Adhikarana pramehacikitsitAdhyAyaH (2-3) · Śloka 3
అథాతః ప్రమేహచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2| )|3|
अथातः प्रमेहचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| )|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehe vamanarecane, pramehe AsthApanam, shuddhe mAMsarasaistarpaNam (1-3) · Śloka 3
మోహినో బలినః కుర్యాదాదౌ వమనరేచనే| స్నిగ్ధస్య సర్షపారిష్టనికుంభాక్షకరంజజైః||1|| తైలైస్త్రికంటకాద్యేన యథాస్వం సాధితేన వా| స్నేహేన ముస్తదేవాహ్వనాగరప్రతివాపవత్||2|| సురసాదికషాయేణ దద్యాదాస్థాపనం తతః| న్యగ్రోధాదేస్తు పిత్తార్తం రసైః శుద్ధం చ తర్పయేత్||3||
मोहिनो बलिनः कुर्यादादौ वमनरेचने| स्निग्धस्य सर्षपारिष्टनिकुम्भाक्षकरञ्जजैः||१|| तैलैस्त्रिकण्टकाद्येन यथास्वं साधितेन वा| स्नेहेन मुस्तदेवाह्वनागरप्रतिवापवत्||२|| सुरसादिकषायेण दद्यादास्थापनं ततः| न्यग्रोधादेस्तु पित्तार्तं रसैः शुद्धं च तर्पयेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyapatarpaNe mUtragrahAdyAH, tato~anubandharakShArthaM shamanAni (4) · Śloka 4
మూత్రగ్రహరుజాగుల్మక్షయాద్యాస్త్వపతర్పణాత్| తతోఽనుబంధరక్షార్థం శమనాని ప్రయోజయేత్||4||
मूत्रग्रहरुजागुल्मक्षयाद्यास्त्वपतर्पणात्| ततोऽनुबन्धरक्षार्थं शमनानि प्रयोजयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashodhye pramehe ca shamanAni (5) · Śloka 5
అసంశోధ్యస్య తాన్యేవ సర్వమేహేషు పాయయేత్| |5|
असंशोध्यस्य तान्येव सर्वमेहेषु पाययेत्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvaprameheShu haridrAyogaH, dArvpAdikvAthaH, citrakAdikvAthaH guDUcIsvarasaH, AmalakasvarasaH (5-7) · Śloka 7
| ధాత్రీరసప్లుతాం ప్రాహ్ణే హరిద్రాం మాక్షికాన్వితాం||5|| దార్వీసురాహ్వత్రిఫలాముస్తా వా క్వథితా జలే| చిత్రకత్రిఫలాదార్వీకలింగాన్ వా సమాక్షికాన్||6|| మధుయుక్తం గుడూచ్యా వా రసమామలకస్య వా| |7|
| धात्रीरसप्लुतां प्राह्णे हरिद्रां माक्षिकान्विताम्||५|| दार्वीसुराह्वत्रिफलामुस्ता वा क्वथिता जले| चित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गान् वा समाक्षिकान्||६|| मधुयुक्तं गुडूच्या वा रसमामलकस्य वा| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPapramehe rodhrAdikaShAyaH, pAThAdikaShAyaH, gAyatryAdikaShAyaH, pittapramehe ushIrAdikAShAyaH, paTolAdikaShAyaH, rodhrAmbvAdikaShAyaH (7-8) · Śloka 8
రోధ్రాభయాతోయదకట్ఫలానాం పాఠావిడంగార్జునధన్వనానాం| గాయత్రిదార్వీకృమిహృద్ధవానాం కఫే త్రయః క్షౌద్రయుతాః కషాయాః||7|| ఉశీరరోధ్రార్జునచందనానాం పటోలనింబామలకామృతానాం| రోధ్రాంబుకాలీయకధాతకీనాం పిత్తే త్రయః క్షౌద్రయుతాః కషాయాః||8||
रोध्राभयातोयदकट्फलानां पाठाविडङ्गार्जुनधन्वनानाम्| गायत्रिदार्वीकृमिहृद्धवानां कफे त्रयः क्षौद्रयुताः कषायाः||७|| उशीररोध्रार्जुनचन्दनानां पटोलनिम्बामलकामृतानाम्| रोध्राम्बुकालीयकधातकीनां पित्ते त्रयः क्षौद्रयुताः कषायाः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehe eBiH saMskRutaM pAnAnnam (9) · Śloka 9
| యథాస్వమేభిః పానాన్నం యవగోధూమభావనాః||9||
| यथास्वमेभिः पानान्नं यवगोधूमभावनाः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapramehe snehAH saMskRutAH (10) · Śloka 10
వాతోల్బణేషు స్నేహాంశ్చ ప్రమేహేషు ప్రకల్పయేత్| |10|
वातोल्बणेषु स्नेहांश्च प्रमेहेषु प्रकल्पयेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe yavAnAM vikRutiH, tRuNadhAnyAni, mudgAdidhAnyAni, SrIkukkuTaH khalaH, kapitthAdiPalAni, tatkRutA rAgaShADavAH, tiktAni shAkAni, madhu triPalA ca, shuShkA BakShyAH, shUlyAni dhanvamAMsAni, ayaskRutiH, jIrNA madhvariShTAdayaH, asanAdisArAdijalam (10-14) · Śloka 14
| అపూపసక్తువాట్యాదిర్యవానాం వికృతిర్హితా||10|| గజాశ్వగుదముక్తానామథవా వేణుజన్మనాం| తృణధాన్యాని ముద్గాద్యాః శాలిర్జీర్ణః సషష్టికః||11|| శ్రీకుక్కుటోఽమ్లః ఖలకస్తిలసర్షపకిట్టజః| కపిత్థం తిందుకం జంబూస్తత్కృతా రాగషాడవాః||12|| తిక్తం శాకం మధు శ్రేష్ఠా భక్ష్యాః శుష్కాః ససక్తవః| ధన్వమాంసాని శూల్యాని పరిశుష్కాణ్యయస్కృతిః||13|| మధ్వరిష్టాసవా జీర్ణాః సీధుః పక్వరసోద్భవః| తథాఽసనాదిసారాంబు దర్భాంభో మాక్షికోదకం||14||
| अपूपसक्तुवाट्यादिर्यवानां विकृतिर्हिता||१०|| गजाश्वगुदमुक्तानामथवा वेणुजन्मनाम्| तृणधान्यानि मुद्गाद्याः शालिर्जीर्णः सषष्टिकः||११|| श्रीकुक्कुटोऽम्लः ख़लकस्तिलसर्षपकिट्टजः| कपित्थं तिन्दुकं जम्बूस्तत्कृता रागषाडवाः||१२|| तिक्तं शाकं मधु श्रेष्ठा भक्ष्याः शुष्काः ससक्तवः| धन्वमांसानि शूल्यानि परिशुष्काण्ययस्कृतिः||१३|| मध्वरिष्टासवा जीर्णाः सीधुः पक्वरसोद्भवः| तथाऽसनादिसाराम्बु दर्भाम्भो माक्षिकोदकम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvaprameheShu yavasaktuvisheShaH (15) · Śloka 15
వాసితేషు వరాక్వాథే శర్వరీం శోషితేష్వహః| యవేషు సుకృతాన్ సక్తూన్ సక్షౌద్రాన్ సీధునా పిబేత్||15||
वासितेषु वराक्वाथे शर्वरीं शोषितेष्वहः| यवेषु सुकृतान् सक्तून् सक्षौद्रान् सीधुना पिबेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPapitapramehe shAlAdipuShpa cUrNam (16-17) · Śloka 17
శాలసప్తాహ్వకంపిల్లవృక్షకాక్షకపిత్థజం| రోహీతకం చ కుసుమం మధునాఽద్యాత్సుచూర్ణితం||16|| కఫపిత్తప్రమేహేషు పిబేద్ధాత్రీరసేన వా| |17|
शालसप्ताह्वकम्पिल्लवृक्षकाक्षकपित्थजम्| रोहीतकं च कुसुमं मधुनाऽद्यात्सुचूर्णितम्||१६|| कफपित्तप्रमेहेषु पिबेद्धात्रीरसेन वा| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtakaPaje trikaNTakAdi tailam pittaje trikaNTakAdighRutam vAtapittaje kaPapittaje ca ghRutatailam (17-19) · Śloka 19
| త్రికంటకనిశారోధ్రసోమవల్కవచార్జునైః||17|| పద్మకాశ్మంతకారిష్టచందనాగురుదీప్యకైః| పటోలముస్తమంజిష్ఠామాద్రీభల్లాతకైః పచేత్||18|| తైలం వాతకఫే పిత్తే ఘృతం మిశ్రేషు మిశ్రకం| |19|
| त्रिकण्टकनिशारोध्रसोमवल्कवचार्जुनैः||१७|| पद्मकाश्मन्तकारिष्टचन्दनागुरुदीप्यकैः| पटोलमुस्तमञ्जिष्ठामाद्रीभल्लातकैः पचेत्||१८|| तैलं वातकफे पित्ते घृतं मिश्रेषु मिश्रकम्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe dhAnvantaraM ghRutam (19-24) · Śloka 24
| దశమూలశఠీదంతీసురాహ్వం ద్విపునర్నవం||19|| మూలం స్నుగర్కయోః పథ్యాం భూకదంబమరుష్కరం| కరంజౌ వరుణాన్మూలం పిప్పల్యాః పౌష్కరం చ యత్||20|| పృథగ్ దశపలం ప్రస్థాన్ యవకోలకులత్థతః| త్రీంశ్చాష్టగుణితే తోయే విపచేత్పాదవర్తినా||21|| తేన ద్విపిప్పలీచవ్యవచానిచులరోహిషైః| త్రివృద్విడంగకంపిల్లభార్గీవిశ్వైశ్చ సాధయేత్||22|| ప్రస్థం ఘృతాజ్జయేత్సర్వాంస్తన్మేహాన్ పిటికా విషం| పాండువిద్రధిగుల్మార్శఃశోషశోఫగరోదరం||23|| శ్వాసం కాసం వమిం వృద్ధిం ప్లీహానం వాతశోణితం| కుష్ఠోన్మాదావపస్మారం ధాన్వంతరమిదం ఘృతం||24||
| दशमूलशठीदन्तीसुराह्वं द्विपुनर्नवम्||१९|| मूलं स्नुगर्कयोः पथ्यां भूकदम्बमरुष्करम्| करञ्जौ वरुणान्मूलं पिप्पल्याः पौष्करं च यत्||२०|| पृथग् दशपलं प्रस्थान् यवकोलकुलत्थतः| त्रींश्चाष्टगुणिते तोये विपचेत्पादवर्तिना||२१|| तेन द्विपिप्पलीचव्यवचानिचुलरोहिषैः| त्रिवृद्विडङ्गकम्पिल्लभार्गीविश्वैश्च साधयेत्||२२|| प्रस्थं घृताज्जयेत्सर्वांस्तन्मेहान् पिटिका विषम्| पाण्डुविद्रधिगुल्मार्शःशोषशोफगरोदरम्||२३|| श्वासं कासं वमिं वृद्धिं प्लीहानं वातशोणितम्| कुष्ठोन्मादावपस्मारं धान्वन्तरमिदं घृतम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe rodhrAsavaH (25-28) · Śloka 28
రోధ్రమూర్వాశఠీవేల్లభార్గీనతనఖప్లవాన్| కలింగకుష్ఠక్రముకప్రియంగ్వతివిషాగ్నికాన్||25|| ద్వే విశాలే చతుర్జాతం భూనింబం కటురోహిణీం| యవానీం పౌష్కరం పాఠాం గ్రంథిం చవ్యం ఫలత్రయం||26|| కర్షాంశమంబుకలశే పాదశేషే స్రుతే హిమే| ద్వౌ ప్రస్థౌ మాక్షికాత్క్షిప్త్వా రక్షేత్పక్షముపేక్షయా||27|| రోధ్రాసవోఽయం మేహర్శఃశ్విత్రకుష్ఠారుచికృమీన్| పాండుత్వం గ్రహణీదోషం స్థూలతాం చ నియచ్ఛతి||28||
रोध्रमूर्वाशठीवेल्लभार्गीनतनख़प्लवान्| कलिङ्गकुष्ठक्रमुकप्रियङ्ग्वतिविषाग्निकान्||२५|| द्वे विशाले चतुर्जातं भूनिम्बं कटुरोहिणीम्| यवानीं पौष्करं पाठां ग्रन्थिं चव्यं फलत्रयम्||२६|| कर्षांशमम्बुकलशे पादशेषे स्रुते हिमे| द्वौ प्रस्थौ माक्षिकात्क्षिप्त्वा रक्षेत्पक्षमुपेक्षया||२७|| रोध्रासवोऽयं मेहर्शःश्वित्रकुष्ठारुचिकृमीन्| पाण्डुत्वं ग्रहणीदोषं स्थूलतां च नियच्छति||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe ayaskRutiH (29-32) · Śloka 32
సాధయేదసనాదీనాం పలానాం వింశతిం పృథక్| ద్వివహేఽపాం క్షిపేత్తత్ర పాదస్థే ద్వే శతే గుడాత్||29|| క్షౌద్రాఢకార్ధం పలికం వత్సకాదిం చ కల్కితం| తత్క్షౌద్రపిప్పలీచూర్ణప్రదిగ్ధే ఘృతభాజనే||30|| స్థితం దృఢే జతుసృతే యవరాశౌ నిధాపయేత్| ఖదిరాంగారతప్తాని బహుశోఽత్ర నిమజ్జయేత్||31|| తనూని తీక్ష్ణలోహస్య పత్రాణ్యాలోహసంక్షయాత్| అయస్కృతిః స్థితా పీతా పూర్వస్మాదధికా గుణైః||32||
साधयेदसनादीनां पलानां विंशतिं पृथक्| द्विवहेऽपां क्षिपेत्तत्र पादस्थे द्वे शते गुडात्||२९|| क्षौद्राढकार्धं पलिकं वत्सकादिं च कल्कितम्| तत्क्षौद्रपिप्पलीचूर्णप्रदिग्धे घृतभाजने||३०|| स्थितं दृढे जतुसृते यवराशौ निधापयेत्| खदिराङ्गारतप्तानि बहुशोऽत्र निमज्जयेत्||३१|| तनूनि तीक्ष्णलोहस्य पत्राण्यालोहसङ्क्षयात्| अयस्कृतिः स्थिता पीता पूर्वस्मादधिका गुणैः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe udvartanavyAyAmAdi (33) · Śloka 33
రూక్షముద్వర్తనం గాఢం వ్యాయామో నిశి జాగరః| యచ్చాన్యచ్ఛ్లేష్మమేదోఘ్నం బహిరంతశ్చ తద్ధితం||33||
रूक्षमुद्वर्तनं गाढं व्यायामो निशि जागरः| यच्चान्यच्छ्लेष्ममेदोघ्नं बहिरन्तश्च तद्धितम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe shilAjaturasAyanam (34-36) · Śloka 36
సుభావితాం సారజలైస్తులాం పీత్వా శిలోద్భవాత్| సారాంబునైవ భుంజానః శాలీన్ జాంగలజై రసైః||34|| సర్వానభిభవేన్మేహాన్ సుబహూపద్రవానపి| గండమాలార్బుదగ్రంథిస్థౌల్యకుష్ఠభగందరాన్||35|| కృమిశ్లీపదశోఫాంశ్చ పరం చైతద్రసాయనం| |36|
सुभावितां सारजलैस्तुलां पीत्वा शिलोद्भवात्| साराम्बुनैव भुञ्जानः शालीन् जाङ्गलजै रसैः||३४|| सर्वानभिभवेन्मेहान् सुबहूपद्रवानपि| गण्डमालार्बुदग्रन्थिस्थौल्यकुष्ठभगन्दरान्||३५|| कृमिश्लीपदशोफांश्च परं चैतद्रसायनम्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhane pramehiNi munivartanAdi (36-37) · Śloka 37
| అధనశ్ఛత్రపాదత్రరహితో మునివర్తనః||36|| యోజనానాం శతం యాయాత్ఖనేద్వా సలిలాశయాన్| గోశకృన్మూత్రవృత్తిర్వా గోభిరేవ సహ భ్రమేత్||37||
| अधनश्छत्रपादत्ररहितो मुनिवर्तनः||३६|| योजनानां शतं यायात्ख़नेद्वा सलिलाशयान्| गोशकृन्मूत्रवृत्तिर्वा गोभिरेव सह भ्रमेत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRushe bRuMhaNam (38) · Śloka 38
బృంహయేదౌషధాహారైరమేదోమూత్రలైః కృశం| |38|
बृंहयेदौषधाहारैरमेदोमूत्रलैः कृशम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTikAnAM cikitsA (38-39) · Śloka 39
| శరావికాద్యాః పిటికాః శోఫవత్సముపాచరేత్||38|| అపక్వా వ్రణవత్పక్వాః| |39|
| शराविकाद्याः पिटिकाः शोफवत्समुपाचरेत्||३८|| अपक्वा व्रणवत्पक्वाः| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTikAnAM prAgrUpe kShIrivRukShajalAdipAnam, piTikAnAM prAgrUpe tIkShNaM shodhanam (39-40) · Śloka 40
తాసాం ప్రాగ్రూప ఏవ చ| క్షీరివృక్షాంబు పానాయబస్తమూత్రం చ శస్యతే||39|| తీక్ష్ణం చ శోధనం, ప్రాయో దుర్విరేచ్యా హి మేహినః| |40|
तासां प्राग्रूप एव च| क्षीरिवृक्षाम्बु पानायबस्तमूत्रं च शस्यते||३९|| तीक्ष्णं च शोधनं, प्रायो दुर्विरेच्या हि मेहिनः| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTikAnAM vraNaropaNaM tailam, piTikAnAM udvartanakaShAyaH, piTikAnAM pariShekakaShAyaH (40-41) · Śloka 41
| తైలమేలాదినా కుర్యాద్గణేన వ్రణరోపణం||40|| ఉద్వర్తనే కషాయం తు వర్గేణారగ్వధాదినా| పరిషేకోఽసనాద్యేన పానాన్నే వత్సకాదినా||41||
| तैलमेलादिना कुर्याद्गणेन व्रणरोपणम्||४०|| उद्वर्तने कषायं तु वर्गेणारग्वधादिना| परिषेकोऽसनाद्येन पानान्ने वत्सकादिना||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTikAnAM pAThAdicUrNaM navAyasaM ca (42-43) · Śloka 43
పాఠాచిత్రకశారంగష్టాసారివాకంటకారికాః| సప్తాహ్వం కౌటజం మూలం సోమవల్కం నృపద్రుమం||42|| సంచూర్ణ్య మధునా లిహ్యాత్తద్వచ్చూర్ణం నవాయసం| |43|
पाठाचित्रकशार्ङ्गष्टासारिवाकण्टकारिकाः| सप्ताह्वं कौटजं मूलं सोमवल्कं नृपद्रुमम्||४२|| सञ्चूर्ण्य मधुना लिह्यात्तद्वच्चूर्णं नवायसम्| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhumehinaH shilAjaturasAyanAt punarnavatvam (12) · Śloka 12
మధుమేహిత్వమాపన్నో భిషగ్భిః పరివర్జితః||43|| శిలాజతుతులామద్యాత్ప్రమేహార్తః పునర్నవః| 43 1/2| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం చతుర్థే చికిత్సితస్థానే ప్రమేహచికిత్సితం నామ ద్వాదశోఽధ్యాయః||12||
मधुमेहित्वमापन्नो भिषग्भिः परिवर्जितः||४३|| शिलाजतुतुलामद्यात्प्रमेहार्तः पुनर्नवः| ४३ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने प्रमेहचिकित्सितं नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon