Adhikarana pramehacikitsitAdhyAyaH (2-3) · Śloka 3
അഥാതഃ പ്രമേഹചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| )|൩|
अथातः प्रमेहचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| )|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehe vamanarecane, pramehe AsthApanam, shuddhe mAMsarasaistarpaNam (1-3) · Śloka 3
മോഹിനോ ബലിനഃ കുര്യാദാദൌ വമനരേചനേ| സ്നിഗ്ധസ്യ സര്ഷപാരിഷ്ടനികുമ്ഭാക്ഷകരഞ്ജജൈഃ||൧|| തൈലൈസ്ത്രികണ്ടകാദ്യേന യഥാസ്വം സാധിതേന വാ| സ്നേഹേന മുസ്തദേവാഹ്വനാഗരപ്രതിവാപവത്||൨|| സുരസാദികഷായേണ ദദ്യാദാസ്ഥാപനം തതഃ| ന്യഗ്രോധാദേസ്തു പിത്താര്തം രസൈഃ ശുദ്ധം ച തര്പയേത്||൩||
मोहिनो बलिनः कुर्यादादौ वमनरेचने| स्निग्धस्य सर्षपारिष्टनिकुम्भाक्षकरञ्जजैः||१|| तैलैस्त्रिकण्टकाद्येन यथास्वं साधितेन वा| स्नेहेन मुस्तदेवाह्वनागरप्रतिवापवत्||२|| सुरसादिकषायेण दद्यादास्थापनं ततः| न्यग्रोधादेस्तु पित्तार्तं रसैः शुद्धं च तर्पयेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyapatarpaNe mUtragrahAdyAH, tato~anubandharakShArthaM shamanAni (4) · Śloka 4
മൂത്രഗ്രഹരുജാഗുല്മക്ഷയാദ്യാസ്ത്വപതര്പണാത്| തതോऽനുബന്ധരക്ഷാര്ഥം ശമനാനി പ്രയോജയേത്||൪||
मूत्रग्रहरुजागुल्मक्षयाद्यास्त्वपतर्पणात्| ततोऽनुबन्धरक्षार्थं शमनानि प्रयोजयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashodhye pramehe ca shamanAni (5) · Śloka 5
അസംശോധ്യസ്യ താന്യേവ സര്വമേഹേഷു പായയേത്| |൫|
असंशोध्यस्य तान्येव सर्वमेहेषु पाययेत्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvaprameheShu haridrAyogaH, dArvpAdikvAthaH, citrakAdikvAthaH guDUcIsvarasaH, AmalakasvarasaH (5-7) · Śloka 7
| ധാത്രീരസപ്ലുതാം പ്രാഹ്ണേ ഹരിദ്രാം മാക്ഷികാന്വിതാമ്||൫|| ദാര്വീസുരാഹ്വത്രിഫലാമുസ്താ വാ ക്വഥിതാ ജലേ| ചിത്രകത്രിഫലാദാര്വീകലിങ്ഗാന് വാ സമാക്ഷികാന്||൬|| മധുയുക്തം ഗുഡൂച്യാ വാ രസമാമലകസ്യ വാ| |൭|
| धात्रीरसप्लुतां प्राह्णे हरिद्रां माक्षिकान्विताम्||५|| दार्वीसुराह्वत्रिफलामुस्ता वा क्वथिता जले| चित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गान् वा समाक्षिकान्||६|| मधुयुक्तं गुडूच्या वा रसमामलकस्य वा| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPapramehe rodhrAdikaShAyaH, pAThAdikaShAyaH, gAyatryAdikaShAyaH, pittapramehe ushIrAdikAShAyaH, paTolAdikaShAyaH, rodhrAmbvAdikaShAyaH (7-8) · Śloka 8
രോധ്രാഭയാതോയദകട്ഫലാനാം പാഠാവിഡങ്ഗാര്ജുനധന്വനാനാമ്| ഗായത്രിദാര്വീകൃമിഹൃദ്ധവാനാം കഫേ ത്രയഃ ക്ഷൌദ്രയുതാഃ കഷായാഃ||൭|| ഉശീരരോധ്രാര്ജുനചന്ദനാനാം പടോലനിമ്ബാമലകാമൃതാനാമ്| രോധ്രാമ്ബുകാലീയകധാതകീനാം പിത്തേ ത്രയഃ ക്ഷൌദ്രയുതാഃ കഷായാഃ||൮||
रोध्राभयातोयदकट्फलानां पाठाविडङ्गार्जुनधन्वनानाम्| गायत्रिदार्वीकृमिहृद्धवानां कफे त्रयः क्षौद्रयुताः कषायाः||७|| उशीररोध्रार्जुनचन्दनानां पटोलनिम्बामलकामृतानाम्| रोध्राम्बुकालीयकधातकीनां पित्ते त्रयः क्षौद्रयुताः कषायाः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehe eBiH saMskRutaM pAnAnnam (9) · Śloka 9
| യഥാസ്വമേഭിഃ പാനാന്നം യവഗോധൂമഭാവനാഃ||൯||
| यथास्वमेभिः पानान्नं यवगोधूमभावनाः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapramehe snehAH saMskRutAH (10) · Śloka 10
വാതോല്ബണേഷു സ്നേഹാംശ്ച പ്രമേഹേഷു പ്രകല്പയേത്| |൧൦|
वातोल्बणेषु स्नेहांश्च प्रमेहेषु प्रकल्पयेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe yavAnAM vikRutiH, tRuNadhAnyAni, mudgAdidhAnyAni, SrIkukkuTaH khalaH, kapitthAdiPalAni, tatkRutA rAgaShADavAH, tiktAni shAkAni, madhu triPalA ca, shuShkA BakShyAH, shUlyAni dhanvamAMsAni, ayaskRutiH, jIrNA madhvariShTAdayaH, asanAdisArAdijalam (10-14) · Śloka 14
| അപൂപസക്തുവാട്യാദിര്യവാനാം വികൃതിര്ഹിതാ||൧൦|| ഗജാശ്വഗുദമുക്താനാമഥവാ വേണുജന്മനാമ്| തൃണധാന്യാനി മുദ്ഗാദ്യാഃ ശാലിര്ജീര്ണഃ സഷഷ്ടികഃ||൧൧|| ശ്രീകുക്കുടോऽമ്ലഃ ഖലകസ്തിലസര്ഷപകിട്ടജഃ| കപിത്ഥം തിന്ദുകം ജമ്ബൂസ്തത്കൃതാ രാഗഷാഡവാഃ||൧൨|| തിക്തം ശാകം മധു ശ്രേഷ്ഠാ ഭക്ഷ്യാഃ ശുഷ്കാഃ സസക്തവഃ| ധന്വമാംസാനി ശൂല്യാനി പരിശുഷ്കാണ്യയസ്കൃതിഃ||൧൩|| മധ്വരിഷ്ടാസവാ ജീര്ണാഃ സീധുഃ പക്വരസോദ്ഭവഃ| തഥാऽസനാദിസാരാമ്ബു ദര്ഭാമ്ഭോ മാക്ഷികോദകമ്||൧൪||
| अपूपसक्तुवाट्यादिर्यवानां विकृतिर्हिता||१०|| गजाश्वगुदमुक्तानामथवा वेणुजन्मनाम्| तृणधान्यानि मुद्गाद्याः शालिर्जीर्णः सषष्टिकः||११|| श्रीकुक्कुटोऽम्लः ख़लकस्तिलसर्षपकिट्टजः| कपित्थं तिन्दुकं जम्बूस्तत्कृता रागषाडवाः||१२|| तिक्तं शाकं मधु श्रेष्ठा भक्ष्याः शुष्काः ससक्तवः| धन्वमांसानि शूल्यानि परिशुष्काण्ययस्कृतिः||१३|| मध्वरिष्टासवा जीर्णाः सीधुः पक्वरसोद्भवः| तथाऽसनादिसाराम्बु दर्भाम्भो माक्षिकोदकम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvaprameheShu yavasaktuvisheShaH (15) · Śloka 15
വാസിതേഷു വരാക്വാഥേ ശര്വരീം ശോഷിതേഷ്വഹഃ| യവേഷു സുകൃതാന് സക്തൂന് സക്ഷൌദ്രാന് സീധുനാ പിബേത്||൧൫||
वासितेषु वराक्वाथे शर्वरीं शोषितेष्वहः| यवेषु सुकृतान् सक्तून् सक्षौद्रान् सीधुना पिबेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPapitapramehe shAlAdipuShpa cUrNam (16-17) · Śloka 17
