗം ദേവദാരു ച||൩൬|| വൃശ്ചികാലീ ച ഭാര്ഗീ ച സക്ഷീരേസ്തൈഃ ശൃതം ഘൃതമ്| സര്വാന് പ്രശമയത്യാശു വികാരാന് മൃത്തികാകൃതാന്||൩൭||
व्योषबिल्वद्विरजनीत्रिफलाद्विपुनर्नवम्| मुस्तान्ययोरजः पाठा विडङ्गं देवदारु च||३६|| वृश्चिकाली च भार्गी च सक्षीरेस्तैः शृतं घृतम्| सर्वान् प्रशमयत्याशु विकारान् मृत्तिकाकृतान्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge mRuttikAje kesarAdi ghRutam (38) · Śloka 38
തദ്വത്കേസരയഷ്ട്യാഹ്വപിപ്പലീക്ഷീരശാഡ്വലൈഃ| |൩൮|
तद्वत्केसरयष्ट्याह्वपिप्पलीक्षीरशाड्वलैः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge mRuddheShaNaya vellAdiBAvitA mRut (38-39) · Śloka 39
| മൃദ്ദ്വേഷണായ തല്ലോല്യേ വിതരേദ്ഭാവിതാം മൃദമ്||൩൮|| വേല്ലാഗ്നിനിമ്ബപ്രസവൈഃ പാഠയാ മൂര്വയാऽഥവാ| |൩൯|
| मृद्द्वेषणाय तल्लोल्ये वितरेद्भावितां मृदम्||३८|| वेल्लाग्निनिम्बप्रसवैः पाठया मूर्वयाऽथवा| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge mRuddhedoShAnunugamAdBeShajam (39) · Śloka 39
| മൃദ്ഭേദഭിന്നദോഷാനുഗമാദ്യോജ്യം ച ഭേഷജമ്||൩൯||
| मृद्भेदभिन्नदोषानुगमाद्योज्यं च भेषजम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge kAmalAyAM pittaghnam (40) · Śloka 40
കാമലായാം തു പിത്തഘ്നം പാണ്ഡുരോഗാവിരോധി യത്| |൪൦|
कामलायां तु पित्तघ्नं पाण्डुरोगाविरोधि यत्| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge pathyAghRutam (40-41) · Śloka 41
| പഥ്യാശതരസേ പഥ്യാവൃന്താര്ധശതകല്കിതഃ||൪൦|| പ്രസ്ഥഃ സിദ്ധോ ഘൃതാദ്ഗുല്മകാമലാപാണ്ഡുരോഗനുത്| |൪൧|
| पथ्याशतरसे पथ्यावृन्तार्धशतकल्कितः||४०|| प्रस्थः सिद्धो घृताद्गुल्मकामलापाण्डुरोगनुत्| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge AragvadhayogaH (41-42) · Śloka 42
| ആരഗ്വധം രസേനേക്ഷോര്വിദാര്യാമലകസ്യ വാ||൪൧|| സത്ര്യൂഷണം ബില്വമാത്രം പായയേത്കാമലാപഹമ്| |൪൨|
| आरग्वधं रसेनेक्षोर्विदार्यामलकस्य वा||४१|| सत्र्यूषणं बिल्वमात्रं पाययेत्कामलापहम्| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge dantIkalkaH pANDuroge dravantIcUrNam (42-43) · Śloka 43
| പിബേന്നികുമ്ഭകല്കം വാ ദ്വിഗുഡം ശീതവാരിണാ||൪൨|| കുമ്ഭസ്യ ചൂര്ണം സക്ഷൌദ്രം ത്രൈഫലേന രസേന വാ| |൪൩|
| पिबेन्निकुम्भकल्कं वा द्विगुडं शीतवारिणा||४२|| कुम्भस्य चूर्णं सक्षौद्रं त्रैफलेन रसेन वा| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge triPalAdirasaH (43-44) · Śloka 44
| ത്രിഫലായാ ഗുഡൂച്യാ വാ ദാര്വ്യാ നിമ്ബസ്യ വാ രസമ്||൪൩|| പ്രാതഃ പ്രാതര്മധുയുതം കാമലാര്തായ യോജയേത്| |൪൪|
| त्रिफलाया गुडूच्या वा दार्व्या निम्बस्य वा रसम्||४३|| प्रातः प्रातर्मधुयुतं कामलार्ताय योजयेत्| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge nishAdya~jjanam (44) · Śloka 44
| നിശാഗൈരികധാത്രീഭിഃ കാമലാപഹമഞ്ജനമ്||൪൪||
| निशागैरिकधात्रीभिः कामलापहमञ्जनम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge tilapiShTaniBemale kaPaharam (45) · Śloka 45
തിലപിഷ്ടനിഭം യസ്തു കാമലാവാന് സൃജേന്മലമ്| കഫരുദ്ധപഥം തസ്യ പിത്തം കഫഹരൈര്ജയേത്||൪൫||
तिलपिष्टनिभं यस्तु कामलावान् सृजेन्मलम्| कफरुद्धपथं तस्य पित्तं कफहरैर्जयेत्||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDuroge shAkhAshrayakAraNaM li~ggacikitsA ca (46-52) · Śloka 52
രൂക്ഷശീതഗുരുസ്വാദുവ്യായാമബലനിഗ്രഹൈഃ| കഫസമ്മൂര്ച്ഛിതോ വായുര്യദാ പിത്തം ബഹിഃ ക്ഷിപേത്||൪൬|| ഹാരിദ്രനേത്രമൂത്രത്വക്ऽऽശ്വേതവര്ചസ്തദാ നരഃ| ഭവേത്സാടോപവിഷ്ടമ്ഭോ ഗുരുണാ ഹൃദയേന ച||൪൭|| ദൌര്ബല്യാല്പാഗ്നിപാര്ശ്വാര്തിഹിധ്മാശ്വാസാരുചിജ്വരൈഃ| ക്രമേണാല്പേऽനുഷജ്യേത പിത്തേ ശാഖാസമാശ്രിതേ||൪൮|| രസൈസ്തം രൂക്ഷകട്വമലിഃ ശിഖിതിത്തിരിദക്ഷജൈഃ| ശുഷ്കമൂലകജൈര്യൂഷൈഃ കുലത്ഥോത്ഥൈശ്ച ഭോജയേത്||൪൯|| ഭൃശാമ്ലതീക്ഷ്ണകടുകലവണോഷ്ണം ച ശസ്യതേ| സബീജപൂരകരസം ലിഹ്യാദ്വ്യോഷം തഥാऽऽശയമ്||൫൦|| സ്വം പിത്തമേതി തേനാസ്യ ശകൃദപ്യനുരജ്യതേ| വായുശ്ച യാതി പ്രശമം സഹാടോപാദ്യുപദ്രവൈഃ||൫൧|| നിവൃത്തോപദ്രവസ്യാസ്യ കാര്യഃ കാമലികോ വിധിഃ| |൫൨|
रूक्षशीतगुरुस्वादुव्यायामबलनिग्रहैः| कफसम्मूर्च्छितो वायुर्यदा पित्तं बहिः क्षिपेत्||४६|| हारिद्रनेत्रमूत्रत्वक्ऽऽश्वेतवर्चस्तदा नरः| भवेत्साटोपविष्टम्भो गुरुणा हृदयेन च||४७|| दौर्बल्याल्पाग्निपार्श्वार्तिहिध्माश्वासारुचिज्वरैः| क्रमेणाल्पेऽनुषज्येत पित्ते शाख़ासमाश्रिते||४८|| रसैस्तं रूक्षकट्वमलिः शिख़ितित्तिरिदक्षजैः| शुष्कमूलकजैर्यूषैः कुलत्थोत्थैश्च भोजयेत्||४९|| भृशाम्लतीक्ष्णकटुकलवणोष्णं च शस्यते| सबीजपूरकरसं लिह्याद्व्योषं तथाऽऽशयम्||५०|| स्वं पित्तमेति तेनास्य शकृदप्यनुरज्यते| वायुश्च याति प्रशमं सहाटोपाद्युपद्रवैः||५१|| निवृत्तोपद्रवस्यास्य कार्यः कामलिको विधिः| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumBakamalAyAM shilAjatu kumBa mAkShikadhAtuH suvarNaM vA (52-53) · Śloka 53
| ഗോമൂത്രേണ പിബേത്കുമ്ഭകാമലായാം ശിലാജതു||൫൨|| മാസം മാക്ഷികധാതും വാ കിട്ടം വാऽഥ ഹിരണ്യജമ്| |൫൩|
| गोमूत्रेण पिबेत्कुम्भकामलायां शिलाजतु||५२|| मासं माक्षिकधातुं वा किट्टं वाऽथ हिरण्यजम्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana halImake guDucIghRutena snehanam halItato trivRutayA viretayA virecatam halIvirikte madhuraM vAtapittandhaM cAdyAt halIdrAkShAleho madhuradhRutAni halIyApanAH kShIrabastayo sAnuvAsanAH halI agnivRuddhaye mArddhIkAriShTayogAH halIaBayAlehAdi sarvaM yathAdoShabalam (53-57) · Śloka 57
| ഗുഡൂചീസ്വരസക്ഷീരസാധിതേന ഹലീമകീ||൫൩|| മഹിഷീഹവിഷാ സ്നിഗ്ധഃ പിബേദ്ധാത്രീരസേന തു| ത്രിവൃതാം തദ്വിരിക്തോऽദ്യാത്സ്വാദു പിത്താനിലാപഹമ്||൫൪|| ദ്രാക്ഷാലേഹം ച പൂര്വോക്തം സര്പീംഷി മധുരാണി ച| യാപനാന് ക്ഷീരബസ്തീംശ്ച ശീലയേത്സാനുവാസനാന്||൫൫|| മാര്ദ്വീകാരിഷ്ടയോഗാംശ്ച പിബേദ്യുക്ത്യാऽഗ്നിവൃദ്ധയേ| കാസികം ചാഭയാലേഹം പിപ്പലീം മധുകം ബലാമ്||൫൬|| പയസാ ച പ്രയുഞ്ജീത യഥാ ദോഷം യഥാ ബലമ്| |൫൭|
| गुडूचीस्वरसक्षीरसाधितेन हलीमकी||५३|| महिषीहविषा स्निग्धः पिबेद्धात्रीरसेन तु| त्रिवृतां तद्विरिक्तोऽद्यात्स्वादु पित्तानिलापहम्||५४|| द्राक्षालेहं च पूर्वोक्तं सर्पींषि मधुराणि च| यापनान् क्षीरबस्तींश्च शीलयेत्सानुवासनान्||५५|| मार्द्वीकारिष्टयोगांश्च पिबेद्युक्त्याऽग्निवृद्धये| कासिकं चाभयालेहं पिप्पलीं मधुकं बलाम्||५६|| पयसा च प्रयुञ्जीत यथा दोषं यथा बलम्| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDurogeShu shophoktashca kriyAkramaH (16) · Śloka 16
| പാണ്ഡുരോഗേഷു കുശലഃ ശോഫോക്തം ച ക്രിയാക്രമമ്||൫൭|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ പാണ്ഡുരോഗചികിത്സിതം നാമ ഷോഡശോऽധ്യായഃ||൧൬||
| पाण्डुरोगेषु कुशलः शोफोक्तं च क्रियाक्रमम्||५७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने पाण्डुरोगचिकित्सितं नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
🔊 Audio coming soon