ശാലസപ്താഹ്വകമ്പില്ലവൃക്ഷകാക്ഷകപിത്ഥജമ്| രോഹീതകം ച കുസുമം മധുനാऽദ്യാത്സുചൂര്ണിതമ്||൧൬|| കഫപിത്തപ്രമേഹേഷു പിബേദ്ധാത്രീരസേന വാ| |൧൭|
शालसप्ताह्वकम्पिल्लवृक्षकाक्षकपित्थजम्| रोहीतकं च कुसुमं मधुनाऽद्यात्सुचूर्णितम्||१६|| कफपित्तप्रमेहेषु पिबेद्धात्रीरसेन वा| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtakaPaje trikaNTakAdi tailam pittaje trikaNTakAdighRutam vAtapittaje kaPapittaje ca ghRutatailam (17-19) · Śloka 19
| ത്രികണ്ടകനിശാരോധ്രസോമവല്കവചാര്ജുനൈഃ||൧൭|| പദ്മകാശ്മന്തകാരിഷ്ടചന്ദനാഗുരുദീപ്യകൈഃ| പടോലമുസ്തമഞ്ജിഷ്ഠാമാദ്രീഭല്ലാതകൈഃ പചേത്||൧൮|| തൈലം വാതകഫേ പിത്തേ ഘൃതം മിശ്രേഷു മിശ്രകമ്| |൧൯|
| त्रिकण्टकनिशारोध्रसोमवल्कवचार्जुनैः||१७|| पद्मकाश्मन्तकारिष्टचन्दनागुरुदीप्यकैः| पटोलमुस्तमञ्जिष्ठामाद्रीभल्लातकैः पचेत्||१८|| तैलं वातकफे पित्ते घृतं मिश्रेषु मिश्रकम्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe dhAnvantaraM ghRutam (19-24) · Śloka 24
| ദശമൂലശഠീദന്തീസുരാഹ്വം ദ്വിപുനര്നവമ്||൧൯|| മൂലം സ്നുഗര്കയോഃ പഥ്യാം ഭൂകദമ്ബമരുഷ്കരമ്| കരഞ്ജൌ വരുണാന്മൂലം പിപ്പല്യാഃ പൌഷ്കരം ച യത്||൨൦|| പൃഥഗ് ദശപലം പ്രസ്ഥാന് യവകോലകുലത്ഥതഃ| ത്രീംശ്ചാഷ്ടഗുണിതേ തോയേ വിപചേത്പാദവര്തിനാ||൨൧|| തേന ദ്വിപിപ്പലീചവ്യവചാനിചുലരോഹിഷൈഃ| ത്രിവൃദ്വിഡങ്ഗകമ്പില്ലഭാര്ഗീവിശ്വൈശ്ച സാധയേത്||൨൨|| പ്രസ്ഥം ഘൃതാജ്ജയേത്സര്വാംസ്തന്മേഹാന് പിടികാ വിഷമ്| പാണ്ഡുവിദ്രധിഗുല്മാര്ശഃശോഷശോഫഗരോദരമ്||൨൩|| ശ്വാസം കാസം വമിം വൃദ്ധിം പ്ലീഹാനം വാതശോണിതമ്| കുഷ്ഠോന്മാദാവപസ്മാരം ധാന്വന്തരമിദം ഘൃതമ്||൨൪||
| दशमूलशठीदन्तीसुराह्वं द्विपुनर्नवम्||१९|| मूलं स्नुगर्कयोः पथ्यां भूकदम्बमरुष्करम्| करञ्जौ वरुणान्मूलं पिप्पल्याः पौष्करं च यत्||२०|| पृथग् दशपलं प्रस्थान् यवकोलकुलत्थतः| त्रींश्चाष्टगुणिते तोये विपचेत्पादवर्तिना||२१|| तेन द्विपिप्पलीचव्यवचानिचुलरोहिषैः| त्रिवृद्विडङ्गकम्पिल्लभार्गीविश्वैश्च साधयेत्||२२|| प्रस्थं घृताज्जयेत्सर्वांस्तन्मेहान् पिटिका विषम्| पाण्डुविद्रधिगुल्मार्शःशोषशोफगरोदरम्||२३|| श्वासं कासं वमिं वृद्धिं प्लीहानं वातशोणितम्| कुष्ठोन्मादावपस्मारं धान्वन्तरमिदं घृतम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe rodhrAsavaH (25-28) · Śloka 28
രോധ്രമൂര്വാശഠീവേല്ലഭാര്ഗീനതനഖപ്ലവാന്| കലിങ്ഗകുഷ്ഠക്രമുകപ്രിയങ്ഗ്വതിവിഷാഗ്നികാന്||൨൫|| ദ്വേ വിശാലേ ചതുര്ജാതം ഭൂനിമ്ബം കടുരോഹിണീമ്| യവാനീം പൌഷ്കരം പാഠാം ഗ്രന്ഥിം ചവ്യം ഫലത്രയമ്||൨൬|| കര്ഷാംശമമ്ബുകലശേ പാദശേഷേ സ്രുതേ ഹിമേ| ദ്വൌ പ്രസ്ഥൌ മാക്ഷികാത്ക്ഷിപ്ത്വാ രക്ഷേത്പക്ഷമുപേക്ഷയാ||൨൭|| രോധ്രാസവോऽയം മേഹര്ശഃശ്വിത്രകുഷ്ഠാരുചികൃമീന്| പാണ്ഡുത്വം ഗ്രഹണീദോഷം സ്ഥൂലതാം ച നിയച്ഛതി||൨൮||
रोध्रमूर्वाशठीवेल्लभार्गीनतनख़प्लवान्| कलिङ्गकुष्ठक्रमुकप्रियङ्ग्वतिविषाग्निकान्||२५|| द्वे विशाले चतुर्जातं भूनिम्बं कटुरोहिणीम्| यवानीं पौष्करं पाठां ग्रन्थिं चव्यं फलत्रयम्||२६|| कर्षांशमम्बुकलशे पादशेषे स्रुते हिमे| द्वौ प्रस्थौ माक्षिकात्क्षिप्त्वा रक्षेत्पक्षमुपेक्षया||२७|| रोध्रासवोऽयं मेहर्शःश्वित्रकुष्ठारुचिकृमीन्| पाण्डुत्वं ग्रहणीदोषं स्थूलतां च नियच्छति||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe ayaskRutiH (29-32) · Śloka 32
സാധയേദസനാദീനാം പലാനാം വിംശതിം പൃഥക്| ദ്വിവഹേऽപാം ക്ഷിപേത്തത്ര പാദസ്ഥേ ദ്വേ ശതേ ഗുഡാത്||൨൯|| ക്ഷൌദ്രാഢകാര്ധം പലികം വത്സകാദിം ച കല്കിതമ്| തത്ക്ഷൌദ്രപിപ്പലീചൂര്ണപ്രദിഗ്ധേ ഘൃതഭാജനേ||൩൦|| സ്ഥിതം ദൃഢേ ജതുസൃതേ യവരാശൌ നിധാപയേത്| ഖദിരാങ്ഗാരതപ്താനി ബഹുശോऽത്ര നിമജ്ജയേത്||൩൧|| തനൂനി തീക്ഷ്ണലോഹസ്യ പത്രാണ്യാലോഹസങ്ക്ഷയാത്| അയസ്കൃതിഃ സ്ഥിതാ പീതാ പൂര്വസ്മാദധികാ ഗുണൈഃ||൩൨||
साधयेदसनादीनां पलानां विंशतिं पृथक्| द्विवहेऽपां क्षिपेत्तत्र पादस्थे द्वे शते गुडात्||२९|| क्षौद्राढकार्धं पलिकं वत्सकादिं च कल्कितम्| तत्क्षौद्रपिप्पलीचूर्णप्रदिग्धे घृतभाजने||३०|| स्थितं दृढे जतुसृते यवराशौ निधापयेत्| खदिराङ्गारतप्तानि बहुशोऽत्र निमज्जयेत्||३१|| तनूनि तीक्ष्णलोहस्य पत्राण्यालोहसङ्क्षयात्| अयस्कृतिः स्थिता पीता पूर्वस्मादधिका गुणैः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe udvartanavyAyAmAdi (33) · Śloka 33
രൂക്ഷമുദ്വര്തനം ഗാഢം വ്യായാമോ നിശി ജാഗരഃ| യച്ചാന്യച്ഛ്ലേഷ്മമേദോഘ്നം ബഹിരന്തശ്ച തദ്ധിതമ്||൩൩||
रूक्षमुद्वर्तनं गाढं व्यायामो निशि जागरः| यच्चान्यच्छ्लेष्ममेदोघ्नं बहिरन्तश्च तद्धितम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe shilAjaturasAyanam (34-36) · Śloka 36
സുഭാവിതാം സാരജലൈസ്തുലാം പീത്വാ ശിലോദ്ഭവാത്| സാരാമ്ബുനൈവ ഭുഞ്ജാനഃ ശാലീന് ജാങ്ഗലജൈ രസൈഃ||൩൪|| സര്വാനഭിഭവേന്മേഹാന് സുബഹൂപദ്രവാനപി| ഗണ്ഡമാലാര്ബുദഗ്രന്ഥിസ്ഥൌല്യകുഷ്ഠഭഗന്ദരാന്||൩൫|| കൃമിശ്ലീപദശോഫാംശ്ച പരം ചൈതദ്രസായനമ്| |൩൬|
सुभावितां सारजलैस्तुलां पीत्वा शिलोद्भवात्| साराम्बुनैव भुञ्जानः शालीन् जाङ्गलजै रसैः||३४|| सर्वानभिभवेन्मेहान् सुबहूपद्रवानपि| गण्डमालार्बुदग्रन्थिस्थौल्यकुष्ठभगन्दरान्||३५|| कृमिश्लीपदशोफांश्च परं चैतद्रसायनम्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhane pramehiNi munivartanAdi (36-37) · Śloka 37
| അധനശ്ഛത്രപാദത്രരഹിതോ മുനിവര്തനഃ||൩൬|| യോജനാനാം ശതം യായാത്ഖനേദ്വാ സലിലാശയാന്| ഗോശകൃന്മൂത്രവൃത്തിര്വാ ഗോഭിരേവ സഹ ഭ്രമേത്||൩൭||
| अधनश्छत्रपादत्ररहितो मुनिवर्तनः||३६|| योजनानां शतं यायात्ख़नेद्वा सलिलाशयान्| गोशकृन्मूत्रवृत्तिर्वा गोभिरेव सह भ्रमेत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRushe bRuMhaNam (38) · Śloka 38
ബൃംഹയേദൌഷധാഹാരൈരമേദോമൂത്രലൈഃ കൃശമ്| |൩൮|
बृंहयेदौषधाहारैरमेदोमूत्रलैः कृशम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTikAnAM cikitsA (38-39) · Śloka 39
| ശരാവികാദ്യാഃ പിടികാഃ ശോഫവത്സമുപാചരേത്||൩൮|| അപക്വാ വ്രണവത്പക്വാഃ| |൩൯|
| शराविकाद्याः पिटिकाः शोफवत्समुपाचरेत्||३८|| अपक्वा व्रणवत्पक्वाः| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTikAnAM prAgrUpe kShIrivRukShajalAdipAnam, piTikAnAM prAgrUpe tIkShNaM shodhanam (39-40) · Śloka 40
താസാം പ്രാഗ്രൂപ ഏവ ച| ക്ഷീരിവൃക്ഷാമ്ബു പാനായബസ്തമൂത്രം ച ശസ്യതേ||൩൯|| തീക്ഷ്ണം ച ശോധനം, പ്രായോ ദുര്വിരേച്യാ ഹി മേഹിനഃ| |൪൦|
तासां प्राग्रूप एव च| क्षीरिवृक्षाम्बु पानायबस्तमूत्रं च शस्यते||३९|| तीक्ष्णं च शोधनं, प्रायो दुर्विरेच्या हि मेहिनः| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTikAnAM vraNaropaNaM tailam, piTikAnAM udvartanakaShAyaH, piTikAnAM pariShekakaShAyaH (40-41) · Śloka 41
| തൈലമേലാദിനാ കുര്യാദ്ഗണേന വ്രണരോപണമ്||൪൦|| ഉദ്വര്തനേ കഷായം തു വര്ഗേണാരഗ്വധാദിനാ| പരിഷേകോऽസനാദ്യേന പാനാന്നേ വത്സകാദിനാ||൪൧||
| तैलमेलादिना कुर्याद्गणेन व्रणरोपणम्||४०|| उद्वर्तने कषायं तु वर्गेणारग्वधादिना| परिषेकोऽसनाद्येन पानान्ने वत्सकादिना||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTikAnAM pAThAdicUrNaM navAyasaM ca (42-43) · Śloka 43
പാഠാചിത്രകശാര്ങ്ഗഷ്ടാസാരിവാകണ്ടകാരികാഃ| സപ്താഹ്വം കൌടജം മൂലം സോമവല്കം നൃപദ്രുമമ്||൪൨|| സഞ്ചൂര്ണ്യ മധുനാ ലിഹ്യാത്തദ്വച്ചൂര്ണം നവായസമ്| |൪൩|
पाठाचित्रकशार्ङ्गष्टासारिवाकण्टकारिकाः| सप्ताह्वं कौटजं मूलं सोमवल्कं नृपद्रुमम्||४२|| सञ्चूर्ण्य मधुना लिह्यात्तद्वच्चूर्णं नवायसम्| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhumehinaH shilAjaturasAyanAt punarnavatvam (12) · Śloka 12
മധുമേഹിത്വമാപന്നോ ഭിഷഗ്ഭിഃ പരിവര്ജിതഃ||൪൩|| ശിലാജതുതുലാമദ്യാത്പ്രമേഹാര്തഃ പുനര്നവഃ| ൪൩ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ പ്രമേഹചികിത്സിതം നാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ||൧൨||
मधुमेहित्वमापन्नो भिषग्भिः परिवर्जितः||४३|| शिलाजतुतुलामद्यात्प्रमेहार्तः पुनर्नवः| ४३ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने प्रमेहचिकित्सितं नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon